Kavram
Trinitas
- Yunanca
- τριάς (trias) · ὁμοούσιος (homoousios) "aynı özden" · ὑπόστασις (hypostasis)
- Latince
- trinitas; consubstantialis "aynı cevherden"; persona "kişi"
- Almanca
- Dreieinigkeit, Trinität
- Fransızca
- Trinité
- İngilizce
- Trinity
- Türkçe
- Teslis
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Trinitas gündelik Latincede yalnızca "üç olma"dır. Teolojide Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'un ne üç tanrı ne de tek bir kişinin üç adı olduğunu, tek bir cevherde üç kişi olduğunu söyleyen terim olur. Augustinus İman ve İnanç Formülü Üzerine'de (393) bunu benzetmelerle açar: pınar, ırmak ve içecek "tek su"dur; kök, gövde ve dallar "tek ağaç"tır; ama bu benzetmeler ilahî tabiata benzedikleri için değil, üç şeyin birlikte tekil bir ad alabileceğini göstermek için verilmiştir. Kutsal Ruh'u Baba ile Oğul'un ortaklığı, birbirine duydukları sevgi olarak anlayan görüşü burada henüz bir kanaat olarak aktarır; bu fikir sonra De Trinitate'de (400–420) ruhun üçlü yapısı (hafıza, anlayış, irade) benzetmesiyle sistemli hâle gelir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 2. yy | Antakyalı Theophilos | trias: Tanrı, Söz, Bilgelik | Ad Autolycum II 15 |
| 3. yy başı | Tertullianus | trinitas; tek cevher, üç kişi | Adversus Praxean |
| 325 / 381 | Nikaia ve İstanbul konsilleri | Oğul Baba ile aynı özdendir; Kutsal Ruh'un tanrılığı | İnanç formülleri |
| 393 | Augustinus | "bu Teslis tek Tanrı'dır"; su ve ağaç benzetmeleri; Kutsal Ruh Baba ile Oğul'un sevgisi olarak | Augustinus, De fide et symbolo 16–20 |
| 397–401 | Augustinus | Ruhtaki üçlü: var olmak, bilmek, istemek; Tekvin 1:1–2'de Baba, Başlangıç (Oğul) ve suların üzerinde dolaşan Ruh | Augustinus, Confessiones XIII 5, 6; XIII 11, 12 |
| 399–420 | Augustinus | Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'un birliği ve eşitliği; ilişki adları; ruhtaki Teslis sureti: zihin, bilgi ve sevgi; hafıza, anlayış ve irade; suret ile Teslis arasındaki büyük benzemezlik | Augustinus, De Trinitate I–IV; V–VII; IX–X; XV 20, 39–24 |
| 6. yy | Boethius | kişi: "akıllı tabiatın bölünmez cevheri" | De Trinitate; Contra Eutychen |
Dönüşüm: Bir sayı adından, birlik ile çokluğun aynı anda söylenmesini gerektiren bir öğretinin adına; Augustinus'ta da dışarıdaki benzetmelerden (su, ağaç) ruhun içindeki imgeye.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | τριάς (trias) | İlk kez Antakyalı Theophilos'ta (2. yy) Tanrı, Söz ve Bilgelik için. Nikaia'da (325) Oğul'un Baba ile homoousios olduğu ilan edildi. |
| Latince | trinitas | trini ("üçer") + -tas: "üçlük". Tertullianus'ta (Adversus Praxean) terim olarak yerleşir: "tek cevher, üç kişi" (una substantia, tres personae). |
| Almanca / Fransızca | Dreieinigkeit / Trinité | |
| İngilizce | Trinity |
Türkçe karşılığı
Teslis. Teslis: Arapça t-l-s kökünden "üçleme"; Türkçede Hristiyan teolojisinin terimi olarak yerleşiktir ve özel ad gibi kullanılır. Üçlü Birlik: bugün Türk kiliselerinde yaygındır ve birliği vurgular; ama Augustinus'un unitas kelimesiyle karışabilir. Üçleme / üçlük: gündelik ve teknik olmayan çağrışımlıdır.
"Teslis" yalnızca üçlüğü adlandırır; Latincede de durum aynıdır. Augustinus'un ısrarı ise "bu Teslis tek Tanrı'dır" sözündedir: Üçlüğü söyleyen kelime, birliği söyleyen yüklemle dengelenmelidir.
Atıf ve kaynak notu
Terim Augustinus'tan önce yerleşmiştir; ama Batı Latin teolojisinde "Kutsal Ruh, Baba ile Oğul'un sevgisidir" düşüncesi büyük ölçüde onun eseridir. 393'te Augustinus bunu yalnızca başkalarının görüşü olarak, onaylamadan aktarır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Teslis, Teslis'in, Teslis'e, Teslis'te, Teslis'i, Teslis'tir
Metinlerde işaretlendiği yerler
25 yer · 25 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine16
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_22
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine5
- Augustinus, İtiraflar12.7
- Augustinus, Teslis Üzerine1
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.6
- Augustinus, Tanrı Devleti9.15
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)9
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.969_2
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1023_2
- Augustinus, Tashihler1.12.1
- Boethius, Teslis Üzerine1
- Boethius, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh Ulûhiyete Cevherce mi Yüklenir1
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı3_2
- Pseudo-Dionysios Areopagites, Dionysios Külliyatıs194
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler6.16
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.3
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerine26
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.19
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine1.4
- Hegel, Mantık Bilimi122
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları7
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri202
- Nietzsche, DeccalAC-34