İçeriğe geç
Hükümler

Sevillalı Isidorus · Hükümler

I. Kitap

1.1I. Tanrı'nın En Yüksek ve Değişmez Olduğu

1. Tanrı en yüksek iyidir, çünkü değişmez ve hiçbir şekilde bozulamaz. Yaratık ise iyidir, ama en yüksek iyi değildir, çünkü değişebilir; iyi olsa bile en yüksek iyi olamaz.

2. Tanrı'nın ölümsüzlüğü, değişmezliğinden başka nedir? Çünkü melekler de ruhlar da ölümsüzdür, ama değişmez değildir; bu yüzden yalnız Tanrı'ya ölümsüz denir, çünkü yalnız O değişmezdir. Ruh, Tanrı'nın kendisini terk etmesiyle iyiden kötüye değiştiğinde ölür; melek de Tanrı terk edince düşmüştür.

3. Kendisinden var olacağı bir maddesi olan şey değişebilir, çünkü biçimsizlikten surete geçer. Maddesi olmayan ise değişmezdir; Tanrı böyledir. Bozulmazlık, ölümsüzlük ve değişmezlik Tanrı'da iyi ve cevherî olarak bulunur. Bu yüzden haklı olarak bütün yaratıktan üstün tutulur.

4. Tanrı'da değişenin tasarının değil işin olduğuna inanıyoruz. Farklı zamanlarda farklı şeyler buyurduğu için de O değişmez. Aynı kalarak, değişmez ve ebedî olarak, her zamana neyin uygun düştüğü ebediyetten beri tasarısının düzeninde durmuştur.

5. Alışkanlığımıza uyarak Tanrı'yı başka, güzelliğini başka, büyüklüğünü başka şey saymamalıyız; insan başka, güzellik başkadır, çünkü güzellik gidince insan kalır. Tanrı'yı böyle anlayan, O'nu cismanî sanmış olur; oysa Tanrı'nın güzelliği de büyüklüğü de Tanrı'nın kendisidir.

6. Tanrı'ya basit denmesi, sahip olduğu şeyi yitirmemesi ya da kendisinin başka, kendisinde bulunanın başka olmaması sebebiyledir. Tanrı'da düzenli olan şeylerin kusurlara düzensizce uygulandığı açıktır; basitlik gibi: Kimi zaman ahmaklık yerine söylenir, oysa o değildir. Tanrı'da ise en yüksek basitlik vardır. Öteki şeyler de bu kurala göre değerlendirilmelidir.

1.1

CAPUT PRIMUM. Quod Deus summus et incommutabilis sit. 1. Summum bonum Deus est, quia incommutabilis est, et corrumpi omnino non potest. Creatura vero bonum, sed non summum est, quia mutabilis est; et dum sit quidem bonum non tamen esse potest et summum. 2. Quid est Dei immortalitas, nisi ejus incommutabilitas? Nam et angeli et animae immortales sunt, sed immutabiles non sunt; ideoque solus Deus dicitur immortalis, quia solus incommutabilis est. Nam anima moritur, dum, deserente Deo, de bono in malum mutatur, sic et angelus, dum, deserente Deo, est lapsus. 3. Quod materiam habet, unde existat, mutabile est, quia de informi ad formam transit. Quod vero non habet materiam, immutabile est, sicut Deus utique est. Bene, ac substantialiter sunt ista in Deo, id est, incorruptio, immortalitas, incommutabilitas. Unde et merito cunctae praeponitur creatura. 4. Opus non consilium, apud Deum (credimus) mutari; nec variari cum, quia per varia tempora diversa praecipit, sed manens idem incommutabilis, et aeternus, quid cuique congruum esset tempori, ab ipsa tamen aeternitate in ejus mansit dispositione consilii. 5. Non usu nostro aliud Deum putare, aliud pulchritudinem ejus, atque aliud magnitudinem ipsius (debemus) sicut aliud est homo, aliud pulchritudo; quia, desistente pulchritudine, homo manet. Ac per hoc, qui ita intelligit Deum, corporeum esse credit, dum pulchritudo et magnitudo Dei ipse Deus sit. 6. Ideo Deus dicitur simplex, sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse, et aliud quod in ipso est. Inordinate dici seu conferri vitiis ea quae ordinata sunt in Deo (patet) utpote simplicitas, quae aliquando dicitur pro stultitia, et non est. Apud Deum vero summa simplicitas est. Juxta hanc regulam, et caetera aestimanda sunt.

1.2II. Tanrı'nın Ölçüsüz ve Her Şeye Kadir Olduğu

1. Tanrı göğü ve yeri, onlar kendisini içine alsın diye değil, kendileri onun tarafından tutulsun diye doldurur. Tanrı her şeyi parça parça doldurmaz; tek ve aynı olarak her yerde bütünüyle bulunur. Tanrı'nın her şeyde, her şey kendi payının büyüklüğüne göre O'nu kavrayacak biçimde, yani en büyüğü daha çok, en küçüğü daha az alacak biçimde bulunduğu sanılmamalıdır; aksine O her şeyde bütünüyledir, her şey de O'ndadır.

2. Her Şeye Kadir Tanrı'nın yüceliği, kudretinin ölçüsüzlüğüyle her şeyi kuşatır; kimse O'nun gücünden kaçacak bir yol bulamaz, çünkü O her şeyi her yandan sarmıştır. Her şey ilahî yargının kudreti içinde sıkışmıştır: korunmak için tutulması gerekenler de yok olmak üzere kesilip atılması gerekenler de. Demek ki hiç kimse Tanrı'dan kaçamaz. O'nu yatıştırmamış olan, öfkesinden hiçbir şekilde kurtulamaz.

3. İlahî büyüklüğün ölçüsüzlüğü öyledir ki O'nu her şeyin içinde, ama hiçbir şeyin içine kapanmamış; her şeyin dışında, ama hiçbir şeyin dışına atılmamış olarak anlarız. İçteki odur ki her şeyi tutsun; dıştaki odur ki sınırsız büyüklüğünün ölçüsüzlüğüyle her şeyi kuşatsın. Dışta olmasıyla yaratıcı olduğu, içte olmasıyla her şeyi yönettiği gösterilir. Yaratılanlar Tanrı'sız olmasın diye Tanrı her şeyin içindedir; Tanrı'nın dışında kalmasınlar diye de dışındadır, her şey onun tarafından kuşatılsın diye.

4. Bir şeyin yapımının tamamlanmasına yetkinlik denir; ama yapılmamış olan Tanrı nasıl yetkin olur? Bu kelimeyi de öteki kelimeler gibi insanın yoksulluğu kendi kullanımından almıştır ki söylenemez olan bir şekilde söylenebilsin. Çünkü insan sözü Tanrı hakkında hiçbir şeyi layıkıyla söyleyemez.

5. Tanrı mekânda olmamakla birlikte, kutsal kullarının onu bir yerden bir yere taşıyıp vaaz etmesi ile onlarda mekânda yürür. Çünkü ne mekânca ne zamanca hareket eden Tanrı, kulları onu mekânda vaaz ettikçe, kullarında zamanca ve mekânca hareket eder.

6. Tanrı hakkında ne kemiyete ne keyfiyete ne duruma ne sahip olmaya ne de harekete göre layıkıyla bir şey söylenebilse de, O'nda bir bakıma sevginin genişliği vardır; onunla bizi yanılgıdan toplar ve hakikatte tutar. O'nda uzunluk da vardır; onunla bize tahammül eder, ta ki bizi düzelterek gelecek vatana kavuştursun. O'nda yükseklik de vardır; onunla ilminin ölçüsüzlüğüyle her anlayışı aşar. O'nda derinlik de vardır; onunla mahkûm olacakları adil bir hakkaniyetle aşağıya düzenleyip önceden tayin eder.

1.2

CAPUT II. Quod immensus et omnipotens sit Deus. 1. Non ideo coelum et terram implet Deus, ut contineant eum; sed ut ipsa potius contineantur ab eo. Nec particulatim Deus implet omnia, sed cum sit idem unus, ubique tamen est totus. Non ita putandus est esse in omnibus Deus, ut unaquaeque res pro magnitudine portionis suae capiat eum, id est, maxima majus, et minima minus, dum sit potius ipse totus in omnibus, sive omnia in ipso (Ephes. IV. 6.) 2. Omnipotentiae divinae majestas cuncta potestatis suae immensitate concludit nec evadendi potentiam ejus quisquam aditum invenire poterit, quia ille omnia circumquaque constringit. Cuncta enim intra divini judicii omnipotentiam coarctantur, sive quae continenda sunt, ut salva sint, sive quae amputanda sunt, ut pereant. Nullatenus ergo (dicimus) posse effugere Deum quempiam. Qui enim eum non habet placatum, nequaquam evadere potest iratum. 3, Immensitas divinae magnitudinis ita est, ut intelligamus eum intra omnia, sed non inclusum; extra omnia, sed non exclusum. Et ideo interiorem, ut omnia contineat; ideo exteriorem, ut incircumscripta magnitudinis suae immensitate omnia concludat. Per id ergo, quod exterior est, ostenditur esse creator; per id vero quod interior, gubernare omnia demonstratur. Ac ne ea quae creata sunt sine Deo essent, Deus intra omnia est. Verum ne extra Deum essent, Deus exterior est, ut omnia concludantur ab eo. 4. Consummatio alicujus facti dicitur perfectio; Deus autem, qui non est factus, quomodo est perfectus? Sed hunc sermonem de usu nostro sumpsit humana inopia, sicut et reliqua verba, quatenus id quod ineffabile est, utcunque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit. 5. Dum localis non sit Deus, localiter tamen in suis ambulat sanctis, dum de loco in locum praedicatur ab eis. Nam Deus, qui nec loco movetur, nec tempore, in servis tamen suis et tempore et loco movetur, quoties ab eisdem localiter praedicatur. 6. Dum de Deo nec secundum quantitatem, nec secundum qualitatem, nec secundum situm, nec secundum habitum aut motum aliquid digne dicatur, inest tamen ei quodammodo latitudo (Ephes. III, ) charitatis, qua nos et ab errore colligit, et continet in veritate. Inest ei et longitudo, qua nos longanimiter portat, donec emendatos patriae futurae restituat. Inest ei et altitudo, per quam omnem sensum suae scientiae immensitate exsuperat. Inest ei et profundum, quo damnandos inferius justa aequitate disponens praeordinat.

1.3III. Tanrı'nın Görünmez Olduğu

1. Kutsal Kitap Tanrı'dan söz ederken çoğu zaman "İşte Tanrı" der; bununla O'nu görünürmüş gibi göstermez, her yerde hazır olduğunu anlatır. "İşte Rab" demesiyle de Tanrılığının büyüklüğüne hiçbir anlayışın, meleğinkinin bile ulaşamayacağını gösterir. İnsan tabiatı dirilişten sonra meleklerle eşit olacak kadar ilerlese ve yorulmadan Tanrı'yı seyretmeye yükselse bile, onun özünü tam olarak göremez. Çünkü meleklerin yetkinliği bile onu bütünüyle bilmeye ulaşamaz. Havari'nin dediği gibi: "Tanrı'nın her anlayışı aşan barışı"; yani meleklerinkini de aşan. Çünkü kendini tam olarak bilen yalnız Teslis'tir, bir de Mesih'in üstlendiği insanlık; bu insanlık Teslis'teki üçüncü Kişidir.

2. Tanrı'nın özü, var olduğuna inanıldığı sürece şaşırtıcı bir biçimde akılla bilinebilir. Ama O'nun, kendisine asla denk olmayan işi ve yargıları hiç kimse tarafından tamamen bilinmez. Tanrı'nın gizli yargılarına ne meleğin ne insanın anlayışının nüfuz edemeyeceği kesindir. Bu yüzden gizli ama adil oldukları için onlara ancak saygı göstermek ve onlardan korkmak gerekir, tartışmak ya da araştırmak değil; Havari'nin dediği gibi: "Rab'bin düşüncesini kim bildi, ya da kim O'nun danışmanı oldu?"

1.3

CAPUT III. Quod invisibilis sit Deus. 1. Dum de Deo loquens Scriptura plerumque dicit: Ecce Deus, non quasi visibilem ostendit, sed ubique esse praesentem significat. Per id quod dicit: Ecce Dominus, vel quod magnitudinem divinitatis ejus nullus possit sensus attingere, etiam nec angelicus, quamvis usque ad parilitatem angelicam humana post resurrectionem natura proficiat, et ad contemplandum Deum indefessa consurgat, videre tamen ejus essentiam plene non valet, quam nec ipsa perfectio angelica in totum attingit scire, secundum Apostolum, qui ait: Pax Dei, quae exsuperat omnem sensum (Philipp. IV, 7), ut subaudias, etiam angelorum. Sola enim Trinitas sibi integre nota est, et humanitas a Christo suscepta, quae tertia est in Trinitate persona. 2. Intelligibiliter quodam miro modo Dei essentia sciri potest, dum esse creditur. Opus vero ejus, quod utique aequari ei non potest, atque judicia a nullo penitus sciuntur. Dei secreta judicia non posse sensu penetrari, vel angelico, vel humano (constat). Et ideo quia occulta, sed justa sunt, tantumdem venerari ea opus est, et timere, non discutere, aut inquirere, secundum Apostolum, qui ait: Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit (1 Cor. II, )?

1.4IV. Yaratıcının Yaratığın Güzelliğinden Tanındığı

1. Çoğu zaman yaratıkların cismanî büyüklüğü Yaratıcının cisimsiz büyüklüğüne benzetilir ki küçüklerden büyükler düşünülsün, görünenlerden görünmeyenler anlaşılsın, işlerin güzelliğinden yapıcıları tanınsın; eşit bir benzerlikle değil, tabi ve yaratılmış bir iyilik görünüşünden yola çıkarak.

2. Sanat övgüyü sanatçıya yönelttiği gibi, şeylerin Yaratıcısı da yaratığıyla övülür; ne kadar üstün olduğu eserin yapısından görülür. Tanrı, sınırlı yaratığın güzelliğinden hareketle sınırlanamayan kendi güzelliğini anlaşılır kılar; ta ki insan, ondan uzaklaştığı izlerden geçerek Tanrı'ya dönsün, ve yaratığın güzelliğini severek Yaratıcının suretinden ayrılan kişi yine yaratığın süsüyle Yaratıcının güzelliğine dönsün.

3. İnsan yaratık üzerinden, belli anlama basamaklarıyla Yaratıcı Tanrı'yı anlamaya ilerler: hissizlerden hissedenlere, hissedenlerden akıllılara, akıllılardan Yaratıcıya yükselir. Akıl sahipleri Tanrı'yı kendi başlarına överler; akılsızlar ve hissizler ise kendi başlarına değil bizim aracılığımızla, biz onları düşünürken Tanrı'yı övdüğümüz için överler. Onların da övdüğü söylenir, çünkü onlar övgülerinin sebebidir.

4. Eskiler, Tanrı'ya karşı hissi olmayacak kadar körelmiş hiçbir şey olmadığını söylemiştir. Sert çakmaktaşından kıvılcım çıkması bundandır. Taşta ateş varsa, hayatın kendini hissetmediği yerde bile his hissedilir.

1.4

CAPUT IV. Quod ex creaturae pulchritudine agnoscatur creator. 1. Saepe ad incorpoream Creatoris magnitudinem creaturarum corporea magnitudo componitur, ut magna considerentur ex parvis, et ex visibilibus invisibilia aestimentur, atque ex pulchritudine factorum effector operum agnoscatur, non tamen parilitate consimili, sed ex quadam subdita et creata specie boni. 2. Sicut ars in artificem retorquet laudem, ita rerum Creator per creaturam suam laudatur; et quanto sit excellentior, ex ipsa operis conditione monstratur. Ex pulchritudine circumscriptae creaturae pulchritudinem suam, quae circumscribi nequit, facit Deus intelligi, ut ipsis vestigiis revertatur homo ad Deum, quibus aversus est, ut qui per amorem pulchritudinis creaturae, a Creaturis forma se abstulit, rursum per creaturae decorem ad Creatoris revertatur pulchritudinem. 3. Quibusdam gradibus intelligentiae per creaturam progreditur homo ad intelligendum Deum creatorem, id est, ab insensibilibus surgens ad sensibilia; a sensibilibus surgens ad rationabilia; a rationabilibus surgens ad Creatorem. Intelligibilia per se collaudant Deum, irrationabilia et insensibilia non per se, sed per nos, dum ea considerantes Deum laudamus. Sed ideo dicuntur laudare ipsa, quia eadem laudem eorum parturit causa. 4. Dixerunt antiqui, quod nihil tam hebes sit, quod non sensum habeat in Deum. Hinc est illud quod ex silice duro scintilla excutitur. Et si ignis in saxo, utique ibi sentitur sensus, ubi se vita non sentit.

1.5V. Alışkanlığımıza Uyarak Tanrı'ya Bazı Görünüşlerin Yakıştırılması

1. Alışkanlığımıza uyarak Tanrı'nın kıskandığı ya da acı duyduğu söylenir. Oysa bu hareketlerde Tanrı için hiçbir çalkantı yoktur; O'nda en yüksek huzur vardır. Zihnin yargısını, Tanrı'nın başına bir öfke ya da değişim çalkantısı gelebileceğine inanacak kadar acele kılmamalıyız. Kutsal metin, suçluları cezalandıran adaletin hakkaniyetine öfke demiştir; çünkü yargılayan için hakkaniyet olan şey, cezayı çeken için öfke ve kızgınlıktır.

2. Kutsal Kitap'ın insan duygularından alarak Tanrı'ya uyguladığı öteki hâlleri de böyle anlamak gerekir. Tanrı kendinde değişmez olarak inanılmalıdır; ama daha kolay anlaşılsın diye, sonuçlarına göre bizim konuşma ve değişkenlik türümüzle adlandırılır.

3. Tanrı insanın zayıflığını ne kadar merhametle gözetir! O'nu olduğu gibi tanıyamadığımız için kendini bize konuşma tarzımızla tanıtır. Bu yüzden uzuvlarımızın niteliğine sahipmiş gibi anlatılır ve kendisi için hâllerimize yakışmayan şeylerin söylenmesini istemiştir ki bizi bizimkilerle kendisininkine çeksin; O bize inerken biz ona yükselelim.

4. Tanrı insanlara kendini göstermek için aşağıdaki şeylerden pek çok görünüşü kendine çeker. Oysa kendi cevherine göre görünmez ve cisimsiz olduğu kesindir. Çoğu zaman cisimlerden Tanrı'ya nitelik görünüşleri alınır; bunlar Tanrı'da yoktur, çünkü kendi tabiatında cisimsiz ve sınırsızdır, ama sonuçlarına göre şeylerin görünüşleri ona yazılır: Her şeyi gördüğü için göz, her şeyi işittiği için kulak denir; yüz çevirdiği için yürür, beklediği için durur denir.

5. Öteki benzer durumlarda da insan hareketlerinden Tanrı'ya bir benzerlik çekilir; unutan ve hatırlayan denmesi gibi. Peygamberin "Ordular Rabbi canı üzerine ant içti" demesi bundandır. Tanrı'nın canı olduğundan değil, bizim duygumuza göre anlatır. Başka yerde de aynı mecazla solucan ve bok böceği denir.

6. Tenimizin hâllerine ve hakaretlerine kadar indiği bilinen Kişinin aşağılık işaretlerle simgelenmesine şaşmamak gerekir. Çünkü Mesih tabiatı için değil masumluğu için kuzu; tabiatı için değil gücü için aslan; tabiatı için değil, ölümü ve bilgeliği için yılan diye yazılır. Peygamberde de ot taşıyan arabanın görünüşü Tanrı'ya uygulanır. Bütün bunlar Mesih için mecazdır, çünkü hiçbiri onun cevherinin hususiyetine ait değildir.

7. Bazı ahmaklar insanın Tanrı'nın suretinde yapıldığını okuyunca yanılıp Tanrı'yı cismanî sanırlar. Oysa Tanrı'nın suretini taşıyan beden olan ten değil, tin olan ruhtur. O halde insanı kendi suretinde yapan Tanrı'da beden biçimi olduğuna inanmayalım, çünkü kendi benzerliğinde ten değil zihin yaratmıştır. Hakikatin nasıl bir bedeni olduğunu düşün; bulamadığında, işte Tanrı odur.

8. Kutsal Yazılar'da Tanrı'nın yüzünden ten değil, ilahî bilgi anlaşılır; çünkü herkes görülen yüzünden tanınır. Duada Tanrı'ya şöyle denir: "Bize yüzünü göster"; yani "Bize kendi bilgini ver."

9. Tanrı'nın ağzı biricik Oğlu'dur. Dille söylenen kelimeler için çoğu zaman "şu dil, bu dil" dediğimiz gibi, Tanrı'nın Sözü için de ağız denir; çünkü kelimeler ağızla şekillenir. Yapanın yapılanla adlandırıldığı o konuşma türünü göstermek istersen, ağzı kelime yerine, dili kelimeler yerine, eli yazı yerine koyabilirsin.

10. Tanrı'nın izleri, şimdi Tanrı'nın ayna aracılığıyla tanınmasını sağlayan şeylerdir. Ama Her Şeye Kadir olan, gelecekte seçilmişlere yüz yüze görününce tam olarak bulunacaktır; şimdi izlerini kavramaya çalıştıkları görünüşün kendisini seyredeceklerdir. Tanrı'nın ayna aracılığıyla görüleceğinin söylenmesi budur. Öteki şeyler de böyledir.

1.5

CAPUT V. Quod ex usu nostro quaedam species ad Deum referantur. 1. Nostro usu zelare Deus dicitur, vel dolere. Horum enim motuum apud Deum perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Non ita est praecipitanda mentis sententia, ut credamus posse Deo furoris vel mutationis accidere perturbationem; sed ipsam aequitatem justitiae, qua reos punit, iram sacra lectio nominavit, quoniam quod judicantis aequum est, furor est, et indignatio patientis. 2. Ita ergo intelligere opus est et alias passiones, quas de affectione humana ducit Scriptura ad Deum, ut et juxta se incommutabilis sit credendus, et tamen pro causarum effectibus, ut facilius intelligatur, nostrae locutionis et mutabilitatis genere appelletur. 3. Tam clementer Deus humanae consulit infirmitati? Ut quia eum sicut est non possumus agnoscere, nostrae locutionis more seipsum nobis insinuet. Unde et membrorum nostrorum qualitatem habere describitur, et passionum indigna dici de se voluit I quatenus ad sua, per nostra nos traheret, et dum condescendit nobis, consurgeremus ei. 4. Multis modis Deus ad significandum se hominibus de inferioribus rebus species ad se trahit; quem re vera juxta propriam substantiam invisibilem esse et incorporeum constat. Plerumque de corporibus ad Deum sumuntur qualitatum species, quae tamen in Deo non sunt, quia in propria natura incorporeus est, et incircumscriptus, sed pro efficientiis causarum in ipso species rerum scribuntur, ut quia omnia videt, dicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod expectat stat. 5. Sic et in caeteris horum similibus ab humanis motibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens, et memorans. Hinc est quod propheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam (Jerem. LI, ). Non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Et alibi simili figura et vermis et scarabeus intelligitur (Psal. XXI, 7). 6. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Nam et Christus agnus, non pro natura, sed pro innocentia; et leo, pro fortitudine, non pro natura; et serpens, pro morte et sapientia, non pro natura scribitur. Nam et in propheta plaustri portantis fenum species ducitur ad Deum (Amos II, ). Et haec omnia ideo per figuram Christus, quia nihil est horum ad proprietatem substantiae ejus. 7. Falluntur quidam stultorum, dum legunt, ad imaginem Dei factum esse hominem (Gen. II), arbitrantes Deum esse corporeum, dum non caro, quod est corpus, sed anima, quod est spiritus, Dei imaginem habeat. Non ergo esse corporis formam in Deo credamus, qui hominem ad imaginem suam fecit, quia mentem, non carnem, ad similitudinem suam creavit. Cogita igitur quale corpus habeat veritas, et dum non inveneris, hoc est Deus. 8. Facies Dei in Scripturis sacris, non caro, sed divina cognitio intelligitur, ea quidem ratione, qua per faciem conspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione Deo dicitur: Ostende nobis faciem tuam, ac si dicatur: Da nobis cognitionem tuam. 9. Os Dei Unigenitus ejus est. Nam sicut pro verbis, quae per linguam fiunt, saepe dicimus illa et illa lingua, ita pro Dei verbo os ponitur, quia mos est ut verba ora formentur. Et si volueris genere locutionis illo demonstrare, quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur, bene os pro verbo ponis, sicut linguam pro verbis, sicut manum pro litteris. 10. Vestigia Dei sunt, quibus nunc Deus per speculum agnoscitur. Ad perfectum vero omnipotens reperitur, dum in futuro facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cujus nunc vestigia comprehendere conantur; et hoc est quod per speculum videri Deus dicetur (1 Cor. XIII, ). Sic et caetera.

1.6VI. Tanrı'ya Hiçbir Zaman Akışının Yüklenmemesi

1. İlahî ebediyet bütün zamanlardan öncedir. Tanrı'da geçmiş, şimdi ya da gelecek olduğuna inanılmaz; O'nda her şeyin şimdiki olduğu söylenir, çünkü ebediyetiyle her şeyi kucaklar. Yoksa O'na zaman akışları yüklenirse Tanrı'nın değişebilir olduğuna inanmak gerekirdi. Bazı zamanlar hep Tanrı'yla birlikte olsaydı, zaman olmaz, ebediyet olurdu; zamanlar değişmez, dururdu.

2. Şimdi, geçmiş ve gelecek bize aittir, Tanrı'ya değil. Örneğin şimdi için "kitabı tutuyorum", geçmiş için "tuttum", gelecek için "tutacağım" deriz. Tanrı ise evreni tutar; "tuttu" ve "tutacak" yerine "tutuyor" denir.

3. Meleklerde bile zamanların gidişi ve gelişi yoktur. Çünkü yaratıklarda zamanın değişiminin etki etmediği iki şey vardır: Biri değişmez Yaratıcıya bağlı oldukları için melekler; öteki, şimdi zamanla dönen bütün bu şeyler ondan şekillenmeden önceki o biçimsiz madde. Ona da zaman etki etmiyordu. Demek ki zamanın göklerin üstündeki yaratıklara değil, göğün altındakilere ait olduğu bilinir. Zamanlar meleklere gelip gitmez, bu en aşağı dünyada göğün altında yaşayan bize gelip gider.

1.6

CAPUT VI. Quod Deo nulla temporum successio ascribatur. 1. Omnia tempora praecedit divina aeternitas, nec in Deo praeteritum, praesens, futurumve aliquod creditur, sed omnia praesentia in eo dicuntur, quia aeternitate sua cuncta complectitur. Alioquin mutabilis est Deus credendus, si ei successiones temporum ascribuntur. Si semper aliqua essent cum Deo tempora, non esset tempus, sed aeternitas; nec mutarentur tempora, sed starent. 2. Praesens, praeteritum et futurum nostrum est habere, non Dei. Verbi causa, dicimus pro praesenti, teneo Codicem; pro praeterito, tenui; pro futuro, tenebo. Universitatem vero Deus tenet; et pro tenuit, et tenebit, tenet dicitur. 3. Sed nec ipsis angelis decessio accessiove est temporum. Nam duas esse in creaturis res, quibus vicissitudo temporum non valet, angelis scilicet, propter quod incommutabili inhaerent Creatori; sive materiae illi informi, priusquam ex ea omnia ista quae temporaliter jam volvuntur formarentur, nec ipsi utique valebat tempus. Tempus igitur non ad eas creaturas, quae supra coelos sunt, sed ad eas quae sub coelo sunt pertinere (cognoscitur). Non enim angelis accedunt tempora, vel succedunt, sed nobis, qui sub coelo versamur in hoc infimo mundo.

1.7VII. Zamanlar

1. Dünyanın başlangıcından önce hiçbir zaman olmadığı açıktır, çünkü zamanın kendisi bir yaratıktır ve dünyanın başlangıcında yapıldığına inanmak gerekir. Başlangıç denmesinin sebebi, bütün şeylerin başlangıcının ondan başlamış olmasıdır.

2. Zamanların cismanî bir aralığı yoktur, çünkü neredeyse gelmeden gider. Bu yüzden şeylerde zamanların bir duruşu yoktur, çünkü yaratığın hızlı hareketiyle değişirler. Ne yüz yıl tek bir zamandır, ne bir yıl tek bir zamandır, ne bir ay, ne bir gün, ne bir saat. Bütün bunlar parça parça gelip gittiğine göre, bir arada olmayana nasıl "bir" denebilir?

3. Geçmiş ya da gelecek zaman, şimdiki zaman gibi var mıdır, varsa nerededir, bilmek gerekir. Ama dikkat et: Geçmiş, gelecek, şimdi, hepsi ruhta aranmalıdır.

4. Geçmiş, şimdi ve gelecek olan bu üç şeyin yalnız ruhta bulunduğu kesindir: geçmiş hatırlamayla, şimdi bakmayla, gelecek beklemeyle. Gelecekleri ümit eder, şimdikilere bakar, geçenleri anarız. Bunlar, her şeyin bir arada bulunduğu Tanrı'da böyle değildir.

1.7

CAPUT VII. De temporibus. 1. Nulla ante principium mundi fuisse tempora manifestum est, quia, dum sit ipsum tempus creatura, in principio tamen mundi factum esse credendum est. Ideo ergo principium dicitur, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decedunt, quomodo unum dicendum est quod non simul est? 3. Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut praesens; et si est, scire oportet ubi est; sed adverte quod cuncta, et futura et praeterita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. 4. Tria ista, praeterita, praesentia et futura in animo tantum inveniri constat, praeterita reminiscendo, praesentia contuendo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Haec non ita in Deo sunt, cui simul omnia adsunt.

1.8VIII. Dünya

1. Dünya görünür, ama yine de araştırılabilir şeylerden oluşur. İnsan ise şeylerin bütününden birleşmiş olup bir bakıma küçük bir dünya olarak yaratılmıştır.

2. Dünyanın düzeni tek bir insandan bakılarak düşünülmelidir. Çünkü insan yaş ölçüleriyle sona doğru eğildiği gibi, dünya da zaman içinde uzadıkça tükenir; insan da dünya da büyüyor göründüğü yerden azalır.

3. Tanrı'nın geçmişte onca zaman boş durduktan sonra dünyayı yapmak için yeni bir düşünce edindiği boşuna söylenir. Bu dünyanın kurulması ebedî tasarısında duruyordu; başlangıçtan önce de zaman değil, ebediyet vardı. Zaman yaratığın konulmasıyla başlamıştır, yaratık zamanla başlamamıştır.

4. Bazıları der ki: "Tanrı gökleri yapmadan önce ne yapıyordu? Dünyayı kurmak için Tanrı'da neden yeni bir irade doğdu?" Ama Tanrı'da yeni bir irade doğmamıştır, çünkü dünya gerçekte yok idiyse de ebedî akılda ve tasarıda hep vardı.

5. Bazıları da der ki: "Tanrı daha önce yapmadığı dünyayı neden birden yapmak istedi?" Böylece Tanrı'nın iradesinin değiştiğini, bir vakit istemediğini başka bir vakit istediğini sanırlar. Onlara şöyle cevap vermek gerekir: Tanrı'nın iradesi Tanrı'dır, çünkü kendisi başka, iradesi başka değildir; istemek O'nun için kendisi olmaktır, kendisi olan ise ebedî ve değişmezdir. İşte iradesi budur.

6. Dünyanın şekillendiği madde, kendisinden yapılan şeylerden zamanca değil kökence öncedir; ses ezgiden önce gelir gibi. Ses ezgiden öncedir, çünkü ezginin tatlılığı sesin sesine aittir, ses tatlılığa ait değildir. Dolayısıyla ikisi bir aradadır, ama ezginin ait olduğu şey, yani ses, öncedir.

7. Göğün ve yerin şekillendiği maddeye biçimsiz denmesinin sebebi, şekillenecek şeylerin henüz şekillenmemiş olmasıdır. Ama maddenin kendisi hiçten yapılmıştır.

8. Bir şeyin olabilmesi başka, olması zorunlu olması başkadır. Tanrı'nın tabiatlara koyduğu şeyin olması zorunludur; Yaratıcının tabiatların konulmuş akışının dışında, istediği zaman yapmak üzere sakladığı şeyin ise olması mümkündür.

9. Rab'bin peygamber aracılığıyla "Ben ışığı şekillendiren, karanlığı yaratan Rab'bim" demesinden karanlığın cevheri olduğuna inanmamak gerekir. Bu söz, suç işlemeyen melek tabiatına ışık, suç işleyene karanlık denmesi sebebiyledir. Bu yüzden başlangıçta ışık karanlıktan ayrılır. Tanrı her ikisini de yarattığı için "Işığı şekillendiren, karanlığı yaratan" denmiştir. Ama iyi melekleri yalnız yaratmakla kalmamış, şekillendirmiş; kötüleri ise yalnız yaratmış, şekillendirmemiştir. Bu iyi ve kötü insanlar için de anlaşılmalıdır.

10. Göğün ve yerin yaratılışı sayıldıktan sonra Tekvin'de Kutsal Ruh'un adının anılması, onun üzerinde dolaştığının söylenmesi gerektiği içindir; önce üzerinde dolaşacağı şeyler anılmalıydı. Havari de bunu sevginin üstün yolunu gösterirken işaret eder.

11. Kutsal Ruh'un suların üzerinde dolaştığı söylenir, çünkü Tanrı'nın armağanıdır; biz onda dayanıp dinleniriz, o da bizi koruyarak üzerimizde dolaşır.

12. Her tabiat kendi ağırlığıyla yönelir. Ateşin ve yağın her zaman yukarıyı araması haklıdır, çünkü Kutsal Ruh'un bütün yaratığın üzerinde dolaştığı onların simgesiyle gösterilir.

13. İlk yapılan gün meleklerdir. Birlikleri belirtilsin diye "ilk gün" değil, "bir gün" denmiştir; bu yüzden yaratılış anlatısında hep o tekrarlanır. Bu gün, yani melek tabiatı, yaratığın kendisini seyrettiğinde bir bakıma akşam olurdu. Ama yaratığı seyretmede kalmayıp onun övgüsünü Tanrı'ya yönelttiğinde ve onu ilahî akılda daha iyi gördüğünde hemen sabah olurdu. Yaratıcıyı ihmal edip yaratığa bakmakta kalsaydı artık akşam değil, gece olurdu.

14. Yaratık kendini Tanrı'da, kendisinde olduğundan daha iyi bildiğine göre, Tanrı'daki bu daha büyük öz bilgisine gün ve ışık denir. Kendisindeki bilgisine ise, Tanrı'daki bilgiyle kıyaslandığında çok aşağıda olduğu için, akşam denir. Bu yüzden akşamdan sonra sabah olurdu; çünkü yaratık kendisindeki bilginin kendine yetmediğini anlayınca, kendini daha tam bilebilmek için onu Tanrı'ya yöneltir, kendini orada tanıyarak daha iyi gün olurdu.

1.8

CAPUT VIII. De mundo. 1. Mundus ex rebus visibilibus, sed tamen investigabilibus constat. Homo autem ex rerum universitate compositus, alter in brevi quodam modo creatus est mundus. 2. Ratio mundi de uno consideranda est homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem homo vergit, ita et mundus per hoc quod distenditur tempore, deficit, quia unde homo atque mundus crescere videtur, inde uterque minuitur. 3. Frustra dicitur per tanta retro tempora Deo vacanti novam pro mundo faciendo ortam fuisse cogitationem, quando in suo aeterno maneret consilio hujus mundi constructio; nec tempus ante principium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidam aiunt: Quid faciebat Deus antequam coelos faceret? Cur nova voluntas in Deo ut mundum conderet orta est? Sed nova voluntas in Deo exorta non est, quia etsi in re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes, qui aliquando voluit quod aliquando non voluit. Quibus respondendum est: Voluntas Dei Deus est, quia non ipse aliud est, aliud voluntas ejus, sed hoc est illi velle quod ipse est et quod ipse est, utique aeternum et incommutabile est. Haec est ergo voluntas ejus. 6. Materies ex qua formatus est mundus (Gen. 1 ), origine, non tempore, res a se factas praecessit, ut sonus cantum. Prior enim est sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet ad suavitatem; ac per hoc utrumque simul sunt, sed ille ad quem pertinet cantus prior est, id est, sonus. 7. Materia ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ea formata erant quae formari restabant, verum ipsa materia ex nihilo facta erat. 8. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est, quod Deus naturis inservit, fieri autem posse est, quod extra cursum inditum naturarum Creator, ut faceret, quando voluit, reservavit. 9. Non ex hoc substantiam habere credendae sunt tenebrae, quia dicit Dominus per prophetam: Ego Dominus formans lucem, et creans tenebras (Isa. XLV. 6,7); sed quia angelica natura, quae non est praevaricata, lux dicitur; illa autem quae praevaricata est tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dividitur. Sed quia et hos et illos Deus creavit, inde dicitur: Formans lucem et creans tenebras. Veruntamen bonos angelos non tantum creans, sed etiam formans; malos vero tantum creans, non formans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Genesi Spiritus sanctus, ut quia superferri eum dici oportebat, ante illa nominarentur quorum creator Spiritus sanctus superferri diceretur. Quod et Apostolus indicat (Ephes. III), dum supereminentem viam charitatis demonstrat. 11. Ideo superferri aquis sanctus dicitur Spiritus, quia donum est Dei in quo subsistentes requiescimus, atque protegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo pondere nititur. Ignis autem et oleum merito superiora semper appetunt, quia per ipsorum figuram superferri universae creaturae Spiritus sanctus probatur. 13. Dies prior factus angeli sunt, quorum propter unitatem insinuandam non dies primus, sed dies dictus est unus; et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est, natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens, eamque melius in divina ratione conspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret, neglecto Creatore, in creaturae aspectu jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad comparationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat (Gen. I). Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieret.

1.8_215. Tanrı başlangıçta "Gök olsun" derken bizim geçici olarak "şu olsun" dediğimiz gibi söylemedi. O söz biricik Söz'de ebedî olarak söylenmiştir. Tanrı "Olsun" sözünü geçici olarak söyleseydi, böyle bir sesin çıkacağı bir yaratık olurdu. Ama "Olsun" demeden önce hiçbir yaratık olmadığına göre, söylenen "Olsun" sesin titreşiminde değil, Söz'ün ötekiliğinde bildirilmiştir.

16. Yaratık olmadan önce O tarafından tam olarak görüldüğüne göre Tanrı onu yedi kez görüp yedi kez övmüş değildir. Ama biz şeyleri tek tek görüp övdüğümüzde, sanki O bizim aracılığımızla görüp övmüş olur; şu söz gibi: "Konuşan siz değilsiniz, Babanızın sizde konuşan Ruhu'dur." Demek ki bizim aracılığımızla konuştuğu gibi bizim aracılığımızla görür ve över. Kendi başına sürekli ve ebedî olarak görür, bizim aracılığımızla ise zamanda.

17. Dikkat et: Yaratık başlangıçta bir bütün olarak "çok iyi", tek tek ise yalnız "iyi" diye anılır. Çünkü bedenin uzuvları da tek tek iyi olsalar bile bir araya gelince daha büyük bir iyilik olurlar; hepsi birlikte çok iyi bir beden meydana getirir.

18. Bütün unsurların süsü güzel olan ile uygun olandadır. Güzel, kendinde güzel olandır; ruhtan ve bütün uzuvlardan oluşan insan gibi. Uygun ise giysi ve yiyecek gibidir. Bu yüzden insana kendi başına güzel denir, çünkü insan giysiye ve yiyeceğe değil, onlar insana gereklidir. Ötekilere uygun denir, çünkü insan gibi kendi başlarına güzel değildirler, başka şeye, yani insana uyarlanmışlardır, kendilerine gerekli değildirler. Öteki unsurların tabiatları için de bu söylenmelidir.

19. Var olan ve yapılan her şey çok şaşırtıcıdır, ama alışkanlık onları değersizleştirmiştir. Bu yüzden ilahî işleri her zaman ölçüsüz olarak düşünecek şekilde incele.

1.8_2
  1. Non sic quemadmodum nos transitorie dicimus, fiat aliquid, sic Deus dixit Fiat caelum in principio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in alteritate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos singula videntes laudamus, fit tanquam ipse videat, laudetque per nos, sicut est illud: Non estis vos, qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis (Matth. X, ). Proinde sicut ipse et per nos loquitur, ita videt et laudat per nos; sed per se perenniter ac sempiterne videt, per nos vero temporaliter. 17. Attende universaliter creaturam in principio valde bonam vocari, singulariter vero tantum bonam, quia et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt, dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum est quod se ipso est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elementorum naturis dicendum est. 19. Cuncta quae sunt, et facta sunt, mira valde sunt, sed consuetudine viluerunt. Ideoque sic divina scrutare opera, ut semper ea cogites immensa.
1.9IX. Kötülük Nereden Geliyor

1. Kötülük şeytan tarafından yaratılmamış, bulunmuştur. Bu yüzden kötülük hiçtir, çünkü Tanrı'sız yapılan her şey hiçtir ve Tanrı kötülüğü yapmamıştır. Şeytanın kötü olmasına kaynak olacak bir kötülük bir yerde ya da bir vakit var değildi; iyi bir melek iken kendi kusuruyla, kibirlenerek kötü olmuştur. Bu yüzden kötülüğü onun bulduğu doğru olarak söylenir.

2. Kötülüğün hiçbir tabiatı olmadığı kesindir, çünkü her tabiat ya Tanrı gibi değişmezdir ya da yaratık gibi değişebilir. Kötülük ise tabiat değildir, çünkü iyi tabiata gelerek onu kusurlu kılar; gittiğinde tabiat kalır, içindeki kötülük ise hiçbir yerde bulunmaz. Kusurun tabiata zarar vermesinden, kusurun tabiat olmadığı anlaşılır, çünkü tabiî olan hiçbir şey zarar vermez.

3. İyi tabiat kötü irade yüzünden mahkûm edilince, kötü iradenin kendisi iyi tabiata tanıklık eder; öyle tanıklık eder ki Tanrı onu kötülük için cezasız bırakmaz.

4. Sapkınlar zihnin Tanrı, kusurların şeytan tarafından yaratıldığına inanırlar. Bu yüzden iyi ve kötü iki tabiat olduğunu sanırlar. Ama kusur tabiat değildir; şeytandan gelse de yaratılmamıştır.

5. Tanrı'nın kötülüğün ortaya çıkmasına izin vermesinin sebebi, iyi tabiatın süsünün zıt kötülüklerden parlaması değilse nedir? Bu tarz sözlerde de bulunur. Buna Yunanca antitheton, Latince oppositum ya da contrapositum denir; söylenenlerin hemen ardından zıtları getirilince güzel bir söz olur. Şeylere de kötülük böyle karıştırılmıştır ki tabiatın iyiliği kötülükle kıyaslanınca parlasın.

6. Tanrı her şeyi çok iyi yapmıştır. Demek ki hiçbir şey tabiatça kötü değildir; yaratıklarda ceza gibi görünen şeyler bile iyi kullanılırsa iyi ve yararlıdır, kötü kullanılırsa zarar verir. Dolayısıyla yaratık bizim kullanımımıza göre iyi değil diye düşünülebilir; kendi tabiatına göre ise çok iyidir.

7. İnsanın kaşını tıraş edersen küçük bir şey alırsın, ama bütün bedene çirkinlik verirsin. Yaratığın bütünü de böyledir: En küçük solucana tabiatça kötü dersen bütün yaratığa haksızlık edersin.

8. Bütün kötülükler ilk insanın günahı yüzünden ceza olarak bütün insan soyuna geçmiştir. Dolayısıyla kötü görünen ne varsa kısmen kökenden, kısmen suçtan bize saldırır.

9. Sapkın kişiler yaratıklarda pek çok şeye kötü derler: ateşe yaktığı için, demire öldürdüğü için, yırtıcıya ısırdığı için. Ama insan bunların yararlarına bakmayıp daha çok kendine yüklemesi gereken şeyi onlarda suçlar; çünkü günahtan önce her bakımdan kendisine bağlı olan bu şeyler onun günahı yüzünden zararlı olmuştur. Bize zarar veren şeyler kendi tabiatlarıyla değil, bizim kusurumuzla kötüdür. Işık iyi olduğu halde hasta gözlere zarar verir; kusur ışığın değil gözlerindir. Öteki şeyler de böyledir.

10. İnsan yaratıkların dikenleriyle ve unsurların aksilikleriyle dövülüyorsa, bu günahın cezasının gereğidir; Tanrı'ya karşı kibirlenen insan kendinden aşağıdaki şeylerin düşmanlığına katlansın diye. Bu yüzden Hikmet kitabında Tanrı için şöyle okunur: "Dünya onunla birlikte akılsızlara karşı savaşacaktır." Tabiatça elverişli olan şeylerin insana karşı dönmesi günahların haklı karşılığıdır. Süleyman da şöyle der: "Yaratık kötülere azap için tutuşur, Tanrı'ya güvenenlere iyilik etmek için yumuşar."

11. Ruh Yaratıcıya bağlı olmazsa ten ruha, kusur da akla bağlı olmaz. Altımızdaki her şey ancak onları bize bağlayana biz bağlandığımızda bize gerçekten bağlı olur. Çünkü Tanrı'ya bağlı olmayana bağlı görünen şeylere asıl kendisi bağlıdır; kendine bağlı sandığı şeylerin sevgisine iradesini boyunduruk altına almıştır.

1.9

CAPUT IX. Unde malum. 1. Malum a diabolo non est creatum, sed inventum; et ideo nihil est malum, quia sine Deo factum est nihil, Deus autem malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat malum, unde fieret diabolus malus, sed quia vitio suo, dum esset angelus bonus, superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab eo inventum malum. 2. Nullam esse naturam mali constat, quia natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod naturale est nocet. 3. Dum natura bona damnatur propter voluntatem malam, ipsa voluntas mala testis est naturae bonae, quae in tantum testatur eam esse bonam, ut illam Deus pro malo non relinquat inultam. 4. Creditur ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata. Unde et ab ipsis duae naturae, bona et mala putantur. Sed vitium natura non est; et dum vere a diabolo sit, non tamen creatum est. 5. Quam ob causam permiserit Deus mali oboriri statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor emineret? Modus iste etiam in verbis esse comperitur. Qui modus antitheton Graece dicitur, quod Latine oppositum, vel contrapositum nominatur 133. et fit pulchra locutio, quando mox contraria positis proferuntur. Ita et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad comparationem excelleret mali. 6. Fecit Deus omnia valde bona. Nihil ergo natura malum, quando et ipsa quae in creaturis videntur esse poenalia, si bene utantur, et bona, et prospera sunt, si male utantur, nocent. Ita ergo perpendenda est creatura ex nostro usu non bona, nam ex sua natura valde bona. 7. Si radas supercilium hominis, parvam rem domes, sed totius corporis ingeris foeditatem; ita et in universitate creaturae est: si extremum vermiculum natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. 8. Cuncta mala per peccatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. ' 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod sibi debet potius imputare; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ea parte fuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium, non lucis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exardescit in tormentum, adversus injustos, et lenior eat ad benefaciendum his qui in Deo confidunt. 11. Non erit caro subjecta animae, nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei qui Deo subjectus non est, ille potius subjicitur eis, qui suam voluntatem subjugat amori eorum quae sibi subjecta existimat.

1.10X. Melekler

1. "Melek" adı görevin adıdır, tabiatın değil; tabiatça onlara ruh denir. Gökten insanlara haber vermek için gönderildiklerinde bu haber vermeden ötürü melek diye adlandırılırlar. Tabiatça ruhturlar, gönderildiklerinde melek olurlar.

2. Meleklerin tabiatı değişebilir, çünkü tabiatlarında değişkenlik vardır; ama ebedî sevgi onları bozulmaz kılar. Meleklerin tabiatla değil, lütufla değişmez olduklarını söyleriz. Tabiatça değişmez olsalardı şeytan da düşmezdi. Onlarda tabiatın değişkenliğine Yaratıcıyı seyretmek yardım eder. Dönek melek gücünü Tanrı tarafından değil kendisi tarafından korunmuş görmek istediği için bundan yoksun kalmıştır.

3. Melekler, "Işık olsun" dendiğinde bütün yaratıklardan önce yapılmıştır. Kutsal Kitap onlar için şöyle der: "Bilgelik her şeyden önce yaratıldı." Ebedî ışığa pay alarak ışık, doğmamış Bilgelik'e bağlanarak bilgelik denirler. Tabiatça değişebilir olsalar da ilahî seyir onların değişmesine izin vermez.

4. Melekler dünyanın bütün yaratılışından, şeytan da meleklerin bütün yaratılışından önce kurulmuştur; yazıldığı gibi: "O, Tanrı'nın yollarının başıdır." Bu yüzden melekler karşısında başmelek diye anılmıştır. Çünkü önce yaratılmıştır; zaman miktarıyla değil, düzendeki üstünlükle.

5. Şeytanın melekler arasında başkanlığı vardı, düşmesinin sebebi bu güvendi; öyle ki onarılmaz biçimde düştü. Peygamber bu üstünlüğü şu sözlerle bildirir: "Tanrı'nın cennetinde sedirler ondan yüksek değildi, köknarlar onun tepesine erişemedi, cennetin hiçbir ağacı ona benzemedi"; çünkü Tanrı onu daha güzel yapmıştı.

6. Meleğin yaratılışı insanın yaratılışından farklıdır. İnsan Tanrı'nın benzerliğinde kurulmuştur; düşen başmeleğe ise Tanrı benzerliğinin mührü denmiştir. Rab Hezekiel aracılığıyla tanıklık eder: "Sen benzerliğin mührü, bilgelikle dolu, güzellikte kusursuzsun; Tanrı'nın cennetinin zevkleri içindeydin." Çünkü tabiatı ne kadar inceyse ilahî hakikatin benzerliğini o kadar tam yansıtmıştır.

7. Şeytanın insan kurulmadan önce gökten düştüğüne inanılır. Çünkü yapılır yapılmaz kibre kapıldı ve gökten atıldı. Hakikatin tanıklığına göre o başlangıçtan beri yalancıdır, hakikatte durmamıştır; çünkü yapılır yapılmaz düşmüştür. Hakikatte kurulmuştur, ama durmadığı için hemen hakikatten kaymıştır.

8. Kendilerini kabararak Tanrı'ya kıyaslamaları yüzünden, kibrin aynı düşüşüyle hem insan hem şeytan düşmüştür. Ama insan tövbeye dönerek Tanrı'dan aşağı olduğunu kabul eder. Şeytan ise kendini Tanrı'ya eşit sayıp düşmekle yetinmeyip üstelik Tanrı'dan üstün olduğunu söyler. Havari Deccal için şöyle der: "Tanrı denen ya da tapınılan her şeye karşı çıkar ve kendini onlardan üstün tutar."

9. Şeytan artık bağışlanma istemez, çünkü tövbe pişmanlığı duymaz. Uzuvları ise ikiyüzlülükle yalvarır; ama kötü vicdanları yüzünden buna ulaşmayı hak etmezler.

10. İnsanın sefaleti şunu öğrensin: Tanrı'nın bağışlamaya daha çabuk razı olmasının sebebi, zayıf insana acımasıdır; çünkü insan günah işleme zayıflığını aşağı kısmından, ruhun içine kapatılıp tutulduğu tenden almıştır.

11. Dönek melekler bağışlanmaz, çünkü günah işlemek için tenin kırılganlığından hiçbir zaafa uğramamışlardır. İnsanlar ise günahtan sonra bağışlanmaya dönerler, çünkü zayıflığın ağırlığını balçık maddeden almışlardır. Bu yüzden tenin zayıf yapısı sebebiyle insana kurtuluşa dönüş açıktır; Mezmur'un dediği gibi: "O bizim yapımızı bilir. Hatırla, ya Rab, toprak olduğumuzu." Bir de: "Hatırla, cevherimin ne olduğunu."

12. Dönek melekler düştükten sonra ötekiler ebedî saadette sebatla sağlamlaştırılmıştır. Bu yüzden göğün yaratılışından sonra başta yeniden "Kubbe olsun" denir ve kubbeye gök denir. Şüphesiz bu, meleklerin düşüşünden sonra kalanların, önceden daha az almış oldukları ebedî sebat ve saadetin sağlamlığını hak ettiklerini gösterir. Buradan şu anlaşılmalıdır: Kötülerin kötülüğü kutsalların faydasına hizmet eder; kötülerin düştüğü yerden iyiler ilerler.

13. Kötü meleklerin düşüşüyle azalan iyi meleklerin sayısı, seçilmiş insanların sayısıyla tamamlanacaktır; bu sayıyı yalnız Tanrı bilir.

1.10

CAPUT X. De angelis. 1. Angelorum nomen officii est, non naturae; nam secundum naturam spiritus nuncupantur. Quando enim de coelis ad annuntiandum hominibus mittuntur, ex ipsa annuntiatione angeli nominantur; natura enim spiritus sunt. Tunc autem angeli vocantur quando mittuntur. 2. Natura angelorum mutabilis est, quia inest illi mutabilitas in natura; sed facit eos incorruptos charitas sempiterna. Gratia dicimus, non natura esse incommutabiles angelos. Nam si natura incommutabiles essent, diabolus non utique cecidisset. Mutabilitatem itaque naturae suffragatur in illis contemplatio Creatoris; inde et privatus est apostata angelus, dum fortitudinem suam, non a Deo sed a se voluit custodiri. 3. Ante omnem creaturam angeli facti sunt, dum dictum est Fiat lux; de ipsis enim dicit Scriptura: Prior omnium creata est sapientia. Lux enim dicuntur participando luci aeternae. Sapientia enim dicuntur ingenitae inhaerendo Sapientiae. Et dum sunt mutabiles natura, non tamen sinit eos contemplatio mutari divina. 4. Ante omnem creationem mundi creati sunt angeli, et ante omnem creationem angelorum diabolus conditus est, sicut scriptum est: Ipse est principium viarum Dei. Unde et ad comparationem angelorum archangelus appellatus est. Prius enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis quantitate. 5. Primatum habuisse inter angelos diabolum, ex qua fiducia cecidit, ita ut sine reparatione laberetur. Cujus praelationis excellentiam propheta his verbis annuntiat: " Cedri non fuerunt altiores illo, in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem illius: Omne lignum paradisi non est assimilatum illi "; quoniam speciosiorem fecit eum Deus. 6. Distat conditio angeli a conditione hominis; homo enim ad Dei similitudinem conditus est, archangelus vero qui lapsus est signaculum Dei similitudinis appellatus est, testante Domino per Ezechielem: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Quanto enim subtilior est ejus natura, tanto plenius exstitit ad similitudinem divinae veritatis expressa. 7. Prius de coelo cecidisse diabolum (creditur) quam homo conderetur. Nam mox ut factus est, in superbiam erupit et praecipitatus est de coelo. Nam juxta veritatis testimonium ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit, quia statim ut factus est, cecidit. Fuit quidem in veritate conditus, sed non stando confestim a veritate est lapsus. 8. Uno superbiae lapsu, dum Deo per tumorem se conferunt, et homo cecidit, et diabolus; sed homo reversus ad poenitentiam Deo se inferiorem esse cognoscit. Diabolus vero non solum hoc contentus, quod se Deo aequalem existimans cecidit, insuper etiam superiorem Deo se dicit, secundum Apostoli dictum, qui ait de antichristo: Qui adversatur, et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. 9. Diabolus ideo jam non petit veniam, quia non compungitur ad poenitentiam; membra vero ejus per hypocrisim deprecantur, quod tamen pro mala conscientia adipisci non merentur. 10. Discat humana miseria quod ea causa citius provocetur Deus praestare veniam, dum infirmo compatitur homini, quia ipse traxit ex parte inferiori peccandi infirmitatem, hoc est, ex carne, qua inclusa anima detinetur. 11. Apostatae angeli ideo veniam non habent, quia carnalis fragilitatis nulla infirmitate gravati sunt, ut peccarent; homines autem post peccatum idcirco revertuntur ad veniam, propter quod ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis: ideoque pro infirma carnis conditione reditus patet homini ad salutem, sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmentum nostrum. Memento, Domine, quod terra sumus. Et iterum: Memorare, inquit, quae mea substantia. 12. Postquam apostatae angeli ceciderunt, caeteri perseverantia aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post coeli creationem. in principio repetitur Fiat firmamentum, et vocatum est firmamentum caelum. Nimirum ostendens quod post angelorum ruinam hi qui permanserunt firmitatem meruerunt aeternae perseverantiae et beatitudinis quam antea minus acceperant. Unde oportet agnosci quod malorum iniquitas sanctorum serviat utilitati, quia unde mali corruunt, inde boni proficiunt. 13. Bonorum angelorum numerus, qui post ruinam angelorum malorum est diminutus, ex numero electorum hominum supplebitur, qui numerus soli Deo est cognitus.

1.10_214. Melekler arasında güç farkı vardır, görevleri de basamaklarının makamına göre dağıtılmıştır. Bazıları ötekilerden, hem gücün yüksekliğiyle hem faziletin ilmiyle üstündür. Bazıları ötekilerin buyruğuna hizmet eder ve emirlerine itaat eder. Bu yüzden melek peygamber Zekeriya'ya bir melek gönderir ve neyi bildireceğini buyurur.

15. Kutsal Yazılar meleklerin dokuz sınıfı ya da düzeni olduğuna tanıklık eder: melekler, başmelekler, tahtlar, egemenlikler, güçler, başkanlıklar, kudretler, kerubiler ve seraflar. Peygamber Hezekiel de dönek meleğin başkanlığından söz ederken bu düzenlerin sayısını aynı sayıda taş adıyla anlatır: "Her değerli taş senin örtündü: akik, topaz ve yeşim, krizolit ve oniks, beril, safir, lal ve zümrüt." Bu taş sayısı meleklerin düzenlerini gösterir; dönek melek düşmeden önce onları süs giysisine takılı gibi taşımıştır. Onlarla kıyaslandığında kendini herkesten parlak görünce hemen şişmiş, yüreğini kibre yükseltmiştir.

16. Melekler her zaman kendilerinde değil Tanrı'da sevinir. Şeytan kötüdür, çünkü Tanrı'ya ait olanı değil kendisine ait olanı aramıştır. Kişinin Tanrı'yla değil kendisiyle övünmek istemesinden büyük kötülük yoktur.

17. Melekler her şeyi, gerçekleşmeden önce Tanrı'nın Sözü'nde bilirler; insanlar için henüz gelecek olanları Tanrı'nın vahyiyle melekler artık bilir. Suç işleyen melekler kutsallıklarını yitirmiş olsalar da melek yaratılışının canlı anlayışını yitirmemişlerdir. Üç yoldan önceden bilme keskinliğine sahiptirler: tabiatın inceliği, zamanların deneyimi ve üstün güçlerin vahyi.

18. Tanrı bu dünyaya herhangi bir kırbaçla öfkelendiğinde dönek melekler intikam görevine gönderilir; ama ilahî güç onları dizginler ki istedikleri kadar zarar veremesinler. İyi melekler ise insanın kurtuluşu hizmetine atanmıştır: dünyanın işlerini yürütür ve Tanrı'nın buyruğuyla her şeyi idare ederler. Havari tanıklık eder: "Hepsi kurtuluşu miras alacak olanlar için hizmete gönderilen hizmetkâr ruhlar değil mi?"

19. Melekler insanlara göründükleri bedenleri yukarıdaki havadan alırlar, göksel unsurdan sağlam bir görünüş giyerler ve insanların bakışına böylece daha açık görünürler.

20. Her milletin başına atanmış melekleri olduğuna inanılır. Daniel'le konuşan meleğin tanıklığı bunu gösterir: "Sana haber vermeye geldim, ama Pers krallığının başkanı karşıma dikildi." Sonra da şöyle der: "Başkanınız Mikail'den başka bana yardım eden yoktur."

21. Bütün insanların da melekleri olduğu ispat edilir; Rab İncil'de şöyle der: "Size doğrusunu söyleyeyim, onların melekleri göklerdeki Babamın yüzünü her zaman görürler." Bu yüzden Elçilerin İşleri'nde Petrus kapıyı çaldığında içerideki havariler "Bu Petrus değil, meleğidir" demiştir.

22. Melekler Tanrı'yı seyrediyor ve görüyorsa, Havari Petrus neden "Meleklerin görmeyi arzuladığı" demiştir? Seyretmiyor ve görmüyorlarsa, Rab'bin hükmüne göre melekleri göklerdeki Baba'nın yüzünü nasıl her zaman görürler? Her ikisi de doğrudur. Gerçekten inanıyoruz ki melekler Tanrı'yı hem görür hem görmeyi arzular, hem ona sahiptir hem sahip olmaya koşar, hem sever hem sevmeye çabalar.

23. Çünkü görmeyi, arzularının sonucunu tadamadan arzuluyorlarsa, bu arzu zorunluluk taşır, bu zorunluluk da cezalıdır. Oysa mesut meleklerden her ceza uzaktır, çünkü ceza ve saadet hiçbir zaman bir arada bulunmaz. Öte yandan Tanrı'yı görmekle doyduklarını söylersek, doygunluk çoğu zaman bıkkınlık getirir; oysa arzuladıkları Tanrı görüsünden bıkamayacaklarını biliriz.

24. O halde şaşılacak bir biçimde her ikisine birden inanmaktan başka ne kalır: hem arzularlar hem doyarlar. Ama emeksiz arzular, bıkkınlıksız doyarlar. Arzuda zorunluluk olmasın diye arzulayarak doyarlar; doygunlukta bıkkınlık olmasın diye de doymayı arzularlar. Demek ki melekler Baba'nın yüzünü doygunlukla görür; ama bu doygunluk bıkkınlık bilmediği için ona bakmayı her zaman arzularlar.

25. Kutsal Yazılar'da nerede Tanrı yerine melek konursa, oradan Baba ya da Kutsal Ruh değil, ten oluşun tasarrufu sebebiyle yalnız Oğul anlaşılır.

26. Rab'bin ten oluşunun gelişinden önce melekler ve insanlar arasında anlaşmazlık vardı. Ama Mesih gelince

1.10_2
  1. Inter angelos distantia potestatum est, et pro graduum dignitate ministeria eisdem sunt distributa; aliique aliis praeferuntur, tam culmine potestatis quam scientia virtutis; subministrant igitur alii aliorum praeceptis, atque obediunt jussis. Unde et ad prophetam Zachariam Angelus angelum mittit, et quaecunque annuntiare debeat praecipit. 15. Novem esse distinctiones vel ordines angelorum sacrae Scripturae testantur, id est: angelos, archangelos, thronos, dominationes, virtutes, principatus, potestates, cherubim et seraphim. Horum ordinum numerum etiam Ezechiel propheta describit, sub totidem nominibus lapidum, cum de primatu apostatae angeli loqueretur. Omnis, inquit, lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius, et jaspis, chrysolithus, et onyx, beryllus, sapphirus, et carbunculus, et smaragdus. Quo numero lapidum ipsi ordines designati sunt angelorum, quos apostata angelus ante lapsum, quasi in vestimento ornamenti sui, affixos habuit, ad quorum comparationem, dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. 16. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero ideo est diabolus, quia non quae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas quam non in Deo, sed in se velle quempiam gloriari. 17. Angeli in verbo Dei cognoscunt omnia, antequam in re fiant; et quae apud homines adhuc futura sunt, angeli jam, revelante Deo, noverunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae sensum. Triplici enim modo praescientiae acumine vigent, id est, subtilitate naturae, experientia temporum, revelatione superiorum potestatum. 18. Quoties Deus quocunque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae apostatae angeli mittuntur: qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant quantum cupiunt. Boni tamen angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt, ut curas administrent mundi, et regant omnia jussu Dei, testante Apostolo: Nonne omnes, inquit, sunt administratorii spiritus, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis? 19. Angeli corpora in quibus hominibus apparent, de superno aere sumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento induunt, per quam humanis obtutibus manifestius demonstrentur. 20. Singulae gentes praepositos angelos habere creduntur, quod ostenditur testimonio angeli Danieli loquentis: Ego (inquit) veni ut nuntiarem tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi. Et post alia: Non est qui me adjuvet, nisi Michael princeps vester. 21. Item omnes homines angelos habere probantur, loquente Domino in Evangelio: Amen dico vobis quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui est in caelis. Unde et Petrus, in Actibus apostolorum, cum pulsaret januam; dixerunt intus apostoli: Non est Petrus, sed angelus ejus est. 22. Si Deum angeli contuentur et vident, cur Petrus apostolus dixit: In quem desiderant angeli Dei conspicere? Si eum non contuentur, nec vident, quomodo, juxta sententiam Domini, angeli eorum semper vident faciem Patris, qui in caelis est? Sed bene utrumque est. Nam veraciter credimus quod Deum angeli et vident et videre desiderant, et habent et habere festinant, et amant et amare nituntur. 23. Si enim sic videre desiderant, ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet, necessitas ista poenalis est; sed a beatis angelis omnis poena longe est, quia nunquam simul poena et beatitudo conveniunt. Rursum si eos dicimus Dei visione satiari, satietas fastidium habere solet, et scimus illos Dei visionem, quam et desiderant, fastidire non posse. 24. Quid ergo est nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant, et satiantur? Sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. Et iterum, ne sit in satietate fastidium, satiari desiderant. Vident ergo angeli faciem Patris per satietatem; sed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eum prospicere semper. 25. Ubicunque in Scripturis sanctis, pro Deo angelus ponitur, non Pater, non Spiritus sanctus, sed pro incarnationis dispensatione solus Filius intelligitur. 26. Ante dominicae incarnationis adventum discordia inter angelos et homines fuit. Veniens autem

1.10_3kendinde hem meleklere hem insanlara barış yaptı. O doğunca melekler şöyle haykırdı: "Yeryüzünde iyi iradeli insanlara barış." Demek ki Mesih'in ten oluşuyla insan yalnız Tanrı'yla uzlaşmakla kalmamış, insanlarla melekler arasındaki barış da yeniden kurulmuştur.

27. Mesih'in gelişinden önce insanlarla melekler arasında anlaşmazlık olduğu özellikle şundan anlaşılır: Eski Ahit'te insanlar meleklere selam verince melekler bunu küçümser. Yeni Ahit'te ise Yuhanna'nın bu yaptığını melek saygıyla karşılamakla kalmaz, yapmasını da yasaklar.

28. Eski Ahit'te insanın küçümsenmesi ve melek tarafından selamlanmaması, insanın henüz Tanrı'ya geçmemiş olması sebebiyledir.

29. Şimdi ise insan Tanrı tarafından üstlenilmiş ve melek tarafından saygıyla selamlanır. Çünkü melek Cebrail'in Meryem'e selam verdiği okunur; ve meleğe selam veren Yuhanna'ya aynı melek şöyle der: "Yapma; ben senin ve kardeşlerinin kulluk arkadaşıyım." Bundan anlaşılır ki Rab'bin ten oluşuyla insanlara ve meleklere barış geri verilmiştir.

1.10_3

Christus pacem in se, et angelis, et hominibus fecit. Eo quippe nato, clamaverunt angeli: In terra pax hominibus bonae voluntatis. Per incarnationem igitur Christi non solum Deo reconciliatus est homo, verum etiam pax inter homines et angelos reformata est. 27. Discordia igitur ante adventum Christi hominum et angelorum fuisse per id maxime agnoscitur, quod salutati in Veteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt se salutari ab eis. Quod in Novo Testamento a Joanne factum non solum reverenter angelus suscipit, verum etiam ne faciat interdicit. 28. Ob hoc homo in Veteri Testamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo adhuc nondum transisset in Deum. 29. Suscipitur autem homo a Deo, et reverenter salutatur ab angelo. Nam et Mariam angelus Gabriel legitur salutasse, et Joanni angelum salutanti ab eodem angelo dicitur: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum, et fratrum tuorum. Per quod agnoscitur per incarnationem dominicam pacem hominibus fuisse et angelis redditam.

1.11XI. İnsan

1. Göğün altındaki her şey insan için, insan ise kendisi için yapılmıştır; bu yüzden her şey mecazla onun benzerliğine bağlanır. Tabiattaki bütün şeylerin insanla ortak olduğu, insanda her şeyin bulunduğu, onda bütün şeylerin tabiatının durduğu açıktır. İnsan yaratık bütününün büyük bir parçasıdır; ilahî surete ne kadar yakınsa ötekilerden o kadar üstündür. İnsanın fazilet değeriyle öteki yaratıklardan ne kadar üstün olduğu, yaratılışındaki saygıdan anlaşılır: Tanrı her şey için "Olsun" demiş ve olmuştur; ama insanı yaratmak istediğinde ebedî bir tasarının düşünmesiyle "İnsanı kendi suretimizde ve benzerliğimizde yapalım" demiştir.

2. Çünkü tabiatça iyi kurulmuşuz, ama suçun karşılığı olarak bir bakıma tabiata aykırı kötü olmuşuz.

3. Tanrı insanın günah işleyeceğini önceden bildiği gibi, kendi iradesiyle yok olabilecek olanı lütfuyla nasıl onaracağını da önceden bilmiştir.

4. Âdem ve Havva köken olarak bir arada yaratılmıştır; ama tür olarak kadın sonradan erkeğin yanından şekillendirilmiştir. Demek ki ikisi birlikte kurulmuştur: aklın düzeninde birlikte, zamanın birliğinde değil.

5. Erkek Tanrı'nın suretinde yapılmıştır, kadın erkeğin suretinde şekillendirilmiştir; bu yüzden tabiat kanunuyla ona tabidir.

6. Yine erkek kendisi için yapılmıştır, kadın erkeğe yardım için yaratılmıştır.

7. İnsan "Toprak sensin ve toprağa döneceksin" sözünü işittiğinde günah yüzünden şeytana teslim edilmiştir. O zaman şeytana da "Toprak yiyeceksin" denmiştir. Bu yüzden peygamber şöyle der: "Yılanın ekmeği topraktır." Yılan şeytandır, toprak kötülerdir; şeytanın yiyeceği onlardır.

8. Kötü iradeyle aşağıya düştüğümüz için iyi yapmaya emekle kalkmamız doğrudur. İlk insanlara zevk rezaleti kabul ettirmeseydi böyle olmazdı; onlara iyi yaşamak için istemek yeterdi, eylem de güçlük çekmeden hemen itaat ederdi.

9. İnsanın ruhunda bölünme ve savaş olması günahın cezasıdır; ilk insandan bütün oğullarına geçmiştir. Tanrı'yla birleşmek istemeyen kendi içinde bölünsün, buyuran Rab'be bağlanmak istemeyen kendine isyan ve zıt olsun diye. Bu yüzden önce Tanrı'ya bağlanmadıkça kendini de boyunduruk altına alamaz; Tanrı'ya isteyerek hizmet etmek istemeyen, kendine istemeyerek hizmet eder.

10. İnsan soyu, Tanrılığın tek, sabit ve her zaman kalıcı sağlamlığından uzaklaşınca çeşitli şeylere ne kadar türlü türlü dağılmıştır! Bir işi arzuladığında sanki zihnin dinlenmesini oraya kurar. Ama o yetmeyince yönelimini değiştirerek başka başka işlere geçer. Çeşitli şeylerde sağlam dinlenme arar da bulamaz; emek ve değişkenlik içinde sefil yaşar, dinlenmeden yoksun kalır. Bu değişkenlik insanla birlikte yaratılmamış, ilk suçun karşılığı olarak gelmiş olsa da artık tabiî olmuştur; çünkü köken yoluyla, ölüm gibi, ilk insandan bütün insanlara geçer.

1.11

CAPUT XI. De homine. 1. Omnia sub coelo propter hominem facta sunt, homo autem propter se ipsum; inde et omnia per figuram ad ejus similitudinem referuntur. Communia homini omnia naturalia esse cum omnibus quae constant, et in homine omnia contineri, atque in eo omnium rerum naturam consistere (patet). Universitatis creaturae homo magna quaedam portio est; tantoque gradu est caeteris excellentior, quanto imagini divinae vicinior. Quantum caeteris creaturis praestat homo dignitate virtutis, ex ipsa reverentia discitur creationis, dum per omnia dixit Deus: Fiat et facta sunt, creare vero hominem eum quadam aeterni consilii deliberatione voluerit, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. 2. Quia enim boni sumus naturaliter conditi, culpae quodam modo merito contra naturam mali sumus effecti. 3. Sicut praescivit Deus hominem peccaturum, ita et praescivit qualiter illum per suam gratiam repararet, qui suo arbitrio deperire potuisset. 4. Originaliter Adam et Eva simul creati sunt, specialiter vero postea mulier de latere viri formata est. Pariter ergo conditi sunt uterque, rationis ordine, non pariter temporis unitate. 5. Vir ad imaginem Dei factus est, mulier ad imaginem viri formata est; unde et illi lege naturae subjecta est. 6. Item vir propter semetipsum factus est, mulier ob adjutorium viri creata est. 7. Homo propter peccatum tunc traditus est diabolo, quando audivit: Terra es, et in terram ibis. Tunc enim dictum est et diabolo: Terram manducabis. Unde et propheta ait: Serpenti pulvis panis ejus. Serpens enim diabolus est; pulvis, impii; et ipsi sunt cibus diaboli. 8. Quia prava voluntate ad ima collabimur, recte ad bene agendum cum labore consurgimus: quod non ita esset, si delectatio flagitium primorum hominum non persuasisset quibus ad bene vivendum tantum velle sufficeret, et sine difficultate statim actio obtemperaret. 9. Divisio et pugna, ut sit in hominis animo, poena peccati est, ex primo homine in omnes ejus filios propagata, ut qui noluit cum Deo esse unitus, esset in semetipso divisus, et qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contrarius. Unde nec sibi poterit subjugari, si prius Deo non fuerit subjugatus, sibique serviet nolens, qui Deo noluit volens. 10. Quam varie per diversa humanum defluxit genus, dum se ab una stabili semperque manente divinitatis soliditate subtraxit! Nam dum opus quodlibet appetit, quasi ibi jam requiem mentis infigit. Sed dum ei non sufficit, mutata intentione, ad alias atque alias actiones transit; dumque per diversa requiem solidam quaerit, nec invenit, in labore miser et varietate vivit, et vacuus a requie manet. Quamvis eadem mutabilitas non sit homini concreata, sed pro merito primae praevaricationis illi accesserit, jam tamen naturalis facta est, quia originaliter, a primo homine, sicut et mors, in omnes homines transit.

1.12XII. Ruh ve Öteki Hisler

1. Bedenin hayatı ruhtur, ruhun hayatı Tanrı'dır. Beden ruhsuz nasıl ölüyse, ruh da Tanrısız öyle ölüdür.

2. İnsanın ruhu insan değildir; topraktan (humus) yapılmış olan beden, yalnız o insandır (homo). Ruh ise bedende oturduğu için, tene ortak oluşundan insan adını almıştır; nitekim Havari, Tanrı'nın suretinde yaratılanın ten değil ruh olduğunu söylerken ruha iç insan der. Bu yüzden kimilerinin insan ruhunu cisimsel sanması yanlıştır; çünkü ruh, Tanrı gibi değişmez olmasa bile Tanrı gibi cisimsiz olsun diye Tanrı'nın suretinde yapılmıştır.

3. Melekler gibi ruhların da başlangıcı vardır, sonu yoktur. Çünkü şeylerin kimi geçici, kimi sürekli, kimi ebedîdir. Geçici olanların doğuşu da ölümü de vardır; sürekli olanların doğuşu vardır, sonu yoktur; ebedî olanların ne doğuşu vardır ne sonu.

4. Ruhun ilahî cevherin ya da tabiatın bir parçası olmadığı, bedene karışmadan önce de var olmadığı kesindir; ruh, karışacağı beden yaratıldığı anda yaratılır. Filozofların görüşleri ise ruhun, bedende doğmadan önce var olduğunu söyler. Bunun doğruluğunu hiçbir belirti kanıtlamaz. Daha önce var olup olmadığımızı ne kendimiz biliyoruz ne de bize bunu söyleyecek bir insan var. Öyleyse araştırıldıkça daha da gülünç olacak şey araştırılmamalıdır.

5. Putperestler ve sapkınlar ruh üzerine tartışmaya girişirler; ama ruhun suretinde yapıldığı yaratıcıyı tanımayanlar onun hakkında nasıl doğru bir şey düşünebilir? Bu yüzden yanılgıya yaraşır pek çok şey söylemişlerdir.

6. Ruh mekânda değil zamanda, kendi durumlarıyla değişir. Beden ise hem mekânda hem zamanda değişebilir: zamanla değişir, yerden yere başkalaşır. Yer değiştirme beden için neyse, düşüncelerin değişkenliği de ruh için odur. Kötü hareketin bu değişkenliği, ilk insan ebedî olanları seyretmeyi bırakıp, ayrılmakla kötülük ettiği Tanrı'nın yanında kalmak istemediği zaman zihne yapıştı; insan da adil bir hükümle kararsızlığa düştü, şeylerin çeşitliliğine kapılıp dağıldı.

7. Ruh tabiatı gereği büyük bir parlaklığa sahiptir, ama içine kapatıldığı tenle karışması onu karartır. Günah işleme zaafına da o tenin payından döner; Süleyman'ın öğrettiği gibi: "Bozulabilir beden ruhu ağırlaştırır, dünyevî mesken çok düşünen zihni aşağı bastırır."

1.12

CAPUT XII. De anima caeterisque sensibus. 1. Vita corporis anima, vita animae Deus est. Et sicut corpus mortuum est sine anima, ita anima mortua est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicut Apostolus interiorem hominem dicit animam, non carnem, conditam esse ad Dei imaginem. Male ergo a quibusdam creditur animam hominis esse corpoream, quae propter id ad Dei imaginem facta est, ut si non incommutabilis ut Deus esset, tamen incorporea ut Deus existeret. 3. Sicut angeli, ita et animae; habent enim initium, finem vero nullum. Nam quaedam in rebus temporalia sunt, quaedam perpetua, quaedam vero sempiterna. Temporalia sunt quibus inest ortus et obitus; perpetua quibus ortus, non terminus; sempiterna, quibus nec ortus, nec terminus. 4. Animam non esse partem divinae substantiae, vel naturae; nec esse eam priusquam corpori misceatur, constat; sed tunc eam creari, quando et corpus creatur, cui admisceri videtur. Philosophorum sententiae dicunt esse animam, priusquam nascatur in corpore. Quod verum esse nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum quod quaerendo magis est irridendum, 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affectionibus. Corpus autem, et loco, et tempore mutabile est, quia et tempore mutatur, et loco variatur. Quod est ad corpus mutatio locorum, hoc est ad animam mutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et justa damnatione inconstans, per rerum raptus varietatem defluxit. 7. Multum ex sua natura splendorem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur inclusa. Ex ejus enim parte vertitur ad peccandi infirmitatem, Salomone docente: Corpus corruptibile aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem.

1.13XIII. Tenin Hisleri

1. Öteki hayvanları güçte bedenin hissiyle değil, zihnin aklıyla geçeriz.

2. Cisimsel şeyleri kullanmaya tenin hissi yeter, ruhanî şeyleri kavramaya yetmez. İnsanlar ise cisimsel şeylerin kullanımına kapılıp tenin hissiyle anladıklarından başka hiçbir şey olmadığını sanırlar. Bedenin hisleri bulundukları yerlerin farkıyla birbirinden üstün olduğu gibi, hissetme güçleriyle de birbirinden üstündür. Koku alma tat almadan, hem yerinin konumuyla hem hissettiği uzaklıkla üstün olduğu gibi, kulak da kokudan üstündür; çünkü kokladığımızdan daha uzağı duyarız. Gözler de kulaklardan üstündür; çünkü duyduğumuzdan daha uzağı görürüz.

3. Ruh ise hem yeriyle hem değeriyle bütün bu hislerin üstündedir. Başın kalesine yerleşmiş olarak, hislerin cisimce erişemediğini akılla seyreder. Gözün hissi öteki hislerden büsbütün üstündür; öyle ki başka hislere ait olanları da onun adıyla söyleriz: "Bak nasıl ses veriyor", "bak nasıl bir tadı var" gibi.

4. Göz gibi ruh da başka şeyleri görür, kendine bakmaz. Öteki şeylerin kökenlerini, görünüşlerini, büyüklüklerini seçer; kendi hakkında ise doğrudan öylesine habersizdir ki, bütün bunlar içinde kendinden daha belirsiz bir şey göremez.

5. Ey yıldızların yüksekliğine ve denizin derinliğine hayran olan insan, ruhunun enginine gir ve gücün yeterse ona hayran ol. Düşünürken pek çok şeyi tenin hissi olmadan, canlı görüntüler olmadan, yalnız ruhla seçerek görürüz; onları zihne mıhlayan hafızayla da tutarız. Pek çok şeyi de anlarız, ama dille tam olarak söyleyemeyiz.

6. Bebekler eylemde zararsızdır, düşüncede zararsız değildir; çünkü zihinlerinde taşıdıkları hareketi henüz eyleme dökemezler. Dolayısıyla onlarda güçsüz olan ruh değil, yaştır. Bedenin zayıflığı henüz iradenin işaretine uymaz; bu yüzden düşüncede hareket ettikleri kadar eylemle zarar veremezler.

7. Düşünce (cogitatio) adını sebebinden almıştır: ruhu, hafızaya emanet edileni hatırlamaya zorladığı (cogendo) için böyle denir. Hafıza bütün şeylerin hazinesidir. Bulunanların da düşünülenlerin de bekçisi odur. Onun üzerine açık seçik tartışmak güçtür, çünkü karmaşıklığı büyüktür ve kendisi ruhtur.

8. Bedenin hislerinden uzaklaşan görüntü, hafızada kendi görünüşünün bir benzerini bırakır. Saadeti ise öteki şeyler gibi görüntülerle değil, sevinç gibi görüntüsüz hatırlarız. Unutmayı andığımızda unutmanın kendisi yanımızda değildir; yanımızda olsaydı zaten unutmazdık.

9. Hafıza insanla hayvanlarda ortaktır; ama akılsız hayvanlarda anlayış yoktur, anlayış yalnız akıl sahibi insandadır. Öteki canlıların kavrayışında zihnin anlayışı değil, tenin hissi vardır.

1.13

CAPUT XIII. De sensibus carnis. 1. Nos virtute, non sensu corporis, sed ratione mentis excellimus animalibus caeteris. 2. Pro rebus corporeis utendis sufficit sensus carnis, non pro spiritualibus capiendis. Illecti autem homines usu corporearum rerum nihil putant aliter esse praeterquam quod carnis sensu concipiunt. Sicut praecellunt sibi corporei sensus diversitate locorum, ita sibimet virtute sentiendi praecellunt; nam sicut praestantior est odoratus sapore, et positione loci, et sentiendi longinquitate, sic auris odorato. Longius enim audimus quam odoramus; et sic oculi auribus: longius enim videmus quam audimus. 3. Animus autem et loco, et merito his universis sensibus superfertur. In arce enim capitis constitutus, quod illi corporaliter non attingunt, iste intellectualiter contuetur. Amplius excellit oculorum sensus caeteris sensibus, quandoquidem quae ad alios pertinent sensus inde dicamus, veluti cum dicimus: Vide quomodo sonat, vide quomodo sapit, etc. 4. Quemadmodum oculus, ita et animus caetera videt, sese non intuetur. Aliarum enim rerum origines, species, et magnitudines perspicit; de se autem tanta veri ignorantia inficitur, ut in his omnibus nihil incertius contempletur. 5. Homo, qui miraris siderum altitudinem, et maris profunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si potes. Multa cogitantes sine sensu carnis, et sine imaginibus vivis, animo tantum cernentes intuemur, memoriaque mente sibi eas figente, tenemus. Multa quoque intelligimus sensu quae lingua explere non possumus. 6. Innoxios esse infantes opere, non esse innoxios cogitatione, quia motum quem gerunt mente nondum possunt explere opere, ac per hoc in illis aetas est imbecillis, non animus. Ad nutum enim voluntatis nondum obtemperat illis fragilitas corporis; nec adeo opere nocere possunt, sicut cogitatione moventur. 7. Ex causa vocabulum sortita est cogitatio. Cogendo enim animum reminisci quod memoriae commendatum est, dicitur cogitatio. Rerum omnium thesaurus memoria est. Ipsa est enim custos rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad liquidum difficile est aliquem disputare, quia grandis ejus perplexitas est, et animus ipsa est. 8. Imago a sensibus corporis remota, suae speciei similitudinem relinquit in memoria; beatitudinem autem non per imagines sicut caetera, sed sicut gaudium sine imagine reminiscimur. Dum oblivionem memoramus, non per seipsam adest. Quod si per seipsam adesset, utique non oblivisceremur. 9. Communem hominis animaliumque esse memoriam, nullum autem animalibus irrationabilibus intellectum inesse, nisi homini tantum praedito ratione. Caeteris enim in ipsa qualitate considerationis suae sensus carnis, non intelligentia mentis est.

1.14XIV. Mesih

1. Tanrı'nın Oğlu'nun yetkin doğumu ne başlamıştır ne bitmiştir; bitmiş olsaydı geçmişte kalırdı, hâlâ oluyor olsaydı eksik olurdu. Bu doğum ebedî olduğu gibi yetkindir de; öyle ki onda hem ebediyet hem yetkinlik bulunur.

2. Mesih'e Bakire'nin rahminden ötürü Baba'dan küçük denir; yani aldığı insanlığa göre, tanrılığına göre değil.

3. Mesih kul suretinde hem kuldur hem kul değildir. Kul suretinde Rab'bin kuludur; kul suretinde herkesin Rabbidir. Kul suretindeki Mesih, gebe kalınışının üstünlüğünden ötürü herkesin Rabbidir; çünkü ten aldıysa da bunu tenin şehvetli bulaşmasından almamıştır.

4. Tanrı ile insanlar arasındaki aracı, insan Mesih İsa, insanlıkta başka, tanrılıkta başka biri değildir; iki tabiatta da tek ve aynıdır. Ne salt insan olarak gebe kalınmış, ne salt insan olarak doğmuş, ne de sonradan Tanrı olmayı hak etmiştir. Tanrı Kelime, Baba ve Kutsal Ruh'la birlikte ebedî olan değişmez özü olduğu gibi kalarak, insanın kurtuluşu için ten almıştır; bu tende acı çekmeyen acı çekebilir, ölümsüz ölebilir, çağlardan önce ebedî olan zamanda görünebilirdi.

5. Tanrı ile insanlar arasındaki aracı, insan Mesih İsa'da Baba'dan olan başka bir şey, Bakire'den olan başka bir şey olsa da, Baba'dan olan başka biri, Bakire'den olan başka biri değildir. Baba'dan ebedî olan da anadan zamanda olan da odur; yapan da yapılan da odur; Baba'dan anasız, anadan babasız olan da odur; Yaratıcı'nın tapınağı da tapınağın Yaratıcısı da odur; eserin yapıcısı da Yapıcı'nın eseri de odur. İkisinden bir olarak iki tabiatta da bir kalır: tabiatların birleşmesiyle karışmaz, tabiatların ayrılığıyla ikilenmez.

6. Tanrı insanda geldi, çünkü kendi başına insanlarca bilinemezdi. Ama bize yardım ettiği yerden hor görüldü; çünkü bizim için üstlendiği zayıflığı kibirli insan küçümsedi. Bunun için dünyanın zayıf ve akılsız olanlarını seçti ki, kendisini tanımayan güçlüleri ve bilgeleri utandırsın.

7. Cılız bebek güçlü yiyeceği alamaz; önce annesi onu yer de süte dönüştürür, bebek de yiyecek olarak kullanamadığını emerek sütten içer. Bunun gibi, biz de Kelime'nin ebediyetini görmeye güçsüzken Kelime ten oldu ki, tenle beslenip güçlenelim ve katı yiyeceği, yani Baba'yla birlikte ebedî olan Rab Kelime'yi seyrederek melekler gibi doyalım.

8. Tanrı'nın ilk armağanları, bize suçlu olduğumuzu gösterenlerdir. Suçun altında yatarken kendimizi adil sanıyorduk. Hekim geldi, yarayı açtı, kendini hazırladı, kendi ölümünden bize ilaç yaptı; yalnız yarayı gösteren değil, onu iyileştiren de olmak için.

9. Mesih önce İsrail'e geldi; kendisi de şöyle der: "Ben yalnız İsrail evinin yitik koyunlarına gönderildim." Önce İsrail halkına geldi, ama onların inanmayacaklarını peygamber de gizlemedi: "Sion'a ilk ben diyeceğim: 'İşte buradayım'; Yeruşalim'e de müjdeci vereceğim. Baktım, kimse yoktu; danışmaya gelen, sorulunca bir söz cevap verecek kimse çıkmadı." Milletlere geçtiği için de ardından şöyle gelir: "İşte kulum, ona destek olacağım; seçilmişim, canım ondan razıdır; ruhumu üzerine koydum, milletlere hüküm götürecek."

10. Şeytan kurtuluşumuzun düzenini bilmese de Mesih'in insanların kurtuluşu için geldiğini biliyordu; ama bizi kendi ölümüyle kurtaracağını bilmiyordu, bu yüzden onu öldürdü. Mesih'in insan soyunu ölümle kurtaracağını bilseydi onu elbette öldürmezdi.

11. Şeytanın, Mesih'in insan soyunun kurtuluşu için geldiğini bildiği İncil'in tanıklığından öğrenilir. Onu görünce tanıdı, korkuya kapılıp şöyle dedi: "Bizden ne istiyorsun, ey Tanrı'nın Oğlu? Bizi vaktinden önce yok etmeye mi geldin?"

12. Mesih cezayı hak eden günahı işlemedi, ama bizim günahımızın cezasını üstlendi; borçlu olmadığı cezasıyla borçlu olduğumuz suçu silmek için. Böylece hiç günah işlememiş tek kişiyi öldürürken şeytan da suçlu olarak tuttuklarını yitirecekti. Kurtarıcımızı haksız yere öldürdüğü için, sözde hakla tuttuklarını yitirdi.

13. Şeytan Rab'bin ölümüyle bir kuş gibi aldatıldı. Mesih, onun yok etmek istediği teninin ölümlülüğünü gösterdi, tanrılığını ise gizledi; tedbirsiz bir kuşu ustalıklı bir tuzağa düşürür gibi onu ağa düşürmek için. Masum Mesih öldürülmeseydi, suçu yüzünden şeytana teslim edilmiş insan kurtulamazdı.

1.14

CAPUT XIV. De Christo. 1. Filii Dei perfecta nativitas, nec coepit esse, nec desiit, ne praeterita sit, si desiit, et ne imperfecta sit, si adhuc fit; sed sicut aeterna, sic et perfecta, quatenus in ea nativitate aeternitas et perfectio habeatur. 2. Ex utero Virginis minor dicitur Patre Christus, videlicet juxta humanam assumptionem, non juxta divinitatem. 3. Christus et in forma servi servus, et in forma servi non servus. In forma quippe servi Domini servus; in forma servi omnium Dominus. Christus in forma servi, propter conceptionis excellentiam, Dominus est omnium, quia etsi suscepit carnem, non tamen ex carnis libidinosa contagione. 4. Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus nequaquam alter in humanitate, alter in deitate est, sed in utraque natura idem unus est. Nec purus homo conceptus est, nec purus homo editus est, nec postea meritum ut Deus esset, accepit; sed Deus Verbum, manente incommutabili essentia, quae illi cum Patre, et Spiritu sancto, est coaeterna, assumpsit carnem pro salute humana, in qua et impassibilis pati, immortalis mori, et aeternus ante saecula temporalis posset ostendi. 5. Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus, quamvis aliud sit ex Patre, aliud ex Virgine; non tamen alius ex Patre, alius ex Virgine; sed ipse aeternus ex Patre, ipse temporalis ex matre; ipse qui fecit, ipse qui factus est; ipse de Patre sine matre, ipse de matre sine Patre; ipse conditoris templum, ipse conditor templi; ipse auctor operis, ipse opus Auctoris; manens unus de utroque, et in utraque natura, nec naturarum copulatione confusus, nec naturarum distinctione geminatus. 6. Ideo Deus in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Sed unde nobis consuluit, inde despectionem tulit, quia infirmitatem quam pro nobis suscepit, homo superbus despexit. Ob hoc infirma et stulta mundi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius editus, in lactis succum vertatur, ut quod in cibo non potuit uti, sugendo potetur in lacte per carnem; ita et nos, dum sumus infirmi ad conspiciendam Verbi aeternitatem, factum est ipsum Verbum caro, ut enutriti per carnem, fortioresque effecti, cibum solidum, id est, verbum Domini cum Patre sempiternum contemplando, ut angeli satiemur. 8. Prima Dei dona esse, quibus nos nobis reos esse ostendit. Qui dum jaceremus sub reatu culpae, justos nos esse credebamus. Venit medicus, patefecit vulnus, composuit semetipsum, et de sua morte nobis medicinam aptavit, ut non esset ostensor tantum vulneris, sed et sanator. 9. Primum ad Israel venit Christus, sicut et ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Ad populum enim Israel prius venit, sed quod non essent credituri, propheta non tacuit dicens: Primus ad Sion dicet: Adsum, et Jerusalem evangelistam dabo. Et vidi, et non erat, neque exstitit quisquam qui iniret consilium, et interrogatus responderet verbum. Sed quia ad gentes transivit sequitur: Ecce servus meus, suscipiam eum, electus meus, complacuit sibi in illo anima mea; dedi spiritum meum super eum, judicium gentibus proferet. 10. Quamvis ordinem nostrae liberationis nescierit diabolus, scivit tamen quod pro salutatione hominum Christus advenit, sed quod sua idem nos morte redimeret ignoravit; unde et eum occidit. Nam si ille Christum per mortem redimere humanum genus scisset, non eum utique peremisset. 11. Quod noverit diabolus pro salute humani generis Christum venisse, Evangelii testimonio docetur; quem ut vidit, cognoscendo pertimuit, dicens: Quid nobis et tibi, Fili Dei? Venisti ante tempus perdere nos. 12. Christus, sicut peccatum, quod poena dignum est, non admisit; ita poenam peccati nostri suscepit, ut per indebitam poenam suam debitam aboleret culpam nostram, ut per hoc amitteret diabolus quos reos tenebat, dum unum interfecit, qui nihil peccati admiserat. Ideoque quos quasi juste tenuit amisit, quia injuste Redemptorem nostrum occidit. 13. Illusus est diabolus morte Domini, quasi avis. Nam ostensa Christus suae carnis mortalitate, quam interimendam ille appetebat, abscondit divinitatem, ut laqueum quo eum, velut avem improvidam, prudenti irretiret decipula. Nam si innoxius Christus non occideretur, homo diabolo addictus per praevaricationem non absolveretur.

1.14_214. Şeytan Mesih'te göz önünde olan insanlık tenine saldırırken, gizli olan tanrılığına oltayla yakalanır gibi yakalandı. Çünkü Mesih'te olta iğnesi tanrılık, yem ten, misina ise İncil'de okunan soy kütüğüdür. Bu misinayı tutan Baba Tanrı'dır; Havari onun için der ki: "Mesih'in başı Tanrı'dır." Luka da Mesih'in soy çizgisini aşağıdan yukarı örerken Yusuf'tan başlar, Tanrı'da bitirir: "Heli'nin oğlu" diye başlar, soyu tamamlarken "Tanrı'nın oğlu" der.

15. Rab, orada ceza olarak tutulmayanlara göklere dönüş yolunu açmak için cehenneme indi. İşaya'nın tanıklığı da budur: "Denizin derinliğini yol yaptın ki kurtarılanlar geçsin." Mesih denizin derinliğine yolu, cehenneme inip azizlere göklere dönüş yolunu gösterdiğinde koymuştur.

16. Azizler, Mesih'in dirilişinden beri bedenden çıkar çıkmaz göksel meskene yükselirler; eski Atalara bu verilmemişti. Kurtarıcı'nın gelişinden önce azizlerin ruhları, azap cezası çekmeseler de gökte değil cehennemde tutuluyordu; Rab onları kurtarmak için cehenneme indi.

17. Mesih göğe çıkarken ten olarak ayrıldı, ama heybetiyle hazırdır; nitekim şöyle der: "İşte ben çağın sonuna kadar sizinle birlikteyim."

18. Mesih Baba'nın sağında oturur; Baba'nın cismanî bir sağ eli olduğundan değil. Baba'nın sağı saadettir, solu sefalet.

1.14_2
  1. Diabolus dum in Christo carnem humanitatis impetit, quae patebat, quasi hamo divinitate ejus captus est, quae latebat. Est enim in Christo hamus divinitas, esca autem caro, linea genealogia, quae ex Evangelio recitatur. Tenens vero hanc lineam Deus Pater est, de quo Apostolus: Caput Christi Deus. Et Lucas lineam generationis Christi ab imis ad summa contexens inchoat a Joseph, et consummat in Deum, dicens: Qui fuit Heli; et perficiens lineam generis, ait: Qui fuit Dei. 15. Idcirco Dominus in inferno descendit, ut his qui ab eo non poenaliter detinebantur viam aperiret revertendi ad coelos, secundum testimonium Isaiae dicentis: Posuisti profundum mari, viam, ut transirent liberati. Viam quippe Christus in profundum maris posuit, quando, in infernum descendens, sanctis iter ad coelos revertendi monstravit. 16. Sancti ex tempore resurrectionis Christi. statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod antiquis Patribus non dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena supplicii, tamen non in coelo, sed in inferno sanctorum animae tenebantur, pro quibus absolvendis Dominus in infernum descendit. 17. Christus in coelum ascendens discessit quidem carne, sed praesens est majestate, secundum illud quod ait: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi. 18. Sedet Christus ad dexteram Patris, non ut dexteram corpoream habeat Pater; sed dextera Patris beatitudo est, sicut sinistra miseria.
1.15XV. Kutsal Ruh

1. Kutsal Ruh, Baba ve Kelime gibi yaratıcıdır; peygamber buna tanıklık eder: "Rab'bin Ruhu beni yaptı, Her Şeye Kadir'in soluğu bana hayat verdi."

2. Kutsal Ruh Baba'nın ve Oğul'undur; Baba ile Oğul'un bir olması da buradandır, çünkü Baba'nın olup da Oğul'un olmayan hiçbir şeyi yoktur. İkisiyle aynı cevherden olan tek bir varlık, çıktığı kaynaklar bir olmadıkça ikisinden birden çıkamaz ve ikisinde birden bulunamaz. Kilise Kutsal Ruh'u rehin olarak aldı; inananlar, Baba ile Oğul'un özce bir olmasını sağlayan o Ruh sayesinde tek bedende bir olsunlar diye. Kurtarıcı da Baba'ya şöyle der: "Biz bir olduğumuz gibi onlar da bir olsunlar."

3. Mesih kendisini yalnız Baba'nın değil Kutsal Ruh'un da gönderdiğine tanıklık eder; peygamber der ki: "Bana yaklaşın, şunu dinleyin: Başlangıçtan beri gizlice konuşmadım; bu olmadan önceki zamandan beri oradaydım; şimdi de Rab ve Ruhu beni gönderdi."

4. Kutsal Ruh teselli edici olduğu için Paraklit diye adlandırılır; Yunancadaki paraklēsis Latincede teselli (consolatio) demektir. Gerçekten de sırların armağanlarını dağıtırken ruha teselli verir. Bence Tanrı'nın Ruhu'nun açmasıyla bir şey öğrenen kimse büyük bir sevinç duyar.

5. Kutsal Ruh'un armağanı Kilise'nin üyelerine tek tek bölüştürülür, her birine birer armağan verilir. Mesih ise lütufların bütün doluluğuna sahipti; onun için şöyle okunur: "Lütuf ve hakikatle dolu." Demek ki lütufların bütün doluluğu Mesih'tedir; seçilmişlerin ise her birine birer armağan verilir.

6. Armağanların bütün lütfu Kutsal Ruh'tadır. O dilediği gibi armağanların lütfunu bağışlar: kimine bilgelik sözü, kimine ilim sözü, kimine iman verir; böylece Kutsal Ruh'un gücüyle herkese lütuflardan bir pay düşer, hepsinde de aynı tek Ruh bulunur. İnsan sözünün dile getiremeyeceği sözsüz şeyleri bile O öğretir.

7. Rab'bin gelişinden önce yalnız peygamberler ve bütün halk içinden az sayıda adil kişi Kutsal Ruh'un armağanını hak ederdi. Rab'bin gelişinden sonra ise Kutsal Ruh bütün inananlara dağıtıldı; Rab'bin peygamberin ağzından söylediği gibi: "Son günlerde olacak ki, Ruhumdan her tenin üzerine dökeceğim; oğullarınız ve kızlarınız peygamberlik edecek." Şimdi Kutsal Ruh'un lütfu bütün milletlere verilmiştir; İsrail halkında olduğu gibi birkaç kişide değil, inananların bütün kalabalığında kalır.

8. Kutsal Ruh'un armağanları bazen layık olmayanlara ve reddedilmişlere de verilir; Saul'a ve Balam'a peygamberlik verildiği gibi. Bu yüzden çokları sonunda, "Rabbim, senin adınla harikalar yaptık" diyecek, Rab de onlara, "Nereden olduğunuzu bilmiyorum" diyecektir.

9. Mesih'in gelişini yalnız Yahudi halkının peygamberlik eden azizleri beklemedi; milletler arasında da peygamberlik armağanına sahip, Mesih'in Kutsal Ruh aracılığıyla kendilerine açıldığı ve gelişini bekleyen pek çok aziz kişi vardı; Eyüp gibi, Balam gibi. Bunlar Mesih'in gelişini elbette ilan etmişlerdir.

10. Milletlerin dönüşü eski halktan gizliydi, ama olması Tanrı'nın tasarısındaydı. O zaman Mesih'in gelişi, aziz peygamberlerce Kutsal Ruh aracılığıyla gizlice duyuruluyordu; peygamberin dediği gibi: "Yıllar yaklaşınca bilineceksin, zaman gelince gösterileceksin." Tensel olanlardan gizli, ruhanî olanlarca bilinen, ama gösterilme zamanı gelmediği için henüz açıkça söylenmeyen şey, şimdi açığa çıkmış ve ortadadır.

1.15

CAPUT XV. De sancto Spiritu. 1. Spiritus sanctus creator est, sicut Pater et Verbum, testante propheta: Spiritus Domini fecit me, et spiraculum omnipotentis vivificavit me. 2. Spiritus sanctus Patris et Filii est; et inde unum sunt Pater et Filius, quia nihil habet Pater quod non habet Filius. No. enim res una et duorum consubstantialis poterit simul ab eis procedere et simul inesse, nisi unum fuerit, a quibus procedit. Spiritum sanctum pignus accepit Ecclesia, ut per eum in uno corpore unum fierent credentes, per quem Pater et Filius unum essentialiter sunt, ipso Salvatore ad Patrem dicente: Ut sint unum, sicut et nos unum sumus. 3. Christus non tantum a Patre sed etiam a Spiritu sancto se missum testatur, dicente propheta: Accedite ad me, et audite hoc: Non a principio in abscondito locutus sum: ex tempore, antequam fieret, ibi eram; et nunc Dominus misit me, et spiritus ejus. 4. Spiritus sanctus, pro eo quod consolator sit, Paracletus nuncupatur. Nam latine paraclesis consolatio dicitur. Et re vera, dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet. Credo equidem quod magnam laetitiam sentit, qui aliquid, revelante spiritu Dei, discit. 5. Donum sancti Spiritus in membris Ecclesiae singillatim dividitur, et in singulis singula dona tribuuntur. Christus autem omnem plenitudinem gratiarum habuit, de quo ita legitur: Plenus gratia et veritate. In Christo ergo omnis plenitudo gratiarum est. Nam singulis electis singula dona tribuuntur. 6. In Spiritu sancto omnis gratia donorum consistit. Ipse enim, prout vult, gratiam donorum largitur, aliis dans sermonem sapientiae, aliis scientiae, aliis fidem, atque ita unicuique virtute Spiritus sancti divisio gratiarum tribuitur, et in omnibus idem unus habetur. Ipse enim etiam ineffabilia docet, quae proferre humanus sermo non potest. 7. Ante adventum Domini tantum prophetae, el pauci ex omni populo justi, donum sancti Spiritus merebantur; post adventum autem Domini Spiritus sanctus cunctis est credentibus distributus, juxta quod per prophetam Dominus loquitur, dicens: Et erit in novissimis diebus, effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri et filiae vestrae. Cunctis enim nunc gentibus gratiae sancti Spiritus tradita est, neque in paucis, ut in populo Israel, sed in omni credentium multitudine Spiritus sancti gratia manet. 8. Aliquando non dignis et reprobis dona Spiritus sancti conferuntur, sicut Sauli data est prophetia, et Balaam. Unde et multi in fine dicturi sunt: Domine, virtutes in tuo nomine fecimus; quibus dicturus est Dominus: Nescio vos unde sitis. 9. Christi adventum non tantum plebis Judaeae sancti prophetantes exspectaverunt, sed fuisse etiam in nationibus plerosque sanctos viros prophetiae donum habentes, quibus per Spiritum sanctum Christus revelabatur, et a quibus ejus exspectabatur adventus, sicut Job, sicut Balaam, qui Christi utique praedicaverunt adventum. 10. Conversio gentium veteri populo latebat, sed tamen in consilio Dei erat ut fieret; et tunc a sanctis prophetis occulte per Spiritum sanctum praedicabatur adventus Christi, sicut dicit propheta: Cum appropinquaverunt anni, cognosceris; dum advenerit tempus, ostenderis. Nunc vero revelatum patet, quod tunc carnalibus latebat, spiritualibus vero notum erat, nondum tamen manifeste dicebatur, eo quod tempus ostensionis non esset.

1.16XVI. Kilise ve Sapkınlıklar

1. Kilise'nin güzelliği ikilidir: biri burada iyi yaşayarak elde ettiği, öteki orada karşılık olarak yüceltileceği güzellik.

2. Kilise'nin Mesih uğruna iki türlü sıkıntısı vardır: putperestlerden şehitlerinde çektikleri ve sapkınlardan türlü çekişmelerde çektikleri. İkisini de Tanrı'nın lütfuyla yener: kimini katlanarak, kimini direnerek.

3. Kutsal Katolik Kilise, kötü yaşayanlara kendi içinde sabırla katlandığı gibi, kötü inananları da kendinden uzaklaştırır.

4. Kutsal Kilise, putperestlerin ve sapkınların inadına karşı var gücüyle bilgeliği ve sabrı koymaya çalışır. Sözlerle sınandığında bilgeliği, kılıçlarla sınandığında sabrı çalışır. Kimi zaman zulümlerle saldırıya uğrar, kimi zaman yalan iddialarla kışkırtılır.

5. Sapkınların bozukluğu yüzünden Kilise öğretilerle genişledi; daha önce yalnız basit bir imanla güçlüydü. Demek ki sapkınlar vesilesiyle imanda öğretmenler çoğaldı, sapkınlıkların keskinliği sayesinde Kilise'nin hocaları büyüdü. Çünkü hakikatin savunusu, bir ayrılık ortaya çıktığında daha açık görünür.

6. Kutsal Kilise'ye bütün dünyaya genel olarak yayıldığı için katolik denir. Sapkınların kiliseleri dünyanın bazı yerlerine sıkışıp kalır; bu Kilise ise bütün yeryüzüne yayılıp genişler. Havari Pavlus da buna tanıklık eder: "Hepiniz için Tanrı'ma şükrederim, çünkü imanınız bütün dünyada duyuruluyor." Sapkınlıklar dünyanın bir köşesinde ya da tek bir millette bulunur; Katolik Kilise ise bütün dünyaya yayıldığı gibi bütün milletlerin topluluğuyla kurulur.

7. Sapkınlar, Tanrı'nın Kilisesi'ni bırakıp kendilerine özel topluluklar seçenlerden başka kimdir? Rab onlar için şöyle der: "Halkım iki kötülük yaptı: hayat suyunun kaynağı olan beni terk ettiler, kendilerine su tutmayan çatlak sarnıçlar kazdılar."

8. Sapkınlığın sebebi nedir, niçin vardır? İmanı çalıştırmak için. Geldiği yol ise ilahî Kitapların kapalılığıdır; sapkınlar o karanlıkta yollarını yitirip şeyi olduğundan başka türlü anlarlar. Var da olamazlar; çünkü sapkın olarak ortaya çıkmakla artık yokturlar. Yanlış düşünerek ilim kazanmazlar, hiçliğe doğru giderler.

9. Sapkınlar büyük bir gayretle yalanlarını öğrenir, Kilise'nin birliğine gelmemek için şiddetli bir emekle mücadele ederler. Peygamber onlar için yerinde olarak der ki: "Dillerine yalan söylemeyi öğrettiler, kötülük etmek için emek harcadılar."

10. Sapkınlar birbirini parçalar, birbirini kendi mezheplerine çeker; ama böyle çarpışırken de Kilise'ye karşı aynı yanılgı ruhuyla savaşırlar. Birbirinden ayrı olanlar, Kilise'ye düşmanlıkta bir olurlar. Sapkınlıklar bu kadar güçlü diye onların hakikate sahip olduğunu düşünenlere şöyle cevap verilmelidir: Hastalıklar çoğu zaman dünyayı öyle kaplar ki sağlığa pek az yer kalır; ama bu yüzden hastalıklar sağlıktan üstün tutulmaz.

11. Sapkınların ancak Katolik Kilise aracılığıyla bağışlanabileceği kesindir; nitekim Eyüp'ün dostları da Eyüp onlar için kurban sunmadan Tanrı'yı kendi başlarına yatıştıramamışlardı.

12. Sapkınların yaptıkları iyi işlerin ve adaletlerinin onlara hiçbir faydası yoktur; Rab İşaya aracılığıyla buna tanıklık eder: "Beni unuttuğun için, işte ben senin adaletini ilan edeceğim, işlerin sana fayda etmeyecek."

13. Sapkınlar kanunu ve peygamberleri yerine getirseler bile, katolik olmadıkları için Tanrı onların toplantılarında değildir. Rab'bin kendisi buna tanıklık eder: "Musa ile Samuel önümde dursa bile gönlüm bu halka dönmez. Onları huzurumdan kov, çıkıp gitsinler." Musa ile Samuel'den kanunu ve peygamberleri anla. Sapkınlar bunları eylemle yerine getirmeye çabalasalar da yanılgılarının dinsizliği yüzünden Tanrı'nın huzurundan atılır, adillerin toplantılarından ayrılırlar.

14. Putperest ile sapkın: biri hiçbir zaman Tanrı'nın halkıyla birlikte olmamıştır, öteki Tanrı'nın halkından ayrılmıştır. İkisi de Mesih'ten uzaklaştıkları için şeytanın bedenine aittir.

15. Putperestlikten Yahudiliğe ya da sapkınlığa geçenler, peygamberin dediği gibi, kötülükten kötülüğe çıkmış, Rab'bi tanımamışlardır; çünkü imansızlığın yanılgısından başka bir yanılgıya geçmişlerdir.

16. Herkes kimin öğretisini izlerse onun oğlu diye anılır. Rab'bin peygamber aracılığıyla İsrail'in babasının Amorlu, anasının Hititli olduğunu söylemesi de böyledir; elbette doğumla değil, taklitle. Aynı şekilde iyi anlamda da Tanrı'nın buyruklarını tutanlara Tanrı'nın oğulları denir. Bu yüzden biz de tabiatça değil evlatlıkla Tanrı'ya, "Göklerdeki Babamız" diye sesleniriz.

1.16

CAPUT XVI. De Ecclesia et haeresibus. 1. Gemina est Ecclesiae pulchritudo: una quam hic bene vivendo consequitur; altera, per quam illic ex retributione glorificabitur. 2. Ecclesiae propter Christum geminae tribulationes existunt, id est, sive quas a paganis pertulit in martyribus, sive quas ab haereticis perfert in diversis concertationibus. Utrasque autem per gratiam Dei exsuperat, partim ferendo, partim resistendo. 3. Sancta Ecclesia catholica, sicut male viventes in se patienter tolerat, ita male credentes a se repellit. 4. Sancta Ecclesia contra gentilium atque haereticorum pervicaciam summopere sapientiam et patientiam opponere studet; sed exercetur ejus sapientia, cum tentatur verbis; exercetur patientia, cum tentatur gladiis. Nunc enim persecutionibus appetitur, nunc falsis assertionibus lacessitur. 5. Causa pravitatis haereticae doctrinis est propagata Ecclesia; nam antea simplici tantum fide vigebat. Haereticorum igitur occasione propagati sunt doctores in fide, et per acumina haeresum Ecclesiae magistri creverunt. Nam tunc clarius manifestatur veritatis assertio, quando patuerit quaelibet dissensio. 6. Sancta Ecclesia ideo dicitur catholica, pro eo quod universaliter per omnem sit mundum diffusa. Nam haereticorum Ecclesiae in partibus mundi coarctantur, haec vero in toto orbe diffusa expanditur, Paulo attestante apostolo: Gratias (inquit) ago Deo meo, pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Haereses autem in aliquo angulo mundi, aut in una gente inveniuntur versari. Ecclesia vero catholica, sicut per totum mundum extenditur, ita et omnium gentium societate construitur. 7. Qui sunt haeretici, nisi qui, relicta Dei Ecclesia, privatas elegerunt societates? De quibus Dominus dicit: Duo mala fecit populus meus, me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas, quae continere non valent aquas. 8. Causa haeresis ob quam rem hic? Ad exercitationem fidei. Via vero per quam fit obscuritas est divinarum Scripturarum, in qua caligantes haeretici aliud quam se res habeat intelligunt; nec esse possunt, quia id ipsum quod existunt haereses, jam non sunt. Ma: e enim sentiendo scientiam non acquirunt, ad nihilum enim tendunt. 9. Haeretici ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant, decertant: de quibus per prophetam congrue dicitur: Docuerunt linguam suam loqui mendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando alterutrum sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese collidunt, ut contra Ecclesiam pari erroris spiritu decertent. Et qui invicem divisi sunt, in adversitate Ecclesiae simul existunt uni; eisque qui pro eo quod tantum valeant haereses videntur habere veritatem, hoc respondendum est: Non ideo saluti praeponendi sunt morbi, quia plerumque ita generaliter mundum occupant, ut parum saluti loci relinquant. 11. Non posse haereticos habere veniam, nisi per Ecclesiam catholicam (constat), sicut et amici Job non per se placare sibi Deum potuerunt, nisi pro eis Job sacrificium obtulisset. 12. Opera bona, quae haeretici faciunt, et justitia eorum, nihil eis prodest, testante Domino per Isaiam: Quia mei oblitus est ecce ego annuntiabo justitiam tuam. et opera tua non proderunt tibi. 13. Haeretici, quamvis legem et prophetas adimpleant, ex eo tamen quod catholici non sunt, non est Deus in eorum conventibus; ipso Domino testante: Si steterit Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum. Ejice eos a facie mea, et egrediantur. Per Moysem quippe et Samuelem legem accipe, et prophetas, quos quamvis haeretici opere implere contendunt, propter erroris tamen impietatem a vultu Dei projiciuntur, et a justorum coetibus separantur. 14. Paganus et haereticus: ille qui nunquam fuit cum Dei populo; iste, quia recessit a Dei populo; uterque recedentes a Christo, ad diaboli pertinent corpus. 15. Qui ab idolatria ad Judaismum vel haeresim transeunt, juxta prophetam, de malo ad malum egressi sunt, et Dominum non cognoverunt, quia de infidelitatis errore in errorem alium transierunt. 16. Cujus doctrinam quisque sequitur, hujus et filius nuncupatur, sicut et per prophetam Amorrhaeum patrem, et Gethaeam matrem esse Israel Dominus dicit, non utique nascendo, sed imitando. Sic et in meliorem partem Filii Dei nuncupantur, qui praecepta Dei custodiunt. Unde et nos, non natura, sed adoptione clamamus Deo dicentes: Pater noster, qui es in coelis.

1.16_217. Kişi yalnız doğumla değil taklitle de birinin oğlu diye anılabilir. Yahudiler tene göre İbrahim'in, yaşayışa göre şeytanın oğulları diye anılırlar. Dolayısıyla İbrahim'in zürriyeti, teninden doğanlar değil, imanını taklit edenlerdir.

18. Bazıları yanılgının kurucusundan hem adı hem suçu alır; öyle ki yanılgısını izlediği kişinin adıyla anılır. Vahiy'de Bergama Kilisesi'ne şöyle denmesi gibi: "Sende Balam'ın ve İzebel'in öğretisini tutanlar var." Tiyatira'nın Balam'ın öğretisine sahip olduğu söylenir; bedenen orada bulunduğundan değil, onu taklit ettiğinden.

1.16_2
  1. Non solum nativitate, sed etiam imitatione filios posse alicujus vocari. Nam Judaei, secundum carnem, filii Abrahae; secundum conversationem, filii diaboli nuncupantur; ac per hoc illi sunt semen Abrahae. qui ejus imitantur fidem, non qui ex ejus generati sunt carne. 18. De erroris auctore trahitur a quibusdam et nomen, et culpa, ut ipsius vocabulo censeatur cujus et errorem insequitur, sicut Ecclesiae Pergami in Apocalypsi dicitur: Habes tenentes doctrinam Balaam, et Jezabel; doctrinam igitur Balaam dicitur habere Thyatiris, propter imitationem, non propter praesentiam corporalem.
1.17XVII. Milletler

1. Milletlerin filozofları Tanrı'yı gerektiği gibi aramayınca suçlu meleklerin eline düştüler; Mesih bize hayat için nasıl aracı olduysa, şeytan da onlara ölüm için aracı oldu.

2. Dünyanın filozofları zamanların ölçülmesinde, yıldızların seyrinde ve unsurların incelenmesinde çok övülür; oysa bunu da ancak Tanrı'dan almışlardır. Kuşlar gibi kibirle uçarak havayı, balıklar gibi derine dalarak denizi, davarlar gibi yürüyerek karayı betimlediler; ama bunların Yaratıcısını bütün zihinleriyle anlamak istemediler.

3. Dilsiz hayvanlara niçin soru sorulamaz? Akıl yürütmeyi bilmedikleri için. Bu yüzden putperest insanlar hayvanlardan farksız oldular; bunları düşünmeyip o şeyleri aşırı sevdiler ve onlara tapacak kadar boşa çıktılar.

4. Yol Mesih'tir; kim bu yolda yürümezse Tanrı'ya varmasının imkânı yoktur. Dünyanın filozofları Tanrı'yı elbette tanıdılar, ama Mesih'in alçakgönüllülüğü hoşlarına gitmediği için yolda değil yolsuz yerlerde yürüdüler. Bu yüzden boşa çıkarak Tanrı'nın yüceliğini yalana çevirdiler, yolun doğruluğunu bırakıp yanılgıların dolambaçlarına düştüler.

5. Herkes için ilk iş neyi arzuladığını bilmek, ikincisi arzuladığını ele geçirmektir. Nereye yöneldiğini bilip oraya giden yolu bilmemek eksik bilgeliktir. Açlık zamanında biri bolluk ülkesini görse de oraya giden yolu bilmese ne faydası olur? İşte herkes vatanını arar; ama yolu yitiren, ilerleyerek değil yanılarak yürür; ne kadar çok yürürse aradığından o kadar uzaklaşır.

6. Kral yolunu, yani Mesih'i terk eden, hakikati görse bile uzaktan görür; çünkü yol dışında ona yaklaşmanın imkânı yoktur. Çölde yürürken aslana rastlarsa, şeytanın gırtlağına takıldığında kendini suçlasın.

1.17

CAPUT XVII. De gentibus. 1. Philosophi gentium non, sicut oportet, Deum quaerentes, in angelos inciderunt praevaricatores; factusque est illis mediator diabolus ad mortem, sicut nobis Christus ad vitam. 2. Multum mundi philosophi praedicantur in dimensione temporum, cursuque siderum, ac discussione elementorum; et tamen hoc non nisi a Deo habuerunt. Velando enim superbe, ut aves, aerem; et demergentes se in profundum, ut pisces, mare; et ut pecora gradientes, terram descripserunt, verumtamen tota mente Auctorem eorum intelligere noluerunt. 3. Quare non possunt animalia bruta interrogare? Quia nesciunt ratiocinari. Ideo non dissimiles gentiles homines animalibus exstiterunt; qui talia non considerantes, et ipsa amplius diligentes usque ad eorum cultum evanuerunt. 4. Via Christus est; si quis in ea non graditur, non est quomodo veniat ad Deum. Philosophi autem mundi utique Deum cognoverunt, sed quia displicuit illis humilitas Christi, in invio transierunt, et non in via. Ideoque evanescentes, gloriam Dei in mendacium mutaverunt, et rectitudinem viae relinquentes, in anfractus inciderunt errorum. 5. Primum unicuique est scire quid appetat; secundum vero est ut id quod appetit apprehendat. Imperfecta quippe sapientia est, quo tendas scire, et nescire iter per quod expediat ire. Quid enim prodest si quis famis tempore ubertatis regionem videat, et viam per quam ad illam pergat ignorat? Ecce patriam quisque quaerit, sed qui viam perdidit errando graditur, non proficiendo; quantoque plus ambulat, tanto magis ab eo quod quaerit elongatur. 6. Qui viam regiam, hoc est, Christum, deserit, etsi videat veritatem, a longe videt, quia nisi per viam non est quomodo ad eam appropinquet. Quod si gradiens per desertum leonem incurrerit, semetipsum redarguat, dum in diaboli faucibus haeserit.

1.18XVIII. Kanun

1. Mesih'e giden yol kanundur; onu olduğu gibi anlayanlar bu yoldan Tanrı'ya gider.

2. Kutsal Kitapların yüksekliği otlaklı dağlar gibidir; adillerden her biri oraya çıktıkça, tükenmez bir otlağın doyumunu bulduğu için sevinir.

3. Kutsal Kitaplarda, yüksek dağlarda olduğu gibi, yetkin kişilerin anlayışın doruklarına erişmesi vardır; seyrin adımlarını geyikler gibi oraya kaldırırlar. Sade kişiler ise küçük hayvanlar gibi küçük anlamlar bulur, alçakgönüllülükle onlara sığınırlar.

4. Kutsal Kitap, zayıflara ve anlayışça çocuk olanlara tarih bakımından sözlerinde alçakta görünür; üstün kişilerle ise daha yüksekte yürür, onlara gizemlerini açar. Böylece ikisine de, çocuklara da yetkinlere de ortak kalır.

5. Kutsal Kitap her okurun anlayışına göre değişir; eski halka her birinin isteğine göre türlü tat veren man gibi. Rab'bin sözü herkesin anlama gücüne uyar. Her birinin anlayışına göre farklı olsa da kendinde tek kalır.

6. Kutsal kitaplarda bazı şeylerin kapalı, bazılarının açık bulunması, okurun anlayışı ve gayreti artsın diyedir. Hepsi açık olsaydı, anlaşılır anlaşılmaz değerini yitirirdi. Hepsi kapalı olsaydı, hemen güvensizlik doğururdu. Öyleyse kapalı yerlerden ümitsizlik doğmasın diye açık olanlar doyurur; anlaşılanlardan bıkkınlık doğmasın diye kapalı olanlar istek uyandırır. Çünkü çoğu şey ne kadar saklıysa o kadar çok alıştırma sağlar.

7. Kutsal Kitaplarda olacak şeyler çoğu kez olmuş gibi anlatılır: "Yiyeceğime öd kattılar, susuzluğumda bana sirke içirdiler." Gelecek olanlar niçin geçmiş gibi yazılır? Henüz eylem olarak yapılacak olanlar, ilahî önceden belirlemede çoktan yapılmış olduğu için. Bizim için zamanda olan şeyler, her şeyin Yaratıcısı için zamansız olarak öngörülmüştür.

8. Peygamberlik bu yüzden gelecek şeylerin olaylarını şimdiki şeylerle karıştırır; bunların gerçekleştiği görüldüğü gibi onların da gerçekleşeceğine inanılsın diye. Kendi tarzınca şimdikilerle geleceklerden söz eder; Yeruşalim'in kişiliğinde Kilise'den, Efrayim'in kişiliğinde sapkınlardan söz etmesi gibi.

9. İlahî işlerin yerine çoğu kez sözler konur; çünkü Tanrı el işiyle değil, buyruk sözüyle çalışır. Yazıldığı gibi: "Dedi ve oldular; buyurdu ve yaratıldılar."

10. Kutsal Kitaplarda bir cümlenin iki kez tekrarlanması ya pekiştirmek içindir ya gizem içindir; kanun ve lütuf, başlangıç ve yetkinlik, iyi ve daha iyi gibi.

11. İlahî kanun üç kısma ayrılır: tarih, buyruklar ve peygamberlik. Tarih yapılanlarda, buyruklar emredilenlerde, peygamberlik gelecek diye önceden bildirilenlerdedir.

12. İlahî kanun üç şekilde anlaşılmalıdır: birincisi tarihî, ikincisi tropolojik, üçüncüsü mistik olarak. Tarihî olarak harfe göre, tropolojik olarak ahlâk bilgisine göre, mistik olarak ruhanî anlayışa göre. Öyleyse imanı tarihî olarak öyle tutmalıyız ki onu ahlâkî olarak yorumlayıp ruhanî olarak da anlayalım.

13. Üç ve yedi, on buyruk eder; üçü Tanrı sevgisine, yedisi insanlara aittir. Tanrı'ya ait üçü bir levhaya, kalan yedisi ikinci levhaya yazılmıştı. Üç buyruklu ilk levhanın birinci buyruğu şudur: "Tanrın Rab'bi seveceksin." İkinci levhanınki: "Babana ve anana saygı göster."

14. Kurtarıcı'nın, kanunda ilk buyruğun hangisi olduğunu soran yazıcıya şu cevabı vermesi buradandır: "Dinle ey İsrail, Tanrın Rab tek Tanrı'dır; ilki budur. İkincisi buna benzer: Yakınını kendin gibi seveceksin." Birinci levhadan Tanrı sevgisine ait olan buyruğu, öteki levhadan insan sevgisine ait olanı söyledi.

1.18

CAPUT XVIII. De lege. 1. Via, per quam itur ad Christum lex est, per quam vadunt ad Deum hi qui ut est intelligunt eam. 2. Sanctarum Scripturarum altitudo quasi montes pascuae sunt (Psal. vi), ad quos dum quisque justorum conscendit, pascuae indeficientis refectionem invenisse se congaudet. 3. In scripturis sanctis, quasi in montibus excelsis, et viri perfecti habent sublimia intelligentiae, quibus gressus contemplationis quasi cervi erigant, et simplices quasi parva animalia inveniunt modicos intellectus, ad quos humiles ipsi refugiant. 4. Scriptura sacra infirmis et sensu parvulis, secundum historiam humilis videtur in verbis, cum excellentioribus autem viris altius incedit, dum eis sua mysteria pandit, ac per hoc utrisque, manet communis, et parvulis, et perfectis. 5. Scriptura sacra pro uniuscujusque lectoris intelligentia variatur, sicut manna, quod populo veteri pro singulorum delectatione varium dabat saporem. Juxta sensuum capacitatem singulis sermo dominicus congruit. Et dum sit pro uniuscujusque intellectu diversus, in se tamen permanet unus. 6. Ideo in libris sanctis quaedam obscura, quaedam aperta reperiuntur, ut intellectus lectoris et studium augeatur. Nam si cuncta paterent, statim intellecta vilescerent. Rursus si cuncta clausa existerent, confestim diffidentiam gignerent. Ne ergo de obscuris desperatio fiat, ea quae manifesta sunt satiant; et ne de intellectis fastidium existat, ea quae clausa sunt desiderium excitant. Nam pleraque quanto magis latent, tanto magis exercitium praebent. 7. In Scripturis sanctis saepe ea quae futura sunt quasi facta narrantur, sicut est illud: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Sed cur futura quasi praeterita scribuntur, nisi quia ea, quae adhuc facienda sunt in opere jam facta sunt in divina praedestinatione? Nobis igitur temporaliter accidunt, quae conditori omnium sine tempore providentur. 8. Propterea prophetia rerum futurarum gesta praesentibus miscet rebus, ut ita credantur illa futura, quemadmodum ista cernuntur esse completa. More enim suo per praesentia de futuris loquitur, sicut in persona Jerusalem de Ecclesia, et sicut in persona Ephraim de haereticis. 9. Pro factis divinis plerumque et dicta ponuntur; idcirco, quia non operatione manuum Deus, sed dicendi imperio operatur, sicut scriptum est: Dixit, et facta sunt; mandavit, et creata sunt. 10. Quod in Scripturis sacris una bis repetitur sententia, aut confirmationis causa est, aut mysterii, sicut lex et gratia, sicut initium et perfectio, sicut bonum et melius.. 11. Lex divina in tribus distinguitur partibus: in historia, in praeceptis, et in prophetia. Historia est in his quae gesta sunt, praecepta in his quae jussa sunt, prophetia in his quae futura praenuntiata sunt. 12. Lex divina triplici sentienda est modo. Primo, ut historice; secundo ut tropologice, tertio ut mystice intelligatur. Historice namque juxta litteram, tropologice juxta moralem scientiam, mystice juxta spiritalem intelligentiam. Ergo sic historice oportet fidem tenere, ut eam et moraliter debeamus interpretari et spiritaliter intelligere. 13. Tria et septem decem praecepta sunt; sed tria ad amorem Dei pertinent, septem ad homines. Illa tria quae ad Deum pertinent in una tabula scripta fuerunt, reliqua septem in secunda. In prima tabula trium mandatorum hoc primum est: Diliges Dominum Deum tuum. In secunda: Honora patrem tuum et matrem. 14. Hinc est, quod Salvator scribae interroganti quod praeceptum est primum in lege? ait: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est, hoc primum est. Secundum vero simile est huic: Diliges proximum tuum, sicut te ipsum. Unum namque praeceptum de prima tabula dixit, quod ad Dei pertinet amorem; alterum vero de alia tabula, quod ad hominis pertinet dilectionem.

1.19XIX. Yedi Kural

1. Bazı bilgeler, Kutsal Kitapların söyleyiş kuralları arasında yedisinin ayrı bir yeri olduğunu söylemiştir.

2. Birinci kural Rab ve bedeni üzerinedir: tek kişiden ya da tek kişiye konuşur ve aynı kişide kimi zaman başı, kimi zaman bedeni gösterir. İşaya'nın dediği gibi: "Beni kurtuluş giysisiyle giydirdi; taçla süslenmiş güvey gibi, takılarıyla süslenmiş gelin gibi." Çift adla anılan tek kişide Baş'ı yani güveyi, Kilise'yi yani gelini göstermiştir.

3. Bu yüzden Kutsal Kitaplarda ne zaman özel olarak başın, ne zaman hem başın hem bedenin anlatıldığına, ne zaman birinden ötekine geçildiğine dikkat edilmelidir; böylece basiretli okur neyin başa, neyin bedene uyduğunu anlar.

4. İkinci kural Rab'bin gerçek ve karışık bedeni üzerinedir. Bazı şeylerin tek bir kişiye uyar gibi görünüp de bir kişiye ait olmadığını görmek gerekir: "Kulumsun sen İsrail; işte kötülüklerini bulut gibi, günahlarını sis gibi sildim; bana dön, seni kurtaracağım." Bu tek kişiye uymaz.

5. Çünkü günahlarını sildiği ve "Kulumsun sen" dediği bir kısım vardır, "Bana dön, seni kurtaracağım" dediği başka bir kısım. Bunlar dönerse günahları silinir. Bu kuralla Kutsal Kitap herkese öyle konuşur ki iyiler kötülerle birlikte kınanır, kötüler iyiler yüzünden övülür. Ama neyin kime ait olduğunu basiretle okuyan öğrenir.

6. Üçüncü kural harf ve ruh, yani kanun ve lütuf üzerinedir: kanunla yapmamız gereken buyruklar bize hatırlatılır, lütufla yapmamız için yardım görürüz. Ya da kuralın dediği, kanunun yalnız tarihî değil ruhanî olarak da anlaşılması gerektiğidir; çünkü imanı tarihî olarak tutmak, kanunu ruhanî olarak anlamak gerekir.

7. Dördüncü kural tür ve cins üzerinedir: bununla parça bütün yerine, bütün parça yerine alınır. Tanrı tek bir millete ya da şehre konuşur, ama sözünün bütün dünyayı ilgilendirdiği anlaşılır. Mezmurlar'da olduğu gibi: "Sur'un kızları armağanlarla ona tapacak." Sur'un kızları, milletlerin kızlarıdır: türden cinse. O zaman peygamberliğin bulunduğu ülkeye komşu olan Sur ile, Mesih'e inanacak bütün milletleri kastediyordu.

8. Bu yüzden devamı da yerindedir: "Dünyanın bütün zenginleri huzurunda yalvaracak." Yine Rab, İşaya peygamber aracılığıyla Asurluyu tehdit ederken şöyle der: "Asurluyu ülkemde ezeceğim, dağlarımda çiğneyeceğim. O şanlı, krallıklar içinde ünlü Babil, Rab'bin Sodom ve Gomorra'yı altüst ettiği gibi olacak." Rab, adı geçen İşaya aracılığıyla tek bir şehri, Babil'i tehdit etse de, ona karşı konuşurken türden cinse geçer ve sözünü genel olarak bütün dünyaya çevirir.

9. Bütün yeryüzüne karşı söylemiyor olsaydı aşağıda genel olarak şunu eklemezdi: "Bütün yeryüzünü yok edeceğim, dünyanın kötülüklerini cezalandıracağım" ve dünyanın yıkımına ait öteki sözler. Bu yüzden şunu da ekler: "Bütün yeryüzü üzerine düşündüğüm tasarı budur, bütün milletlerin üzerine uzanan el budur."

10. Yine Babil'in kişiliği altında bütün dünyayı kınar: "Bütün yeryüzünü yok edeceğim, dünyanın kötülüklerini cezalandıracağım" der ve dünyanın yıkımına ait öteki sözleri söyler. Sonra sanki cinsten türe yeniden Babil'e döner ve bu şehrin başına özel olarak gelenleri söyler: "İşte onların üzerine Medleri kaldıracağım." Gerçekten de Belşatsar hüküm sürerken Babil Medlerin eline geçmiştir.

11. Mısır'ın yükünde de aynı şekilde Mısır'ın kişiliğinden bütün dünyanın anlaşılmasını ister: "Mısırlıları Mısırlılara, krallığı krallığa karşı çarpıştıracağım" der; oysa Mısır'ın çok krallığı değil tek krallığı olduğu yazılıdır.

12. Beşinci kural zamanlar üzerinedir: bununla zamanın büyük kısmı küçük kısım yoluyla ya da küçük kısmı büyük kısım yoluyla ifade edilir. Rab'bin üç günlük gömülüşü gibi: üç tam gün ve gece mezarda yatmadığı hâlde, parçadan bütün üç gün alınır.

13. Yine parça bütünle ifade edilir: "İnsanın ömrü yüz yirmi yıl olacak"; oysa Rab bunu koyduktan tufana kadar yalnız yüz yıl geçmiştir. Ya da Tanrı'nın, İsrailoğullarının Mısır'da dört yüz yıl kölelik edeceklerini, sonra oradan çıkacaklarını önceden söylemesi gibi. Oysa onlar dört yüz yıl kölelik etmediler; çünkü Yusuf hüküm sürerken Mısır'a hâkimdiler. Burada yine parçadan bütün eklenir; çünkü vaat edildiği gibi dört yüz yıl sonunda hemen çıkmadılar, dört yüz otuz yıl dolunca Mısır'dan ayrıldılar.

1.19

CAPUT XIX. De septem regulis. 1. Septem esse, inter caeteras, regulas locutionum sanctarum Scripturarum quidam sapientes dixerunt. 2. Prima regula est de Domino et ejus corpore, quae de uno aut ad unum loquitur, atque in una persona, modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me vestimento salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nominata Caput, id est, sponsum, et Ecclesiam, id est, sponsam, manifestavit. 3. Proinde notandum in Scripturis quando specialiter caput describitur, quando et caput, et corpus; aut quando ex utroque transeat ad utrumque, aut ab altero ad alterum, sicque quid capiti, quid corpori conveniat, prudens lector intelligat. 4. Secunda regula est de Domini corpore vero et permisto. Nam videndum quaedam unius convenire personae, quae tamen non sunt unius, ut est illud: Puer meus es tu, Israel, ecce delevi, ut nubem, iniquitates tuas, et sicut nebulam peccata tua; convertere ad me, et redimam te. Hoc ad unum non congruit. 5. Nam altera pars est cui peccata delevit, et cui dicit: Puer meus es tu. Et altera cui dixit: Convertere ad me, et redimam te. Qui si convertantur, eorum peccata delentur. Per hanc enim regulam sic ad omnes loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur pro bonis. Sed quid ad quem pertineat, qui prudenter legerit discet. 6. Tertia regula est de littera, et spiritu, id est, de lege et gratia: lege, per quam praecepta facienda admonemur; gratia, per quam ut operemur juvamur. Vel quod lex non tantum historice, sed etiam spiritaliter sentienda sit. Namque et historice oportet fidem tenere, et spiritaliter legem intelligere. 7. Quarta regula est de specie et genere, per quam pars pro toto, et totum pro parte accipitur, veluti si uni genti vel civitati loquatur Deus, et tamen intelligatur omnem contingere mundum, sicut in Psalmis: Et adorabunt, inquit, eum filiae Tyri in muneribus. Filiae Tyri, filiae gentium, ab specie ad genus; per Tyrum enim vicinam tunc huic terrae ubi prophetia erat significabat omnes gentes credituras Christo. 8. Unde et bene sequitur: Vultum tuum deprecabuntur omnes divites terrae. Sic et per Isaiam prophetam dum adversus Assyrium Dominus comminatur, dicens: Ut conteram Assyrium in terra mea, et in montibus meis conculcem eum. Et erit Babylon illa gloriosa, et regnis inclyta, sicut subvertit Dominus Sodomam et Gomorrham. Nam licet adversus unam civitatem Babylonem per Isaiam praefatum Dominus comminetur, tamen dum contra eam loquitur, transit ad genus de specie, et convertit generaliter contra totum mundum sermonem. 9. Certe si non diceret adversus universum orbem, non adderet infra generaliter: Et disperdam omnem terram, et visitabo super orbem mala, et caetera quae sequuntur ad internecionem mundi pertinentia; unde et adjecit: Hoc est consilium, quod cogitavi super omnem terram, et haec est manus ejus extenta super universas gentes. 10. Item, dum sub persona Babyloniae arguit universum mundum, dicens: Disperdam omnem terram, et visitabo super orbem mala, et caetera quae sequuntur. ad internecionem mundi pertinentia; rursus ad eamdem quasi de genere ad speciem revertitur, dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt: Ecce ego suscitabo super eos Medos. Nam regnante Balthasar, a Medis est obtenta Babylonia. 11. Sic et onus Aegypti ex persona ejusdem totum vult intelligere mundum, dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, regnum adversus regnum, cum Aegyptus non multa regna, sed unum habuisse scribatur regnum. 12. Quinta regula est de temporibus, per quam aut pars major temporis per partem minorem, aut pars minor temporis per partem majorem inducitur, sicut est de triduo Dominicae sepulturae, dum nec tribus plenis diebus ac noctibus jacuerit in sepulcro, sed tamen a parte totum triduum accipitur. 13. Item pars a toto, ut est illud: Et erunt dies vitae hominis anni centum viginti, dum tantum centum usque ad diluvium inveniantur, ex quo haec a Domino statuta sunt; vel sicut illud, quod quadringentos annos praedixerat Deus filiis Israel in Aegypto servituros, et sic inde egressuros: qui tamen quadringentos annos non servierunt, quia, dominante Joseph, Aegypto dominati sunt; ubi iterum a parte totum subjungitur, quia non statim post quadringentos annos egressi sunt, ut fuerat repromissum, sed, quadringentis triginta peractis, ab Aegypto recesserunt.

1.19_214. Bu zaman kuralına, henüz gelecek olduğu hâlde olmuş gibi anlatılanlar da girer: "Ellerimi ve ayaklarımı deldiler, bütün kemiklerimi saydılar, giysilerimi aralarında paylaştılar" ve benzerleri. Bunlarda henüz yapılacak olanlar yapılmış gibi anlatılır.

15. Bir şeyin yapılacağı bildirildiğinde bize göre söylenmiştir; gelecek olanlar yapılmış diye söylendiğinde ise Tanrı'nın ebediyetine göre anlaşılmalıdır. Çünkü bizim için henüz gelecek olanlar, Tanrı'nın önceden belirlemesinde çoktan yapılmıştır; O'nun katında olacak her şey yapılmıştır.

16. Altıncı kural özetleyerek dönme üzerinedir. Özetleyerek dönme, Kutsal Kitap'ın anlatısı geçilmiş olan bir şeye geri dönmesidir. Kutsal Kitap, Nuh'un oğullarının oğullarını sayarken onların kendi dilleri ve milletleri içinde olduklarını söylemiş, sonra ise sanki zaman sırasına göre ardından geliyormuş gibi şöyle demiştir: "Bütün yeryüzü tek dildi, herkesin sesi birdi." Herkesin tek dili varken nasıl kendi milletlerine ve dillerine göre yaşıyorlardı? Anlatı özetleyerek geçilmiş olana döndüğü için.

17. Özetleyerek dönme, geçmiş şeylerin sebeplerinin gelecek olaylarla karıştırılmasıdır. Tekvin'de de insanın altıncı gün yapıldığını söyledikten sonra yeniden özetleyerek onun biçimlendirildiğini söyler: "Tanrı insanı kendi suretinde biçimlendirdi." Bütün işler bitip Tanrı'nın yedinci gün dinlendiğini söyledikten sonra da özetleyerek ekler: "Göğün ve yerin oluşları bunlardır, yaratıldıkları zaman; Tanrı'nın göğü, yeri ve yerde bitmeden önce kırın bütün fidanlarını yarattığı gün. Rab Tanrı henüz yeryüzüne yağmur yağdırmamıştı, toprağı işleyecek insan da yoktu; ama yerden bir kaynak yükseliyor, bütün yeryüzünü suluyordu." Bütün bunlar özetleyerek anlatının dizisinde gelecek şeylere bağlanır; oysa bunların da altı gün içinde yapıldığı görülür.

18. Yedinci kural şeytan ve bedeni üzerinedir. Çünkü çoğu kez bedenine daha çok uyan şeyler başına söylenir; çoğu kez de üyelerinin sözü gibi görünenler yalnız başa uyar. Nitekim İşaya'da peygamberlik sözü Babil'e, yani şeytanın bedenine karşı çok şey söyledikten sonra hükmünü yeniden başa, yani şeytana çevirir: "Ey seher vakti doğan Lucifer, gökten nasıl düştün?"

19. Bedenin adıyla baş anlaşılır; İncil'de buğdaya karışan deliceler hakkında Rab'bin "Bunu bir düşman insan yaptı" demesi gibi: burada insan diye şeytanın kendisini anar. Başın adıyla da beden gösterilir; İncil'de denildiği gibi: "On ikinizi ben seçtim, ama biriniz şeytandır." Bununla elbette Yahuda'yı gösterir, çünkü o şeytanın bedeniydi. Mürtet melek bütün kötülerin başıdır, bu başın bedeni de bütün kötülerdir. Üyeleriyle öylesine birdir ki, bedenine söylenen çoğu kez daha çok ona, ona söylenen de yine üyelerine yöneltilir.

1.19_2
  1. Ad hanc temporum regulam pertinent et illa quae dum adhuc futura sunt quasi jam gesta narrantur, ut est illud: Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea; et diviserunt sibi vestimenta mea, et his similia. In quibus quae adhuc facienda erant jam facta narrantur. 15. Sed quando aliquid faciendum esse pronuntiatur, secundum nos dicitur; quando vero quae futura sunt jam facta dicuntur, secundum Dei aeternitatem accipienda sunt, quia quae nobis adhuc futura sunt, apud Dei praedestinationem jam facta sunt, apud quem omnia facta sunt quae futura sunt. 16. Sexta regula est de recapitulatione. Recapitulatio enim est, dum Scriptura redit ad illud cujus narratio jam transierat, sicut cum filios filiorum Noe Scriptura commemorasset, dixit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea, quasi hoc etiam in ordine temporum sequeretur: Et erat, inquit, omnis terra labium unum, et vox una omnibus erat (Gen. xi, 1). Quomodo ergo secundum suas gentes et suas linguas erant, si una lingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est reversa narratio? 17. Recapitulatio enim est, dum rerum praeteritarum causae futuris miscentur gestis, sicut et in Genesi, dum sexto die hominem dicit factum fuisse, denuo recapitulat formatum dicens: Formavit Deus hominem ad imaginem suam (Gen. II, 7). Nec non et ubi expletis omnibus operibus, dum eum dicit septimo die requievisse, recapitulando subjungit: Istae generationes coeli et terrae, quando creatae sunt, in die quo creavit Deus coelum, et terram, et omne virgultum agri, antequam oriretur super terram. Nondum enim pluerat Dominus Deus super terram, et homo non erat qui operaretur terram; sed fons ascendebat de terra irrigans universam superficiem terrae. Haec omnia recapitulando in serie narrationis rebus futuris nectuntur; cum intra sex dies etiam haec patrata videantur. 18. Septima regula est de diabolo et ejus corpore, quia saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori; saepe vero ejus videntur dicta membrorum, et nonnisi capiti congruunt. Sicut in Isaia, ubi dum contra Babyloniam, hoc est, contra diaboli corpus multa dixisset sermo propheticus, rursus ad caput, id est, ad diabolum, oraculi sententiam derivat, dicens: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris (lsai, xiv, 12).? 19. Ex nomine quippe corporis intelligitur caput, ut est illud in Evangelio de zizaniis tritico admistis, dicente Domino: Inimicus homo hoc fecit (Matth. XIII, 28), hominem ipsum diabolum vocans, et ex nomine capitis significatur corpus, sicut in Evangelio dicitur: Duodecim vos elegi, sed unus ex vobis diabolus est (Joan. VI, 71); Judam utique indicans, quia diaboli corpus fuit. Apostata quippe angelus omnium caput est iniquorum, et hujus capitis corpus sunt omnes iniqui. Sicque cum membris suis unus est, ut saepe, quod corpori ejus dicitur, ad eum potius referatur; rursum quod illi, ad membra iterum ipsius derivetur.
1.20XX. Ahitlerin Farkı

1. Bazıları Eski Ahit'i, eski zamanda başka, yeni zamanda başka şey yapıldığı için kabul etmezler. Tanrı'nın her zamana uygun olanı büyük bir ölçüyle dağıttığını anlamazlar. Kanunda evliliği buyurur, İncil'de bekâreti tavsiye eder; kanunda göze göz çıkarmayı, İncil'de vurana öteki yanağı uzatmayı emreder.

2. Birincisini o zaman için zayıf olan halka, ikincisini yetkin olana vermiştir; ikisine de kendi zamanında uygun olanı sunar. Yine de bu değişiklikten ötürü Tanrı'nın değişken olduğuna inanılmamalı, aksine bundan ötürü hayranlıkla anılmalıdır. Çünkü dediğimiz gibi, kendisi değişmez kalarak her zamana uygun olanı büyük bir ölçüyle vermiştir.

3. Eski Ahit altında günahlar daha hafif suçtu; çünkü orada hakikatin kendisi değil gölgesi vardı. Yeni Ahit'te ise daha yüksek buyruklarla, o halkta hakikatin gölgesine hizmet etmiş bazı işlerin bırakılması bize emredilmiştir. Orada zina etmek ve haksızlığa karşılık vermek serbestti, zarar vermiyordu; Yeni Ahit'te ise işlenirlerse ağır bir cezayla kınanırlar.

1.20

CAPUT XX. De differentia Testamentorum. 1. Quidam ideo non recipiunt Vetus Testamentum, pro eo quod aliud in tempore prisco, aliud agatur in novo. Non intelligentes quod Deus quid cuique congruerit tempori magna quadam distributione concesserit: sicut in lege imperat nuptias (Deuter. xxv), in Evangelio virginitatem commendat (Matth. XIX); in lege oculum pro oculo auferre (Deuter. XIX), in Evangelio alteram praebere percutienti maxillam (Matth. v). 2. Sed illa pro tempore fragili populo, ista vero perfecto, utrique tamen pro tempore sua quaeque convenientia commodans. Et tamen pro ista mutatione non est credendus Deus mutabilis, sed potius inde admirabilis praedicandus est, quia manens incommutabilis, quid cuique (ut diximus) tempori commodum fuit, magna cum distributione concessit. 3. Sub Veteri Testamento minoris culpae erant peccata, quia in eo non ipsa veritas, sed umbra veritatis aderat. Nam in Testamento Novo praeceptis altioribus manifesta facta quaedam, quae in illo populo umbrae veritatis deservierant, deserenda nobis praecipiuntur. Illic enim fornicatio et retributio injuriae permissa sunt, nec nocebant; in Testamento autem Novo gravi animadversione damnantur, si admittantur.

1.21XXI. İnanç Formülü ve Dua

1. İman formülü ile Rab'bin duası, Kilise'nin küçüklerine göklerin krallığını kazanmak için bütün kanunun yerine yeter. Kutsal Kitapların bütün genişliği Rab'bin duasında ve formülün kısalığında toplanmıştır. Bu yüzden İşaya peygamber der ki: "Bütün yeryüzü üzerine Ordular Tanrısı Rab'den bir kısaltma duydum. Kulak verin, sözümü dinleyin."

2. Bu kısaltma ya Rab'bin, bütün kanun ve peygamberlerin Tanrı'yı ve yakını sevme buyruklarına bağlı olduğu sözü diye anlaşılır, ya da Rab'bin duası ve formülün kısalığı diye; çünkü dediğimiz gibi, Kutsal Kitapların bütün genişliğinin bunlarda toplandığını görürüz.

1.21

CAPUT XXI. De symbolo et oratione. 1. Fidei symbolum et dominica oratio pro tota lege parvulis Ecclesiae ad coelorum regna sufficit capessenda. Omnis enim latitudo Scripturarum in eadem oratione dominica et symboli brevitate concluditur. Unde et propheta Isaias dicit: Abbreviationem audivi a Domino Deo exercituum, super universam terram. Attendite, et audite eloquium meum (Isai. v, 23). 2. Sed haec abbreviatio, aut illud intelligitur, quod Dominus dicit: Omnem legem et prophetas in duobus praeceptis dilectionis Dei et proximi pendere: aut propter ipsam Orationem dominicam, vel symboli brevitatem, in quibus (ut praedictum est) omnem Scripturarum coarctari (cernimus) latitudinem.

1.22XXII. Vaftiz ve Komünyon

1. Kurtuluşa götüren vaftizin yalnız Katolik Kilise'de olduğuna Zekeriya peygamber tanıklık eder: "O gün Davut'un evine ve Yeruşalim'de oturanlara, günahkârın ve âdetli kadının yıkanması için açık bir kaynak olacak." Davut'un evi ve Yeruşalim, Mesih'in Kilisesi'dir; günahların yıkanması için kaynak orada akar. Sapkınlar ise bunu yalnız hayalî bir gösterişle yaparlar; bu yüzden vaftiz onlara günahların bağışlanması için değil, azaplarına tanıklık için verilir.

2. Yeni doğmuş bebekler yıkanma suyuyla yenilenmemişlerse, yalnız köken suçu için cehennemde ceza öderler. Bu yüzden yeni doğmuş bebek yeniden doğmazsa haklı sebeple hüküm giyer, çünkü kökenin suçluluğuyla yok olur.

3. Vaftizle aslî günahtan kurtulmuş, henüz kendi suçu da olmayan küçükler niçin hayvanlarca parçalanır, başka belalara uğrar? Sebebi şudur: vaftiz ebedî cezadan kurtarır, bu hayatın azabından değil. İnsanlar vaftizle bu dünyadaki cezadan kurtulsalardı, vaftizin ödülünü bu sanırlardı, o ebedî ödülü değil. Demek ki günahın suçu çözüldükten sonra da bir tür zamansal ceza kalır; bütün cezalardan uzak olacak o hayat daha ateşle arzulansın diye.

4. İnananlardan hiçbiri, günahların silindiği vaftizden sonra da bu dünyada olduğumuz sürece her gün Tanrı'ya dönmemiz gerektiğini inkâr etmez. Bu ara vermeden her gün yapılmalıdır; yapmış olmak hiçbir zaman yetmez.

5. Ana rahmindekiler anneyle birlikte vaftiz edilemezler; çünkü henüz Âdem'e göre doğmamış olan, Mesih'e göre yeniden doğamaz. Doğuşun önce gelmediği kimsede yeniden doğuştan söz edilemez.

6. Kilise'nin içinde Kilise'nin değerine göre yaşamayan, sözle tuttukları imanı işleriyle yıkan kimseler için şöyle okunur: "Sayıdan öte çoğaldılar"; yani önceden belirlenmişlerin krallığındaki sayıdan.

7. Kilise'de cinayetler içinde yaşayıp komünyona katılmayı bırakmayanlar, böyle bir komünyonla temizlendiklerini sananlar, bunun temizlenmelerine hiç yaramadığını öğrensinler. Peygamber der ki: "Sevdiğimin evimde çok cinayet işlemesi nedir? Kutsal etler kötülüklerini senden kaldıracak mı?" Havari de der ki: "İnsan kendini sınasın, sonra o ekmekten yesin, o kâseden içsin."

1.22

CAPUT XXII. De baptismo et communione. 1. Solam Ecclesiam catholicam habere baptismum ad salutem Zacharias propheta testatur: In die, inquit, illa, erit fons patens domui David et habitantibus in Jerusalem, in ablutionem peccatoris et menstruatae (Zach. XIII. 1). Domus quippe David, et Jerusalem, Christi Ecclesia est in qua manat fons in ablutionem peccatorum. Haeretici autem id solum imaginaria ostentatione faciunt; ideoque illis baptismus non ad remissionem peccatorum, sed ad supplicii testimonium datur. 2. Pro solo originali reatu luunt in inferno nuper nati infantuli poenas, si renovati per lavacrum non fuerint. Proinde cum causa nuper natus damnatur infans, si non regeneratur, quia originis noxietate perimitur. 3. Cur parvuli peccato originali carentes per baptismum, et necdum proprium habentes delictum, a bestiis poenisque caeteris laniantur? Haec igitur causa est: baptismus enim a poena aeterna, non a praesentis vitae supplicio liberat. Quod si a poena praesenti homines liberarentur per baptismum, ipsum putarent baptismi praemium, non illud aeternum. Ergo, soluto reatu peccati, manet tamen quaedam temporalis poena, ut illa vita ferventius requiratur quae erit a poenis omnibus aliena. 4. Nullus negat fidelium etiam post baptismum quo peccata delentur, quotidie, quandiu in isto saeculo sumus, ad Deum nos debere converti. Quod quamvis sine intermissione sit quotidie agendum, nunquam tamen fecisse sufficiet. 5. Qui in maternis uteris sunt ideo cum matre baptizari non possunt, quia qui natus adhuc secundum Adam non est, renasci secundum Christum non potest. Neque enim dici regeneratio in eo poterit quem generatio non praecessit. 6. Qui intra Ecclesiam non ex dignitate Ecclesiae vivunt, sed fidem, quam verbo tenent, operibus destruunt, de ipsis legitur: Multiplicati sunt super numerum (Ps. XXXIX, 6), ut subaudias, in regno praedestinatorum. 7. Qui scelerate vivunt in Ecclesia, et communicare non desinunt, putantes se tali communione mundari, discant nihil ad emundationem proficere sibi, dicente propheta: Quid est quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? Nunquid carnes sanctae auferent a te malitias tuas (Jer. XI, 15)? Et Apostolus: Probet, inquit, se homo, et sic de pane illo edat et de calice bibat (I Cor. XI, 28).

1.23XXIII. Şehitlik

1. Tanrı'nın kulunu hiçbir sıkıntı kıramaz; hakikati savunmak için kendiliğinden mücadeleye atılır ve hakikatten hiç ümidini kesmez.

2. Çoğu kez şehitliğe öğrenciler arasından seçilenler olur, öğretmenlerinden önce taca ulaşırlar; sırada sonuncu olanlar kimi zaman mücadelede birinci olur.

3. Aziz kişi adalet mücadelesine kendiliğinden atılmalıdır; mücadelenin meyvesini çok bol görüyorsa emeğin tehlikesinden kaçmamalıdır. Ama emek ruhların kazancından büyükse, pek az artış getiren emekten kaçınılmalıdır. Havari ikisini de yaptı: en büyük ruh kazancını gördüğü yerde kendini tehlikelere attı, emeği kazançtan büyük gördüğü yerde bilgece tehlikeden sıyrıldı. Pavlus Efes'te kendini tehlikelere attı, çünkü kazancı tehlikeden büyük gördü; Şam'da ise kendini tehlikeden çekti, çünkü o tehlikede hiçbir meyve görmedi.

4. Kişinin şehitliğe nasıl kendiliğinden gittiğini, nasıl yine Tanrı'nın sözüne göre başkasınca kuşatılıp gitmek istemediği yere götürüldüğünü şöyle öğren: adil kişi gelecek yücelik için mücadeleye sevinir, çekeceği acının şiddeti yüzünden de acı veren şeye katlanmaktan ürker.

5. Şehitliğe titreyerek gitmenin örneğini savaş pratiğinden al: savaşta deneyimli olan kişi hem cesaretle çarpışmaya girer hem korkuyla tereddüde düşer.

6. Şehitliğin bir başka örneğini de insan bedeninin sağlığına kavuşturulmasından al: kişi hem iyileşme ümidine sevinir hem de kesikler ve en acı ilaçlar yüzünden üzülür.

1.23

CAPUT XXIII. De martyrio. 1. Dei servus adversitate ulla non frangitur, sed pro veritatis defensione ultro se.eruamini offert, nec unquam pro veritate diffidit. 2. Saepe ex discipulis ad martyrium eliguntur, qui suos doctores ad coronam praecedunt; et qui sunt ordine postremi, fiunt nonnunquam in certamine primi. 3. Vir sanctus ultro se pro agone certaminis debet offerre justitiae; sed tamen agonis fructum videns uberrimum, non debet declinare laboris periculum. Quod si major est labor quam animarum lucrum, declinandus est labor, quem minimum comitatur augmentum. Utrumque enim fecit Apostolus qui et periculis se ultro dedit, ubi maximum animarum lucrum vidit; et sapienter se periculo abstulit, in quo potiorem laborem quam lucrum esse perspexit. Ultro se Paulus apud Ephesum periculis obtulit, quia potius periculo lucrum vidit. Damasci autem ideo periculo subtraxit semetipsum, quia nullum periculi ipsius arbitratus est fructum. 4. Disce quomodo ad martyrium se offerat quisque ultro, vel quomodo juxta sententiam Dei cingatur ab altero, et, quo non vult ipse, ducatur, nisi quod et propter gloriam futuram de certamine justus gaudet, et propter passionis violentiam refugit subire quod dolet. 5. Accipe exemplum adeundi sub trepidatione martyrii de usu bellandi, in quo exercitatus quisque in praelio et per audaciam certamen aggreditur, et per timorem cunctatione movetur. 6. Item accipe exemplum martyrii de reparatione humani corporis ad salutem; dum quisque et de spe reparationis gaudet, et de incisionibus ceu amarissimis poculis moeret.

1.24XXIV. Azizlerin Mucizeleri

1. Havarilere, milletlerin imanı beslensin diye işaretlerin gücü verildiyse de Kilise'ye o imanı süslemek için işlerin gücü verilmiştir. Yine de havarilerin kendisinde, işlerin gücü işaretlerin gücünden daha şaşırtıcıydı. Şimdi de Kilise'de iyi yaşamak, işaret yapmaktan daha büyüktür.

2. Kilise'nin şimdi havariler zamanındaki mucizeleri yapmamasının sebebi şudur: o zaman dünyanın mucizelere inanması gerekiyordu, şimdi ise artık inanmış olan dünyanın iyi işlerle parlaması gerekiyor. İşaretler o zaman dışta, içte iman güçlensin diye yapılıyordu.

3. İman içindeyken mucize isteyen kimse, övülmek için boş şan arıyordur. Çünkü yazılmıştır: "Diller inananlar için değil, inanmayanlar için işarettir." İşte işaret, zaten inanmış olanlara değil, dönsünler diye inanmayanlara gereklidir. Pavlus, inanmayanların imansızlığı için Publius'un babasını sıtmadan harikayla iyileştirir; ama hasta olan mümin Timoteos'u duayla değil, tıbbî yolla tedavi eder. Bilesin ki mucizeler inananlar için değil, inanmayanlar için yapılır.

4. Deccal görünmeden önce Kilise'de harikalar ve işaretler kesilecektir; Deccal onu daha aşağılanmış görüp daha cüretle kovalasın diye. Deccal zamanında Kilise'de mucizelerin ve harikaların kesilmesinin faydası şudur: azizlerin sabrı parlar, sendeleyecek reddedilmişlerin hafifliği görünür, zulmedenlerin cüreti de daha azgınlaşır.

1.24

CAPUT XXIV. De sanctorum miraculis. 1. Etsi apostolis virtus data est signorum propter fidem gentium nutriendam, Ecclesiae tamen data est virtus operum propter eamdem fidem ornandam. Et tamen in ipsis apostolis plus erat mirabilis virtus operum quam virtus signorum. Ita et nunc in Ecclesia plus est bene vivere quam signa facere. 2. Quod nunc Ecclesia non ea miracula faciat quae sub apostolis faciebat, ea causa est, quia tunc oportebat mundum miraculis credere, nunc vero jam credentem oportet bonis operibus coruscare. Nam ideo tunc signa fiebant exterius, ut interius fides roboraretur. 3. Jam in fide miracula quicunque requirit, vanam gloriam, ut laudetur, quaerit. Scriptum est enim: Linguae in signum sunt, non fidelibus, sed infidelibus (1 Cor. XIV, 22). Ecce signum non est fidelibus necessarium, qui jam crediderunt, sed infidelibus, ut convertantur. Nam Paulus pro non credentium infidelitate patrem Publii de infirmitate febrium virtutibus curat (Act. XXVIII, 8), infirmantem vero Timotheum fidelem, non oratione, sed medicinaliter temperat, ut noveris, miracula pro incredulis, non pro fidelibus fieri. 4. Antequam Antichristus appareat, virtutes ab Ecclesia, et signa cessabunt, quatenus eam quasi abjectiorem persequatur audacius. Ob hanc utilitatem cessabunt sub Antichristo ab Ecclesia miracula et virtutes, ut per hoc et sanctorum clareat patientia, et reproborum, qui scandalizabuntur, levitas ostendatur, et persequentium audacia ferocior efficiatur.

1.25XXV. Deccal ve İşaretleri

1. Hıristiyan inancının ölçüsüne göre yaşamayan ya da başka türlü öğreten herkes Deccal'dir.

2. Birçokları Deccal'in zamanını görmeyecek, ama Deccal'in üyeleri arasında bulunacaktır.

3. Deccal gelmeden önce pek çok üyesi önden gitmiş, kötü eylemleriyle kendi başlarının önüne geçmiştir. Havari'nin hükmü de budur: kötülüğün sırrının, Deccal açığa çıkmadan önce bile iş başında olduğunu söyler.

4. Deccal zamanında işaretlerin büyüklüğü, mümkünse seçilmişleri bile yanılgıya düşürecek. Ama seçilmişlerse nasıl yanılgıya düşürülecekler? Demek ki harikaların çokluğu karşısında kısa bir süre sendeleyerek yanılacaklar, ama dehşetin ve işaretlerin darbesiyle sağlamlıklarından atılmayacaklar. "Mümkünse" denmesi bu yüzdendir; çünkü seçilmişler yok olamaz, çabucak kendilerine gelip yüreklerinin yanılgısını din duygusuyla dizginlerler. Düşmanlar bunu yaptığında azizler şaşkına dönmesin diye Rab'bin önceden söylediğini bilirler.

5. Deccal geldiğinde öyle şaşırtıcı harikalar ve işaretler yapacak ki seçilmişlerin bile yüreğinde bir kuşku doğacak; ama bu kuşkuyu onlarda akıl çabuk yenecek ve bu işaretlerin reddedilmişleri aldatmak, seçilmişleri sınamak için yapıldığını bilecekler. O zaman azizler önceki şehitler gibi mucizelerle değil, sabırla şanlı olacaklar. Çünkü hem zulmedenlere hem harika yapanlara katlanacaklar. Bu yüzden daha zorlu bir savaşa dayanacaklar; yalnız zulmedenlere karşı değil, mucizelerle parlayanlara karşı da çarpışacaklar.

6. Deccal'in zamanında Sinagog Kilise'ye karşı, Kurtarıcı'nın gelişinde Hıristiyanlara zulmettiğinden daha ağır bir hiddetle saldıracak.

7. Şeytan bağlıyken bile şehitlere büyük bir zulüm yapmıştır; ama çözüleceği Deccal zamanında daha zalim olacak. Bağlıyken bu kadarını yapıyorsa çözülünce neler yapmaz?

8. Şeytan dünyanın sonunu ne kadar yakın görürse o kadar zalimce zulmeder; yakında hüküm giyeceğini gördüğü için, birlikte Gehenna'nın ateşine atılacağı ortaklarını çoğaltır.

9. Şeytan hüküm giymesine az zaman kaldığını gördükçe zulmün büyük öfkesiyle kabarır. Tanrı'nın adaleti buna izin verir ki seçilmişler yüceltilsin, kötüler kirlensin, şeytanın hükmü de daha ağırlaşsın.

1.25

CAPUT XXV. De Antichristo et ejus signis. 1. Omnis qui secundum Christianae professionis normam aut non vivit, aut aliter docet, Antichristus est. 2. Plerique autem Antichristi tempora non visuri sunt, et tamen in membris Antichristi inveniendi sunt. 3. Antequam veniat Antichristus, multa ejus membra praecesserunt, et pravae actionis merito caput proprium praevenerunt, secundum Apostoli sententiam, qui jam iniquitatis mysterium operari illum affirmat, etiam antequam reveletur (II Thess. II, 7). 4. Magnitudo signorum faciet sub Antichristo ut electi, si fieri potest, in errorem mittantur (Matth. XXIV, 24). Sed si electi, quomodo sunt in errorem mittendi? Ergo ibunt in errorem titubationis ad modicum prae multitudine prodigiorum, non tamen dejiciendi sunt a stabilitate sua terrorum impulsu atque signorum. Unde et ideo ponitur si fieri potest, quia electi perire non possunt, sed cito resipiscentes cordis errorem religione coercebunt: scientes praedictum a Domino esse, ut dum hoc fecerint adversarii, non conturbentur sancti. 5. Tam mira facturus est prodigia et signa, dum venerit Antichristus, ut etiam electis quidam cordis gignatur scrupulus, quod tamen cito exsuperet in illis ratio, per quam scient in deceptionem reproborum et electorum probationem eadem fieri signa. In quo tempore per patientiam gloriosi erunt sancti, non per miracula, sicut martyres fuerunt priores. Illi enim et persecutores sustinebunt, et facientes prodigia. Proinde et durius bellum sustinebunt, quia non solum contra persequentes, sed etiam contra miraculis coruscantes dimicaturi sunt. 6. Gravius sub Antichristi temporibus contra Ecclesiam desaeviet Synagoga, quam in ipso adventu Salvatoris Christianos est persecuta. 7. Dum in martyres diabolus jam exercuerit magnam crudelitatem etiam ligatus, crudelior erit tamen sub Antichristi temporibus, quando etiam erit solvendus. Nam si tanta ligamus, quanta solutus faciet? 8. Quanto propinquius finem mundi diabolus videt, tanto crudelius persecutiones exercet, ut quia se continuo damnandum conspicit, socios sibi multiplicet, cum quibus gehennae ignibus addicatur. 9. Quanto breve tempus videt sibi restare diabolus, ut damnetur, tanto in magna persecutionis ira movetur, divina justitia permittente, ut glorificentur electi, sordidentur iniqui, et ut diabolo durior crescat damnationis sententia.

1.26XXVI. Diriliş

1. Azizlerin barışı bu hayatta başlar, ama tamamlanmaz. Barışın doluluğu, tenin zayıflığı Tanrı'yı seyre karışıp güç kazandıklarında olacaktır.

2. Ölülerin dirilişi, Havari'nin dediği gibi, yetkin insana, Mesih'in doluluğunun çağının ölçüsüne göre olacaktır; yani ilerlemeye ihtiyaç duymayan, gerilemeye de eğilim göstermeyen, iki yönden de yetkin, dolu ve güçlü gençlik çağında.

3. İnananlara şimdi Tanrı'nın oğulları denilse de, bozulmanın bu köleliğine katlandıkları için hâlâ köleliğin boyunduruğundadırlar. "Bu bozulabilir olan bozulmazlığı giydiğinde" Tanrı oğullarının tam özgürlüğünü alacaklardır.

4. Tanrı şimdi aynada tanınır, gelecekte ise her seçilmiş yüz yüze huzura çıkacak; şimdi aynada görmeye çalıştığı suretin kendisini seyretmek için.

5. Tanrı'nın Kilisesi'nin bu hayatta, sağa ait seçilmişlerle sola gidecek reddedilmişlerin sayısıyla dolduğu söylenir; çağın sonunda ise delice buğdaydan ayrılır gibi ayrılacaklardır.

1.26

CAPUT XXVI. De resurrectione. 1. Inchoatio pacis sanctorum est in hac vita, non perfectio. Tunc autem erit plenitudo pacis, dum ad Dei contemplationem absorpta carnis infirmitate convaluerint. 2. Resurrectio mortuorum, ut Apostolus ait, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi futura est (Ephes. IV, 13); in aetate scilicet juventutis, quae profectu non indiget, et absque inclinatione defectus in perfectione ex utraque parte et plena est, et robusta. 3. Quamvis nunc filiorum Dei nomine homines fideles vocentur (Rom. VIII, 14), tamen ex eo quod hanc servitutem corruptionis patiuntur adhuc jugo servitutis addicti, sunt accepturi plenam filiorum Dei libertatem, Dum corruptibile hoc induerit incorruptionem (1 Cor. xv, 55). 4. Nunc Deus per speculum agnoscitur, in futuro autem quisque electus facie ad faciem praesentabitur (I Cor. xiii, 12), ut ipsam speciem contempletur, quam nunc per speculum videre conatur. 5. In hac vita electorum numero ad dexteram pertinentium, et reproborum, qui ad sinistram ituri sunt, Ecclesiam Dei compleri (dicitur); in fine autem saeculi sicut zizania a frumento disjungi.

1.27XXVII. Yargı

1. Mesih yargı gününü bilir, ama İncil'de söylemek ve öğrencilerine bildirmek istemedi. Aynı Rab peygamber aracılığıyla "Öç günü yüreğimdedir" derken, bilmediğini değil, açıklamak istemediğini gösterir.

2. Yazıldığı gibi, yargı Rab'bin evinden başlar: seçilmişler, yani Tanrı'nın evi, burada kırbaçlarla yargılanır. Dinsizler ise orada hüküm giymek için yargılanacaktır. Bu yüzden şöyle devam eder: "Yargı önce bizden başlıyorsa, inanmayanların sonu ne olacak?"

3. Katı yargıcın sorgusu karşısında adilin adaleti bile, ilahî şefkat olmadıkça güvende değildir; öyle ki kişiyi adil kılan adaletin kendisi de Tanrı'nın aklamasıyla aklansın. Yoksa Tanrı katında o bile günahtır. Eyüp'ün "Masumu da dinsizi de O tüketir" demesi buradandır. Masum Tanrı tarafından tüketilir; çünkü masumiyeti daha dikkatle araştırılıp ilahî masumiyetle karşılaştırılınca, orada da insan ilahî merhametin şefkatiyle aklanmadıkça hiçe iner. Dinsiz de Tanrı tarafından tüketilir; ilahî sorgunun inceliğiyle araştırılır, dinsizliği açığa çıkıp yargılanarak hüküm giyer.

4. Masum da dinsiz de tenin sonuyla birlikte tükenir, hüküm cezasıyla değil.

5. Bilgili de bilgisiz de birlikte ölür, ama tenin ölümüyle, hüküm cezasıyla değil. Her şey tek bir yere gider; çünkü bedensel ölümle adil de dinsiz de toprağa döner. Karşılık ise benzemez; aynı Süleyman'ın dediği gibi: "Bilgenin akılsızdan ne fazlası var? Hayatın olduğu yere gitmesi." Demek ki hepsi birlikte toprağa döner, ama hayatın olduğu yere birlikte gitmezler.

6. Dinsiz iki hükümle cezalandırılır: burada hakkı olarak zihin körlüğüne çarpılır, hakikati görmesin diye; sonunda da hüküm giyer, borçlu olduğu cezaları ödesin diye.

7. İlahî yargı ikilidir: biriyle insanlar hem burada hem gelecekte yargılanır; ötekiyle orada yargılanmasınlar diye burada yargılanırlar. Bu yüzden zamansal ceza kimine arınma için yarar; kimine de hüküm burada başlar, orada tam yıkım beklenir.

8. Yargıda reddedilmişler, Mesih'in yargılandığı insanlığını acı çekmek için görecekler; tanrılığını ise sevinmesinler diye görmeyecekler. Çünkü tanrılık kime gösterilirse elbette sevinç için gösterilir.

9. Vicdanların farkına göre Mesih yargıda seçilmişlere yumuşak, reddedilmişlere korkunç görünecek. Herkes nasıl bir vicdan taşırsa öyle bir yargı bulacak; öyle ki Mesih kendi huzurunda kaldığı hâlde, yalnız vicdanı kötülüklerinden ötürü kendilerini suçlayanlara korkunç görünecek.

10. Yargıda insanların iki ayrımı ya da sınıfı vardır: seçilmişler ve reddedilmişler. Ama bunlar dörde bölünür. Yetkinlerin bir sınıfı Rab'le birlikte yargılar, öteki yargılanır; ikisi de Mesih'le hüküm sürecektir. Reddedilmişlerin sınıfı da ikiye bölünür: Kilise'nin içindeki kötüler yargılanıp hüküm giyecek, Kilise'nin dışında bulunanlar yargılanmadan yalnız hüküm giyecek.

11. Birinci sınıf, yani yargılanıp yok olanlar, iyilerden yargılanıp hüküm sürenlerin sınıfının karşısındadır. İkinci sınıf, yani yargılanmadan yok olanlar, adillerden yargılanmadan hüküm sürenlerin sınıfının karşısındadır. Üçüncü sınıf, yani yargılanıp hüküm sürenler, yargılanıp yok olanların sınıfının zıddıdır. Dördüncü sınıf, yani yargılanmadan hüküm sürenler, yargılanmadan yok olanların zıt sınıfının karşısındadır.

1.27

CAPUT XXVII. De judicio. 1. Judicii diem novit Christus, sed in Evangelio dicere et scire discipulos noluit. Nam dum dicit idem Dominus per prophetam: Dies ultionis in corde meo (Isai. LXIII, 4), indicat se non nescire, sed nolle indicare. 2. De domo Domini, sicut scriptum est (I Petr. iv, 17), incipit judicium, quando electi, id est, domus Dei, hic per flagella judicantur. Impii vero illic ad damnationem judicandi sunt. Unde et sequitur: Si autem primum a nobis, quis finis eorum qui non crediderunt? 3. Ad districti examen judicis nec justitia justi secura est, nisi pietate divina, ut et ipsa justitia, qua quisque justus est, Deo justificante, justificetur. Alioquin apud Deum et ipsa peccatum est. Inde est quod ait Job: Innocentem et impium ipse consumit. Consumitur quippe a Deo innoxius, quando ipsa innocentia liquidius requisita, et divinae innocentiae comparata nihil efficitur, nisi et ibi per divinae misericordiae pietatem homo justificetur. Consumitur item a Deo impius, quando examinis divini subtilitate requiritur, ejusque detecta impietas judicata damnatur. 4. Consumitur innoxius et impius simul fine carnis, non poena damnationis. 5. Doctus pariter et indoctus moriuntur, sed morte carnis, non poena damnationis. Omnia autem pergunt ad unum locum, dum morte corporali in terram et justus et impius revertuntur (Eccle. II, 16; III, 20). Retributio autem dissimilis, sicuti per eumdem Salomonem dicitur: Quid plus habet sapiens a stulto, nisi quod illuc pergit ubi vita est (Eccle. vi, 8)? Ergo omnes in terram pariter redeunt. Nam ubi vita est, non pariter pergunt. 6. Gemina punitur sententia impius, dum aut hic pro suis meritis mentis caecitate percutitur, ne veritatem videat; aut dum in fine damnabitur, ut debitas poenas exsolvat. 7. Geminum est divinum judicium: unum quo et hic judicantur homines, et in futuro; alterum, quo propterea hic judicantur, ne illic judicentur. Ideoque quibusdam ad purgationem temporalis proficit poena; quibusdam vero hic inchoat damnatio, et illic perfecta speratur perditio. 8. In judicio reprobi humanitatem Christi, in qua judicatus est, videbunt, ut doleant, divinitatem vero ejus non videbunt, ne gaudeant. Quibus enim divinitas ostenditur, utique ad gaudium demonstratur. 9. Pro diversitate conscientiarum et mitis apparebit in judicio Christus electis, et terribilis reprobis. Nam qualem quisque conscientiam tulerit, tale et judicium habebit; ut, manente in sua tranquillitate Christo, illis solis terribilis appareat, quos conscientia in malis accusat. 10. Duae sunt differentiae vel ordines hominum in judicio, id est, electorum et reproborum; qui tamen dividuntur in quatuor. Perfectorum ordo unus est, qui cum Domino judicat, et alius, qui judicatur; utrique tamen cum Christo regnabunt. Similiter ordo reproborum partitur in duobus, dum hi qui intra Ecclesiam sunt mali judicandi sunt et damnandi; qui vero extra Ecclesiam inveniendi sunt, non sunt judicandi, sed tantum damnandi. 11. Primus igitur ordo eorum qui judicantur et pereunt opponitur illi ordini bonorum de quo sunt qui judicantur et regnant. Secundus ordo eorum qui non judicantur et pereunt opponitur illi ordini justorum in quo sunt hi qui non judicantur et regnant. Tertius ordo eorum qui judicantur et regnant illi ordini est contrarius de quo sunt qui judicantur et pereunt. Quartus ordo eorum qui non judicantur et regnant opponitur illi contrario ordini in quo illi sunt qui non judicantur et pereunt.

1.28XXVIII. Gehenna

1. Hüküm giyenlerin Gehenna'daki cezası ikilidir: zihinlerini hüzün, bedenlerini alev sırayla yakar. Zihinde tasarlayıp bedenle yaptıkları için hem ruhta hem bedende cezalandırılırlar.

2. Gehenna'nın ateşinin bir bakımdan ışığı vardır, bir bakımdan yoktur: hüküm için ışığı vardır, dinsizler acı çekecekleri şeyi görsünler diye; teselli için yoktur, sevinecekleri şeyi görmesinler diye.

3. Gehenna ateşine örnek olarak üç gencin fırını uygun bir karşılaştırmadır. O ateş üç gence azap vermek için yanmamış, ama bağlarını yakmak için yanmıştı. Gehenna ateşi de sefillere cezalarını artırmak için parlayacak, acı çekecekleri şeyi görsünler diye; teselli için parlamayacak, sevinecekleri şeyi görmesinler diye.

4. Bu hayatın sefaleti ile gelecek hayatın bedbahtlığı arasında çok fark vardır. Orada hem acıların işkencesi yüzünden sefalet, hem ışıktan yoksunluk yüzünden karanlık vardır. Bunlardan biri, yani sefalet, bu yolda vardır, öteki yoktur; cehennemde ise ikisi de vardır.

1.28

CAPUT XXVIII. De gehenna. 1. Duplex damnatorum poena est in gehenna, quorum et mentem urit tristitia, et corpus flamma juxta vicissitudinem, ut qui mente tractaverunt quod perficerent corpore, simul et animo puniantur et corpore. 2. Ignem gehennae ad aliquid lumen habere, ad aliquid non habere; hoc est, habere lumen ad damnationem, ut videant impii unde doleant; et non habere ad consolationem, ne videant unde gaudeant. 3. Apta fit comparatio de camino trium puerorum ad exemplum ignis gehennae. Nam sicut ille ignis non arsit ad trium puerorum supplicium, et arsit ad comburenda ligamina vinculorum, ita ignis gehennae et lucebit miseris ad augmentum poenarum, ut videant unde doleant, et non lucebit ad consolationem, ne videant unde gaudeant. 4. Inter hujus vitae et futurae infelicitatis miseriam multa discretio est. Illic enim et miseria est propter cruciationem dolorum, et tenebrae propter lucis aversionem: quorum unum in hac via, id est, miseria est, aliud non est; in inferno autem utrumque est.

1.29XXIX. Dinsizlerin Cezaları

1. Odun demetleri yakılmak için benzerlerinden toplanır; bunun gibi yargı gününde aynı suçun suçluları benzerleriyle birleştirilecek. Eylemin kötülükte benzer kıldığı kimseleri ceza eşit olarak bir demet gibi sıkacak.

2. Her aziz gelecek yargıda faziletlerinin ölçüsüne göre yüceltilecek; bunun gibi her dinsiz de suçlarının miktarına göre hüküm giyecek. Gelecek azapta hükmün düzeni eksik olmayacak; peygamberin doğruladığı gibi, cezalar cürümlerin türüne göre ayrılacak.

3. Ölmüş olanlara sevdiklerinin azaplarından da ceza eklenir; İncil'in sözü cehennemdeki zengin için bunu anlatır. Mezmur da Yahuda'nın azabını artırmak için şöyle der: "Oğulları sarsılsın, dilensin."

4. Dinsizler yargıda, adillerin yücelik saadetini hak ettiklerini görecekleri için zihin acısıyla daha ağır cezalandırılacaklar.

5. Şeytan herkesin gözü önünde aşağı atılacak; bütün iyi meleklerin ve insanların gözü önünde, kendi tarafında olanlarla birlikte ebedî ateşe gönderilecek.

6. Şeytan hüküm giymek üzere kaldırıldığında, Rab yargıya gelirken bedende bulunacak pek çok seçilmiş, dinsizin böyle bir hükümle cezalandırıldığını görüp korkuyla sarsılacak. Bu dehşetle arınacaklar; çünkü onlarda bedenden kalma bir günah varsa, şeytanın hüküm giydiğini görmenin korkusuyla temizlenecek. Eyüp'ün sözü budur: "O kaldırıldığında melekler korkacak, dehşete düşüp arınacaklar."

7. Şimdi seçilmiş ve aziz görünenlerden çoğu yargı gününde yok olabilir. Peygamber der ki: "Rab yargıyı ateşe çağıracak, büyük enginliği yutacak, evin bir kısmını yiyecek." Evin bir kısmı yutulacak; çünkü şimdi göksel buyruklar içinde bulunmakla övünenleri de cehennem yutacak. Rab onlar için der ki: "O gün çokları bana diyecek: Rabbim, Rabbim, senin adınla peygamberlik etmedik mi, senin adınla cinler kovmadık mı, çok harikalar yapmadık mı? O zaman onlara söyleyeceğim: Sizi hiç tanımadım. Ey kötülük yapanlar, hepiniz benden uzaklaşın; kim olduğunuzu bilmiyorum."

1.29

CAPUT XXIX. De poenis impiorum. 1. Sicut fasciculi lignorum ad combustionem de similibus colligantur (Matth. XIII, 30), ita in judicii die similis culpae rei suis similibus jungentur, ut ex aequo poena constringat quasi in fasciculum quos actio similes fecit in malum. 2. Sicut unusquisque sanctus in futuro judicio pro quantitate virtutum glorificabitur, ita et unusquisque impius pro quantitate facinorum condemnabitur; nec deerit in supplicio futuro damnationis ordo, sed juxta qualitatem criminum, Propheta affirmante, discretio erit poenarum. 3. De charorum quoque suorum suppliciis additur etiam poena defunctis, sicut apud inferos diviti sermo praedicat evangelicus (Luc. XVI, 19); sicut pro augendo Judae supplicio dicit etiam psalmus: Commotione moveantur filii ejus, et mendicent (Psal. CVIII, 9). 4. Impii ex hoc durius in judicio puniendi sunt mentis dolore, ex quo visuri sunt justos gloriae beatitudinem meruisse. 5. Cunctis videntibus est praecipitandus diabolus, quando sub aspectu omnium bonorum angelorum et hominum cum eis qui de parte ejus erunt in ignem aeternum mittendus est. 6. Dum sublatus fuerit diabolus, ut damnetur, multi electi, qui in corpore sunt inveniendi, Domino ad judicium veniente, metu concutiendi sunt, videntes tali sententia impium esse punitum: quo terrore purgandi sunt, quia, si quid eis ex corpore adhuc peccati remanserit, metu ipso quo diabolum damnari conspiciunt purgabuntur. Hinc est quod ait Job: Cum sublatus fuerit, timebunt angeli, et exterriti purgabuntur (Job. XLI, 16). 7. Multos posse perire ex eis in die judicii, qui nunc electi esse videntur, et sancti, dicente propheta: Vocabit Dominus judicium ad ignem, et devorabit abyssum multam, et comedet partem domus. Pars quippe domus devorabitur, quia illos etiam infernus absorbebit, qui nunc se esse in praeceptis coelestibus gloriantur; de quibus Dominus dicit: Multi dicent mihi in illa die: Domine, Domine, nonne in tuo nomine prophetavimus, et in tuo nomine daemonia ejecimus, et virtutes multas fecimus? Tunc confitebor illis quia nunquam novi vos. Discedite a me, omnes qui operamini iniquitatem, nescio qui estis (Matth. VII, 22, 23).

1.30XXX. Azizlerin Yüceliği

1. Gelecekte hüküm giyenlere acıma duygusu adillerin yüreğini sefil etmeyecek; çünkü orada azizlerin Tanrı'yı seyretmekten duyduğu sevinç öyle büyük olacak ki hüzne hiç giriş verilmeyecek.

2. Beyaz renk siyahla karşılaştırıldığında daha güzel görünür; azizlerin dinlenmesi de kötülerin hükmüyle karşılaştırıldığında daha şanlı olacaktır.

3. Adalet adaletsizlikle, fazilet kusurla böyle büyür. Demek ki dinsizler hak ettikleri cezayla hüküm giydikçe azizlerin yüceliği büyüyecektir.

4. Dirilişten sonra azizlere ten içinde göklere çıkış vaat edilmiştir; Mesih Baba'ya şöyle der: "İstiyorum ki ben neredeysem onlar da benimle olsunlar." Başın üyeleriysek ve Mesih hem kendinde hem bizde tekse, o nereye çıktıysa biz de elbette oraya çıkacağız.

1.30

CAPUT XXX. De gloria sanctorum. 1. Non faciet in futurum cor miserum justorum compassione damnatorum condolendi affectio, ubi tantum erit sanctorum de Dei contemplatione gaudium, ut tristitiae nullus tribuatur introitus. 2. Sicut comparatus color candidus nigro colori fit pulchrior, ita et sanctorum requies comparata damnationi malorum gloriosior erit. 3. Sic justitia injustitiae, sic virtus vitio crescit. Ergo sanctorum crescet gloria, dum debita damnantur impii poena. 4. Post resurrectionem sanctis in carne promissa est coelorum ascensio, dicente ad Patrem Christo: Volo ut ubi sum ego, et ipsi sint mecum (Joan. XVII, 24). Si enim membra capitis sumus, et unus in se, et in nobis est Christus, utique ubi ipse ascendit, et nos ascensuri sumus.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…