Sevillalı Isidorus · Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine
I. Kitap
1.11. Mesih'in Baba Tanrı'dan Doğduğu
1. Yahudiler, Tanrı'nın Oğlu Mesih'i uğursuz bir inanmazlıkla reddederler. Dinsiz ve yüreği katıdırlar, eski peygamberlere inanmaz, yenilere kulak tıkarlar; Mesih'in gelişini bilmektense bilmemeyi, inanmaktansa inkâr etmeyi yeğlerler. Geleceğini kabul ettikleri kimsenin artık gelmiş olmasını istemezler. Dirileceğini okudukları kimsenin dirildiğine inanmazlar.
2. Bunları anlamıyormuş gibi yapmalarının sebebi, kendi saygısızlıklarıyla yerine geldiklerini bilmeleridir. Onların inkârını çürütmek için Eski Ahit'ten bazı tanıklıklar topladık; bu tanıklıklarla Mesih'in her şeye gücü yeten Baba'dan doğduğunu tanısınlar. O'nun kendisi şöyle tanıklık eder: Gücünün gününde başlangıç seninledir, kutsalların parlaklığında; seni rahimden, sabah yıldızından önce doğurdum (Mezmur 110:3). Rahimden, yani Baba'nın o en içteki ve kavranılmaz cevherinden, başka bir deyişle Baba'nın bağrının o tanrısal ve sınırsız gizliliğinden. Baba, doğuran olarak yüreğinden iyi sözü oradan döker.
3. Nitekim kendisi başka bir yerde şöyle der: Yüreğim iyi bir söz döktü (Mezmur 45:1). Başka bir yerde de Baba şöyle demiştir: Sen benim Oğlumsun, seni bugün doğurdum (Mezmur 2:7). Bu Davut'a ya da ondan sonraki krallardan hiçbirine söylenmemiştir. Çünkü orada şu da eklenir: Benden iste, sana mirasın olarak milletleri, mülkün olarak yeryüzünün sınırlarını vereyim. Bu ne Davut'a ne de İbranîlerin soyuna verilmiştir; yalnız adı bütün milletlere yayılmış, krallar kendisine itaat eden, milletler hizmet eden Mesih'e verilmiştir. Başka bir yerde onun hakkında şöyle yazılmıştır: Yeryüzünün bütün kralları ona tapacak, bütün milletler ona hizmet edecek (Mezmur 72:11).
4. Süleyman da Baba'nın adını ve Mesih'in tanrılığa göre doğumunun sırrını tanımak isteyerek Meseller'de şöyle haykırır: Kim göğe çıktı ve indi? Kim suları bir giysi gibi bağladı? Kim yeryüzünün bütün sınırlarını kaldırdı? Onun adı nedir, oğlunun adı nedir, biliyorsan? (Süleyman'ın Meselleri 30:4).
5. Daniel'de o dinsiz kral bu Tanrı Oğlu'nu görüp şöyle demiştir: İşte ben çözülmüş dört adamın ateşin ortasında yürüdüğünü görüyorum; onlarda hiç bozulma yok; dördüncünün görünümü Tanrı'nın Oğlu'na benziyor (Daniel 3:92). Biz iman ederek inanırız ve hiç kuşku duymayız ki bu Rab Kurtarıcı'dır. Ama Daniel'de bu Tanrı Oğlu'nun yukarıda melek diye de adlandırıldığı öne sürülür (Daniel 3:49). Kabul ediyorum. Çünkü Tanrı'nın Oğlu Mesih'e melek de denir. Peygamber onun hakkında şöyle der: Aradığınız hâkim ve arzuladığınız Ahit'in meleği kutsal tapınağına gelecektir (Malaki 3:1).
6. Mesih, Baba'dan doğmuş olması bakımından Tanrı'nın Oğlu diye adlandırılır; atalara haber vermek için sık sık Baba'dan gönderildiği okunması bakımından ise melek diye adlandırılır. Baba da kanun koyucuya onun hakkında şöyle tanıklık eder: İşte önünden gitsin, yolda seni korusun ve hazırladığım yere götürsün diye meleğimi gönderiyorum. Ona dikkat et, sesini dinle, onu hor görülecek sanma; çünkü günah işlediğinde seni bağışlamaz, adım onun içindedir (Çıkış 23:20–21).
7. Tanrı'nın gücünü de adını da verdiği bu melek kimdir? Başka bir melek gücü olduğu söylenirse buna inanmak dine aykırıdır. Çünkü bulutlarda Rab'be kim denk olacak, Tanrı'nın oğulları arasında Tanrı'ya kim benzeyecek? (Mezmur 89:6). Tabiatça denk olmayan adda da denk olamaz. Daima Baba tarafından gönderilerek insanlara görünür biçimde görünen, Oğul'dur. Demek ki bu gönderilişten dolayı ona haklı olarak melek denir. Yeşaya ise Oğul'un Tanrı'dan doğduğunu daha açık pekiştirerek şöyle bildirir: Düşmanlarına karşılığını veren Rab'bin sesi (Yeşaya 66:6), yani inanmayan Yahudilere; Doğum sancısı çekmeden doğurdu; doğum vakti gelmeden erkek çocuk doğurdu (Yeşaya 66:7).
8. Sanki açıkça şöyle demektedir: Bakire Mesih'i tende doğurmadan önce, Baba Oğul'u tanrılıkta doğurmuştur; Bakire'nin doğum vakti gelmeden önce Baba onu zamansız olarak doğurmuştur. Bu yüzden biraz aşağıda şöyle der: Kim böyle bir şey işitti, kim bunun benzerini gördü? (Yeşaya 66:8). Gerçekten de insanlarda ne böyle bir şey olur ne de benzeri. Sonra şunu ekler: Başkalarını doğurtan ben doğurmayacak mıyım? diyor Rab; ötekilere doğurma gücü veren ben kısır mı kalacağım? diyor Rab (Yeşaya 66:9). Bütün bu tanıklıklarla inanmayan kimse iki şıktan birini seçmeye zorlanır: ya Mesih'in Tanrı'nın Oğlu olduğuna inanmak ya da bunları söyleyen peygamberleri yalancı saymak.
CAPUT I. Quod Christus a Deo Patre genitus est. 1. Judæi nefaria incredulitate Christum Dei Filium abnegantes, impii, duricordes, prophetis veteribus increduli, novis obstrusi, adventum Christi malunt ignorare, quam nosse; negare, quam credere. Quem enim venturum accipiunt, venisse jam nolunt. Quem resurrecturum legunt, resurrexisse non credunt. 2. Sed ideo ista non intelligere se fingunt, quia sacrilegio suo hæc impleta cognoscunt. Ad quorum refellendam perfidiam quaedam ex Veteri Testamento aggregavimus testimonia, quibus Christum genitum ab omnipotente Patre cognoscant, ipso testante: Tecum principium in die virtutis tuæ, in splendoribus sanctorum, ex utero ante luciferum genui te. (Psal. CIX, 3). Ex utero itaque, id est, ex illa intima et incomprehensibili Patris substantia, sive ex illo divino atque immenso paterni pectoris arcano, quo Pater genitor de corde bonum eructat verbum. 3. Sicut et ipse alias ait: Eructavit cor meum verbum bonum (Psal. XLIV, 2). Atque alibi ipse Pater sic dixit: Filius meus es tu, ego hodie genui te (Psal. II, 7). Quod non est dictum David, neque ulli sequentium regum. Nam ibi additur: Pete a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam termini terræ. Quod neque David, neque genti Hebræorum concessum est, nisi tantummodo Christo, cujus nomen est per omnes gentes diffusum, cui et reges obediunt, et gentes serviunt, sicut et alibi de eo scriptum est: Adorabunt eum omnes reges terræ, omnes gentes servient ei (Psal. LXXI, 11). 4. Item Salomon, dum Patris nomen mysteriumque nativitatis Christi secundum deitatem vellet agnoscere, his verbis intonat in Proverbiis dicens: Quis ascendit in cælum, atque descendit? quis colligavit aquas, quasi in vestimento? quis suscitavit omnes terminos terræ? quod nomen est ejus, aut quod nomen filii ejus, si nosti? (Prov. xxx, 4). 5. Hunc Filium Dei in Daniele rex ille impius aspiciens, dixit: Ecce ego video viros quatuor solutos, et ambulantes in medio ignis. et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similis Filio Dei (Dan. III, 92); quem fideliter credimus, nec ullatenus dubitamus Dominum Salvatorem esse. Sed objicitur quod in Daniele iste Filius Dei superius etiam angelus nominatur (Dan. III, 49). Assentio. Nam et Christus Filius Dei angelus dicitur. Sic enim ait propheta de ipso: Veniet ad templum sanctum suum dominator, quem vos quæritis, et angelus Testamenti, quem vos desideratis (Malach. III, 1). 6. Christus enim in eo quod a Patre genitus est, Filius Dei vocatur; in eo vero, quod sæpe a Patre missus ad annuntiandum patribus legitur, angelus nominatur. De quo etiam ipse Pater ad legislatorem ita protestatur, dicens: Ecce mitto angelum meum, qui præcedat, et custodiat te in via, et introducat in locum quem paravi; observa eum, et audi vocem ejus, nec contemnendum putes, quia non dimittet, cum peccaveris, et est nomen meum in illo (Exod. XXIII, 20). 7. Quis est ergo iste angelus cui Deus et potestatem suam dedit et nomen? Quod si dicitur: alia est potestas angelica, hoc nefas est credere. Quis enim in nubibus æquabitur Domino, aut quis similis erit Deo inter filios Dei (Psal. LXXXVIII, 7)? Qui enim non æquatur natura, non potest aequari et nomine. Ipse est enim Filius, qui semper a Patre missus visibiliter apparebat hominibus. Ex ipsa ergo missione recte angelus nuncupatur. Isaias autem apertius Filium a Deo genitum confirmans, ita annuntiat: Vox Domini reddentis retributionem inimicis suis (Isai. LXVI, 6), ipsis videlicet, qui non credunt, Judæis: Antequam parturiret, peperit; et antequam veniret partus ejus, peperit masculum (Ibid., 7). 8. Quasi aperte diceret: antequam Christum Virgo parturiret in carne, generavit filium in divinitate Pater, et antequam tempus Virginis parturiendi veniret, genuit eum sine tempore Pater. Unde inferius ait: Quis audivit unquam tale? aut quis vidit huic simile (Isai. LXVI, 8)? Revera, quia nihil tale in hominibus accidit, aut quidpiam simile, et post hæc subjungit: Nunquid qui alios parere facio, ipse non pariam? dicit Dominus; et qui generationem cæteris tribuo, sterilis ero? ait Dominus (Isai. LXVI. 9). Quibus omnibus testimoniis cogendus est infidelis, ut eligat sibi de duobus, aut Christum Filium Dei credere, aut mendaces putare prophetas, qui ista cecinerunt.
1.22. Mesih'in Çağlardan Önce Sözle Anlatılamaz Biçimde Baba'dan Doğduğu
1. Baba'nın Oğul'u ne zaman ve nasıl doğurduğu sorulursa şöyle cevap verilir: Tanrı'nın Oğlu doğumuyla ebedî olduğuna göre, doğduğu zaman neden aranır? Onun hakkında şöyle yazılmıştır: Çıkışı başlangıçtan, ebediyet günlerindendir (Mika 5:2). Bir de: Adı güneşten önce kalır, tahtı aydan öncedir (Mezmur 72:17).
2. Baba da onu sabah yıldızından önce, yani bütün zamanlardan önce doğurduğuna tanıklık eder. Tanrı'nın Oğlu, Söz, Kudret ve Bilgelik olan kendisi de kendi doğumunu şöyle doğrular: Henüz enginler yoktu ve ben çoktan gebe kalınmıştım; suların pınarları henüz fışkırmamıştı, dağlar ağır kütleleriyle henüz oturmamıştı, tepelerden önce ben doğuruluyordum. Henüz yeryüzünü, ırmakları ve dünyanın kutuplarını yapmamıştı. Gökleri hazırlarken ben oradaydım; kesin bir kanun ve daireyle enginleri çevrelerken, yeryüzünün temellerini tartarken, her şeyi düzenleyerek onunla birlikteydim (Süleyman'ın Meselleri 8:24–30).
3. Şu hâlde bu otoriteyle Oğul'un bütün çağlardan önce Baba'dan doğduğu açıklanmış olur; çünkü Baba'nın her şeyi onun aracılığıyla yarattığı bilinir. Bir de nasıl doğduğu sorulur. Oysa onun kutsal doğumunun gizliliğini ne Havari söylemiş, ne peygamber bulmuş, ne melek bilmiş, ne de yaratık tanımıştır. Yeşaya tanıklık ederek şöyle der: Onun doğumunu kim anlatacak? (Yeşaya 53:8). Eğer onun doğumu peygamber tarafından anlatılamadıysa, Oğul'un Baba'dan nasıl doğabildiğini bildiğini kim iddia edecek?
4. Eyüp kitabındaki şu söz buradandır: Bilgeliği (Baba Tanrı'nın Bilgeliğini) nereden bulacaksın? İnsanların gözlerinden gizlidir, göğün kuşlarından saklıdır (Eyüp 28:20–21); yani meleklerin bile bilmediği bir şeydir. Yine orada: Bilgeliğin kökü kime açıldı? (Sirak 1:6); yani Tanrı'nın Oğlu'nun kökeni. Meleklerin anlayışını ve bilgisini bile aşan şeyi insanlardan kim anlatabilir?
5. Oğul'u nasıl doğurduğunu yalnız Baba'nın, Baba'dan nasıl doğduğunu da yalnız Oğul'un bildiği açıktır. Oğul'un doğurulmasının gerekçesi de sorulur, çünkü oğul ancak iki kişiden doğar. Ama diyorum ki, bu tür bir doğum ölümlülerin geçici durumuna özgü olsun; Mesih ise Baba'dan, ışıktan parıltı, ağızdan söz, yürekten bilgelik gibi fışkırmıştır.
CAPUT II. Quod Christus ante sæcula ineffabiliter a Patre genitus est. 1. Quod si quæritur, quando, vel quomodo, Pater Filium genuerit, respondetur: Cur quæritur tempus quando sit Dei Filius genitus, dum sit sua nativitate æternus? sicut scriptum est de eo: Egressus ejus a principio a diebus aeternitatis (Mich. V, 2). Et iterum: Ante solem permanet nomen ejus, et ante lunam sedes ejus (Psal. LXXI, 17). 2. Sed et Pater eumdem ante luciferum, id est, ante omnia tempora genuisse testatur, quod et ipse Filius Dei, verbum, virtus et sapientia, de sua nativitate confirmat, dicens: Necdum erant abyssi, et ego jam conceptus eram, necdum fontes aquarum eruperant, necdum montes gravi mole constiterant, ante colles ego parturiebar; adhuc terram non fecerat, et flumina, et cardines orbis terræ: quando præparabat coelos, aderam; quando certa lege et gyro vallabat abyssos; quando appendebat fundamenta terræ, cum eo eram, cuncta componens (Proverb. VIII, 24). 6 3. Tali igitur auctoritate ante omnia sæcula Filius a Patre genitus esse declaratur, quando a Patre per illum cuncta creata esse noscuntur. Illud denuo quæritur, quomodo idem sit genitus, dum sacrae nativitatis ejus arcana nec Apostolus dicit, nec propheta comperit, nec angelus scivit, nec creatura cognovit, Isaia testante, qui dicit: Generationem ejus quis enarrabit (Isai. LIII, 8)? Idcirco si ejus nativitas a propheta non potuit enarrari, quis profitebitur nosse quomodo Filius potuit a Patre generari? 4. Hinc est illud in libro Job: Sapientiam (Dei Patris unde invenies? latet enim ab oculis hominum, et a volucribus cæli absconsa est (Job. XXVIII, 20); id est, etiam ipsis angelis incognita. Item ibi: Radix sapientiæ cui revelata est (Eccli. I, 7)? origo scilicet Filii Dei. Ideoque quod etiam super angelorum intelligentiam atque scientiam est, quis hominum potest narrare? 5. Scire autem manifestum est solum Patrem quomodo genuerit Filium, et Filium, quomodo sit genitus a Patre. Siquidem et gignendi Filii quaeritur ratio, eo quod Filius non nisi ex duobus nascatur; habeat, inquam, sibi hujusmodi generis ortum conditio caduca mortalium; Christus enim ex Patre ita emicuit, ut splendor a lumine, ut verbum ab ore, ut sapientia ex corde.
1.33. Mesih'in Tanrı ve Rab Olduğu
1. Mesih'in tanrısal doğumunun sırrını açıkladıktan sonra, şimdi onun Tanrı ve Rab olduğunu Kutsal Kitap'tan örnekler getirerek gösterelim. Mesih Tanrı değilse Mezmurlar'da kime deniyor: Tahtın, ey Tanrı, sonsuza dek sürer; krallığının asası adalet asasıdır. Adaleti sevdin, kötülükten nefret ettin; bu yüzden Tanrı, senin Tanrın, seni ortaklarından üstün olarak sevinç yağıyla meshetti (Mezmur 45:6–7)?
2. Peki Tanrı'nın meshettiği bu Tanrı kimdir? Yahudiler bize cevap versin. İşte Tanrı'nın meshettiği Tanrı'dan söz ediliyor; meshedilmiş Tanrı denince meshetmenin kendisi Mesih'i gösterir. Meshedilmiş Tanrı'yı işitince Mesih'i anla; çünkü Mesih adı chrismadan, yani meshetmeden gelir. Baba, Yeşaya aracılığıyla, Pers kralı Kiros'un kişiliği altında bu Mesih'in Tanrı ve Rab olduğuna tanıklık eder: Rab, Mesihim Kiros'a şöyle diyor: Sağ elinden tuttum ki milletleri önüne eğeyim, kralların sırtını çevireyim, kapıları önünde açayım, kapılar kapanmasın. Senin önünden gideceğim, yeryüzünün şanlılarını alçaltacağım, tunç kapıları kıracağım, demir sürgüleri parçalayacağım, sana gizli hazineleri ve sırların saklı yerlerini vereceğim ki adını çağıran Rab'bin, İsrail'in Tanrısı'nın ben olduğumu bilesin (Yeşaya 45:1–3).
3. Çünkü Kiros'un kişiliği altında Mesih hakkında peygamberlik edilmiştir; milletler ve krallıklar iman içinde ona bağlanmıştır. Üstelik İsrail krallığında Kiros adlı kimse olmamıştır. Biri bu peygamberliğin Pers kralı Kiros için söylendiğine inanırsa, dinsiz ve putperestliğe düşkün bir insanın Mesih, Tanrı ve Rab diye adlandırılmasının saçma ve dine aykırı olduğunu bilsin. Bu sebeple Yetmişler çevirisinde "Mesihim Kiros'a" yoktur, "Rab, Mesihim Rab'be şöyle diyor" vardır; bu da özellikle Rabbimiz Mesih'in kişiliği için anlaşılır.
4. Mesih Tanrı değilse, Yahudiler bize söylesin: Tanrı Tekvin'de kime hitap etti, şöyle derken: İnsanı kendi suretimizde ve benzerliğimizde yapalım? Çünkü şöyle devam eder: Tanrı insanı kendi suretinde yarattı; onu Tanrı'nın suretinde yarattı (Tekvin 1:26–27). Öyleyse sorsunlar: hangi Tanrı yarattı, yarattığı insanı hangi Tanrı'nın suretinde kurdu?
5. Meleklerin suretinde derlerse, melek Tanrı'yla eşit bir surete mi sahiptir? Yaratığın sureti yaratanından çok uzaktır. Ya da melek Tanrı'yla birlikte insanı yapabilir mi? Bunu düşünmek büyük deliliktir. Öyleyse kime deniyor? İnsanın, Tanrı'yla tek bir sureti, tek bir tanrılık adı olandan başka kimin suretinde kurulduğuna inanılıyor?
6. Yine Mesih Rab değilse, hangi Rab Sodom'a Rab'den ateş yağdırdı? Tekvin'de şöyle der: Rab Sodom ve Gomorra üzerine Rab'den kükürt ve ateş yağdırdı (Tekvin 19:24). Bu cümlede kimse ikinci bir kişi olduğundan kuşku duymaz. Rab'den gelen bu Rab, kuşkusuz Baba'dan gelen, daima aynı Baba tarafından gönderilerek inip çıkan Oğul'dan başka kimdir? Bu tanıklıkla hem tanrılık hem Baba ile Oğul kişilerinin ayrımı gün gibi ortaya çıkar.
7. Yine Mesih Rab değilse, Davut mezmurda kimin hakkında dedi: Rab Rabbime dedi ki: Düşmanlarını ayaklarının altına tabure yapıncaya kadar sağımda otur (Mezmur 110:1)? Mesih tene göre Davut'un oğlu olduğu hâlde, ruhta onun Rabbi ve Tanrısıdır. Mesih Rab değilse, Davut Krallar kitabında kimin hakkında dedi: Yakup'un Tanrısı'nın Mesihi hakkında kendisine söz verilen adam, İsrail'in seçkin mezmur yazarı dedi: Rab'bin Ruhu benim aracılığımla konuştu, O'nun sözü dilimdeydi (2. Samuel 23:1–2)?
8. Yine Mesih Rab değilse, Orduların Rabbi tarafından gönderilen bu Orduların Rabbi kimdir? Kendisi Zekeriya'da şöyle der: Orduların Rabbi Tanrı şöyle diyor: Yücelikten sonra beni sizi soyan milletlere gönderdi. Size dokunan onun gözbebeğine dokunur. İşte elimi üzerlerine kaldıracağım, kendilerine hizmet edenlere ganimet olacaklar ve Orduların Rabbi'nin beni gönderdiğini bileceksiniz (Zekeriya 2:8–9).
9. Bak şimdi, bu kimin sesi, Kurtarıcı'nın sesinden başka? Çünkü her şeye gücü yeten Tanrı, her şeye gücü yeten Baba tarafından gönderildiğine tanıklık ediyor. Milletlere, Baba katında sahip olduğu tanrılık yüceliğinden sonra, kendini boşaltıp kul suretini alarak ölüme kadar itaatkâr olduğu zaman gönderilmiştir (Filipililer 2:7–8). Devamında da şöyle der: *Övün ve sevin, ey Siyon kızı; çünkü işte geliyorum,*
CAPUT III. Quia Christus Deus et Dominus est. 1. Post declaratum Christi divinae nativitatis mysterium, deinde, quia idem Deus et Dominus est, exemplis sanctarum Scripturarum adhibitis demonstremus. Si Christus Deus non est, cui dicitur in Psalmis: Sedes tua, Deus, in sæculum sæculi, virga æquitatis, virga regni tui; dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo lætitiæ, præ consortibus tuis (Psal. XLIV, 7)? 2. Quis est igitur iste Deus unctus a Deo? Respondeant nobis Judæi. Ecce Deus unctus a Deo dicitur, et utique Christus ipsa unctione monstratur, cum Deus unctus insinuatur. Dum enim audis Deum unctum, intellige Christum; Christus enim a chrismate, id est, ab unctione vocatur. Hunc Christum, sub persona Cyri regis Persarum per Isaiam Pater Deum et Dominum esse testatur, dicens: Hæc dicit Dominus Christo meo Cyro, cujus apprehendi dexteram, ut subjiciam ante faciem ejus gentes, et dorsa regum vertam, et aperiam ante eum januas, et portæ non claudentur. Ego ante te ibo, et gloriosos terræ humiliabo. Portas æreas conteram, et vectes ferreos confringam, et dabo tibi thesauros absconditos, et arcana secretorum, ut scias quia ego Dominus, qui voco nomen tuum, Deus Israel (Isai. XLV, 1). 3. In persona enim Cyri Christus est prophetatus; ubi ei subjugatae sunt gentes in fide, et regna. Præterea, quia nullus in regno Israel Cyrus est dictus. Quod si de Cyro Persarum rege quis hoc crediderit prophetatum, absurdum et profanum esse cognoscat ut homo impius et idololatriæ deditus, Christus, et Deus, et Dominus nuncupetur. Unde et in translatione LXX non habetur Christo meo Cyro. Sed Hæc dicit Dominus Christo meo Domino. Quod in persona specialiter Christi Domini nostri accipitur. 4. Si Christus Deus non est, dicant Judæi nobis quem sit affatus Deus in Genesi, cum diceret: Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram? Sic enim subjungitur: Et creavit Deus hominem ad imaginem suam; ad imaginem Dei creavit illum ( Gen. I, 26). Quaerant ergo quis Deus creavit, aut ad cujus Dei imaginem condidit hominem quem creavit? 5. Quod si respondeant, ad angelorum. Num angelus aequalem cum Deo. habet imaginem, dum multum distet imago creaturæ ab eo qui creavit? aut nunquid angelus cum Deo potuit facere hominem? quod ita existimare magnæ dementiae est. Cui ergo dicitur? aut ad cujus imaginem conditus homo creditur, nisi ad ejus, cui una imago cum Deo est, et unicum nomen divinitatis est? C. Item si Christus Dominus non est, quis Dominus pluit in Sodomis ignem a Domino? Sic enim ait in Genesi: Et pluit Dominus super Sodomam, et Gomorrham sulphur, et ignem a Domino (Gen. XIX, 24). In qua sententia nemo dubitat secundam esse personam. Nam quis est ille Dominus a Domino, nisi procul dubio Filius a Patre, qui semper ab eodem Patre missus descendere solitus est et ascendere? Quo testimonio et deitas, et distinctio personarum Patris et Filii luce clarius demonstratur, 7. Item si Christus Dominus non est, de quo dixit David in psalmo: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum (Psal. CIX, 1)? Qui dum idem Christus secundum carnem sit filius David, in spiritu tamen Dominus ejus, et Deus est. Si Christus Dominus non est, de quo ait David in libris Regum: Dixit vir, cui constitutum est de Christo Dei Jacob, egregius psalmista Israel: Spiritus Domini locutus est per me, et sermo ejus per linguam meam (II Reg. XXIII, 1)? 8. Item si Christus Dominus non est, quis est ille Dominus exercituum, qui a Domino exercituum mittitur, ipso dicente in Zacharia: Hæc dicit Dominus Deus exercituum, post gloriam misit me ad gentes, quæ expoliaverunt vos. Qui enim tetigerit vos, tanget pupillam oculi ejus. Quia ecce levabo manum meam super eos, et erunt præda iis qui serviebant sibi, et cognoscetis quia Dominus exercituum misit me (Zach. II, 8)? 9. Vide nunc cujus sit hæc vox, nisi Salvatoris, quia omnipotens Deus a Patre omnipotente missum se esse testatur. Missus est autem ad gentes, post gloriam Deitatis, quam habuit apud Patrem, quando exinanivit semetipsum, et formam servi accipiens factus est obediens usque ad mortem (Philipp. II, 7). Qui etiam in sequentibus loquitur, dicens: Lauda,
1.3_2ortanda oturacağım, diyor Rab; o gün birçok millet Rab'be katılacak, benim halkım olacaklar, ortanda oturacağım ve Orduların Rabbi'nin beni sana gönderdiğini bileceksin (Zekeriya 2:10–11).
10. Orduların Rabbi tarafından gönderilen bu Orduların Rabbi, aynı Rab İsa Mesih'ten başka kimdir? Geriye Kutsal Ruh kalıyor. Onun tanrılığı hakkında Eyüp'te şöyle denir: Tanrı'nın ruhu, Rab'bin ruhu beni yaptı, her şeye gücü yetenin soluğu bana hayat verdi; işte seni olduğu gibi beni de Tanrı yaptı (Eyüp 33:4–6). "Rab'bin Ruhu beni yaptı" dediği kimse hakkında yine "İşte seni olduğu gibi beni de Tanrı yaptı" diye eklemiştir; böylece aynı Ruh'un Tanrı olduğunu göstermiştir.
et lætare, filia Sion, quia ecce ego venio, 10 et habitabo in medio tui, dicit Dominus, et applicabuntur gentes multæ ad Dominum in die illa, et erunt mihi in populum, et habitabo in medio tui, et scies quia Dominus exercituum misit me ad te (Zach. II, 10). 10. Quis est igitur iste Dominus exercituum a Domino exercituum missus, nisi idem Dominus Jesus Christus? Superest de Spiritu sancto, de cujus deitate sic ait Job: Et quia spiritus Dei est, spiritus Domini fecit me, et spiraculum omnipotentis vivificavit me, ecce et me, sicut et te, fecit Deus (Job. XXXIII, 4). De quo enim dixerat: Spiritus Domini fecit me, de eo rursus adjecit: Ecce et me, sicut et te, fecit Deus, ut eumdem Spiritum ostenderet esse Deum.
1.44. Teslis'in Gösterilmesi Üzerine
1. Eski Ahit'in harflerinde Baba'nın, Oğul'un ve Kutsal Ruh'un Tanrı olduğu açıktır. Ama bunlar Oğul'u ve Kutsal Ruh'u Tanrı saymazlar, çünkü Sina Dağı'nda gürleyen Tanrı'nın sesini işitmişlerdir: Dinle, ey İsrail, Tanrın Rab bir tek Tanrı'dır (Tesniye 6:4). Teslis'te tek Tanrı'nın, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'un bulunduğunu, üç tanrının değil, üç kişide bölünmez yüceliğin tek adının bulunduğunu bilmezler.
2. Aynı Teslis'i Eski Ahit'in yazılarında arayalım. Krallar'ın ikinci kitabında şöyle yazılmıştır: İşay oğlu Davut dedi; Yakup'un Tanrısı'nın Mesihi hakkında kendisine söz verilen adam, İsrail'in seçkin mezmur yazarı dedi: Rab'bin Ruhu benim aracılığımla konuştu, O'nun sözü dilimdeydi. Kim olduğunu da ekledi: İsrail'in Tanrısı bana konuştu, İsrail'in güçlüsü, insanların adil hâkimi (2. Samuel 23:1–3).
3. "Yakup'un Tanrısı'nın Mesihi" demekle hem Oğul'u hem Baba'yı göstermiştir. "Rab'bin Ruhu benim aracılığımla konuştu" demekle de Kutsal Ruh'u açıkça ortaya koymuştur. Aynı peygamber Mezmurlar'da da der ki: Rab'bin sözüyle gökler sağlamlaştı, ağzının ruhuyla bütün güçleri (Mezmur 33:6). Rab kişisinde Baba'yı anlarız; Söz'de Oğul'a inanırız; ağzının ruhunda Kutsal Ruh'u anlarız. Bu tanıklıkla hem Teslis'in sayısı hem işbirliğinin ortaklığı gösterilir.
4. Aynı peygamber devamında şöyle der: Sözünü gönderecek ve onları eritecek; Ruhu esecek, sular akacak (Mezmur 147:18). İşte üçü: gönderen Baba, gönderilen Söz ve esen Ruh. Tekvin'de Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yaptı ve Tanrı'nın ruhu suların üzerinde dolaşıyordu (Tekvin 1:1–2) dendiğinde de Tanrı adıyla Baba anlaşılır; başlangıçta denince Oğul tanınır, o ki der: Kitabın başında benim hakkımda, senin iradeni yapayım diye yazılmıştır (Mezmur 40:7–8); çünkü Tanrı dedi ve Tanrı yaptı. Suların üzerinde dolaşan kimseyle ise Kutsal Ruh anlatılır.
5. Orada Tanrı İnsanı suretimizde ve benzerliğimizde yapalım (Tekvin 1:26) dediğinde de, kişilerin çokluğuyla Teslis apaçık anlatılmış olur. Yine de tanrılığın birliğini göstermek için hemen şunu hatırlatır: Tanrı insanı kendi suretinde ve benzerliğinde yaptı. Aynı Tanrı İşte Âdem bizden biri gibi oldu (Tekvin 3:22) dediğinde de kişilerin çokluğu Teslis'in sırrını gösterir.
6. Peygamber Hagay da Rab'bin kişiliğinden konuşarak bu Teslis'in sırrını şöyle açmıştır: Ruhum aranızda olacaktır (Hagay 2:5–6). İşte konuşan Tanrı, işte Ruhu. Sonra üçüncü kişi, yani Oğul hakkında şunu eklemiştir: Çünkü işte göğü ve yeri sarsacağım ve bütün milletlerin arzuladığı gelecek.
7. Yeşaya'da da, yine Oğul konuşarak, Teslis'in ayrımı her birinin kendi kişiliği altında şöyle gösterilir: İlk benim, son benim; yeryüzünü elim kurdu, sağ elim gökleri ölçtü (Yeşaya 48:12–13). Başlangıçtan beri gizlide konuşmadım; olmadan önce oradaydım. Ardından şunu eklemiştir: Şimdi Rab Tanrı ve Ruhu beni gönderdi (Yeşaya 48:16). İşte iki kişi, gönderen Rab ile Ruhu, ve gönderilen aynı Rab'bin üçüncü kişisi.
8. Aynı peygamber aracılığıyla başka bir yerde Teslis şöyle gösterilir: İşte kulum, onu destekleyeceğim, sevdiğim, ruhum ondan hoşnut; ruhumu onun üzerine verdim (Yeşaya 42:1). Baba, üzerine ruhunu verdiği sevgili Oğul'a kul der. Rab İsa Mesih de kendi sesiyle onun hakkında tanıklık eder: Rab'bin Ruhu üzerimdedir.
9. Yine Yeşaya, başka bir yerde bütün Teslis'i parmakların sayısında toplayarak şöyle bildirir: Suları avucuyla kim ölçtü, gökleri karışıyla kim tarttı? Yeryüzünün kütlesini üç parmağıyla kim tarttı? (Yeşaya 40:12). Peygamber, üç parmakta, tanrısal her şeye gücü yetmenin üçlü eşitliğini bir sırrın terazisinde tartmıştır; gücün eşitliğinden doğan kudretin ortak işleyişini ve Teslis'te tek ve aynı olan cevherin birliğini üç parmakta açıklamıştır.
10. Aynı peygamber başka bir yerde bu Teslis'in sırrını bildiğine şöyle tanıklık eder: Rab'bi yüksek bir tahtta otururken gördüm. Üzerinde serafimler duruyordu; birinin altı kanadı, ötekinin altı kanadı vardı; ikisiyle yüzünü örtüyor, ikisiyle ayaklarını örtüyor, ikisiyle uçuyorlardı (Yeşaya 6:1–2). Onun kişilerde üçlü
CAPUT IV. De Trinitatis significantia. 1. Patet Veteris Testamenti apicibus, Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum esse Deum. Sed hinc isti Filium, et Spiritum sanctum non reputant esse Deum, eo quod in monte Sina vocem Dei intonantis audierunt: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est (Deut. VI, 4); ignorantes in Trinitate unum esse Deum, Patrem, Filium, et Spiritum sanctum, nec tres deos, sed in tribus personis unum nomen individuæ majestatis. 2. Quæramus ergo in Scripturis Veteris Testamenti eamdem Trinitatem. In libro quippe secundo Regum ita scriptum est: Dixit David filius Isai. Dixit vir, cui constitutum est de Christo Dei Jacob, egregius psalmista Israel: Spiritus Domini locutus est per me; et sermo ejus per linguam meam, Quis autem esset, adjecit: Deus Israel mihi locutus est, fortis Israel, dominator hominum justus (II Reg. XXIII, 1). 3. Dicendo enim Christum Dei Jacob, et Filium, et Patrem ostendit. Item dicendo: Spiritus Domini locutus est per me, Spiritum sanctum evidenter aperuit. Idem quoque in Psalmis: Verbo, inquit, Domini cœli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum (Psal. XXXII 6); in persona enim Domini Patrem accipimus; in Verbo Filium credimus; in spiritu oris ejus Spiritum sanctum intelligimus. Quo testimonio et Trinitatis numerus, et communio cooperationis ostenditur. 4. Sic et in consequentibus idem propheta ait: Mittet verbum suum, et liquefaciet ea; flabit Spiritus ejus, et fluent aquæ (Psal. CXLVII, 18). Ecce tria, Pater qui mittit, et Verbum quod mittitur, et Spiritus ejus qui flat. Nam et cum dicitur in Genesi: In principio fecit Deus cœlum et terram, et spiritus Dei ferebatur super aquas (Gen. i, i, 2), ibi in Dei vocabulo Pater intelligitur; in principio Filius agnoscitur, qui dicit: In capite libri scriptum est de me, ut faciam voluntatem tuam (Psal. XXXIX, 8, 9); quia dixit Deus, et fecit Deus; in eo vero qui superferebatur aquis, Spiritus sanctus significatur. 5. Nam et cum ibi dicit Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram (Gen. i, 26), per pluralitatem personarum patens significatio Trinitatis est. Ubi tamen, ut unitatem deitatis ostenderet, confestim admonet, dicens: Fecit Deus hominem ad imaginem et similitudinem suam. Et cum dicit idem Deus: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, ipsa pluralitas personarum Trinitatis demonstrat mysterium. 6. Cujus Trinitatis sacramentum et Aggæus propheta ita aperuit, ex persona Domini dicens: Spiritus meus erit in medio vestri (Agg. II, 6, 8). Ecce Deus qui loquitur, ecce Spiritus ejus; post haec de tertia persona, id est, de Filio, ita subjecit: Quia ecce ego commovebo cœlum et terram, et veniet desideratus cunctis gentibus. 7. In Isaia quoque sub propria persona cujusque distinctio Trinitatis, dicente eodem Filio, ita ostenditur: Ego primus, et ego novissimus; manus quoque mea fundavit terram, et dextra mea mensa est cœlos (Isai. XLVIII, 12, 13, 10). Non a principio in abscondito locutus sum; ex tempore antequam fieret, ibi eram; et consequenter adjecit: Et nunc Dominus Deus meus misit me, et Spiritus ejus. Ecce duæ personæ, Dominus et Spiritus ejus, qui mittunt, et tertia persona ejusdem Domini, qui mittitur. 8. Item alibi per eumdem prophetam Trinitatis sic demonstratur significantia. Ecce, inquit, puer meus, suscipiam eum, dilectus meus, complacuit sibi in illo anima mea, dedi spiritum meum super eum (Isai. XLII, 1). Pater Filium dilectum puerum vocat, super quem dedit spiritum suum. De quo Dominus Jesus Christus propria voce testatur: Spiritus Domini super me. 9. Alio quoque in loco idem Isaias totam Trinitatem in digitorum numero comprehendens, sic prædicat, dicens: Quis mensus est pugillo aqua, et cœlos palmo quis ponderavit? quis appendit tribus digitis molem terræ (Isai. XL, 12)? Tribus quippe digitis propheta trinam divinae omnipotentiæ æqualitatem sub quadam mysterii lance libravit, et ex parilitate virtutis cooperationem potentia, et unitatem substantiae, quæ una eademque in Trinitate est, in tribus digitis declaravit. 10. Cujus Trinitatis mysterium alias se cognovisse testatur idem propheta, dicendo: Vidi Dominum sedentem super solium excelsum, Seraphim stabant super illud, sex alæ uni, et sex alæ alteri, 13 duabus velabant faciem ejus, et duabus velabant pedes ejus, et duabus volabant (Isai. VI, 1); quem ut trinum in
1.4_2ve tanrılıkta bir olduğunu göstermek için ardından şöyle der: Birbirlerine sesleniyor ve şöyle diyorlardı: Kutsal, Kutsal, Kutsal Orduların Rabbi; bütün yeryüzü onun yüceliğiyle dolu (Yeşaya 6:3).
11. İşte göksel ordu tek bir itirafla üçlü takdisi haykırıyor; Serafimler üç kez tekrar ederek Teslis'in tek yüceliğini ilan ediyor. "Üç kez Kutsal" neyi gösterir? Aynı üçlü her şeye gücü yetmenin yüceliğini, üç kişinin tanrılıkta gösterilişini. Ama üç kişi olduğu gibi üç tanrı olduğuna inanılmamalıdır; o kişilerde, Musa'nın şu hükmüne göre tek tanrılık bildirilmelidir: Dinle, ey İsrail, Tanrın Rab tek Tanrı'dır (Tesniye 6:4). Bir de: Tanrı benim, benden başkası yoktur (Yeşaya 45:21).
12. Ama Yahudilerin yıkıcı inkârı buna karşı şöyle der: "Baba Tanrı ise, Oğul da Tanrı ise, demek ki iki tanrı var, tek Tanrı değil." Benim yerime Yeşaya'yı dinlesinler; iki kişiyi tek Tanrı diye anıyor: Sen Tanrı'sın ve Tanrı sendedir (Yeşaya 45:14–15). "Sen Tanrı'sın" derken Baba'yı göstermiş, "Tanrı sendedir" diye ekleyerek Oğul'u açıklamıştır.
13. Yine de Baba'nın ve Oğul'un tek Tanrı olduğunu göstermek için şunu eklemiştir: Senden başka Tanrı yoktur; gerçekten sen gizli Tanrı'sın, İsrail'in Tanrısı. Başka bir yerde de Baba'nın ve Oğul'un adının bir olduğu, Baba'nın kanun koyucu Musa'ya şu tanıklığıyla kanıtlanır: Ona dikkat et, ona itaatsizlik etme; çünkü adım onun içindedir (Çıkış 23:21).
personis ostenderet, et unum in divinitate monstraret, sequenter ait: Et clamabant alter ad alterum, et dicebant: Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus exercituum; plena est omnis terra gloria ejus. 11. Ecce trinam sanctificationem sub una confessione cœlestis persultat exercitus: unam gloriam Trinitatis Seraphim trina repetitione proclamant. Nam quid ter Sanctus indicat, nisi ejusdem trinæ Omnipotentiæ gloria demonstrata est in deitate trium personarum significatio? Non autem sicut tres personae, ita et tres dii credendi sunt, sed in eis personis una divinitas praedicanda est secundum Moysi sententiam dicentis: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est (Deut. vi, 4). Et iterum: Ego sum Deus, et præter me non est alius (Isai. XLV, 21). 12. Sed contra hæc objicit perniciosa Judæorum. perfidia, dicens: Si Pater Deus est, et Filius Deus est; ergo duo dii sunt, et non unus Deus. Pro me ergo audiant Isaiam, utramque personam unum Deum dicentem: Tu es Deus, et in te est Deus. In eo enim quod dicit: Tu es Deus, Patrem ostendit; in eo vero quod subjecit: In te est Deus, Filium declaravit. 13. Sed tamen, ut eumdem Patrem et Filium unum Deum ostenderet, subjecit: Non est absque te Deus, vere tu es absconsus Deus, Deus Israel. Alias quoque unitum nomen Patris et Filii comprobatur, ipso Patre ad legislatorem Moysen ita testante: Attende illi, et ne inobediens ei fueris; est enim nomen meum in illo.
1.55. Tanrı'nın Oğlu Tanrı'nın İnsan Olduğu
1. Şimdiye kadar Mesih'teki göksel doğumun sırrını ve tanrısal Teslis'in gösterilişini ortaya koyduk. Şimdi Kutsal Kitap'ın otoritesiyle aynı Tanrı Oğlu'nun tende doğduğunu gösterelim; önce de aynı Tanrı Oğlu'nun bizim kurtuluşumuz için ten olup insan olduğunu açıklayalım. Yeşaya onun hakkında şöyle bildirir: Bize bir çocuk doğdu, bize bir oğul verildi; onun egemenliği omzunun üzerinde olacak; adı Hayran Olunacak, Danışman, Güçlü Tanrı, Gelecek Çağın Babası, Barış Prensi diye anılacak; hükümranlığı çoğalacak, barışının sonu olmayacak (Yeşaya 9:6–7).
2. Mesih çocuktur, çünkü insandır; bize doğmuştur, kendine değil, çünkü insan olması bize fayda sağlamıştır; bu yüzden bize doğmuştur. Oğul bize verilmiştir: kimin oğlu, Tanrı'nın değilse? Egemenliği omzunun üzerindedir: ya haçı kendi omzunda taşıdığı için, ya da Pilatus krallık yazısını onun omzu ve başı üzerine yazdırdığı için.
3. Dinsiz Yahudiler utansın ve Mesih'in diri Tanrı'nın Oğlu olarak doğduğunu, bedeni üstlenerek süt emen bir çocuk diye adlandırıldığını kabul etsinler. Davut onun hakkında şöyle demiştir: Onu meleklerden biraz aşağı indirdin. Çünkü Tanrı suretinde olduğu hâlde Tanrı'ya eşit olmayı sıkı sıkı tutulacak bir şey saymamış, kul suretini alarak kendini boşaltmıştır (Filipililer 2:6–7). Baba Mezmurlar'da ona o ebedî doğum hakkında Seni rahimden, sabah yıldızından önce doğurdum (Mezmur 110:3) dediğinde, onun gelecekteki tensel doğumunu da göstererek şunu eklemiştir: Gençliğinin çiyi sana rahimden doğar gibi doğacak.
4. Kutsal Ruh da Tanrı Oğlu'nun ten oluşunu Mezmurlar'da önceden şöyle bildirmiştir: Siyon'a denecek ki: İnsanlar ondan doğdu, onu En Yüce'nin kendisi kurdu (Mezmur 87:5). İşte Siyon'da doğan, o şehirde en alçak hâle gelen, onu kuran En Yüce'nin kendisidir. O'nun Rab olduğu için şöyle devam eder: Rab halkları yazarken saydı: bu orada doğdu (Mezmur 87:6). Bu kimdir? Adam, En Yüce ve Rab. Adam, çünkü insan oldu. En Yüce, çünkü gökler ve melekler onu kendilerinden üstün kabul eder. Rab, çünkü gök ve yerin bütün yaratıkları ona hizmet eder.
5. Mesih'in düşmanları, doğumu hakkındaki bütün bu peygamberliği her işittiklerinde, sıkışıp öne sürecek bir şey bulamayınca, peygamberlerin ağızlarının önceden söylediği Mesih'in henüz gelmediğini ileri sürerler. Öyleyse Mesih'in doğum zamanını araştıralım: geldi mi, yoksa hâlâ mı bekleniyor? Daniel'de gelişinin zamanı apaçık gösterilir, yılları sayılır, belirgin işaretleri bildirilir; gelişinden ve ölümünden sonra Yahudilerin başına gelecek yıkımlar da orada kesin olarak ortaya konur.
6. Melek ona şöyle der: Daniel, sözü dikkate al ve görümü anla. Halkın ve kutsal şehrin üzerine yetmiş hafta kısaltılmıştır; suç tamamlansın, günah sona ersin, kötülük silinsin, ebedî adalet getirilsin, görü ve peygamberlik yerine gelsin, kutsalların kutsalı meshedilsin diye (Daniel 9:23–24). Bu yetmiş hafta Daniel'in zamanından itibaren sayılırsa, kutsalların kutsalı Rab İsa Mesih'in çoktan geldiği kuşkusuz anlaşılır.
7. Çünkü kutsal sözlerde hafta yedi yılla son bulur; Rab Musa'ya şöyle der: Kendine yedi yıl haftası sayacaksın (Levililer 25:8), yani yedi kere yedi, bu da kırk dokuz yıl eder. Aynı şekilde yedi kere yetmiş, dört yüz doksan eder. Daniel'den Mesih'e kadar bu kadar yıl geçtiğine inanmak gerekir. Peygamber Daniel'in zamanından bugüne kadar ise yüz kırktan fazla hafta sayılır. Demek ki peygamberlik sözünün bildirdiği Mesih çoktan gelmiştir.
8. Yetmiş haftadan sonra Mesih'in doğduğu ve acı çektiği, Yeruşalim şehrinin yıkıma uğradığı, kurban ve meshetmenin sona erdiği gösterilir. Çünkü aynı peygamber şunu eklemiştir: Mesih öldürülecek; gelecek önderle birlikte bir halk şehri ve kutsal yeri yıkacak; sonu yıkım olacak, savaşın sonundan sonra da belirlenmiş viranlık gelecek (Daniel 9:26). Mesih'in çilesinden sonra Titus geldi, Yahudileri savaşta yendi, şehri ve tapınağı yıktı; dökmeler ve kurbanlar sona erdi. Bunlar artık orada kutlanamadı. Böylece peygamberin önceden söylediği yerine gelmiş oldu.
14 CAPUT V. Quia Filius Dei, Deus, homo factus est. 1. Hucusque Mysterium coelestis nativitatis in Christo, et significantiam divinae Trinitatis ostendimus. Dehinc Scripturæ auctoritate eumdem Filium Dei natum in carne monstremus,. manifestantes primum, quia idem Filius Dei propter nostram salutem incarnatus, et homo factus est. Sic enim de eo prædicat Isaias: Parvulus, inquit, natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus ejus super humerum ejus, et vocabitur nomen ejus admirabilis, consiliarius, Deus fortis, pater futuri sæculi, princeps pacis; multiplicabitur ejus imperium, et pacis ejus non erit finis (Isai. IX, 6). 2. Parvulus enim Christus, quia homo; et natus est nobis, non sibi; quod enim homo factus est, nobis profecit, et ideo nobis natus est. Filius autem datus est nobis: cujus, nisi Dei Filius? principatus ejus super humerum ejus: sive qua crucem propriis humeris ipse portavit: sive quia titulum regni super humeros et caput ejus Pilatus scripsit. 3. Erubescant itaque impii Judæi, et agnoscant vocari Christum Filium Dei vivi natum, et per assumptionem corporis parvulum lactantem, de quo David ait: Minuisti eum paulo minus ab angelis, quia, dum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens (Philipp. II, 6), 15 Ad quem dum Pater in Psalmis de illa æterna nativitate diceret: Ex utero ante Luciferum genui te (Psal. CIX, 5), rursum futuram ejus in carne nativitatem ostendens, subjecit, dicens: Et quasi de vulva orietur, tibi ros adolescentiæ tuæ. 4. Hanc incorporationem Filii Dei et Spiritus sanctus in Psalmis ita prænuntiavit, dicens: Ad Sion autem dicetur, vir et vir natus est in ea, et ipse fundavit eam Excelsus. Ecce qui nascitur in Sion, et qui in ipsa civitate factus est humillimus, ipse et qui fundavit eam Excelsus; et quia idem est Dominus, sequitur: Dominus numeravit, scribens populis, iste natus est ibi. Quis est iste? vir scilicet, et excelsus, et Dominus. Vir, quia homo factus est. Excelsus, quia eum supra se cœli et angeli suscipiunt. Dominus, quia cunctæ coeli terraque creaturae illi deserviunt. 5. Verum Quoties inimici Christi omnem hanc prophetiam nativitatis ejus audiunt, conclusi, dum non habeant quod proponant, argumentantur, dicentes necdum venisse Christum, de quo hæc omnia ora prophetarum praesaga cecinerunt. Quæramus ergo tempus nativitatis Christi, utrum jam advenerit, an venturus adhuc exspectetur? in Daniele igitur tempus adventus ejus certissime ostenditur, et anni numerantur, et manifesta signa ejus pronuntiantur, et post adventum ejus et mortem futura Judæorum excidia ibi certissime manifestantur. 6. Sic enim ait ad eum angelus: Daniel, adverte sermonem, et intellige visionem. Septuaginta hebdomadæ abbreviatæ sunt super populum tuum, et super urbem sanctam tuam, ut consummetur prævaricatio, et finem accipiat peccatum, et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiterna, et impleatur visio, et prophetia, 16 et ungatur sanctus sanctorum (Dan. ix, 23). Quæ scilicet septuaginta hebdomadae si a tempore Danielis enumerentur, procul dubio Sanctus sanctorum Dominus Jesus Christus olim venisse cognoscitur. 7. Hebdomada namque in sacris eloquiis septem annis terminatur, dicente Domino ad Moysen: Numerabis tibi septem hebdomadas annorum (Levit. xxv, 8), id est septies septem, qui simul faciunt annos quadraginta novem. Similiter septies septuaginta fiunt quadringenti nonaginta. Ideo tot annos fuisse credendum est a Daniele usque ad Christum. A tempore itaque Danielis prophetae usque ad praesens tempus plus quam centum quadraginta hebdomadæ enumerantur. ideoque jam advenit Christus, quem annuntiabat sermo propheticus. 8. Post septuaginta enim hebdomadas et natus et passus ostenditur Christus, et civitatem Jerusalem in exterminationem isse, et sacrificium, unctionemque cessasse. Sic enim subjecit idem propheta: Et occidetur Christus, et civitatem, et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo, et finis ejus vastitas, et post finem belli statuta desolatio. Post passionem igitur Christi venit Titus, et debellavit Judæos, et destruxit urbem, et templum, et cessaverunt libamina et sacrificia. Quae ultra illic celebrari non potuerunt. Ut impleretur quod fuerat antea propheta praedictum.
1.5_29. Ah Yahudi yüreğinin katılığı! Mesih'i kendileri öldürdükleri için onun geldiğine hâlâ inanmıyorlar. Rabbimiz İsa Mesih'in tene göre doğmuş olduğunu ispat ettik. Ama inanmayan şunu ekliyor: "Neden tende geldi?" O hâlde sebebini dinle. Tanrı insanı en yüksek saadetle donatıp tanrısal suretin süsüyle bezeyerek yarattığında, onu cennete koydu; Tanrı'ya bağlı, öteki yaratıklardan üstün olsun diye.
10. Ama o isyan edip tanrılığı hor görerek yasak buyruğu çiğnedi. Tanrı kibri yüzünden fırlatılan bu insanı öldürmedi, cennetten sürgün etti; tövbeyle yeniden bağışlanmaya dönmesini bekliyordu. O fazilet yoluna dönmeyince, hiç değilse onunla Tanrı sevgisine ve adalet işine dönsün diye Musa aracılığıyla kanunu verdi. O inatçı ve inanmaz kimse bunu da tutmayınca, sonunda Tanrı'nın Oğlu geldi ve insan bedenini üstlendi; öyle ki görünsün de inanılsın, dünya cinlerin heykellerini bırakıp Yaratıcı'nın lütfuyla uzlaşsın.
11. Mesih'in doğumunun sebebi budur. Yahudiler onun doğmuş olduğuna katlansalar bile, çarmıha gerilmiş ve ölmüş olmasına tökezlerler; dünyanın kurtarılması için doğması gerektiği gibi acı çekmesi de gerektiğini anlamazlar. Onun çilesini ve ölümünü yeri gelince Kutsal Kitap tanıklıklarıyla kanıtlayacağız. Şimdi ise borçlu olduğumuz sırayı izleyelim: tanrılık yüceliğinden sonra insanî doğumu gösterilene, soyu ve vatanı da gösterilsin. Önce adından söz ederek başlayalım.
- Sed, o duritia cordis Judaici quia ipsi Christum interemerunt, inde eum adhuc venisse non credunt. Probavimus Dominum nostrum Jesum Christum secundum carnem jam natum fuisse. Sed adjicit incredulus cur in carne venit? Audi ergo causam. Deus cum hominem fecisset, summa beatitudine praeditum, et divinae imaginis decore ornatum, posuit eum in paradiso, ut esset Deo subjectus, et caeteris creaturis prælatus. 10. Ille autem rebellis effectus, contempta divinitate, interdictum violavit praeceptum: quem projectum ob superbiam Deus non occidit, sed exsulem paradiso fecit, exspectans ut per pænitentiam reparari posset ad veniam; et cum ille non revocaretur ad viam virtutis, dedit legem per Moysen,, ut vel per ipsam reverteretur ad amorem Dei, et operationem justitia. Sed cum ne hanc quidem contumax et incredulus custodiret, venit tandem Filius Dei, et corpus humanum assumpsit, ut dum videretur, crederetur; omissisque mundus daemonum simulacris reconciliaretur gratiae Conditoris. 11. Hæc est causa nativitatis, Christi, quem Judæi,, etsi patiantur natum, scandalizantur tamen crucifixum et mortuum: non intelligentes quia sicut propter redemptionem mundi illum decuit nasci, ita et pati oportuit, cujus passionem et mortem in suo loco Scripturarum testimoniis approbabimus. Nunc vero sequamur debitum ordinem, et cujus demonstrata est post gloriam deitatis humana nativitas, demonstretur et genus, et patria incipientes primum de nomine ejus loqui.
1.66. İsa Adı Üzerine
1. İsa adının ilk kullanımı, Rabbimiz İsa Mesih'in önceden bildirilen bir simgesinde bulunur. Nun'un oğlu denen Hoşea adlı biri, Musa tarafından Yeşu diye adlandırılır (Sayılar 13:16). Bu adam Musa'nın ölümünden sonra önder olup başa geçti ve vaat edilen toprakları miras olarak dağıttı. Ad değişikliği neyi gösteriyordu? Musa ölünce, yani kanun ölünce ve kanunun buyruğu sona erince, önderimizin Rab İsa Mesih olacağını gösteriyordu. O bizi Şeria sularından, yani vaftizin lütfuyla kutsanmış, her türlü kusur kovulmuş, kötü melek düşmanlar kaçırılmış olarak, göksel vaadin süt ve bal akan ülkesine, yani hiçbir şeyin daha tatlı olmadığı ebedî hayat mülküne götürecektir.
2. O adam, bu sırrın suretini, Yeşu (İsa) diye adlandırılmak için üstlenmiştir; Mezmurlar'da hakkında şöyle yazılan o gerçek İsa'yı göstersin diye: Gelin, Rab'be sevinelim, kurtarıcı Tanrı'ya sevinç nidası atalım (Mezmur 95:1), yani babamız İsa'ya. Burada İsa'nın Rab ve Tanrı olduğu gösterilir. Mezmurlar'da başka bir yerde de onun hakkında: Çünkü Rab halkından hoşnuttur, yumuşak huyluları İsa'da yüceltecektir (Mezmur 149:4). İbranîcede böyledir. Habakkuk daha açık haykırır: Ben Rab'de sevineceğim, İsa'm Tanrı'da coşacağım (Habakkuk 3:18).
CAPUT VI. De nomine Jesu. 1. Prima enim appellatio nominis Jesu invenitur in figura Domini nostri Jesu Christi antea praedicata. Nam Auses quidam, qui Nave filius nominabatur, a Moyse Jesus cognominatur (Num. XIII, 17). Hic post obitum Moysi dux effectus principatum obtinuit, et terram promissionis hæreditate distribuit. Mutatio nominis quid significabat, nisi quia defuncto Moyse, id est, defuncta lege., et legali præcepto cessante, dux nobis Dominus Jesus Christus erat futurus, qui nos per Jordanis fluenta, id est, per gratiam baptismi sanctificatos, et omnibus vitiorum generibus expulsis, vel angelorum malorum hostibus effugatis, perduceret ad terram coelestis repromissionis, melle, et lacte manantem, id est, vitae æternæ possessionem, qua nihil dulcius? 2. Ideo enim vir ille hujus sacramenti imaginem suscepit, ut Jesus nominaretur, ad significandum illum verum Jesum, de quo in Psalmis scriptum est: Venite, exsultemus Domino, jubilemus Deo salutari (Psal. XCIV, 1), id est, Jesu patri nostro. Ubi ostenditur Dominum et Deum esse Jesum, de quo et alibi in psalmis: Quia placet sibi Dominus in populo suo, et exaltabit mansuetos in Jesu. Haec enim in Hebraeo sic habentur. De quo apertius Habacuc intonat dicens: Ego gaudebo in Domino, et exsultabo in Deo Jesu meo (Habac. III, 18).
1.77. Mesih'in Tene Göre İbrahim'in Soyundan Geldiği
1. Rab İsa Mesih'in İbrahim'in soyundan geleceğini Tekvin gösterir. İbrahim uşağına şöyle der: Elini uyluğumun altına koy ve göğün Tanrısı üzerine yemin et (Tekvin 24:2–3). Bu sözle göğün Tanrısı Mesih'in tende kendi soyundan geleceğine tanıklık ediyordu. Çünkü uyluktan soy anlaşılır; göğün Tanrısı'nın tende İbrahim'in zürriyetinden geleceği gösteriliyordu. Rab ona İshak aracılığıyla bu zürriyetle ilgili vaatte bulunmuştu: Senin zürriyetinde bütün milletler kutsanacak (Tekvin 22:18), yani Mesih'te. Mezmur yazarı onun hakkında şöyle der: Yeryüzünün bütün kabileleri onda kutsanacak, bütün milletler onu yüceltecek (Mezmur 72:17).
2. Bu zürriyet hakkında Yeşaya aracılığıyla da Rab'bin sesi konuşur: Yakup'tan zürriyet çıkaracağım, Yahuda'dan dağlarımın sahiplerini (Yeşaya 65:9). Aynı peygamber başka bir yerde onun hakkında der ki: Rab Sebaot bize zürriyet bırakmasaydı, Sodom gibi olurduk, Gomorra'ya benzerdik (Yeşaya 1:9).
CAPUT VII. Christus ex semine Abrahæ secundum carnem fuit. 1. Quod autem ex semine Abrahæ futurus esset Dominus Jesus Christus, Genesis ostendit, dicente Abraham ad puerum suum: Pone manum tuam sub femore meo, et jura per Deum cæli (Gen. XXIV, 2). Quo verbo Christum Deum coeli de genere suo testabatur in carne esse venturum. Per femur enim genus intelligitur; significabatur enim de semine Abrahæ futurum in carne Deum coeli: de quo semine per Isaac facta fuerat ei a Domino repromissio. In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes (Gen. XXII, 18), id est, 19 in Christo, de quo Psalmista ait: Et benedicentur in eo omnes tribus terræ, omnes gentes magnificabunt eum (Psal. LXXI, 17). 2. De hoc semine, et per eumdem Isaiam vox Domini loquitur: Educam, inquit, de Jacob semen, et de Juda possidentes montes meos (Isai. LXV, 9). De quo alibi idem propheta: Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes facti essemus (Isai. I, 9).
1.88. Mesih'in Yahuda Kabilesinden Doğduğu
1. Mesih'in tene göre Yahuda kabilesinden beklenmesi gerektiğini ata Yakup gösterir: Yahuda'dan hükümdar, onun uyluklarından önder eksik olmayacak, gönderilecek olan gelinceye kadar. Milletlerin beklediği o olacaktır (Tekvin 49:10). Gerçekten de Mesih'in doğumuna kadar Yahudi halkının hükümdarları Yahuda soyundan, önderleri onun uyluklarından eksik olmamıştır; krallık hırsıyla iktidara sızan yabancı kral Herodes'e kadar böyle olmuştur.
2. Bu olup Yahuda'nın zürriyetinden önder eksilir eksilmez, milletlerin ve halkların beklediği gönderilecek olan gelmiştir. Yahudiler ise utanmaz alınlarının inadıyla o zamanın henüz dolmadığını söylerler ve Doğu'nun en uzak yerlerinde Yahuda soyundan bir kralın hüküm sürdüğü yalanını uydururlar.
3. Zihinleri kör olmuş bu insanlar, kurmacalarının yalanının ortaya çıktığını görmezler. Çünkü artık Yahudilerin tapınağı, sunağı, kurbanı kalmadığı gibi, kralı da kâhini de kalmamıştır. Peygamber Hoşea yalancı olamaz; şöyle der: İsrailoğulları kralsız, hükümdarsız, kurbansız, sunaksız, kâhinsiz ve görümsüz oturacaklar (Hoşea 3:4). Bütün bunların şimdi onlarda yerine geldiğini kim görmez?
CAPUT VIII. De tribu Juda ortus est Christus. 1. Et quia de tribu Juda secundum carnem Christus exspectandus esset, Jacob patriarcha significat, dicens: Non deficiet princeps ex Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est. Et ipse erit exspectatio gentium (Gen. XLIX, 10). Certum est enim, usque ad ortum Christi non defuisse principes populi Judæorum ex genere Juda, nec duces de femoribus ejus usque ad Herodem alienigenam regem, qui per ambitionem regni irrepserat potestatem. 2. Statim enim ut hoc factum est, et defecit dux ex semine Judae, advenit ille qui mittendus erat, quem gentes et populi exspectabant. Judæi autem pervicacia impudicæ frontis dicunt nondum esse id tempus expletum, mentientes nescio quem regem ex genere Judae in extremis Orientis partibus regnum tenere. 3. Non attendunt, mente cæcati, simulationis suae mendacium detegi, quia jam sicut nullum templum, nullum altare, nullum sacrificium, ita nullus rex, nullus sacerdos remansit Judæis; neque enim mendax esse potest Osee propheta, qui dicit: Sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus (Ose. III, 4). Quæ omnia quis non videat nunc in ipsis esse completa?
1.99. Mesih'in Davut'un Kökünden Doğduğu
1. İşte Mesih'in hangi kabileden doğacağını öğrendik. Tene göre Davut'un kökünden geleceği Mezmurlar'da Kutsal Ruh tarafından şöyle önceden bildirilmiştir: Rab Davut'a hakikatle yemin etti, onu boşa çıkarmayacak: Karnının meyvesinden tahtının üzerine oturtacağım (Mezmur 132:11). Bir de: Bir kez kutsal yerimde yemin ettim, Davut'a yalan söylersem; zürriyeti sonsuza dek kalacak, tahtı önümde güneş gibi, sonsuza dek dolunay gibi, gökte güvenilir tanık gibi olacak (Mezmur 89:35–37).
2. Tarihler kitabında da: Rab'bin sözü Natan'a şöyle geldi: Git, kulum Davut'a söyle: Rab şöyle diyor: Sana Rab'bin sana ev yapacağını bildiriyorum. Günlerini tamamlayıp atalarına gittiğinde, senden sonra oğullarından olacak zürriyetini kaldıracağım ve krallığını sağlamlaştıracağım. O bana ev yapacak, ben onun tahtını sonsuza dek pekiştireceğim. Ben ona baba olacağım, o bana oğul olacak. Senden öncekinden kaldırdığım gibi merhametimi ondan kaldırmayacağım; onu evimde ve krallığımda sonsuza dek yerleştireceğim ve tahtı ebediyen en sağlam olacak (2. Samuel 7:4–16; 1. Tarihler 17:3–14).
3. Bütün bunların Süleyman'da yerine geldiğini sanan büyük yanılgıdadır. Çünkü şu söz Süleyman'da nasıl anlaşılacak: Atalarınla birlikte uyuduktan sonra, senden sonra oğullarından olacak zürriyetini kaldıracağım ve krallığını sağlamlaştıracağım? Bu peygamberliğin o Süleyman hakkında olduğuna inanılabilir mi? Asla. Çünkü o, babası sağken hüküm sürmeye başlamıştır. Burada ise yaşam günlerin tamamlanıp atalarınla uyuduğunda zürriyetini kaldıracağım denir. Buradan, Davut'un ölümünden önce değil, ölümünden sonra kaldırılacağı bildirilen başka birinin vaat edildiği anlaşılır.
4. Rab'bin evini el yapımı çeşitli malzemeden değil, diri ve değerli taşlardan, yani kutsallardan ve müminlerden yapacak olan odur. Şu eklemeye de bakan görsün ki Süleyman için söylenmemiştir: Evi güvenilir olacak, krallığı önümde sonsuza dek sürecektir (2. Samuel 7:16). Çünkü Süleyman'ın evi putlara tapan yabancı kadınlarla doluydu; kral da onlar tarafından putperestliğe ayartılıp düşürüldü; başlangıçta iyi olsa da sonu kötü oldu.
5. Öyleyse evi ebediyen güvenilir olan, Davut'un ölümünden sonra kaldırılacağı vaat edilen bu kimdir? Elbette Davut'un kendisinin seksen sekizinci mezmurda heyecanla şöyle seslendiği kimsedir: Ama sen Mesihini erteledin (Mezmur 89:38). Demek ki ertelenen Mesih Süleyman değildir, Davut da değildir. İşte önceden söylenen vaatlerin Süleyman'da değil, Davut soyundan gelen Rabbimiz Mesih'te yerine geldiği ortaya çıktı.
6. Rab, Yeremya aracılığıyla onun hakkında şöyle der: İşte günler geliyor, diyor Rab; Davut için adil bir filiz kaldıracağım; kral olarak hüküm sürecek, bilge olacak, yeryüzünde yargı ve adalet yapacak. O günlerde Yahuda kurtulacak, İsrail güven içinde oturacak ve ona verilecek ad şu olacak: Adil Rabbimiz (Yeremya 23:5–6).
7. Natan aracılığıyla Davut'un zürriyetinden vaat edilen budur; o, peygamber Yeşaya aracılığıyla da şöyle bildirilir: İşay'ın kökünden bir fidan çıkacak, kökünden bir çiçek yükselecek (Yeşaya 11:1). İşay'ın kökünden çıkan bu fidan (virga), Davut'un kökünden doğan bakire (virgo) Meryem'dir; Rab Kurtarıcı olan çiçeği doğurmuştur. Onun hakkında şöyle devam eder: Üzerinde Rab'bin ruhu dinlenecek: bilgelik ve anlayış ruhu, öğüt ve cesaret ruhu, ilim ve dindarlık ruhu; Rab korkusu ruhu onu dolduracak (Yeşaya 11:2–3).
8. Üzerinde bu kadar çok ruh armağanı bildirilmesinin sebebi, Kutsal Ruh'un onda bizde olduğu gibi ölçüyle oturmaması (Yuhanna 3:34), onda tanrılığın ve lütufların bütün doluluğunun bulunmasıdır (Koloseliler 2:9). Gözlerin görüşüne ve kulakların duyuşuna göre yargılamayan odur; adalet belinin kuşağı, iman böğürlerinin kemeridir (Yeşaya 11:3–5). Onun Kilisesi'nde kurt kuzuyla birlikte oturur (Yeşaya 11:6): Kilise'den av kapmayı âdet edinmiş kimse ona dönünce masumlarla birlikte yaşar.
CAPUT IX. Quia de stirpe David natus est Christus. 1. Ecce ex qua tribu nasciturus est Christus docemur. Ex David autem stirpe secundum carnem futurus esse per Spiritum sanctum ita prænuntiatus est in Psalmis: Juravit Dominus David veritatem, et non frustrabitur eum, de fructu ventris tui ponam super sedem tuam (Psal. CXXXI, 11). Et iterum: Semel juravi in sancto meo, si David mentiar, semen ejus in æternum manebit, et thronus ejus, sicut sol in conspectu meo, et sicut luna perfecta in æternum, et testis in cœlo fidelis (Psal. LXXXVIII, 36 seq.). 2. Item in libro Paralipomenon: Et factum est verbum Domini ad Nathan, dicens: Vade, et dic servo meo David: Haec dicit Dominus: Annuntio tibi quod ædificaturus sit domum tibi Dominus, cumque impleveris dies tuos, ut vadas ad patres tuos, suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis, et stabiliam regnum ejus, ipse ædificabit mihi domum, et firmabo solium ejus usque in æternum. Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium, et misericordiam meam non auferam ab eo, sicut abstuli ab eo qui ante te fuit, et statuam eum in domo mea, et in regno meo usque in sempiternum: et thronus ejus erit firmissimus in perpetuum (II Reg. VII, 4; Paral. XVII, 3). 21 3. Haec omnia quisquis in Salomone putat fuisse impleta, multum errare videtur. Nam qualiter in Salomone intelligendum est, quod dictum est: Postquam dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis, et stabiliam regnum illius? Nunquid de illo Salomone creditur prophetatum? Minime. Ille enim patre suo vivente cœpit regnare. Nam hic dicitur quia cum completi fuerint dies vitæ tuæ, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum. Ex quo intelligitur alius esse promissus, qui non ante mortem David, sed post mortem ejus pronuntiatus fuerat suscitandus. 4. Qui ædificaret domum Domini, non de variis manufactis, sed de lapidibus vivis et pretiosis, id est, sanctis et fidelibus. Nam et illud, quod subjecit: Fidelis erit domus ejus, et regnum ejus usque in sempiternum coram me (II Reg. VII, 16), attendat et aspiciat quisquam non de Salomone esse pronuntiatum. Salomon quippe domum plenam fuisse mulieribus alienigenis colentibus idola, et ipse ab eis rex idololatria seductus, atque dejectus, dum bonus fuisset in initio, malos exitus habuit. 5. Ergo quis est iste cujus domus est fidelis in perpetuum, et qui post mortem David promittitur suscitandus? Ille utique est de quo ipse David exaestuans clamat, dicens in Psalmo octogesimo octavo: Tu vero distulisti Christum tuum (Psal. LXXXVIII, 39). Non est ergo ille Salomon, sed nec iste David dilatus est Christus. Ecce apparuerunt promissiones prædictae, non in Salomone, sed in Christo Domino nostro, qui ex David genere ortus est, fuisse completæ. 6. De quo per Jeremiam ipse Dominus dicit: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et suscitabo David germen justum, et regnabit rex, et sapiens erit, et faciet judicium et justitiam in terra. In diebus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit confidenter, et hoc est nomen quod vocabunt eum, Dominus justus noster (Jerem. XXIII, 5,6). 7. Iste est qui per Nathan ex semine David promittitur (1 Paral. XVII; II Reg. VII), qui etiam per Isaiam prophetam ita pronuntiat: Egredietur, inquit, virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet (Isai. XI, 1). Hæc virga de radice Jesse virgo est Maria, de David radice exorta, quae genuit florem Dominum Salvatorem, de quo etiam sequitur: Et requiescet super eum spiritus Domini, spiritus sapientiæ et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiæ et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini. 8. Ideo autem tanta dona spiritus super eum praedicantur, quia in eo non ad mensuram Spiritus inhabitat sanctus (Joan. III, 34), sicut in nobis, sed tota inest ei plenitudo divinitatis et gratiarum (Coloss. II, 9). Iste est qui non secundum visionem oculorum et auditum aurium judicat, sed est justitia cingulum lumborum ejus, et fides cinctorium renum ejus (Isai. XI, 5). In cujus Ecclesia habitat lupus cum agno: illo utique qui solebat ab ea rapere prædam, dum ad eam convertitur, cum innocentibus commoratur,
1.9_29. Onun ağılında pars oğlakla birlikte yatar; yani hileciler sadelerle karışır. Orada sünnetten gelen buzağı, dünya iktidarından gelen aslan, halk tabakasından gelen koyun bir arada kalır; çünkü imanda herkesin durumu ortaktır. Onları güden küçük çocuk elbette bizim için bir çocuk gibi kendini alçaltandır. Öküz ve aslan orada saman yiyecek, çünkü önderlerin onlara bağlı halklarla öğretisi ortaktır.
10. Memedeki bebek de engereğin deliği üzerinde sevinir (Yeşaya 11:8): bir zamanlar zehir yaymayı âdet edinmiş milletler, döndükten sonra küçük çocuklar gibi Mesih'in imanını dinlemekten sevinir. Yılanın ini, inanmayanların yürekleridir; o kıvrımlı yılan orada dinlenirdi. Sütten kesilmiş çocuk onu yakaladı ve oradan esir olarak sürükledi; öyle ki Kilise olan kutsal dağında zarar vermesin.
11. Yeşaya, Mesih'in tene göre Davut'un zürriyetinden doğacağı hakkında devamında yine şöyle der: O gün halklara işaret olarak duran İşay'ın kökü; milletler ona yalvaracak ve mezarı şanlı olacak (Yeşaya 11:10). Mesih haç işaretini alınlarına bastığında İşay'ın kökü halklara işaret olarak durur. Milletler ona yalvaracak; bunun bütünüyle yerine geldiği artık görülmektedir. Mezarı da o kadar şanlıdır ki, onun ölümüyle kurtarılmış olarak ona yücelik sunmamız bir yana, o yer de mucizelerle parıldayarak yüceliği yüzünden bütün dünyayı kendine çeker.
12. Bu yer İbranîcede şöyledir: Dinlenmesi şanlı olacaktır. Çünkü Mezmur'daki hükme göre, ölürken teni bozulma görmemiştir: Ruhumu cehennemde bırakmayacak, kutsalının bozulma görmesine izin vermeyeceksin (Mezmur 16:10). Mesih'in Moab'dan doğacağına da peygamber ağzından tanıklık edilir; aynı Yeşaya tanıklık eder: Moab'dan kaçanların ve toprağın geri kalanlarının üzerine bir aslan koyacağım. Yeryüzünün hâkimi kuzuyu gönder, ya Rab, çölün kayasından Siyon kızının dağına (Yeşaya 15:9; 16:1).
13. Çünkü Moablılar milletinden, dünyanın günahlarını kaldıran ve yeryüzüne hâkim olan lekesiz Kuzu çıkmıştır. Çölün kayası, kocası ölünce terk edilmiş kalan Rut'u anlatır; Boaz'dan Obed'i doğurmuş, Obed'den İşay, İşay'dan Davut, Davut'un kökünden de Mesih gelmiştir. Siyon kızının dağı ise tarihî olarak Yeruşalim şehrini, tropolojik olarak gözetleme yerindeki, yani faziletlerin yüksekliğine yerleşmiş Kilise'yi anlatır.
- In cujus ovili pardus cum hædo accubat permisti scilicet subdoli cum simplicibus, ibi etiam vitulus de circumcisione, leo de sæculi potestate, ovis de populari ordine, simul morantur, quia in fide communis est conditio omnium. Puer autem parvulus minans eos ille est utique, qui se humiliavit pro nobis, ut parvulus. Bos autem et leo ibi comedent paleas, quia principes cum subjectis plebibus communem habent doctrinam 10. Delectatur quoque infans ab ubere super foramina aspidis, dum gentes, quæ solebant venena aliquando prædicare, conversae etiam parvuli Christi fidem delectantur audire. Caverna autem reguli corda sunt infidelium, in quibus ille serpens tortuosus requiescebat, quem ablactatus comprehensum exinde captivum traxit, ut in monte sancto ejus, quod est Ecclesia, non noceret. 11. Adhuc idem Isaias de Christo, quia ex semine David nasciturus esset secundum carnem, sic in consequentibus dicit: In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur et erit sepulcrum ejus gloriosum (Isai. XI, 10). In signum populorum stat radix Jesse, quando Christus signaculum crucis exprimit in frontibus eorum. Ipsum gentes deprecabuntur, quod jam hoc totum cernitur fuisse completum. Sepulcrum autem ejus in tantum est gloriosum, ut excepto quod redempti per mortem ejus gloriam ei exhibemus, etiam locus ipse coruscans miraculis, gloriæ suæ causa ad se omnem contrahat mundum. 12. Hic locus in Hebræo sic habet: Et erit requies ejus gloriosa. Utique quia moriens caro ejus non vidit corruptionem secundum Psalmi sententiam: Quia non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem (Psal. XV, 10). Jam vero quia ore prophetico de Moab nascenti Christo perhibetur testimonium, idem Isaias testatur: Ponam enim super his qui fugerint de Moab leonem, et reliquis terræ. Emitte agnum, Domine, dominatorem terræ de petra deserti ad montem filiæ Sion (Isai. XV, 9; XVI, 1). 13. De hac enim gente Moabitarum egressus est Agnus immaculatus, qui tollit peccata mundi, qui dominatur in orbem terrarum. Petra autem deserti Ruth significat, quæ, destituta morte mariti, de Booz genuit Obed, et de Obed Jesse, et de Jesse David, et de David stirpe Christum. Montem autem filiæ Sion aut historialiter ipsam urbem Jerosolymam dicit, aut juxta tropologiam Ecclesiam in specula, id est, in virtutum sublimitate locatam.
1.1010. Mesih'in Erkekle Birleşme Olmaksızın Bakireden Doğduğu
1. Buraya kadar Rabbimiz İsa Mesih'in adı, milleti ve soyu hakkında Eski Ahit'in güvencesine kısaca değindik. Şimdi tene göre Bakire'den doğumunu gösterelim. Çünkü Kutsal Ruh'la dolu Yeşaya, Tanrı Oğlu'nun gelecekteki ten olma sırrını şöyle önceden bildirir: Rab Ahaz'la yeniden konuştu ve dedi ki: Tanrın Rab'den kendin için bir işaret iste, ister cehennemin derinliğinde, ister yukarıda yükseklerde (Yeşaya 7:10–11). Ve ekledi: Dinleyin, ey Davut'un evi, yani Davut'un soyu.
2. Davut'un evine, yani Meryem'in soyundan geldiği kral soyuna konuşması yerindedir. Şunu ekledi: Bu yüzden Rab'bin kendisi size bir işaret verecek: İşte bakire rahminde gebe kalacak, bir oğul doğuracak ve adı Emmanuel konacak; çevirisi "Tanrı bizimle"dir (Yeşaya 7:13–14). Bakire'nin rahminde gebe kalıp doğurduğu kimseye "Tanrı bizimle" denildiğine göre, bakirenin rahminde gebe kalınıp doğanın Tanrı olduğu anlaşılır. İnanmaz Yahudiler utansın ve Mesih'in lütfuna boyun eğsinler.
3. İşte bakirenin doğurduğu kimseye "Tanrı bizimle" denir. Yahudiler bu yerde, peygamber sözünün İbranîcede bakirenin değil, genç kızın doğuracağını gösterdiğini ileri sürerler. Onlara şöyle cevap verilir: genç kızın doğurması işaret olmaz, bu yaşın işidir. İşaret, olayın yeniliği bakımından, el değmemiş bir bakirenin doğurmasıdır. Çünkü "Rab size bir işaret verecek" demekle, seçkin bir mucizeyi, yani bir bakirenin doğuracağını ima eder; bu yeni olmasaydı kuşkusuz işaret olmazdı. Mesih'in, seçkin bir mucize olarak, tene göre bakireden doğması gerekiyordu.
4. Onun hakkında şöyle devam eder: Tereyağı ve bal yiyecek. Tereyağı, boyunduruk altındaki öküz gibi, yani kanun altında bulunan sünnetten gelen Kilise'nin meyvesidir; bal ise milletlerden gelen Kilise'nin meyvesidir. Mesih onun iş ve imanının tatlılığıyla beslenir. Sonra şöyle der: Çocuk baba ya da ana demeyi bilmeden önce. "Bilmeden önce" demesi, "bildirmeden önce"dir: tanrılıkla babasının Tanrı olduğunu, ten alışla anasının bakire olduğunu bildirmeden önce. Tekvin'de Rab'bin İbrahim'e Şimdi Tanrı'dan korktuğunu bildim (Tekvin 22:12) demesi de böyledir, yani "şimdi bildirdim". Tanrı'da cehalet bulunması, önceden bilmediğini o zaman bilmesi söz konusu olamaz.
5. Bu Emmanuel'in ne büyük bir güce sahip olduğunu sözü edilen peygamber sık sık bildirir: Kanatlarının açılışı yeryüzünün genişliğini dolduracak, ey Emmanuel (Yeşaya 8:8). Bakireden doğduğuna inandığımız kimse hakkında Mezmurlar'da Baba'nın konuştuğunu dinleyelim. Peygamber Mesih hakkında Rab Rabbime dedi ki: Sağımda otur dedikten sonra, hemen Baba'nın sesi Oğul'a şöyle devam eder: Seni sabah yıldızından önce doğurdum, gençliğinin çiyi sana rahimden doğar gibi doğacak. Rab yemin etti ve pişman olmayacak: Sen Melkisedek'in düzenine göre ebedî kâhinsin. Rab sağında, öfkesinin gününde kralları ezdi (Mezmur 110:1–5). Bir de: Yüceliğin ülkemizde oturması için; merhamet ve hakikat buluştu, adalet ve barış öpüştü. Hakikat yerden doğdu, adalet gökten baktı (Mezmur 85:9–11).
6. Yerden doğan hakikat, kadından doğan Mesih, tenden çıkan Tanrı Oğlu değilse nedir? Çünkü ten topraktır. Mesih doğduğunda adalet gökten bakmıştır. Çünkü Mesih tende doğmasaydı gökten aklanma verilmezdi. O hakikatin yerden doğup insan olduğunu göstermek için ardından şunu eklemiştir: Adalet önünden gidecek ve adımlarını yola koyacak (Mezmur 85:13). Davut yine der ki: Yer meyvesini verecek (Mezmur 67:6). Yer olan Meryem, meyvesi olan Mesih'i vermiştir. Bu meyve kimdir? Tanrı bizi kutsasın, Tanrımız bizi kutsasın, Tanrı bizi kutsasın.
7. Yukarıda sözü edilen peygamber Yeşaya, bu yerin meyvesini başka bir yerde daha açık bildirir: Gökler, yukarıdan çiy gönderin, bulutlar adili yağdırsın; yer açılsın, Kurtarıcı'yı filizlendirsin, adalet birlikte doğsun; ben Rab onu yarattım (Yeşaya 45:8). Gökler ve bulutlar, Mesih'in gelişini peygamberlik edenlerdir, yani peygamberlerdir; yer ise Meryem'dir: iman açıldığı için, bozulmayla değil, Kurtarıcı'yı doğurmuştur. Çünkü onu erkek zürriyetinin karışması değil, yalnız Rab yaratmıştır.
CAPUT X. Quia Christus de virgine sine virili coitu genitus est. 1. Hactenus de nomine, et gente, et genere Domini nostri Jesu Christi Testamenti Veteris fidem perstrinximus: dehinc generationes ejus secundum carnem de Virgine ostendamus. Isaias enim Sancto Spiritu plenus futuræ incarnationis Filii Dei sic prænuntiat sacramentum, sic enim dicit: Et adjecit loqui ad Achaz Dominus, dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundam inferni, sive in excelsum supra (Isai. VII, 10). Et subjecit: Audite itaque, domus David, id est, genus David. 2. Nam bene ad domum David loquebatur, id est, ad stirpem regiam, de qua stirpe descendit Maria, et adjecit: Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum: Ecce virgo in utero concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum Nobiscum Deus. Quia ergo ille, quem in utero Virgo concepit, et peperit, Nobiscum Deus vocatur, Deus itaque in utero virginis conceptus natusque cognoscitur. Erubescant itaque Judaei increduli, et Christi gratiæ sua colla submittant. 3. Ecce enim quem Virgo peperit nobiscum Deus appellatur Quo loco argumentantur Judæi quod in Hebraeo non virginem, sed juvenculam ostendat sermo propheticus parituram. Adversus quos respondetur non esse signum, si juvencula pariat, quod est aetatis. Sed hoc esse signum ad rei novitatem, si Virgo pariat, quod est integritatis. Dum enim dicit: Dominus dabit vobis signum, insinuat quoddam insigne miraculum, virginem videlicet parituram, quod procul dubio signum non esset, nisi novum existeret. Oportebat enim Christum propter insigne miraculum secundum carnem nasci de virgine. 4. Sequitur de eo: Butyrum et mel comedet. Butyrum fructus est Ecclesiæ venientis ex circumcisione, quasi bovis sub jugo, id est, sub lege positæ; mel vero Ecclesiae venientis ex gentibus, 25 cujus suavitate, et dulcedine operis, et fidei nascitur Christus. Sequimur, et dicit: Et priusquam cognoscat puer vocare patrem aut matrem. Quod enim dixit priusquam cognoscat, id est, priusquam cognoscere faciat divinitate Deum habere se patrem, et carnis susceptione virginem matrem, juxta illud quod in Genesi scribitur, dicente Domino ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum (Gen. XXII, 12), id est, nunc cognoscere te feci. Absit enim apud Deum esse ignorantiam, ut tunc cognosceret quod ante nesciret. 5. Quantæ autem potestatis existat idem Emmanuel, prædictus propheta frequenter annuntiat, dicens: Et erit extensio alarum ejus, implens latitudinem terræ o Emmanuel (Isai. VIII, 8); quem quia de virgine natum credimus, Patrem in Psalmis dicentem audiamus. Nam cum dixisset Propheta de Christo: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, confestim vox Patris consecuta est, dicentis ad Filium: Ante luciferum genui te, et quasi de vulva orietur tibi ros adolescentiæ tuæ. Juravit Dominus, et non pœnitebit eum, tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedec. Dominus a dextris tuis confregit in die iræ suæ reges (Psal. CIX, 1). Et iterum: Ubi inhabitet, inquit, gloria in terra nostra, misericordia et veritas occurrerunt sibi, justitia et pax complexæ sunt te. Veritas de terra orta est, et justitia de cœlo prospexit (Psal. LXXXIV, 10 seq.). 6. Quæ est veritas de terra orta, nisi Christus de femina natus, Filius Dei de carne procedens? Nam caro terra est; quando enim natus est Christus, justitia de coelo prospexit. Non enim daretur e cœlo justificatio, nisi Christus in carne nasceretur, et ut ostenderet quod ipsa veritas de terra orta homo esset, sequenter adjunxit: Justitia ante eum præibit, et ponet in via gressus suos. Item idem David: Terra, inquit, dabit fructum suum (Psal. LXVI, 7, 8). Terra, Maria, dedit fructum suum Christum; sed quis est iste fructus? Benedicat nos Deus, Deus noster benedicat nos Deus. 7. Hunc terræ fructum prædictus Isaias propheta alibi manifestius annuntiat, dicens: Rorate, cœli, desuper, et nubes pluant justum; aperiatur terra, et germinet Salvatorem, et justitia oriatur simul; ego Dominus creavi eum (Isai. XLV, 8). Cœli ipsi qui et nubes, id est, prophetae, per quos Christus adveniens prophetabatur; terra Maria, 26 quæ, fide aperta, non corruptione, genuit Salvatorem, quia solus Dominus eum creavit, non virilis commistio seminis.
1.10_28. Bu yüzden Yeşaya der ki: Onun doğumunu kim anlatacak? (Yeşaya 53:8). Çünkü Mesih'in doğumunun gebe kalınışına hiçbir insan tanık olmamıştır; bakire yalnız Tanrı'nın sözüyle gebe görünmüştür. Peygamber Daniel de bunu simgeyle önceden söylemiştir: Dağdan kesenlerin eli olmaksızın bir taş koptuğunu gördüm; yere gelince yeryüzünü doldurdu (Daniel 2:34–35). Bu taş, elsiz koparılan ve bütün yeryüzünü dolduran Mesih'tir; çünkü krallığı bütün milletlerdedir.
9. Tanrı, Yeşaya aracılığıyla bu taş hakkında şöyle der: İşte Siyon'un temellerine değerli, seçilmiş bir köşe taşı koyuyorum; ona inanan utandırılmayacak (Yeşaya 28:16). Daniel onu dağdan, yani Yahudi halkından, el olmaksızın, yani erkek işi olmaksızın, bakire Meryem'den doğmuş olarak görmüştür. Meryem'in doğumdan önce bakire olduğuna, doğumdan sonra da bakire kaldığına kuşkusuz inanırız. Peygamber Hezekiel tanıklık eder: Doğuya bakan dış kutsal yerin kapısının yoluna döndüm; kapalıydı. Rab bana dedi ki: Bu kapı kapalı kalacak, açılmayacak, ondan adam geçmeyecek; çünkü Rab Tanrı ondan girmiştir, kapalı kalacaktır (Hezekiel 44:1–2).
10. Bu tanıklıkla kutsal Meryem'in bakire olarak gebe kaldığı ve bakire kaldığı itiraf edilir. Çünkü kadının doğum yerleri, doğumun kilidini açtıkları için kapı diye adlandırılır. Eyüp şöyle der: Çünkü beni taşıyan karnın kapılarını kapatmadı (Eyüp 3:10). Rabbimiz İsa Mesih mucizevî ve kudretli bir şekilde doğarak, güvey gibi odasından, yani Bakire'nin rahminden çıkmıştır (Mezmur 19:5). Onun doğumundan sonra kimsenin Meryem'le birleşmediğini, rahminden başka kimsenin doğmadığını itiraf ederiz.
- Unde et Isaias ait: Generationem ejus quis enarrabit(Isai. LIII, 8)? Nullus enim hominum nativitatis Christi in conceptu conscius fuit: sola enim verbo Dei virgo prægnans apparuit. Quod etiam Daniel propheta figuraliter praedixerat, dicens: Vidi lapidem de monte abscissum sine manibus præcidentium, et cum venisset in terram, replevit orbem terræ (Dan. II, 34): lapis iste Christus est sine manibus abscissus, implens omnem terram quia in omnibus gentibus regnum ejus est. 9. De quo lapide per Isaiam Deus loquitur: Ecce mitto in fundamentis Sion lapidem pretiosum, electum, angularem et qui crediderit in eum non confundetur (Isai. XXVIII, 16). Hunc enim vidit Daniel abscissum de monte, id est, de populo Judæorum, sine manibus, hoc est, sine operatione virili, ex Maria virgine natum; quam sine dubio virginem fuisse credimus ante partum, virginem permansisse post partum, Ezechiele propheta testante: Converti me ad viam portae sanctuarii exterioris, quæ respiciebat ad Orientem, et erat clausa. Et dixit Dominus ad me: Porta hæc clausa erit, non aperietur, et vir non transiet per eam, quoniam Dominus Deus ingressus est per eam, eritque clausa (Ezech. XLIV, 1). 10. Quo testimonio sanctam Mariam et virginem concepisse et virginem permansisse confitetur. Genitalia namque feminea, pro eo quod claustra partus aperiunt, portæ dicuntur, sicut ait Job:: Quia non clausit portas ventris, qui portavit me (Job. III, 10). Dominus enim noster Jesus Christus mirabiliter et potentialiter natus, tanquam sponsus processit de thalamo suo (Psal. XVIII, 6), id est, ex Virginis utero, post cujus ortum nullum cum Maria convenisse, nullum ex ejus utero genitum exstitisse profitemur.
1.1111. Mesih'in Beytlehem'de Doğduğu
1. Rabbimiz'in Bakire'den doğduğunu önceden söyledik; kökeninin yerini de gösterelim. Beytlehem'de doğmuştur; peygamber Mika aracılığıyla ona şöyle denir: Sen, Beytlehem, Efrata'nın evi, Yahuda'nın binleri arasında küçük müsün? İsrail'de hâkim olacak kimse senden benim için çıkacak; çıkışı ebediyet günlerindendir. Bu yüzden doğuracak kadının doğuracağı zamana kadar onları bırakacaktır (Mika 5:2–3).
2. Kökeninin yerini önceden söyledikten sonra, onun krallığının bütün dünyada olacağını şöyle eklemiştir: Duracak, görecek, sürüsünü Rab'bin gücünde güdecek ve Tanrısı'nın adının onurunda olacaklar; çünkü şimdi yeryüzünün sınırlarına kadar yüceltiliyor, barış da o olacak (Mika 5:4–5).
3. Mesih'in doğum yeri hakkında peygamber Habakkuk da der ki: Tanrı güneybatıdan gelecek (Habakkuk 3:3). Mesih'in doğduğu Beytlehem bölgesi Yeruşalim'den güney yönüne bakar. Demek ki onun güneybatıdan geldiğinin yazılması yerindedir; çünkü Beytlehem'den geleceği önceden görülüyordu.
CAPUT XI. In Bethlehem natus est Christus. 1. Praediximus nativitatem Domini nostri ex Virgine, locum quoque originis suae ostendamus. Nam in Bethlehem natus est, ad quam dicitur per Michaeam prophetam: Et tu, Bethlehem, domus Ephrata, nunquid parvula es in millibus Juda? ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus a diebus æternitatis. Propter hoc dabit eos usque ad tempus in quo parturiens pariet (Mich. V, 2). 2. Sicque postquam locum originis ejus praedixit, deinde regnum ejus futurum in toto orbe subjecit, dicens: Stabit, et videbit, et pascet gregem suum in virtute Domini, et in honore nominis Dei sui erunt, quoniam nunc magnificatur usque ad terminos terræ, et erit iste pax. 3. De hoc loco nativitatis Christi et Habacuc propheta sic ait: Deus ab Africo veniet. Bethlehem enim regio, ubi natus est Christus, de Jerusalem ad meridianam respicit plagam. Merito ergo ab Africo venisse scribitur, quia a Bethlehem venturus esse prævidebatur.
1.1212. Mesih'in Doğumunun Yıldız İşaretiyle Gösterilmesi
1. Doğumunun yıldız işaretiyle parladığını Sayılar kitabında o kâhin Balam şöyle söylemiştir: Yakup'tan bir yıldız doğacak, İsrail'den bir adam yükselecek (Sayılar 24:17). Doğu'dan gelen büyücüler, yıldızın göstermesiyle Mesih'in doğumunu ilk haber verenler oldular; öyle ki sanatlarının başının bir zamanlar önceden söylediği kimseyi, yıldızı gözleyerek göstersinler.
CAPUT XII. Stellæ indicio Christi nativitas monstratur. 1. Quia stellae indicio nativitas ejus claruit, in Numeris divinus ille Balaam sic cecinit, dicens: Orietur stella ex Jacob, consurget homo de Israel. Magi enim ab Orientis partibus venientes, primi Christi nativitatem stella indice nuntiaverunt, scilicet, ut quem olim princeps artis eorum praedixerat, illi inspecto sidere demonstrarent.
1.1313. Büyücülerin Armağan Sunması
1. Büyücülerin ona armağan sunduğunu da peygamberler bize anlatır. Yeşaya şöyle der: O zaman Orduların Rabbi'ne bölünmüş ve parçalanmış halktan, kendisinden sonra başkası olmamış korkunç halktan armağan getirilecek (Yeşaya 18:7). Peygamber bunu Persler'in çok güçlü milleti için söyler; o zamanlar hiçbir halk onun kudretiyle kıyaslanamazdı. Mesih'e armağan getiren büyücüler onlardan geliyordu.
2. Yine o der ki: Hepsi Saba'dan gelecek, altın ve günlük getirip Rab'be övgü bildirecekler (Yeşaya 60:6). Bu armağanları Davut da bildirmiştir: Ona Arabistan altını verilecek (Mezmur 72:15). Bir de: Tarşiş ve adaların kralları armağan sunacak, Arapların ve Saba'nın kralları hediye getirecek (Mezmur 72:10). Nitekim Doğu'da büyücüler kraldı.
CAPUT XIII. Munera magi obtulerunt. 1. Quia ei munera obtulerunt magi, et hoc prophetae nobis narrant; sic enim Isaias ait: In tempore illo deferetur munus Domino exercituum a populo divulso, et dilacerato, a populo terribili, post quem non fuit alius (Isai. XVIII, 7). Hoc autem dicit propheta propter Persarum robustissimam gentem, ad cujus tunc potentiam nullus populus comparabatur, de quibus magi venientes, Christo munera detulerunt. 2. Et iterum ipse: Omnes, inquit, de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiante. ue his muneribus et David prædicavit, dicens: Et dabitur ei de auro Arabice (Psal. LXXI, 11). Et rursus: Reges Tharsis, et insulæ munera offerent, reges Arabum, et Saba dona adducent. Nam et magos reges habuit Oriens.
1.1414. Baba Tanrı Tarafından Meshedildiği
1. Mesih, öteki İbranî krallar ve başkâhinler gibi bu insanî yağla meshedilmemiş, Baba'nın Ruhu'yla meshedilmiştir. Yeşaya, Mesih'in kişiliğinden şöyle söylemiştir: Rab'bin Ruhu üzerimdedir, çünkü beni meshetti; yoksullara müjde vermek, esirlere kurtuluşu, körlere görmeyi bildirmek için beni gönderdi (Yeşaya 61:1).
2. Mezmur yazarı da tanrısal Ruh'la esinlenerek aynı Mesih'e şöyle der: Tahtın, ey Tanrı, sonsuza dek sürer; krallığının asası adalet asasıdır. Adaleti sevdin, kötülükten nefret ettin; bu yüzden Tanrı, senin Tanrın, seni ortaklarından üstün olarak sevinç yağıyla meshetti (Mezmur 45:6–7). Peygamber bu cümlede önce Mesih'in tanrılığını ve sürekliliğini gösterir.
3. Ardından adalet asasıyla onun gücünün asasını ve krallığını bildirir. Son olarak Tanrı'nın Tanrı tarafından meshedildiğini belirtir; ama ortakları olan, yani simge olarak önden gelen önderler gibi sıradan yağla değil, sırlı olarak Kutsal Ruh'u gösteren sevinç yağıyla. Mesih onun göksel dökülüşü ve gücüyle kutsanmıştır.
CAPUT XIV. A Deo Patre unctus est. 1. Et quia non oleo isto humano unctus est Christus, sicut cæteri reges et pontifices Hebræorum, sed a paterno Spiritu unctus est, Isaias ex persona ejusdem Christi sic cecinit, dicens: Spiritus Domini super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me, prædicare captivis remissionem, et cæcis visum (Isai. LXI, 1). 2. Simili modo et Psalmographus, divino afflatus Spiritu, ita ad eumdem Christum loquitur, dicens: Sedes tua, Deus, in sæculum sæculi, virga æquitatis, virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo lætitiæ, præ consortibus tuis (Psal. XLIV, 7). In qua sententia primo propheta divinitatem Christi ac perpetuitatem demonstrat. 3. Sequenter per æquitatis virgam sceptrum potestatis ejus regnumque denuntiat. Postremo quod idem Deus a Deo unctus sit, indicat, non quidem oleo communi, sicut cæteri participes sui, id est, principes, qui imaginario præcesserant, sed oleo laetitiæ, quo mystice demonstratur Spiritus sanctus, cujus cœlesti infusione, et virtute Christus est consecratus.
1.1515. İlk Gelişinde Yoksul ve Hor Görülmüş Olarak Geldiği
1. İlk gelişinde yoksul ve hor görülmüş olarak geldiğini kutsal Yeşaya şöyle gösterir: Siyon kızına deyin: İşte kralın sana geliyor, adil ve kurtarıcı, yoksul, evcilleşmemiş bir eşeğin üzerinde oturarak (Yeşaya 62:11; Zekeriya 9:9). Aynı peygamberde Baba Tanrı'nın kişiliğinden: İşte kulum anlayacak, yücelecek, yükselecek ve pek yüksek olacak. Birçokları senin karşında donakaldığı gibi, adamlar arasında görünüşü, insanoğulları arasında sureti yücelikten yoksun olacak.
2. O birçok milleti serpecek, krallar onun karşısında ağızlarını kapayacak; çünkü kendilerine hakkında bildirilmemiş olanlar görecek, işitmemiş olanlar seyredecek. Duyduğumuza kim inandı? Rab'bin kolu kime açıldı? Önünde bir fidan gibi, susuz topraktan bir kök gibi çıkacak. Ne güzelliği ne parlaklığı var; onu gördük ve görünüşü yoktu; onu aşağılanmış, adamların en sonuncusu olarak arzuladık. Acılar adamı, zayıflığa katlanmayı bilen; yüzü sanki gizlenmiş, aşağılanmış; bu yüzden onu saymadık.
3. Gerçekten hastalıklarımızı o yüklendi, acılarımızı o taşıdı; biz ise onu cüzamlı gibi, Tanrı'nın vurduğu ve alçalttığı biri gibi sandık. Oysa o kötülüklerimiz yüzünden alçaltıldı, suçlarımız yüzünden ezildi. Barışımızın terbiyesi onun üzerindedir ve onun yaralarıyla şifa bulduk. Hepimiz koyunlar gibi yoldan çıktık.
4. Herkes kendi yoluna saptı ve Rab hepimizin kötülüğünü onun üzerine koydu. O kendisi istediği için sunuldu ve ağzını açmadı. Boğazlanmaya götürülen koyun gibi, kırkanın önünde susan kuzu gibi ağzını açmadı. Sıkıntıdan ve yargıdan alındı; onun doğumunu kim anlatacak? Çünkü dirilerin toprağından koparıldı; halkımın suçu yüzünden onu vurdum. Mezarı için dinsizleri, ölümü için zenginleri verecek; çünkü kötülük yapmadı, ağzında hile yoktu. Rab onu zayıflık içinde ezmek istedi. Canını günah için koyarsa uzun ömürlü bir zürriyet görecek ve Rab'bin iradesi onun elinde yürüyecek.
5. Canının çektiği emek karşılığında görecek ve doyacak. Adil olan, bilgisiyle birçok kulumu aklayacak ve onların kötülüklerini kendisi taşıyacak. Bu yüzden ona birçoklarını pay edeceğim, güçlülerin ganimetini bölüşecek; çünkü canını ölüme verdi, suçlularla bir sayıldı, birçoklarının günahlarını yüklendi ve günahkârlar için dua etti (Yeşaya 52:13–53:12).
6. Bu okumada yalnız Mesih'in hor görülmüş olarak göründüğü değil, göksel doğumu da dile getirilir. Üstlendiği tenin zayıflığı da ortaya konur; çilesinin hakareti, haç, ölüm, gömülme de gösterilir; masum olarak hüküm giydiği ve susarak acı çektiği de.
7. Tanrı, tende yoksulun suretini alarak kendini alçaltmaya tenezzül etmiş, bizim için, kayıplara kurtuluş verilsin diye ölüme kadar itaatkâr olmuştur. Aynı Yeşaya bunu başka bir yerde önceden söylemiştir: Bağırmayacak, kimse sokaklarda sesini duymayacak; ezik kamışı kırmayacak, tüten fitili söndürmeyecek; hakikatle yargıyı ortaya koyacak, yeryüzüne yargıyı kuruncaya kadar; milletler onun adına ümit bağlayacak (Yeşaya 42:2–4).
8. Yeremya da Tanrı'nın tende hor görülmüş ve alçak olarak geleceğini şöyle önceden söylemiştir: Rab, adın uğruna yap, çünkü sapmalarımız çoktur. Sana karşı günah işledik, ey İsrail'in beklentisi, sıkıntı zamanında kurtarıcısı. Neden yeryüzünde bir konuk gibi, kalmak için sapan bir yolcu gibi olacaksın? Neden başıboş bir adam gibi, kurtaramayan bir güçlü gibi olacaksın? Sen aramızdasın, Rab, adın üzerimizde çağrılmıştır, bizi bırakma (Yeremya 14:7–9).
9. "Sana karşı günah işledik" derken, Tanrı'ya karşı günah işleyen Yahudilerin ağzından konuşur; çünkü onu insan suretinde geldiğinde çarmıha germişlerdir. Kendini insanların bakışlarına başıboş ve konuk bir insan gibi sunmuştur; onlar ise yalnız görünenin var olduğunu sanarak, sanki kurtaramayacak biri gibi insanı öldürmüşlerdir.
CAPUT XV. Quod pauper et abjectus primo adventu venit. 1. Quia pauper et abjectus in primo adventu suo venerit, sanctus Isaias sic indicat, dicens: Dicite filiæ Sion: Ecce rex tuus venit tibi justus, et salvator, pauper, sedens super asinum indomitum (Isai. LXII, 11). Item apud eumdem ex persona Dei Patris: Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde; sicut obstupuerunt, super te multi, sic ingloriosus erit inter viros aspectus ejus, et forma ejus inter filios hominum. 2. Iste asperget gentes multas, super ipsum continebunt reges os suum, quia quibus non est annuntiatum de eo, videbunt, et qui non audierunt, contemplati sunt. Quis credidit auditui nostro? Et brachium Domini cui revelatum est (Isai. LIII, 1)? Et ascendet sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti. Non est species ei neque decor, et vidimus eum, et non erat aspectus, et desideravimus eum despectum, et novissimum virorum; virum dolorum, et scientem ferre infirmitatem, et quasi absconditus vultus ejus, et despectus, unde nec reputavimus eum. 3. Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit, et nos putavimus eum quasi leprosum, et percussum a Deo, et humiliatum, ipse autem humiliatus est propter iniquitates nostras, et attritus est propter scelera nostra. Disciplina pacis nostræ super eum, et livore ejus sanati sumus. Omnes nos, quasi oves, erravimus. 4. Unusquisque in viam suam declinavit, et Dominus posuit in eo iniquitatem omnium nostrum. Oblatus est, quia ipse voluit, et non aperuit os suum; sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se obmutescet, et non aperuit os suum. De angustia, et de judicio sublatus est, generationem ejus quis enarrabit? quia abscissus est de terra viventium, propter scelus populi mei percussi eum, et dabit impios pro sepultura, et divites pro morte sua, eo quod iniquitatem non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus, et Dominus voluit conterere eum in infirmitate; si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum, et voluntas Domini in manu ejus dirigetur. 5. Pro eo quod laboravit anima ejus, videbit, et saturabitur, in scientia sua justificabit ipse justus servos meos multos, et iniquitates eorum ipse portabit. Ideo dispertiam ei plurimos, et fortium dividet spolia, pro eo quod tradidit in mortem animam suam, et cum sceleratis reputatus est, et ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus oravit. 6. In qua lectione non solum, quia abjectus apparuit Christus, sed etiam ibi ejus generatio coelestis exprimitur, infirmitas quoque susceptæ carnis ejus manifestatur, contumelia quoque passionis ejus, crux, mors, sepultura ibi monstratur, et quod innocens damnatur, et tacens ibi patitur. 7. Deus enim suscipiens in carne pauperis formam se humiliare dignatus est, nostrique causa, ut salus perditis redderetur, etiam usque ad mortem obediens factus est, quod alibi idem Isaias præfatus est: Non clamabit, neque audiet quis in plateis vocem ejus; calamum quassatum non conteret, et linum fumigans non exstinguet; sed in veritate proferet judicium, quousque ponam in terra judicium, et in nomine ejus gentes sperabunt (Isai. XLII, 2). 8. Et Jeremias, quod veniret Deus in carne abjectus, et humilis, ita prædixit: Domine, fac propter nomen tuum, quia multæ sunt aversiones nostræ. Tibi peccavimus, exspectatio Israel, salvator ejus in tempore tribulationis. Quare quasi colonus futurus es in terra? et quasi viator declinans ad manendum? Quare futurus es, quasi vir vagus, et fortis, qui non potest salvare? Tu autem in nobis es, Domine, et nomen tuum invocatum est super nos, ne derelinquas nos (Jerem. XIV, 7). 9. Dum enim dicit, tibi peccavimus, exprimit Judæorum personam, 32 qui in Deum peccaverunt, quando venientem eum in forma hominis crucifixerunt; obtulit enim se aspectibus hominum, tanquam vagum hominem, et inquilinum; illi autem putantes hoc tantum esse quod videbatur, occiderunt hominem, quasi qui non posset salvare.
1.1616. İşaretler ve Mucizeler Yaptığı
1. Şifa türleri ve mucizeler de peygamber Yeşaya aracılığıyla çok önceden yazılmıştır: İşte Tanrımız, kendisi gelecek ve bizi kurtaracak. O zaman körlerin gözleri açılacak, sağırların kulakları işitecek. O zaman topal geyik gibi sıçrayacak, dilsizlerin dili düzgün olacak (Yeşaya 35:4–6). Bir de: Rab'bin Ruhu üzerimdedir, çünkü beni meshetti; yumuşak huylulara haber vermek, yüreği kırıkları iyileştirmek, esirlere kurtuluşu, körlere görmeyi bildirmek için beni gönderdi (Yeşaya 61:1; Luka 4:18).
2. Bütün bu şifa işaretleri Mesih'in gelişinde gerçekleşmiştir. Doğar doğmaz yıldızın öncülüğünde büyücüler ona tapmış ve armağan sunmuşlardır. Sonra gelişi türlü mucizeler göstermiştir. Körlerin üzerinden derin gecenin karanlığı silinir ki Tanrı'yı tanısınlar. Ölülere yenilenen ışığın lütfu geri verilir ki ruhları dirilsin.
3. Sağırlar işitmeye başlamıştır ki imanın duyuşunu alsınlar. Topallar kıvrak bir yürüyüşle canlanır ki Tanrı'ya koşsunlar. Dilsizler berrak seslerle haykırmıştır ki Tanrı'yı itiraf etsinler. Cüzamlılar ruhun bulaşıcı hastalıklarını silmek için solgun uzuvlarını bırakmıştır. Yüceliğinin işiyle daha pek çok şey yapmıştır; bunlar, her şey okunduğunda görüleceği için geçilmelidir.
4. Üstünlüğünün gücüyle kabaran denizin dalgaları üzerinde süzülen adımlarla yürümüş, büyük denizin fırtınalarını buyruğuyla yatıştırmıştır. Çilesinin ölümü karşısında unsurlar bile titremiştir: güneş kaçmış, yer sarsılmış, birbirine çarpan kayalar parçalanmıştır; çünkü ölüm bile onu tutamamıştır.
5. Üçüncü gün dirilerek Baba'nın tahtına uçmuş, meleklerin hizmetiyle yerden göğe götürülmüştür. Her şeye gücü yetmesiyle bunlara benzer daha çok şey yapılmıştır. Ama inanmayan, peygamberlerin de birçok mucize yaptığını söyler. Doğrudur; ancak onlardan hiçbiri ölüp dirilmemiş ve göğe çıkmamıştır.
CAPUT XVI. Quia signa et virtutes fecit. 1. Genera quoque et virtutes curationum tanto ante praescripta sunt per Isaiam prophetam, dicentem: Ecce Deus noster, ipse veniet, et salvabit nos. Tunc aperiuntur oculi cæcorum, et aures surdorum audient. Tunc saliet claudus, quasi cervus, et plana erit lingua mutorum (Isai. XXXV, 4). Et iterum: Spiritus Domini super me, eo quod unxerit me, ad annuntiandum mansuetis misit me, ut mederer contribulatis corde, prædicare captivis redemptionem, et cæcis visum (Isai. LXI, 1; Luc. IV, 18). 2. Hæc omnia sanitatum signa in adventu Christi facta sunt. Statim enim ut natus est, præcedente stella adoraverunt eum magi, et obtulerunt munera. Deinde varia adventus ejus repraesentavit miracula. Cæcis enim, ut Deum cognoscerent, profundæ noctis caligo detergitur. Defunctis redivivæ lucis gratia redditur, ut animæ vivificarentur. 3. Surdi, ut auditum fidei susciperent, audire coeperunt, Claudi, ut ad Deum currerent, incessu alacri vegetantur. Muti, ut Deum confiterentur, claris vocibus clamaverunt. Leprosi pro abolendis contagiis animæ lurida membra deposuerunt; effectu enim majestatis suæ multa fecit, quæ prætereunda sunt, dum cuncta legantur. 4. Nam excellentiae suae virtute pendulis gressibus tumentes æquoris fluctus calcavit, et maris magni procellas suo imperio mitigavit. Jam vero passionis ejus obitum etiam elementa tremuerunt, dum sol fugit, dum tellus concutitur, saxaque sese illidentia dissolvuntur, siquidem et ipsa mors eum tenere non potuit. 5. Nam resurgens die tertia, ad sedem paternam revolavit, ministeriisque angelorum reducitur a terris ad cœlum. Plura quoque, et his similia ejus omnipotentia facta sunt. Sed dicit incredulus quod et prophetæ miracula multa fecerunt. Verum est; nullus tamen eorum mortuus resurrexit, et in coelum ascendit.
1.1717. Bedende Görüleceği
1. Aynı Tanrı'nın insanlar tarafından bedende görüleceğine Yeşaya aracılığıyla tanıklık edilir: Bu yüzden halkım o gün adımı bilecek; çünkü konuşan benim, işte buradayım (Yeşaya 52:6). Davut da der ki: Güçten güce yürüyecekler, Tanrıların Tanrısı Siyon'da görülecek (Mezmur 84:7). Bir de: Yürüyüşlerin görüldü, ey Tanrı, Tanrım ve Kralımın yürüyüşleri (Mezmur 68:24). Bunlar dünyaya geldiği ve yeniden göğe çıktığı yürüyüşlerdir. Çünkü gelişinin karşılanışı o zaman açığa çıkmış ve gösterilmiştir. Yahudiler onu tanısalardı, yücelik Rabbi'ni asla çarmıha germezlerdi (1. Korintliler 2:8).
2. Onun bedensel görülüşü hakkında yukarıda anılan Yeşaya şöyle bildirmiştir: Adamlar arasında görünüşü, insanoğulları arasında sureti yücelikten yoksun olacak; kendilerine hakkında bildirilmemiş olanlar görecek, işitmemiş olanlar seyredecek (Yeşaya 52:14–15). Yeremya da Baruh kitabında der ki: Tanrımız budur, ondan başkası sayılmayacaktır. Basiretin bütün yolunu o buldu ve onu kulu Yakup'a, sevgilisi İsrail'e gösterdi. Bundan sonra yeryüzünde göründü ve insanlarla yaşadı (Baruh 3:36–38).
3. Habakkuk da der ki: Rab, senin sesini işittim ve korktum; işlerini düşündüm ve dehşete düştüm. İki hayvanın ortasında tanınacaksın; yıllar yaklaştığında bilineceksin, zaman geldiğinde gösterileceksin (Habakkuk 3:2). Yine o: Milletler seni görecek ve halklar kederlenecek (Habakkuk 3:10), yani Yahudiler.
4. Yukarıda anılan Yeşaya da onun hakkında şöyle söylemiştir: Siyon uğruna susmayacağım, Yeruşalim uğruna dinlenmeyeceğim, onun adili parıltı gibi çıkıncaya, Kurtarıcısı meşale gibi tutuşuncaya kadar; milletler senin adilini, bütün krallar senin ünlünü görecek (Yeşaya 62:1–2). Bir de: Gözcülerinin sesi yükseldi, hep birlikte övecekler; çünkü göz göze görecekler. Daha aşağıda: Rab kutsal kolunu bütün milletlerin gözü önünde hazırladı; yeryüzünün bütün sınırları Tanrımız'ın kurtarışını görecek (Yeşaya 52:8–10).
CAPUT XVII. In corpore videndus erat. 1. Quia idem Deus in corpore ab hominibus esset videndus, per Isaiam testatur dicens: Propter hoc. sciet populus meus nomen meum in die illa, quia ego ipse, qui loquebar, ecce adsum (Isai. LII, 6). Et David: Ambulabunt de virtute in virtutem, et videbitur Deus Deorum in Sion (Psal. LXXXIII, 8). Et iterum: Visi sunt ingressus tui, Deus, ingressus Dei mei regis (Psal. LXVII, 25): utique quibus venit in mundum, et quibus iterum ascendit in coelum, tunc enim manifestatus est, et revelatus occursus adventus ejus, quem Judæi, si cognovissent,. nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II, 8). 2. De cujus etiam corporali visione supradictus Isaias ita annuntiavit: Ingloriosus, inquit, erit inter viros aspectus ejus, et forma ejus inter filios hominum, quibus non est annuntiatum de eo, videbunt, et qui non audierunt, contemplati sunt. Et Jeremias, in libro Baruch: Hic est Deus noster, et non æstimabitur alius ab eo qui invenit omnem viam prudentiæ, et ostendit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est. 3. Et Habacuc: Domine, inquit, audivi auditum tuum, et timui; consideravi opera tua, et expavi, in medio duorum animalium cognosceris; dum appropinquaverint anni, innotesceris, dum advenerit tempus, ostenderis (Habac. II, 10). Item ipse: Videbunt te gentes, et dolebunt populi, id est, Judæi. 4. Siquidem et praedictus Isaias de ipso sic cecinit: Propter Sion non tacebo, et propter Jerusalem non quiescam, donec egrediatur, ut splendor, justus ejus, et Salvator ejus, ut lampas, accendatur, et videbunt gentes justum tuum, et cuncti reges inclytum tuum. Et iterum: Vox speculatorum tuorum levaverunt vocem, simul laudabunt, quia oculo ad oculum videbunt. Et infra: Paravit Dominus brachium sanctum suum in conspectu omnium gentium; et videbunt omnes fines terræ salutare Dei nostri (Isai. LXII, 1; LII, 8, 10).
1.1818. Yahudilerin Onu Tanımayacağı
1. Yahudilerin onu tanımayacağını Yeremya Rab'bin kişiliğinden şöyle önceden söylemiştir: İsrail evi ve Yahuda evi bana karşı suçla suç işlediler, diyor Rab; beni inkâr ettiler ve dediler: O değil (Yeremya 5:11–12). Yahudiler bugün de Mesih hakkında "O değil" diyorlar ve bir başkasını, yani Deccal'ı bekliyorlar.
2. Yeşaya da der ki: Ne güzelliği ne parlaklığı var; onu gördük ve görünüşü yoktu; onu aşağılanmış, adamların en sonuncusu olarak arzuladık; acılar adamı, zayıflığa katlanmayı bilen; yüzü sanki gizlenmiş, aşağılanmış; bu yüzden onu saymadık (Yeşaya 53:2–3). Bu sözlerle Yahudilerin inanmazlığını gösterir: onlara Mesih'in güzelliği ve parlaklığı yokmuş gibi gelmiş, bu yüzden Tanrı sayılmamıştır.
3. Onu tanımayacaklarını ve kabul etmeyeceklerini Yeşaya başka bir yerde de kanıtlar: Dinleyin gökler, kulak ver yer, çünkü Rab konuştu: Oğullar besledim ve yükselttim, onlar ise beni hor gördü. Öküz sahibini, eşek efendisinin yemliğini bildi; ama İsrail beni bilmedi, halkım beni anlamadı (Yeşaya 1:2–3). Bir de: Kulağınızla işiteceksiniz ama anlamayacaksınız, bakarak göreceksiniz ama bilmeyeceksiniz; çünkü bu halkın yüreği kalınlaştı (Yeşaya 6:9–10; Matta 13:14–15).
4. Bu yüzden Hezekiel de der ki: Rab'bin sözü bana geldi: İnsanoğlu, sen asi bir evin ortasında oturuyorsun; görecek gözleri var, görmüyorlar; işitecek kulakları var, işitmiyorlar (Hezekiel 12:1–2). Öyle körleşmişlerdir ki Kurtarıcı'yı ne tanımışlar ne de kabul etmişlerdir. İbrahim'in gününü görüp sevindiği (Yuhanna 8:56), peygamberlerin gelişini büyük arzuyla beklediği kimseyi bunlar görmüş ama tanımamışlardır; üstelik Sezar'dan başka kralımız yok diye haykırarak küfretmişlerdir. Bu halkın katılığı, Habeş'in rengi ya da parsın benekleri gibi değişmez. Yeremya tanıklık eder: Habeş derisini, pars beneklerini değiştirebilirse (Yeremya 13:23).
CAPUT XVIII. Judaei non erant eum agnituri. 1. Et quia eum non erant agnituri Judæi, sic praedixerat Jeremias ex persona Domini: Prævaricatione prævaricata est in me domus Israel, et domus Juda, ait Dominus; negaverunt me, et dixerunt, Non est ipse (Jerem. v, 11). Hoc etiam nunc usque Judæi de Christo dicunt, Non est ipse, exspectantes alium, qui est Antichristus. 2. Et Isaias: Non est species ei, neque decor, et vidimus eum, et non erat aspectus, et desideravimus eum, despectum, et novissimum virorum virum dolorum, scientem ferre infirmitatem, et quasi absconditus vultus ejus, et despectus. Unde nec reputavimus eum (Isai. LIII, 2). Quibus verbis incredulitatem Judæorum significat, quibus visus est Christus non habere speciem, neque decorem, unde nec reputatus est esse Deus. 3. Quem tamen, quia non essent agnituri, neque recepturi, idem Isaias alias approbat, dicens: Audite, cæli, et auribus percipe, terra, quia Dominus locutus est: Filios enutrivi, et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Cognovit bos possessorem suum, et asinus præsepe Domini sui. Israel autem me non cognovit, populus autem meus me non intellexit (Isai. I, 2). Et iterum: Auditione audietis, et non intelligetis, et cernentes videbitis, et non scietis; incrassatum est enim cor populi hujus (Isai. VI, 9; Matth. XIII, 14). 4. Unde et Ezechiel: Factus est sermo Domini ad me dicens: Fili hominis, in medio domus exasperantis tu habitas, qui oculos habent ad videndum, et non vident, et aures ad audiendum, et non audiunt (Ezech. XII, 2). Sic enim excaecati sunt, ut Salvatorem nec agnoscerent, nec susciperent. Et cujus diem Abraham vidit, et lætatus est, et cujus adventum prophetæ magno cum desiderio exspectaverunt (Joan. VIII, 56), isti et viderunt, et non cognoverunt, insuper et blasphemaverunt clamantes: Non habemus regem, nisi Cæsarem, et cætera quæ sequuntur. Cujus populi duritia sic non mutatur, quomodo nec Æthiopis color, aut pardi varietas, Jeremia testante: Si mutare potest Æthiops pellem suam, aut pardus varietates suas (Jerem. XIII, 23).
1.1919. Yahudilerin Onu Tanımayarak Ona Karşı Toplandığı
1. Yahudiler onu tanımayarak öldürmek için toplanmış ve çilesinde topluca onay vermişlerdir. Şöyle okunur: Milletler (yani Romalılar) neden kudurdu, halklar (yani Yahudiler) neden boş şeyler kurdu? Yeryüzünün kralları (yani Herodes ve Pilatus) dikildi, önderler (yani başkâhinler ve Yahudi ileri gelenleri) Rab'be ve Mesihi'ne karşı bir araya geldi (Mezmur 2:1–2).
2. Yine aynı Rab'bin kişiliğinden: Beni birçok köpek kuşattı, kötüler meclisi etrafımı sardı (Mezmur 22:16). Köpek adı onlar için başka bir peygamber tarafından da konmuştur. Yeşaya'da şöyle yazılıdır: Bütün köpekler kördür, havlamayı bilmezler (Yeşaya 56:10). Bizim Hilarius'un dediği gibi, köpeğin âdeti çobana sokulmak, sürüyü tanımak, pusudaki yabanî hayvanları kovalamaktır. Ama bu kör köpekler çobanlarını görmeden, görevlerini anlamadan, havlamalarını yabanî hayvanlardan sürüye, hırsızlardan efendiye çevirmişlerdir. Bu yüzden başka bir peygamber onlar hakkında şöyle der: Bana geri dönen ok oldular (Hoşea 7:16).
CAPUT XIX. Quia eum non agnoscentes Judæi, congregati sunt adversus eum. 1. Sed quia eum Judæi non agnoscentes, congregati sunt ad interficiendum eum, et universalem assensum in passione ejus præbuerunt, ita legitur: Quare fremuerunt gentes, id est, Romani, et populi meditati sunt inania, hoc est, Judæi. Astiterunt reges terræ, hoc est, Herodes et Pilatus; et principes convenerunt in unum, scilicet principes sacerdotum, et seniores Judæorum: adversus Dominum, et adversus Christum ejus (Psal. II, 1). 2. Et iterum ex ejusdem Domini persona: Circumdederunt me canes multi, concilium malignantium obsedit me (Psal. XXI, 17). Canum autem nomen in eis est etiam per prophetam alterum constitutum. In Isaia enim scriptum est: Omnes canes cæci, nescientes latrare. Canum enim mos est, ut ait noster Hilarius, Pastori alludere, gregem nosse, insidiantes feras persequi. At vero isti cæci canes, pastorem suum non videntes, officium non intelligentes, latratus suos a feris ad gregem, a furibus ad Dominum retorserunt. Unde et alius propheta de his ita dicit: Facti sunt mihi in sagittam reciprocam.
1.2020. Satıldığı
1. Otuz gümüşe değer biçilip satıldığını Zekeriya aracılığıyla kendisi önceden bildirmiştir: Gözünüzde iyiyse ücretimi verin; ücretimi otuz gümüş olarak tarttılar. Rab bana dedi ki: Onu heykelciye at, onların bana biçtiği o güzel değeri (Zekeriya 11:12–13).
2. Bu olay herkesçe bilinir. Yahuda pişmanlığa kapılıp parayı geri getirdi, tapınağa attı, gidip kendini ipe astı (Matta 27:3–5). Böylece Yeşaya'nın söylediği yerine geldi: Yalancı tanık cezasız kalmayacak, çünkü Adil'i gümüşe sattı (Süleyman'ın Meselleri 19:5; Amos 2:6).
3. Rab'bin bu paraya kendi ücreti demesi yerindedir. Çünkü onlar arasında çok iş yapmış, ölülere hayat, körlere ışık, sağırlara işitme, topallara yürüyüş vermişti; Yahudiler bütün bunların karşılığında, iğrenç bir değerlendirmeyle ona otuz gümüş ücret olarak ölüm ödemişlerdir.
CAPUT XX. Venundatus est. 1. Quia triginta argentis appretiatus, et venundatus est, per Zachariam ita ipse prænuntiavit: Si bonum est, inquit, in conspectu vestro, date mercedem meam, et appenderunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit Dominus ad me: Projice illud ad statuarium, decorum pretium, quod appretiatus sum ab eis. 37 2. Hæc enim nota omnibus causa est. Judas enim, pœnitentia motus, pecuniam reportavit, et projecit in templum, et abiit, et laqueo se suspendit (Matth. xxvii, 4). Ut impleretur, quod dixerat Isaias: Testis falsus non erit impunitus, pro eo quod vendidit argento Justum (Prov. XIX, 5; Amos. II, 6). 3. Quam pecuniam bene Dominus mercedem suam dixit; multa enim opera apud eos fecerat, reddens vitam mortuis, lucem caecis, surdis auditum, gressum claudis; pro quibus omnibus Judæi nefanda æstimatione mortem triginta argentorum mercedem illi restituerunt.
1.2121. Öğrencisi Tarafından Ele Verildiği
1. Rab, kendisini ele vereni havarilere uzattığı ekmekle göstermiş, bunun kendisinde yerine geldiğini Mezmurlar'da da anmıştır: Ekmeğimi yiyen bana karşı tuzak büyüttü (Mezmur 41:9). Bir de: Ama sen, candan adamım, önderim, tanıdığım, benimle birlikte tatlı yemekler yiyen (Mezmur 55:13–14).
2. Hain Yahuda hakkında Yeremya önceden bilerek şöyle demiştir: Yahuda'nın günahı demir kalemle, elmas uçla yazılmıştır (Yeremya 17:1). Bu söz hem Yahuda'ya hem Yahudilere yakışır: Mesih'e karşı öyle günah işlemişlerdir ki günahları belki silinebilecek mürekkeple yazılmamış, demir kalemle elmas uçla kazınmıştır; yani yüreklerinin katılığı yüzünden, iman etmedikçe silinemez.
CAPUT XXI. Quia a discipulo suo traditus est. 1. Nam et quia Dominus traditorem suum per panem porrectum ostendit apostolis, etiam in Psalmis commemoravit in se impletum dicens: Qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem. Et iterum: Tu vero homo unanimis, dux meus, et notus meus, qui simul mecum dulces, capiebas cibos (Psal. XL, 10; LIV, 14). 2. De ipso autem Juda proditore Jeremias præscius ita ante praedixit: Peccatum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino (Jerem. XVII, 1), quod sive ad Judam, sive ad Judæos non incongrue convenit, qui sic peccaverunt in Christum, ut non sit peccatum eorum atramento conscriptum, quod deleri forsitan potest, sed stylo ferreo in ungue adamantino exaratum, id est, quod deleri non possit prae duritia cordis eorum, nisi crediderint.
1.2222. Kendini Kendisinin Teslim Ettiği
1. Kendi isteğiyle bizim için kendini teslim ettiğini Yeşaya söyler: Kendisi istediği için sunuldu. Daha aşağıda: Canını ölüme verdiği için uzun ömürlü bir zürriyet görecek ve Rab'bin iradesi onun elinde yürüyecek (Yeşaya 53:7–10). Peygamber Yeremya aracılığıyla da kendisi şöyle der: Evimi bıraktım, mirasımı terk ettim, sevgili canımı düşmanlarının eline verdim (Yeremya 12:7), yani onu öldüren Yahudilerin eline.
CAPUT XXII. A semetipso traditus est. 1. Nam, quia et ipse sponte pro nobis semetipsum tradidit, 38 Isaias dicit: Oblatus est, quia ipse voluit. Et infra: Pro eo quod tradidit in mortem animam suam, videbit semen longævum, et voluntas Domini in manu ejus dirigetur (Isai. LIII, 7). Et ipse per Jeremiam prophetam sic loquitur: Reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam, tradidi dilectam animam meam in manus inimicorum ejus (Jerem. XII, 7), hoc est, in manus Judæorum, qui eum interfecerunt.
1.2323. Yakalandığı
1. Yakalanacağını peygamber Yeremya çok önceden şöyle söylemiştir: Ağzımızın soluğu, Rab Mesih, günahlarımız içinde yakalandı (Ağıtlar 4:20). Bu kehanetle hem Mesih'in Rab olduğunu hem de günahlarımız için teslim edildiğini açıkça göstermiştir.
2. Bilgelik kitabı da der ki: Dinsizler kendi aralarında dediler: Adil'i yakalayalım, çünkü bize yararsızdır ve işlerimize karşıdır; Tanrı bilgisine sahip olduğunu vaat ediyor ve kendini Tanrı'nın Oğlu diye adlandırıyor. Daha aşağıda: Gerçekten Tanrı'nın Oğlu ise onu kabul edecek ve düşmanlarının elinden kurtaracaktır (Bilgelik 2:12–18). Daha aşağıda: Saygısını bilelim, sabrını sınayalım diye onu en utanç verici ölüme mahkûm edelim (Bilgelik 2:19–20); yani haça çakılmaya.
CAPUT XXIII. Comprehensus est. 1. Quia comprehendendus erat, Jeremias propheta longe ante ita praedixit: Spiritus oris nostri Christus Dominus captus est in peccatis nostris (Thren. IV, 20). Quo vaticinio demonstravit aperte et Christum Dominum esse, et traditum pro peccatis nostris fuisse. 2. Item Sapientiæ liber dicit: Dixerunt inter se impii: Comprehendamus Justum, quia inutilis est nobis, et contrarius est operibus nostris: promittit scientiam Dei se habere, et Filium Dei se nominat. Et infra: Si est verus Filius Dei, suscipiet illum, et liberabit eum de manu contrariorum (Sap. II, 12, 18). Et infra: Ut sciamus reverentiam illius, et probemus patientiam ejus, morte turpissima condemnemus eum; id est, affixione crucis
1.2424. Yargılandığı
1. Yargılanacağını Davut, Tanrı'ya karşı günah işleyen halk simgesi altında haykırır: Yalnız sana karşı günah işledim, senin önünde kötülük yaptım; öyle ki sözlerinde adil çıkasın ve yargılandığında kazanasın (Mezmur 51:4). Çünkü Mesih bedende gelince kendini suçlu gibi koymuş, insanların hâkimi insanlara yargılanmak üzere kendini vermiştir. Böylece yumuşak huylu ve sabırlı olarak, yargılanırken kazanmıştır; çünkü zulmeden halk onda yargılanmaya değer hiçbir şey bulamamıştır.
2. Bu yüzden peygamber onun yargısının gelişini bildirerek aynı halkı şöyle tehdit eder: Rab'bin söylediğini dinleyin: Kalk, dağlara karşı yargıda dava et, tepeler sesini duysun. Dağlar Rab'bin yargısını, yeryüzünün güçlü temelleri dinlesin (Mika 6:1–2). Çünkü Rab'bin yargısı halkıyla olacak ve İsrail'le muhakeme edecektir, şöyle diyerek: Halkım, sana ne yaptım, seni nasıl üzdüm? Cevap ver bana: Seni Mısır toprağından çıkardım, kölelik evinden kurtardım, önüne Musa'yı, Harun'u ve Meryem'i gönderdim. Burada Rab'bin halkına yaptığı iyilikleri ve bunlara karşı onların kötülüklerini gösterir. Sonra bunlara göre o halka ne olacağını ekler: Dinleyin, ey kabileler, bunu kim onaylayacak? Kötünün evinde hâlâ ateş, kötülük hazineleri (Mika 6:9–10).
CAPUT XXIV. Judicatus est. 1. Quia judicandus erat, clamat David sub figura populi peccantis in Deum: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci, ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas, cum judicaris (Psal. L, 6). Veniens enim Christus in corpore, tanquam reum se constituit, et judex hominum hominibus judicandum se praebuit, sicque mitis, et patiens, dum judicatus est, vicit, quia nihil in eo dignum, quod judicaretur, populus persecutor invenit. 2. Unde et propheta, adventum judicii ejus annuntians, sic comminatur contra eumdem populum, dicens: Audite quæ Dominus loquitur: Surge, et contende judicio adversus montes, et audiant colles vocem tuam. Audiant montes judicium Domini, et fortia fundamenta terrae (Mich. VI, 1 seq.). Quia judicium Domini cum populo suo, et cum Israel dijudicabitur, dicens: Popule meus, quid feci tibi? et quid molestus fui? responde mihi, quia eduxi te de terra Ægypti, et de domo servientium liberavi te, et misi ante faciem tuam Moysen, et Aaron, et Mariam? Ubi ostendit beneficia Domini præstita in populum suum, et contra hæc adversus eum mala eorum. Et quid juxta hæc eidem populo venturum sit, deinde subjungit: Audite, tribus, quis approbabit illud? adhuc ignis in domo iniqui, thesauri iniquitatis.
1.2525. Çilesinde Öğrencileri Tarafından Terk Edildiği
1. Çilesinde öğrencilerinin onu yalnız bırakacağını aynı Rab peygamber Davut aracılığıyla söyler: Bütün dostlarım beni unuttu, tanıdıklarımı benden uzaklaştırdın (Mezmur 88:8). Zekeriya da: Çobanı vur, koyunlar dağılsın (Zekeriya 13:7; Matta 26:31). O zaman öğrenciler kaçtılar.
CAPUT XXV. In passione a discipulis deseritur. 1. Quia in passione sua a suis discipulis desolandus esset, per David prophetam idem Dominus loquitur: Omnes amici mei obliti sunt me, longe fecisti notos meos a me (Psal. LXXXVII, 9). Et Zacharias: Percute pastorem, et dispergentur oves (Zach. XIII, 7; Matth. XXVI, 31). Tunc discipuli confugerunt.
1.2626. Yalancı Tanıklar Tarafından Suçlandığı
1. Yalancı tanıklar tarafından suçlanacağını aynı Rab peygamber Hoşea aracılığıyla şöyle söyler: Vay onlara, çünkü benden uzaklaştılar! Yıkılacaklar, çünkü bana karşı suç işlediler. Ben onları kurtardım, onlar bana karşı yalan söylediler. Onları eğittim, kollarını güçlendirdim, onlar bana karşı kötülük düşündüler; boyunduruksuz kalmak için geri döndüler, hileli yay gibi oldular (Hoşea 7:13–16).
2. Zekeriya da: Sözleriniz bana karşı güçlendi, diyor Rab, ve dediniz: Sana karşı ne söyledik? (Malaki 3:13). Mezmurlar'da da der ki: Bana karşı kötü tanıklar kalktı, kötülük kendine yalan söyledi (Mezmur 27:12). Yeşaya Yahuda hakkında der ki: *Yalancı tanık cezasız kalmayacak, çünkü adili gümüşe sattı.*
CAPUT XXVI. A falsis testibus accusatus est. 1. Quia a falsis testibus accusandus erat, per Osee prophetam idem Dominus sic dicit: Væ, inquit, eis, quoniam recesserunt a me, vastabuntur, quia prævaricati sunt in me. Ego redemi eos, et ipsi locuti sunt contra me mendacia; et ego erudivi eos, et confortavi brachia eorum, et ipsi in me cogitaverunt malitiam, reversi sunt, ut essent absque jugo; facti sunt quasi arcus dolosus (Ose. VII, 13). 2. Et Zacharias: Si invaluerunt super me verba vestra, dicit Dominus, et dixistis: Quid locuti sumus contra te? Et in Psalmis dicit: Insurrexerunt in me testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi (Psal. XXVI, 12). Et Isaias de Juda dicit: Testis falsus non erit impunitus, pro eo quod vendidit argento justum.
1.2727. Yahudilerin Çarmıha Gerilmesi İçin Haykırdığı
1. Pilatus'a çarmıha gerilmesi için haykırdıklarını Mesih Yeremya aracılığıyla Sinagog hakkında önceden söylemiştir: Evimi bıraktım; mirasım bana ormandaki aslan gibi oldu, bana karşı sesini yükseltti (Yeremya 12:7–8). Elbette küfrederek ve Çarmıha ger, çarmıha ger! diyerek (Luka 23:21; Yuhanna 19:6).
2. Başka bir yerde kendisi der ki: Kime karşı ağzınızı açtınız, kime karşı dillerinizi saldınız? (Yeşaya 57:4). Yeşaya da der ki: Yeruşalim yıkıldı, Yahuda düştü, çünkü dilleri Rab'be karşıdır (Yeşaya 3:8). Yine o: Yargı yapmalarını bekledim, ama onlar kötülük yaptılar; adalet değil, haykırış (Yeşaya 5:7).
CAPUT XXVII. Clamaverunt Judæi ut crucifigeretur. 1. Quia clamaverunt Pilato ut crucifigeretur, hoc jam per Jeremiam Christus de Synagoga prædixerat, dicens: Reliqui domum meam, facta est mihi hæreditas mea quasi leo in silva, dedit contra me vocem suam (Jerem. XII, 7); blasphemans utique, et dicens: Crucifige, crucifige (Luc. XXIII, 21; Joan. XIX, 6). 2. Et alibi ipse dicit: Super quem aperuistis os vestrum? et adversus quem laxastis linguas vestras (Isai. LVII, 4)? Et Isaias: Ruit, inquit, Jerusalem, et Judas concidit, quia lingua eorum contra Dominum (Isai. III, 8). Item ipse: Exspectavi ut facerent judicium, fecerunt autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamorem (Isai. V, 7).
1.2828. Yahudilerin Kendi Soylarını Hüküm Altına Soktuğu
1. Yahudiler Mesih'e karşı günah işlerken Kanı bizim ve çocuklarımızın üzerine olsun (Matta 27:25) diyerek kendi soylarını da hüküm altına sokmuşlardır. Yeşaya bir zamanlar azarlayarak onlara bunu önceden söylemiştir: Kötü zürriyet, oğullarınızı babalarının kötülüğü içinde boğazlanmaya hazırlayın (Yeşaya 14:20–21). Çünkü milletler Yahudiye'ye geldiğinde babalarının suçu yüzünden oğullar da katledilmiştir.
2. Onların ağzından Yeremya da yıkımlarına şöyle ağlar: Babalarımız günah işledi ve artık yoklar; biz onların kötülüklerini ödüyoruz (Ağıtlar 5:7). Yine Yeremya: Kâhinler, Rab nerede, demediler; kanunu tutanlar beni bilmedi, çobanlar bana karşı suç işledi. Bu yüzden sizinle yine yargıda davalaşacağım, diyor Rab, oğullarınızla da tartışacağım (Yeremya 2:8–9).
3. Yine o: Öyleyse neden ganimet oldu? Üzerine aslanlar kükredi, seslerini yükselttiler, toprağını çöl yaptılar, şehirleri yakıldı, içlerinde oturan kalmadı (Yeremya 2:14–15).
41 CAPUT XXVIII. Judæi posteritatem suam damnaverunt. 1. Nam quia peccantes Judaei etiam in Christo posteritatem suam damnaverunt, dicentes: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros (Matth. XXVII, 25), olim cum objurgatione Isaias illis prædixerat, dicens: Semen pessimum, præparate filios vestros occisioni in iniquitate patrum suorum (Isai. XIV, 20). Venientibus enim in Judæam gentibus, pro scelere patrum etiam filii trucidati sunt. 2. Sub quorum persona et Jeremias interitum eorum ita deplorat, dicens: Patres nostri peccaverunt, et non sunt, nos autem iniquitates eorum exsolvimus (Thren. v, 7). Item Jeremias: Sacerdotes non dixerunt, Ubi est Dominus? et tenentes legem, nescierunt me, et pastores prævaricati sunt in me. Propterea adhuc judicio contendam vobiscum, ait Dominus, et cum filiis vestris disceptabo. 3. Item ipse: Quare ergo est factus in prædam? super eum rugierunt leones, et dederunt vocem suam, posuerunt terram ejus in solitudinem, et civitates ejus exustæ sunt, et non est qui habitet in eis (Jerem. II, 8, 14).
1.2929. Kırbaçlandığı ve Tokatlandığı
1. Kırbaçlandığını ve tokatlara katlandığını Eyüp onun hakkında şöyle söyler: Beni ayıplayıp üzerime tükürerek çeneme vurdular, cezalarımla doydular (Eyüp 16:10). Mezmurlar'da kendisi der ki: Ben kırbaçlara hazırım (Mezmur 38:17). Bir de: Kırbaçlar üzerime toplandı ve bilmedim (Mezmur 35:15).
2. Yeşaya aracılığıyla da benzer şekilde der ki: İnat etmiyorum, karşı gelmiyorum; bedenimi vuranlara, yanaklarımı yolanlara verdim; yüzümü azarlayanlardan ve üzerime tükürenlerden çevirmedim (Yeşaya 50:5–6). Yeremya aracılığıyla da der ki: Sırtımı kırbaçlara, yanaklarımı tokatlara verdim (Ağıtlar 3:30). Aynı Yeremya onun hakkında: *Kendisine vurana yanağını verecek, hakaretlere doyacak.*
CAPUT XXIX. Flagellatus, et palmis cæsus est. 1. Quia flagellatus est, et palmarum sustinuit ictus, Job de eo sic dicit: Exprobrantes, et conspuentes, percusserunt maxillam meam, satiati sunt pœnis meis (Job. XVI, 11). Et in Psalmis ipse dicit: Ego ad flagella paratus sum (Psalm. XXXVII, 18). Et iterum: Congregata sunt in me flagella, et ignoravi (Psal. XXXIV, 15). 2. Similiter et per Isaiam: Non sum, inquit, contumax, neque contradico: corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus: faciem meam non averti ab increpantibus, et conspuentibus in me (Isai. L, 6). Et per Jeremiam dicit: Posui scapulas meas ad flagella, et maxillas meas ad palmas (Thren. III, 30). Item de ipso idem Jeremias: Dabit, inquit, percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis.
1.3030. Mesih'in Başına Kamışla Vurulduğu
1. Başına kamışla vurulduğunu ve buna sabırla katlandığını Yeşaya önceden söylemiştir: Ezik kamışı kırmayacak, tüten fitili söndürmeyecek (Yeşaya 42:3). Ezik ya da kırık kamışı kırmayacak: çünkü herkese merhametli olacak ve günahkârlara bağışlama verecektir, şöyle diyerek: Yüreklen kızım, günahların bağışlandı. Tüten fitili, ya da ötekilerin çevirdiği gibi donuk ve karanlık fitili söndürmeyecek.
2. Sönmeye yakın olanlar Rab'bin merhametiyle korunacaktır. Bunları Yahudiler ve milletler hakkında yukarıda anılan küçük eserlerde tartıştık. Ama o her şeyi hakikatle yargılayacak, açıkça ikiyüzlü dediği Yazıcılardan ve Ferisilerden hiç korkmayacaktır (Matta 23:13).
42 CAPUT XXX. Arundine Christi caput percussum est. 1. Quia arundine caput ejus percussum est, et sustinuit patienter, Isaias praedixerat, dicens: Arundinem quassatam non conteret, et linum fumigans non exstinguet, calamum quassatum, sive confractum non conteret, cunctis enim placabilis erit, et veniam dabit peccatoribus, dicens: Confide, filia, dimittuntur tibi peccata (Isai. XLII, 1 seq.). Et linum fumigans, sive, ut caeteri transtulerunt obscurum atque tenebrosum non exstinguet. 2. Qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabuntur. Quae super Judæis, et nationibus, in supradictis opusculis disseruimus; sed cum veritate omnia judicabit, nequaquam metuens Scribas et Pharisæos, quos confidenter hypocritas appellabat (Matth. XXIII, 13).
1.3131. Dikenlerle Taçlandırıldığı
1. Başına dikenli taç konduğu Ezgiler Ezgisi'nde Baba'nın kişiliğinden yazılmıştır; Baba, Oğlu'na yapılan hakaretler karşısında Yeruşalim'in kötülüğüne şaşarak şöyle der: Çıkın ve görün, ey Yeruşalim kızları, anasının onu taçlandırdığı tacı takan kralı (Ezgiler Ezgisi 3:11); yani Sinagog'un başına koyduğu dikenli taç.
2. Yeremya aracılığıyla da aynı Oğul şöyle der: Bu halk beni günahlarının dikenleriyle kuşattı. Yeşaya'da da der ki: Seçkin bir bağ diktim, üzüm vermesini bekledim, ama diken verdi (Yeşaya 5:2). Çünkü ataların meyvesinden yozlaşarak Yaratıcısına adalet meyvesi değil, ölümün ve haçın dikenlerini getirmiştir.
CAPUT XXXI. Spinis coronatus est. 1. Et quia spinea corona capiti ejus imposita est, scribitur hoc in Canticis canticorum ex persona Patris, de contumeliis Filii iniquitatem Jerusalem mirantis, atque dicentis: Exite, et videte, filiæ Jerusalem, regem in corona, qua coronavit eum mater ejus (Cant. III, 11), id est, corona spinea, quam capiti ejus imposuit Synagoga. 2. Sed et per Jeremiam idem Filius sic dicit: Spinis peccatorum suorum circumdedit me populus hic. Et apud Isaiam: Plantavi, inquit, vineam electam, et exspectavi, ut faceret uvas, fecit autem spinas (Isai. V, 2); utique quia degenerans a patriarcharum fructu, non fructus justitiæ, sed spinas mortis et crucis attulit suo Creatori.
1.3232. Kırmızı Giysi Giydirildiği
1. Askerlerin alay ederek ona kırmızı giysi giydirdiğini peygamber Yeşaya önceden bildirmiştir: Edom'dan, Bosra'dan boyalı giysilerle gelen bu kimdir? Giysin ve elbisen neden üzüm sıkanlarınki gibi kırmızıdır? (Yeşaya 63:1–2). O da cevap verir: Üzüm çukurunu tek başıma çiğnedim. Çukuru yalnız çiğnediğini söylemiştir, çünkü dünyanın günahı için yalnız o çile çekmiş, herkesin suçunu yalnız o kanıyla yıkamıştır.
CAPUT XXXII. Veste coccinea indutus est. 1. Nam et quod milites illudentes veste coccinea induerunt eum, praenuntiavit hoc Isaias propheta dicens: Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra? quare rubrum est vestimentum tuum, et indumentum tuum, tanquam calcantium in torculari (Isai. LXIII, 1)? At ille respondens: Torcular, inquit, calcavi solus. Calcare enim torcular solum se dixit, quia solus propter mundi peccatum passionem suscepit, solusque delicta omnium sanguine suo lavit.
1.3333. Acı Çekerken Sustuğu
1. Acı çekerken sustuğunun yazılmasına peygamberlerin sesleri tanıklık eder. Yeşaya onun hakkında şöyle der: Boğazlanmaya götürülen koyun gibi, kırkanın önündeki kuzu gibi ağzını açmadı (Yeşaya 53:7). Çünkü çilesinde kendisini sorgulayan Pilatus'a hiçbir şey söylememiş, alçaltılmışlığında yargısı kaldırılmıştır. Kendisi başka bir yerde onun hakkında der ki: Bağırmayacak, kimse sokaklarda sesini duymayacak (Yeşaya 42:2).
2. Yine aynı Mesih aynı peygamber aracılığıyla der ki: Rab Tanrı kulağımı açtı, ben ise karşı gelmiyorum. Bedenimi vuranlara verdim (Yeşaya 50:5–6). Başka bir yerde de: Sustum, sessiz kaldım; hep mi susacağım? (Yeşaya 42:14). Çünkü önce yargılanmak için sustu; o zaman kırkanın önündeki kuzu gibi sessizdi, ağzını açmadı ve gücünü zaptetti.
3. Sonunda ise onun hakkında şöyle yazılmıştır: Tanrı açıkça gelecek, Tanrımız susmayacak (Mezmur 50:3). Gizli geldiğinde yargılanmak için sustu; ama yargılamak için açıkça geldiğinde asla susmayacak.
CAPUT XXXIII. Dum pateretur, tacuit. 1. Nam quia dum pateretur, tacuisse scribitur, hoc prophetarum voces testantur. Isaias enim sic de illo ait: Tanquam ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se, sic non aperuit os suum (Isai. LIII, 7). Hic enim in passione Pilato interroganti nihil locutus est; sed in humilitate judicium ejus sublatum est; de quo et ipse alibi: Non clamabit, nec audiet quis in plateis vocem ejus (Isai. XLII, 2). 2. Item idem Christus per eumdem prophetam: Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non contradico. Corpus meum dedi percutientibus (Isai. L, 5). Et ipse alibi: Tacui, silui, nunquid semper tacebo (Isai. XLII, 14)? Primo enim tacuit, ut judicaretur, quando sicut agnus coram tondente se sine voce, nec aperuit os suum, suamque compescuit potestatem. 3. In novissimo autem sic de eo scribitur: Deus manifeste veniet. Deus noster, et non silebit ( Psal. XLIX, 3). Tacuit enim ut judicaretur, quando venit occultus; nequaquam autem tacebit quando venerit manifestus ut judicet.
1.3434. Haçını Taşıdığı
1. Haçını kendisinin taşıdığını Yeşaya önceden söylemiştir: Bize bir çocuk doğdu, bize bir oğul verildi; egemenlik omuzlarının üzerine kondu (Yeşaya 9:6). Krallardan hangisi güç nişanını omzunda taşır? Başında tacı ya da giysisinin başka süsünü taşımaz mı?
2. Ama yalnız çağların Kralı Mesih, gücünün ve yüceliğinin şanını omuzlarında yükseltmiştir. İshak da bunu simgelemiştir: babası onu kurban olarak götürürken odunları kendisi taşımıştır (Tekvin 22:6); böylece çile ağacını taşıyan Mesih'in eşsiz çilesini o zaman önceden göstermiştir.
44 CAPUT XXXIV. Crucem portavit. 1. Quia crucem suam ipse portavit, Isaias prædixit: Puer natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus super humeros ejus (Isai. IX, 6). Quis enim regum potestatis insignia in humero portat, et non aut in capite coronam, aut aliqua propriæ vestis ornamenta? 2. Sed solus Rex sæculorum Christus gloriam potestatis suæ et sublimitatis in humeris extulit, quod etiam Isaac figuravit, qui cum a patre hostia duceretur, ligna ipse sibi portavit (Gen. XXII, 6), Christi eximiam tunc præfigurans passionem, lignum passionis suae gestantis.
1.3535. Çarmıha Gerildiği
1. Çarmıhın ağacına asılıp çakıldığını peygamber Yeremya, Mesih'in ağzından önceden söylemişti: Ben kurban edilmeye götürülen uysal bir kuzu gibiydim; bana karşı düzen kurup şöyle dediklerini bilmiyordum: Onun ekmeğine ağaç atalım, onu yaşayanlar diyarından silelim (Yeremya 11:19). Peygamber, Rab'bin Yahudilerin elinden çekeceklerini sanki olup bitmiş gibi anlatır.
2. Ekmeğe atılan ağaç, Mesih'in teninin ağaç üzerindeki eziyetinden başka nedir? Ekmeğin onun bedeni olduğunu biliriz; ağacın ekmekte oluşunda ise imanımız bedendeki çarmıhı tanır. Çünkü bedeninin hayatı ekmektir. Nitekim yazılıdır: Hayatın gözlerinin önünde asılı kalacak, gece gündüz korkacaksın, hayatına güvenmeyeceksin (Tesniye 28:66). Mezmurlarda da ellerini çarmıhta açtığı şöyle söylenir: Ellerimin kalkışı akşam kurbanıdır (Mezmur 141:2). Çünkü dünyanın akşamı sayılan vakit geldiğinde, ya da güneş artık akşama doğru eğilirken, Rab canını çarmıhta verdi: ellerini o çarmıh ağacının üzerinde kaldırdı, günahlarımız silinsin diye kendini bizim için Tanrı'ya kurban olarak sundu.
3. Yeşaya'da da çarmıhının müjdelenişi hakkında şöyle yazılıdır: Egemenlik onun omuzlarında olacak (Yeşaya 9:6); yani omuzlarında taşıdığı çarmıhının sancağı. Bu, peygamber Davut'un kehanetine uyar: Rab ağaçtan hüküm sürdü. Habakkuk da Mesih'in çarmıhtaki çilesini şöyle önceden bildirmiştir: Ellerinde boynuzlar vardır (Habakkuk 3:4). Bu, çarmıhın zafer nişanından başka nedir? Aynı peygamber, yükseltildiğinde her şeyi kendine çektiği çarmıha çıkışından da şöyle söz eder: Gücüm olan Rab ayaklarımı sonuna dek sağlam kıldı. Beni yüksek yerlere çıkaracak ki onun parıltısıyla galip geleyim (Habakkuk 3:19).
CAPUT XXXV. Cruci affixus eat. 1. Quia ligno crucis suspensus est, atque suffixus, Jeremias propheta ex persona Christi praedixerat, dicens: Ego, quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam, et non cognovi, quia super me cogitaverunt consilia, dicentes: Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium. Haec enim quae passurus erat Dominus a Judaeis, quasi si jam facta fuissent, propheta commendat. 2. Nam quid est lignum in pane missum, nisi Christi afflictio carnis in ligno? Panem enim corpus ejus agnoscimus; lignum in pane esse, fides nostra crucem agnoscit in corpore. Quia vita corporis sui panis est. Scriptum est enim: Et erit vita tua pendens ante oculos tuos, et timebis die ac nocte, et non credes vitae tuae (Deut. XXVIII, 66). Sed et in Psalmis iterum, quia extendit manus suas in cruce, sic dicit: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum (Psal. CXL, 2). Sive quod veniente quasi mundi vespera, sive quod declinante jam sole ad vesperam, Dominus in cruce animam posuit, elevans manus suas in eodem crucis ligno, atque offerens se ipsum Deo pro nobis sacrificium, ut per illud sacrificium delerentur peccata nostra. 3. Apud Isaiam quoque de crucis ejus praedicatione ita scribitur: Et erit principatus ejus super humeros ejus (Isai. IX, 6), id est, vexillum suae crucis, quod suis praetulit humeris, juxta vaticinium David prophetae, qui dicit: Dominus regnavit a ligno. Habacuc quoque passionem crucis Christi ita praenuntiavit, dicens: Cornua in manibus ejus sunl (Habac. III, 4). Quod quid est aliud, nisi tropaeum crucis? Item ipse de ascensione crucis, in qua exaltatus omnia traxit ad seipsum, ila dicit: Dominus, fortitudo mea, constituit pedes meos in consummationem. Super excelsa imponet me, ut vincam in claritate ejus (Habac. III, 19).
1.3636. Ellerinin ve Ayaklarının Çivilendiği
1. Çarmıha gerildiğini, ellerinin ve ayaklarının çivilerle çakıldığını Davut'un ağzından kendisi söyler: Ellerimi ve ayaklarımı deldiler, bütün kemiklerimi saydılar; onlar da bakıp beni seyrettiler (Mezmur 22:16–17). Bu sözlerle, çarmıhta gerilmiş, elleri ayakları çakılmış, çivilerle delinip paralanmış bedenini anlatır. Davut böyle bir şey çekmemiştir; okuduğumuza göre bedeni hiçbir acı görmeden huzur içinde uyumuştur.
2. Şu hâlde bu söz, Yahudi halkı tarafından ağaca çivilenen Mesih'in çilesi için önceden söylenmiştir; çünkü eller ve ayaklar ancak ağaca asılan kişide delinir. Ezgiler Ezgisi'nde de şöyle denir: Ellerim mür damlattı, parmaklarım en seçkin mürle doluydu (Ezgiler 5:5). Bunu özellikle çivi yaraları için söylemiştir.
3. Rab, çarmıha gerileceğini Malaki aracılığıyla da kendi hakkında şöyle önceden bildirmiştir: İnsan Tanrı'yı çarmıha çakar mı? Siz beni çakıyorsunuz, sonra da "Seni nerede çaktık?" diyorsunuz (Malaki 3:8). Tanrı bunun ardından onlara şunu ekler: Beni bütün milletçe çakıyorsunuz. Bu söz, Rab'bin çilesinin sırrına aittir; Yahudiler ona günahkâr ellerini uzatıp onu çarmıha gerdiklerinde bu gerçekleşmiştir.
4. Tanrı, Zekeriya aracılığıyla da bunu şöyle hatırlatır: Çaktıkları bana bakacaklar, tek oğul için dövünür gibi onun için dövünecekler, ilk doğanın ölümüne yanar gibi ona yanacaklar (Zekeriya 12:10). Bunun İsa'da gerçekleştiğini görüyoruz: Yahudiler onu çarmıha çaktılar ve kıyamet günü onu Baba'nın ve kendisinin yüceliği içinde hüküm sürerken gördüklerinde, kendi elleriyle çarmıha gerdikleri için ona yanacaklar (Luka 9:26).
CAPUT XXXVI. Clavis manus ejus, et pedes affixi sunt. 1. Quia crucifixus est. et manus ejus, ac pedes clavis affixi sunt, per David ipse loquitur, dicens: Foderunt manus meas, et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea, ipsi vero consideraverunt el conspexerunt me. Quibus utique verbis in cruce corpus significat extentum, manibus pedibusque confixis, ei clavorum transverberatione confossis. Quod David passus non est, qui sine ulla corporis passione legitur jn pace quiescere. 2. Sed hoc de Christi praedictum est passione, qui a populo Judaeorum clavis in ligno confixus cst; manus enim et pedes non confodiuntur, nisi ejus qui in ligno suspenditur. Item iti Canticis canticorum: Manus meae stillaverunt myrrham, et digiti mei pleni myrrha probatissima (Cant. v, 3). Quod specialiter dixit propter fixuras clavorum. 3. Et per Malachiam, quia crucifigendus erat, ita praemisit idem de semetipso Dominus, dicens: Si affiget, inquit, homo Deum, quia vos configitis me, el dixistis: In quo confiximus te (Malach. III, 8)? Et subjecit Deus post haec i lis: Me vos configitis gens tota, quod pertinet ad mysterium dominicae passionis, in qua Judaei Christum crucifixerunt, quando sceleratas manus injecerunt in eum. 4. Quod etiam per Zachariam iterum Deus sic memorat, dicens: Et aspicient ad me, quem confixerunt, et plangent eum planctu, quasi super unigenitum, et dolebunt super eum, ut doleri solet in note primogeniti (Zach. XII, 10). Hoc enim factum deprehendimus in Jesu, quem confixerunt Judaei in cruce, quem dolebunt a se crucifixum in judicii die, cum viderint eum in Patris ac sua majestate regnantem (Luc. IX, 26).
1.3737. İki Haydut Arasında Çarmıha Gerildiği
1. İki haydut arasında çarmıha gerileceği çok önceden Yeşaya aracılığıyla söylenmiştir: Kötülerle bir sayıldı (Yeşaya 53:12). Peygamber Habakkuk da der ki: İki canlının ortasında tanınacaksın (Habakkuk 3:2); yani iki haydudun ortasında.
CAPUT XXXVII. Inter duos latrones crucifixus est. 1. Nam quod inter duos latrones crucifigendus esset, longe ante per Isaiam praedictum est: Et inter iniquos deputatus esi (Isai. LIII, 10). Et Habacuc propheta: In medio, inquit, duorum animalium cognosceris (Habac. III, 2), id est, in medio duorum latronum.
1.3838. Giysilerinin Paylaşıldığı
1. Çarmıh hükmünün ardından eşyasının bölüşülmesi ve giysisi üzerine kura çekilmesi gelir. Rab bunu Davut aracılığıyla önceden söylemişti: Giysilerimi aralarında paylaştılar, elbisem üzerine kura attılar (Mezmur 22:18). Bu peygamberlik sözünün nasıl gerçekleştiğini İncil'in anlatısı bildirir. Askerler öteki giysileri paylaştıktan sonra entari için şöyle derler: Bunu yırtmayalım, kimin olacağına kura atalım (Yuhanna 19:24). Çünkü entari dikişsizdi, yani baştan başa dokumaydı.
CAPUT XXXVIII. Quia divisa sunt vestimenta ejus. 1. Post crucis sententiam sequitur rerum divisio, et sors super vestem; quam per David idem Dominus ante praedixerat, dicens: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem (Psal. XXI, 19). Quae prophetia, quemadmodum sit expleta, evangelica narrat historia. Nam dum vestimenta alia a militibus fuissent divisa, pro tunica autem dicunt: Non scindamus eam, sed mittamus sortem, cujus sit (Joan. xix, 24). Erat enim tunica in. consutilis, id est, ex omni parte contexta.
1.3939. Ona Safra ve Sirke İçirildiği
1. Çarmıhta asılıyken ona safrayla karışık sirke verilmesini Rab Mezmurlarda önceden söylemişti: Yiyeceğime safra kattılar, susuzluğumda bana sirke içirdiler (Mezmur 69:21). Başka bir yerde de Kudüs'e şöyle seslenir: Ben seni seçkin bir asma olarak dikmiştim; nasıl oldu da acılaştın, yabancı bir asmaya döndün? (Yeremya 2:21).
2. Tanrı iyi bir bağ, yani Yahudi milletini dikmişti; o ise kendi kusuruyla bozulup Yaratıcı'sına acılık içirdi. Musa da bunun için der ki: Üzümleri safra üzümü, salkımları acılık salkımıdır (Tesniye 32:32). Bu yüzden daha önce onları azarlayarak şöyle demiştir: Ey akılsız, bilgisiz halk, Rab'be böyle mi karşılık veriyorsun? (Tesniye 32:6).
CAPUT XXXIX. Felle et aceto potatus est. 1. Quod autem pendenti in cruce acetum cum felle mistum dederunt, hoc jam fuerat in Psalmis praedictum a Domino: Dederunt, inquit, in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto, quod quidem et alibi ad Jerusalem ipse sic proclamat, dicens: Ego te plantavi vineam electam; quomodo facta est in amaritudinem vitis aliena (Jerem. II, 21)? 2. Deus enim bonam plantaverat vineam, hoc est, Judaeorum gentem: illa autem vitio suo depravata Conditorem amaritudine p rtavit. Pro quo et Moyses: Uva, inquit, eorum, uva fellis, et botrus amaritudinis ipsis (Deut. XXXII., 32). Unde et superius objurgans eus, dicit: Sic plebs fatua, et non sapiens, haec Domino retribuisti (Deut. XXXII, 6)?
1.4040. Sirke Dolu Süngeri Mercanköşkoyla Sardıkları
1. Sirke dolu süngeri mercanköşkoyla sardıkları Mezmurlarda söylenmişti: Beni mercanköşkoyla serp, temizleneyim (Mezmur 51:7). Bu yüzden Kanun'da temizlenmek isteyenlerin üzerine bir demet mercanköşkle kuzu kanı serpilirdi (Çıkış 12:22). Bununla, dünyanın günahlarının Rab'bin çilesiyle yıkanacağı anlatılıyordu.
CAPUT XL. Quia hyssopo circumdederunt spongiam aceto plenam. 1. Nam quod hyssopo circumdederunt spongiam aceto plenam, in Psalmis dictum fuerat: Asperges me hyssopo, et mundabor (Psal. L, 9). Unde et in lege per hyssopi fasciculum aspergebantur agni sanguine, qui mundari volebant (Exod. XII, 22), quo significaretur per passionem Domini peccata ablui mundi.
1.4141. Çarmıhının Yazıtının Bozulmadığı
1. Çarmıhın yazıtı için Yahudiler şöyle dediler: "Yahudilerin Kralı" diye yazma, "Yahudilerin Kralı'yım dedi" diye yaz. Pilatus da cevap verdi: Yazdığımı yazdım (Yuhanna 19:21–22). Bu, daha önce mezmurda peygamberce söylenmişti: Yazıtı bozma (Mezmur 57, başlık). Bu mezmurun akışında Rab'bin yalnız çilesi ve ölümü değil, dirilişi ve göğe çıkışı da bildirilir.
CAPUT XLI. Quia titulus crucis ejus corruptus non est. 1. De titulo crucis dixerunt Judaei: Noli scribere Rex Judaeorum, sed quia ipse dixit: Rex sum Judaeorum. Et respondit Pilatus: Quod scripsi scripsi (Joan. XIX, 21). Jam enim in Psalmo LVI fuerat prophetatum: Ne corrumpas tituli inscriptionem, in cujus psalmi serie non solum passio, vel mors, sed etiam resurrectio et ascensio Domini praedicatur.
1.4242. Çarmıhta Asılıyken Düşmanları İçin Baba'ya Yalvardığı
1. Çarmıhta asılıyken düşmanları için Baba'ya yalvardığını Yeşaya söyler: Çoklarının günahlarını yüklendi, suçlular için dua etti (Yeşaya 53:12). Mezmurlarda da şöyle denir: Onları sevdiğim hâlde bana karşı çıktılar; bense onlar için dua ediyordum (Mezmur 109:4).
2. Habakkuk da onun için İki canlının ortasında tanınacaksın dedikten sonra şunu ekler: Canım altüst olduğunda, öfken içinde merhametini hatırlayacaksın (Habakkuk 3:2). Peygamber bu sözde, öfkeye kapılıp Mesih'i çarmıha geren Yahudilerin yerine kendisini koyarak onları önceden simgelemiştir. Mesih ise orada merhametini hatırlayıp şöyle demiştir: Baba, onları bağışla, çünkü ne yaptıklarını bilmiyorlar (Luka 23:34).
CAPUT XLII. In cruce pendens, Patrem pro inimicis suis deprecatus est. 1. Quia in cruce pendens Patrem pro inimicis suis deprecatus est, Isaias dicit: Ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus oravit (Isai. LIII, 12). Et in Psalmis sic: Pro eo, inquit, quod eos diligebam, adversabantur mihi; ego autem orabam pro eis (Psal. CVIII, 4). 2. Item Habacuc cum dixisset de eo: In medio duorum animalium cognosceris, subjecit: Cum conturbata fuerit anima mea, in ira misericordiae tuae memor eris (Habac. III, 2). Praefiguravit enim propheta sub hac sententia in semetipso Judaeorum personam, qui Christum commoti ira crucifixerunt. Ubi tamen ille, memor misericordiae suae dixit: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34).
1.4343. Bizim Günahlarımız İçin Çarmıha Gerildiği
1. Kendi günahları için değil bizimkiler için çarmıha gerildiğini Yeşaya söyler: Halkının kötülükleri yüzünden ölüme götürüldü; kötüleri onun gömülmesinin karşılığı kılacağım. Yine: Bizim kötülüklerimiz yüzünden yaralandı, bizim suçlarımız yüzünden ezildi; onun bereleriyle şifa bulduk. Yine: Hepimiz koyunlar gibi yoldan çıktık, her birimiz kendi yoluna saptı; Rab hepimizin kötülüğünü onun üzerine yükledi (Yeşaya 53:5–9). Bu, Elçi'nin sözüne uyar: Günah nedir bilmediği hâlde bizim için günah oldu (2 Korintliler 5:21); yani günahlarımız için kurban oldu. Bizim için çile çekmesinin sebebi işte budur.
CAPUT XLIII. Pro nostris peccatis crucifixus est. 1. Et quia non pro suis, sed pro nostris peccatis crucifixus est, Isaias dicit: Pro iniquitatibus populi sui ductus est ad mortem, dabo impios pro sepultura ejus. Et iterum: Vulneratus est propter iniquitates nostras, et attritus est propter scelera nostra; livore ejus sanati sumus. Et iterum: Omnes no. quasi oves, erravimus, unusquisque in viam suam declinavit, et Dominus posuit in eo iniquitates omnium nostrum (Isai. LIII, 5 seq.). Juxta Apostolum, qui dicit: Quia cum peccatum non cognovisset, ipse pro nobis peccatum factus est (II Cor. v, 21), id est, sacrificium pro peccatis nostris. Quare autem pro nobis passus est, haec est causa.
1.4444. Öldüğü
1. Kırbaçların, çarmıhın, safra ve sirke içirilmesinin ardından onun ölümü gelir. Kanun bile bunu susarak geçmemiş, şöyle demiştir: Aslan gibi, aslan yavrusu gibi çöküp uyudu; onu kim uyandıracak? (Tekvin 49:9). Altmış yedinci mezmur da aynı ölümü açıkça haykırır: Tanrımız bizi kurtaracak Tanrı'dır; ölüm Rab'bindir, ölümden çıkış da Rab'bindir (Mezmur 68:20).
2. Bundan daha açık ne söylenebilirdi? Adı "Kurtarıcı" diye çevrilen Rab İsa, bizi kurtaran Tanrımız'ın ta kendisidir. Doğması ve ölümle hayattan çıkması gerektiği için de Ölüm Rab'bindir, çıkış Rab'bindir diye eklenmiştir. Yeşaya aracılığıyla da söylenir: Kesilmeye götürülen koyun gibi, kırkanın önünde sessiz kalan kuzu gibi ağzını açmadı. Halkının günahları yüzünden ölüme götürüldü (Yeşaya 53:7–8).
3. Yahudiler, gelmesini umdukları Mesih'in öleceğini ummazlar. Öyleyse cevap versinler: peygamberin bildirdiği bu kişi kimdir? Yeremya'da da şöyle der: Bitkin canı kandırdım, bütün aç canları doyurdum; bunun için uykudan uyanır gibi uyandım, gördüm, uykum bana tatlı geldi (Yeremya 31:25–26).
4. Melek de Daniel'e Mesih'in öldürülmesini şöyle bildirir: Bil ve dikkat et: Kudüs'ün yeniden yapılması sözünün çıkışından önder Mesih'e kadar yedi hafta ve altmış iki hafta olacak; altmış iki haftadan sonra Mesih öldürülecek (yani dört yüz doksan yıl sonra) ve onu inkâr edecek halk artık onun halkı olmayacak. Sonra orada, sonradan gerçekleşen Yahudilerin felaketi gelir: Gelecek önderle birlikte bir halk şehri ve kutsal yeri yıkacak (Daniel 9:25–26); yani Vespasianus'la birlikte Roma ordusu.
5. Bilgelik Kitabı'nda da onun ölümü hakkında şöyle okunur: Hakaretlerle ve işkenceyle onu sorguya çekelim ki saygısını öğrenelim, sabrını sınayalım; onu en utanç verici ölüme mahkûm edelim (Bilgelik 2:19–20).
CAPUT XLIV Quia mortuus est. 1. Post flagella et crucem, fellisque et aceti potationem, deinde sequitur mors ejus. Quam lex ipsa non siluit, dicens: Recubans dormivit, ut leo, et ut catulus leonis; quis suscitabit eum (Gen. XLIX, 9)? Clamat etiam eamdem mortem ejus et LXVII Psalmus: Deus noster, Deus salvos faciet nos, et Domini mors, et Domini exitus mortis. 2. Quid apertius diceretur? Dominus enim Jesus, qui interpretatur Salvator, ipse est Deus noster, salvos faciens nos, quem quia oportuit nasci, et a vita exire per mortem, ideo subjunctum est: Domini mors, et Domini exitus. Item per Isaiam: Tanquam ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum. Pro peccatis populi sui ductus est ad mortem (Isai. LIII, 7). 3. Judaei autem Christum, quem sperant venturum, moriturum non sperant. Ideoque respondeant: Quis est iste quem propheta annuntiat? item apud Jeremiam sic dicit: Inebriavi animam lassam, et omnem animam esurientem saturavi, ideo quasi de somno suscitatus sum, et vidi, et somnus meus dulcis mihi (Jerem. XXXI, 25). 4. Danieli quoque angelus de occisione et morte Christi sic loquitur, dicens: Scito et animadverte, ab exitu sermonis, ut iterum aedificetur Jerusalem, usque ad Christum ducem hebdomadae septem et hebdomadae LXII erunt, et post hebdomadas LXII occidetur Christus; id est, post quadringentos nonaginta annos, et non erit ejus populus qui eum negaturus est. Unde et ibi sequitur clades Judaeorum, quae postea completa est: Et civitatem, et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo (Dan. IX, 25), id est, Romanus exercitus cum Vespasiano. 5. Item in Sapientia sic legitur de morte ejus: Contumeliis et tormentis interrogemus eum, ut sciamus reverentiam illius, et probemus patientiam ipsius, morte turpissima condemnemus eum (Sap. II, 19).
1.4545. Çilesi Sırasında Karanlık Çöktüğü
1. Çilesi sırasında gün ortasında karanlık çöktüğünü ve güneşin kaçtığını kutsal kitaplar da söyler. Peygamber Amos buna tanıktır: O gün, diyor Rab, güneş size öğle vakti batacak, gün ışığında yeryüzünü karartacağım (Amos 8:9).
2. Yeremya da şöyle der: Doğuran kadın dehşete kapıldı (yani Kudüs) ve canı daraldı; daha gün ortasıyken güneşi battı; utandırıldı, lanetlendi; onlardan arta kalanları kılıca teslim edeceğim (Yeremya 15:9). Bu da Vespasianus eliyle gerçekleşmiştir.
CAPUT XLV. Quia in passione ejus tenebrae factae sunt. 1. Quod vero media die in passione ejus tenebrae factae sunt, et sol ipse refugit, hoc etiam divini libri loquuntur, Amos propheta testante: Et erit in die illa, dicit Dominus, occidet vobis sol meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis (Amos VIII, 9). 2. Et Jeremias: Exterrita est, inquit, quae parturit, id est, Jerusalem, et afflicta est anima ejus: occidit ei sol, cum adhuc medius dies esset; confusa eat et maledicta; reliquias eorum in gladium dabo (Jerem. xv, 9). Quod factum est per Vespasianum.
1.4646. Bacaklarının Kırılmadığı
1. Yalnız haydutların bacaklarını kırıp onunkini kırmayacakları daha önce söylenmişti: Onun kemiğini kırmayacaksınız (Çıkış 12:46; Sayılar 9:12; Yuhanna 19:36). Çünkü onlara Paskalya'yı koyun simgesiyle kutlamaları buyrulmuştu. Bu koyunda, kesilmeye götürülen koyun gibi götürülecek olan Rab'bin çilesinin gölgesi önceden belirmişti (Yeşaya 53:7). O kuzu simgesi Mesih'in çilesini gösteriyordu.
CAPUT XLVI. Non fregerunt ejus crura. 1. Porro, quia non fregerunt ejus crura, nisi tantum latronum, jam praedictum fuerat: Os ejus non comminuetis (Exod. XII, 46; Num. IX, 12; Joan. XIX, 36); praeceptum enim fuerat eis celebrare pascha in ovis similitudine; in qua Dominicae passionis umbra praecesserat, qui tanquam ovis ad occisionem ductus est (Isai. LIII, 7). Illa enim figura agni Christi passionem significabat.
1.4747. Mızrakla Vurulduğu
1. Böğrünün mızrakla vurulacağı kendisi tarafından Eyüp'ün ağzından şöyle önceden bildirilmiştir: Beni kırdı, beni hedef gibi dikti; mızraklarıyla çevremi sardı, böğrümü yaraladı, yara üstüne yarayla beni parçaladı (Eyüp 16:12–14); yani çivilerin yarası üstüne mızrak yarası. Davut aracılığıyla da aynı şey önceden söylenmiştir: Yaralarımın acısına ekleme yaptılar (Mezmur 69:26).
2. Yeremya aracılığıyla da şöyle der: Yayını gerdi, beni oka hedef kıldı, sadağının oklarını böbreklerime sapladı (Ağıtlar 3:12–13). Rab yine peygamber aracılığıyla aynı halk için der ki: Bana geri dönen ok oldular (Hoşea 7:16). Zekeriya da şöyle der: Çaktıklarına bakacaklar (Zekeriya 12:10); yani çarmıha gerdikleri insana. Bu tanıklıkla, Mesih'in çarmıha gerildiği tenle geleceği de vaat edilmiştir.
CAPUT XLVII. Lancea percussus est. 1. Et quia lancea latus ejus percussum est, sic praenuntiatum est ab ipso per Job: Confregit me, et posuit me quasi in signum; circumdedit me lanceis suis; convulneravit lumbos meos, concidit me vulnere super vulnus (Job. XVI, 13), id est, vulnere lanceae super vulnus clavorum. Unde etiam et per David: Super dolorem vulnerum meorum addiderunt (Psal. LXVIII, 27), sic est ab eo praenuntiatum. 2. Et per Jeremiam: Tetendit arcum suum, et posuit me, quasi signum ad sagittam, misit in renibus meis filias pharetrae suae (Thren. in, 12). Et iterum de ipso populo sic ait idem Dominus per prophetam: Facti sunt mihi in sagittam reciprocam (Osee VII, 16). Et Zacharias: Videbunt, in quem confixerunt. Utique hominem quem crucifixerunt. Quo etiam testimonio promissus est Christus in ea qua crucifixus est carne venturus.
1.4848. Böğründen Kan ve Su Aktığı
1. Böğründen kan ve su aktığını Zekeriya söyler: Sen de Ahdinin kanıyla tutsaklarını susuz çukurdan çıkardın (Zekeriya 9:11). Yine: Adam Doğu'dan çıkarken, işte sağ yandan sular taşıyordu (Hezekiel 47:1–3); yani Mesih'in sağ yanından.
2. Böğründen akan bu su için başka bir peygamber de şöyle der: İçinden yaşayan su ırmakları akacak (Yuhanna 7:38). Bunlar iman edenlere hayat veren, susuzlara bahşedilen vaftiz sularıdır; bu sularla şu yazılan gerçekleşir: Yıkanın, temizlenin (Yeşaya 1:16); ve: Beni yıkayacaksın, kardan beyaz olacağım (Mezmur 51:7).
CAPUT XLVIII. De latere manavit sanguis et aqua. 1. Nam quia ex latere ejus sanguis et aqua manavit, Zacharias dicit: Tu quoque in sanguine Testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu, in quo non est aqua (Zach. IX, 11). Et iterum: Cum egrederetur vir ab Oriente, ecce aquae redundantes a latere dextro (Ezech. XLVII, 3), scilicet, Christi. 2. Item de eadem aqua, quae ex latere ejus profluit, propheta alius sic dicit: Flumina aquae viventis egredientur de ventre illius, aquae scilicet baptismatis, quae credentes vivificant, et quae silientibus largiuntur, quando impletur quod scriptum est: Lavamini, mundi estote (Isai. I, 16); et: Lavabis me, et super nivem dealbabor (Psal. L, 9).
1.4949. Gömüldüğü
1. Mezara konup toprağa verildiği Mezmurlarda söylenir: Beni çağın ölüleri gibi karanlıklara yerleştirdiler (Mezmur 143:3). Bu sanki "insanlar gibi" demektir, çünkü kendisi Tanrı'ydı. Yeşaya da şöyle der: Rab'bin adı, silinmeyecek ebedî bir işaret olacak (Yeşaya 55:13). Onun mezarı şanlı olacak (Yeşaya 11:10). Başka bir yerde de: Kötüleri onun gömülmesinin, zenginleri ölümünün karşılığı kılacağım (Yeşaya 53:9).
CAPUT XLIX. Sepultus est. 1. Quia sepulturae traditus est, et humatus, in Psalmis dicitur: Collocaverunt me in obscuris, sicut mortuos saeculi. Quasi diceret: Sicut homines, utique quia ipse Deus erat. Item Isaias: Et erit Dominus nominatus, in signum aeternum, quod non auferetur. El erit sepulcrum ejus gloriosum. Et alibi: Dabo impios pro sepultura ejus, et divites pro morte ejus (Isai. LV. 13; XI, 10; LIII, 9).
1.5050. Mezarın Ağzına Taş Konduğu
1. Gömüldükten sonra mezarın ağzına taş konduğunu Yeremya aracılığıyla şöyle söyler: Hayatım çukura düştü, üstüme taş koydular (Ağıtlar 3:53). Yine: Yollarımı yontma taşlarla kapattı, çıkamayayım diye etrafıma duvar ördü (Ağıtlar 3:9, 7).
CAPUT L. Lapis ad ostium monumenti positus est. 1. Quia postquam sepultus est, lapis ad ostium monumenti positus est, per Jeremiam idem ait: Lapsa est in lacum vita mea, et posuerunt lapidem super me. Et iterum: Conclusit vias meas lapidibus quadris, circumaedificavit adversum me, ut non egrediar.
1.5151. Ölüler Diyarına İndiği
1. Ölüler diyarına indiğini Rab, Sirak Kitabı'nda şöyle söyler: Yerin bütün derinliklerine gireceğim, uyuyanların hepsine bakacağım, Tanrı'ya ümit bağlayanları aydınlatacağım (Sirak 24:32). Mezmurlarda da: Hayatım ölüler diyarına yaklaştı, çukura inenlerle bir sayıldım; ölüler arasında hür, yardımsız bir insan gibi oldum (Mezmur 88:3–5). Çünkü insan olarak ölüler diyarına indi, ama ölüler arasında tek hür olan oydu, çünkü ölüm onu tutamadı.
CAPUT LI. Descendit ad inferos. 1. Quia in infernum descendit, sic idem Dominus in Ecclesiastico dicit: Penetrabo omnes inferiores partes terrae, et inspiciam omnes dormientes, et illuminabo sperantes in Deum (Eccli. xxiv, 45). Item in Psalmis: Vita mea inferno appropinquavit, aestimatus sum cum descendentibus in lacum, factus sum sicut homo sine adjutorio inter mortuos liber (Psal. LXXXVII, 4). Descendit enim, sicut homo, in infernum, sed solus inter mortuos liber fuit, quia mors illum tenere non potuit.
1.5252. Ölüme İnip Dilediklerini Kurtardığı
1. Ölüler diyarına inerek şeytanın tutsak ettiklerini kurtardığını ve sonra yeniden göğe döndüğünü Hoşea aracılığıyla şöyle önceden bildirmiştir: Ben, ben alıp gideceğim; alıp götüreceğim, kurtaran olmayacak; gidip yerime döneceğim (Hoşea 5:14–15); yani gökteki tahtına. Biraz ileride de der ki: Onları ölümün elinden kurtaracağım, ölümden satın alacağım. Ey ölüm, senin ölümün olacağım; ey ölüler diyarı, seni ısıracağım (Hoşea 13:14).
CAPUT LII. Descendens de morte quos voluit liberavit. 1. Quia in infernum descendens eos qui captivi erant a diabolo eruit, et sic iterum ad coelestia remeavit, idem per Osee ita ante praenuntiavit: Ego, inquit, ego capiam, et vadam; tollam, et non est qui eruat; vadens revertar ad locum meum; id est, ad coeleste solium. Et infra: De manu, inquit, mortis liberabo eos, de morte redimam illos. Ero mors tua, o mors, ero morsus tuus, inferne (Ose. v, 14; XIII, 14).
1.5353. Mesih'in Bedeninin Mezarda Çürümediği
1. Mesih'in bedeninin mezarda çürüme görmediğini, hemen ölümü yenip dirilerek ölüler diyarından döndüğünü de Mezmurlarda peygamber aracılığıyla önceden söylemiştir: Tenim ümit içinde dinleniyor; çünkü canımı ölüler diyarında bırakmayacaksın, kutsalının çürüme görmesine izin vermeyeceksin (Mezmur 16:9–10). Bu diriliş üçüncü mezmurda da şöyle dile getirilir: Uyudum, dinlendim ve kalktım, çünkü Rab beni kaldırdı (Mezmur 3:5).
2. Peygamber orada uyuyup kalktığını söylerken, bu uykunun ölüm, uyanışın da diriliş olduğundan başka ne anlatır? Bu, kırkıncı mezmurda daha açık gösterilir: Sen ise, ya Rab, bana merhamet et, beni kaldır, onlara karşılık vereceğim (Mezmur 41:10). Yine: Uyuyan bir daha kalkmaz mı? (Mezmur 41:8). Dördüncü mezmurda da: Huzur içinde uyuyacak, dinleneceğim, çünkü ya Rab, beni tek başına ümide yerleştirdin (Mezmur 4:8). "Tek başına" der, çünkü yalnız o ölümden hemen sonra dirilecek biçimde dinlenmiştir.
3. Aynı dirilişi Yeşaya aracılığıyla da şöyle haykırır: Şimdi kalkacağım, diyor Rab, şimdi yükseleceğim, şimdi yukarı alınacağım (Yeşaya 33:10). Burada onun dirilişi ve göğe çıkışı açıkça tanıklanmıştır. Sonra Yahudilerin hıncını da ekleyerek der ki: Yanılgıya gebe kalacak, onu doğuracaksınız. Ruhunuz ateş gibi sizi yiyip bitirecek (Yeşaya 33:11).
CAPUT LIII. Corpus Christi in Sepulcro non vidit corruptionem. 1. Quod corpus Christi in sepulcro corruptionem non vidit, sed statim, devicta morte, resurrens, ab inferis remeavit, et hoc per prophetam idem in Psalmis praedixit: Caro mea requiescit in spe. Quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. De qua resurrectione et in psalmo tertio ita cantatur: Ego dormivi, et requievi, et resurrexi, quia Dominus suscitavit me. 2. Ubi quid aliud indicat propheta, quod dormierit, et resurrexit, nisi quod somnus iste mors esset, et evigilatio resurrectio? quod in quadragesimo psalmo manifestius ostenditur, ubi dicit: Tu autem, Domine, miserere mei, et resuscita me, et retribuam eis (Psal. XL, 11). Et iterum: Nunquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat (Psal. XL, 9)? Item in psalmo quarto: In pace dormiam, et requiescam, quoniam tu, Domine, singulariter in spe constituisti me. Singulariter, quia solus ipse sic requievit, ut confestim post mortem resurgeret. 3. Item per Isaiam de eadem resurrectione sua sic clamat: Nunc exsurgam, dicit Dominus, nunc exaltabor, et nunc sublevabor (Isai. XXXIII, 10). Ubi aperte testimonium resurrectionis et ascensionis ejus ostenditur. Unde et ibi zelum Judaeorum subjecit, dicens: Concipietis errorem et parietis. Spiritus vester, ut ignis, vorabit vos.
1.5454. Ölüler Diyarından Dirildiği
1. Üçüncü gün ölüler diyarından dirildiğini peygamber Hoşea önceden söylemişti: Gelin, Rab'be dönelim; çünkü O yakaladı, O bize şifa verecek; iki gün sonra bizi diriltecek, üçüncü gün bizi kaldıracak ve onun huzurunda yaşayacağız (Hoşea 6:1–2). Bunların hepsi Mesih'te böylece gerçekleşti: Perşembe günü ele verildi, Hazırlık günü çile çekti, Pazar günü şafak vakti dirilip ölüler diyarından döndü.
2. Bu yüzden peygamber şunu ekler: Onun çıkışı şafak gibi hazırlanmıştır (Hoşea 6:3). Kalkacağız ve onun huzurunda yaşayacağız sözünü ise peygamber kendi adına ve ölüler diyarında bulunup üçüncü gün onunla birlikte dirilen kutsallar adına söyler.
CAPUT LIV. Resurrexit ab inferis. 1. Quia ab inferis tertia die resurrexit, Osee propheta praedixerat, dicens: Venite, et revertamur ad Dominum, quia ipse cepit, et sanabit nos, vivificabit not post duos dies, in die tertia suscitabit nos, et vivemus in conspectu ejus (Ose. VI, 1). Omnia haec in Christo ita completa sunt. Quinta enim feria traditus, Parasceve passus, Dominica circa diluculum resurgens, ab inferis remeavit. 2. Unde et subjunxit propheta: Quasi diluculo praeparatus est egressus ejus. Quod autem dixit resurgemus et vivemus in conspectu ejus, hoc propheta de sui persona, vel sanctorum, eloquitur, qui in inferno erant, et cum illo tertia die resurrexerunt.
1.5555. Elçilerin Vaaza Gönderildiği
1. Mesih'in dirilişinden sonra balıkçılara görünüp onları milletlere vaaz etmeye gönderdiğini Yeremya aracılığıyla önceden şöyle hatırlatmıştır: Birçok balıkçı göndereceğim, diyor Rab, onları avlayacaklar (Yeremya 16:16). Nitekim Matta İncili'nde okuruz: İsa Celile Denizi kıyısına gelince Petrus'u ve kardeşi Andreas'ı denize ağ atarken gördü ve onlara dedi ki: Ardımdan gelin, sizi insan balıkçıları yapacağım (Matta 4:18–19).
2. Aynı şekilde Zebedi oğlu Yakup ile kardeşi Yuhanna'yı da babaları Zebedi ile teknede ağ örerken görünce çağırdı; onları balık avcılığından insan avcılığına geçirdi, öyle ki vaaz ağıyla bütün iman edenleri bu çağın derinliğinden çıkarsınlar. Bu balıkçılardan sonra şöyle devam eder: Avcılar göndereceğim, onları dağlardan, tepelerden, kaya kovuklarından avlayacaklar (Yeremya 16:16). Bu özellikle milletlerin dönüşüne aittir; elçiler onları her yerden yakaladılar, çünkü ruhları toplamakla görevlendirilmişlerdi.
3. Rab onları dirilişinin şanından sonra milletlere vaaza göndereceği için Yeşaya aracılığıyla da önceden şöyle demiştir: Bütün milletleri ve dilleri toplamaya geliyorum; gelecekler, şanımı görecekler, aralarına bir işaret koyacağım (yani çarmıhı) ve onlardan kurtulanları denize, Afrika'ya, Libya'ya, ok tutan milletlere göndereceğim (ok, vaazın hızlı sözüdür); yani İtalya'ya, Yunanistan'a, uzak adalara, beni duymamış ve şanımı görmemiş olanlara (Yeşaya 66:18–19). Bu sözde peygamberlik özellikle gönderilen elçileri bildirir.
4. İncil'i bütün dünyada vaaz ettiklerini de peygamberler susarak geçmemiştir. Onlar için Mezmurlarda önceden şöyle söylenmiştir: Sesi duyulmayan hiçbir dil, hiçbir söz yoktur. Sesleri bütün yeryüzüne, sözleri dünyanın uçlarına ulaştı (Mezmur 19:3–4).
CAPUT LV. Apostoli ad praedicandum missi. 1. Quia post resurrectionem suam Christus piscatoribus apparuit, et praedicare eos gentibus misit, per Jeremiam ante sic meminit, dicens: Ego mittam piscatores multos, dicit Dominus, et piscabuntur eos (Jerem. XVI, 16). Denique secundum Matthaei Evangelium legitur quod Jesus veniens juxta mare Galileae, vidit Petrum et Andream, fratrem ejus, mittentes retia in mare, quibus diXit: Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum (Matth. iv, 18). 2. Similiter et duos alios fratres Jacobum Zebedaei, et joannem fratrem ejus, dum vidisset in navicula cum patre Zebedaeo texentes retia, provocans eos, de piscatoribus piscium piscatores reddidit hominum, scilicet, ut praedicationis reti cunctos credentes de profundo saeculi hujus extraherent. Post hos piscatores sequitur: Et mittam venatores, et venabuntur eos de montibus, et de collibus, et de cavernis petrarum (Jerem. XVI, 16); quod specialiter ad conversionem pertinet gentium, quas undique apostoli ceperunt, qui super assumptionem constituti sunt animarum. 3. Quos quia post gloriam resurrectionis suae Dominus ad praedicandum in gentibus mitteret, et per Isaiam sic praelocutus est, dicens: Venio, inquit, ut congregem cum omnibus gentibus et linguis, et venient, et videbunt gloriam meam, et ponam in eis signum, utique crucis; et mittam ex eis qui salvati fuerint ad gentes in mare, in Africam, in Libyam, tenentes sagittam, id est, velocem praedicationis sermonem, in Italiam quippe et Graeciam, et ad insulas longe, et ad eos qui non audierunt de me. et non viderunt gloriam meam (Isai. LXVI, 18, 19); in qua sententia specialiter missi apostoli prophetantur. 4. Simulque et quod per totum mundum praedicaverunt Evangelium, id ipsum prophetae non tacuerunt; de quibus etiam in Psalmis ante praedictum est: Non sunt loquelae, neque sermones, norum non audiantur voces eorum. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. (Psal. XVIII, 4).
1.5656. Göğe Çıktığı
1. Dirilişinden sonra Mesih'in insan suretiyle göğe, Baba'nın yanına çıktığını Daniel söyler: Gece görümde baktım, işte göğün bulutlarıyla insanoğluna benzer biri geliyordu, Günlerin Eskisi'ne (yani Baba'ya) kadar ulaştı. Sonra ekler: Onu huzuruna getirdiler. O da ona güç ve krallık verdi; bütün halklar, oymaklar ve diller ona kulluk edecek; onun gücü alınmayacak ebedî bir güçtür, krallığı bozulmayacak bir krallıktır (Daniel 7:13–14).
2. Mezmur yazarı onun göğe çıkışını bir daha şöyle gösterir: Kendi odasından çıkan güvey gibidir; yolunu koşmak için dev gibi coştu; çıkışı göğün en ucundandır, varışı göğün öbür ucunadır (Mezmur 19:5–6). Çünkü gökten gelerek ölüler diyarına kadar indi; dönüp göğe çıkarak ve Baba'nın sağına oturarak, daha önce yalnız başına çıktığı yere, kendi meskenine geri gitti.
3. Onun göğe çıkışının, oraya girişinin ne sevinçlerle karşılandığını Mezmur yazarı gösterir. Gökteki güçler, Mesih'in teninin bulutlarla yükselip göğün kapılarından girdiğini görünce dediler ki: Ey önderler, kapılarınızı kaldırın, ey ebedî kapılar, yükselin, şan Kralı girecek. Kimdir bu şan Kralı? Güçlü ve kudretli Rab, savaşta kudretli Rab (Mezmur 24:7–8).
4. Davut başka bir yerde de onun çıkışını hatırlatarak der ki: Keruvların üzerine bindi, uçtu; rüzgârların kanatları üzerinde uçtu (Mezmur 18:10). Yine: Yükseğe çıktı, tutsaklığı tutsak etti, insanlara armağanlar verdi (Mezmur 68:18). Yeryüzünde olmasaydı çıktığı söylenmezdi. Tutsaklığı tutsak etti ne demektir? Ölümü yenerek yeryüzünden aldığı teni bir tutsak gibi göğe götürdü demektir.
5. Bu yüzden peygamber bundan sonra bütün milletleri Tanrı'yı övmeye çağırır ve Mesih'in aynı çıkışını onlara şöyle önceden bildirir: Yeryüzünün krallıkları, Tanrı'ya ezgi söyleyin, Rab'be ilahi okuyun, göklerin göğüne Doğu'ya doğru çıkan Tanrı'ya ilahi okuyun (Mezmur 68:32–33). Doğu'ya doğru demesi yerindedir, çünkü Mesih'in dirildiği ve oradan göğe çıktığı yer Doğu bölgelerindedir. Ardından şunu ekler: Ey Tanrı, girişlerin görüldü, Tanrım'ın, Kralım'ın girişleri (Mezmur 68:24). Çünkü bütün elçilerin ve beş yüz adamın gözleri önünde göğe çıkmıştır.
6. Süleyman da Ezgiler Ezgisi'nde onun çıkışını bildirir: İşte geliyor, dağların üzerinden sıçrayarak, tepelerin üzerinden atlayarak (Ezgiler 2:8). Amos da der ki: Rab göğe çıkışını kurdu, vaadini yeryüzünde sağlamlaştırdı (Amos 9:6). Rab'bin Yeşaya aracılığıyla söylediği Şimdi kalkacağım, şimdi yükseleceğim, şimdi yüceltileceğim (Yeşaya 33:10) sözü de Mesih'in dirilişine ve göğe çıkışına tanıklık eder. Sanki açıkça şöyle demektedir: şimdi ölülerin arasından kalkacağım, şimdi göğe yükseleceğim, şimdi krallıkta yüceltileceğim. Bu yüzden aynı Yeşaya başka bir yerde der ki: İşte kulum anlayacak, yükseltilecek, yukarı alınacak, çok yüce olacak (Yeşaya 52:13). Bu da elbette göğe çıkışa ve krallığın şanına aittir.
CAPUT LVI. ln coelum ascendit. 1. Jam vero quia post resurrectionem suam in hominis forma Christus in coelum usque ad Patrem ascendit, Daniel dicit: Aspiciebam in visu noctis. et ecce in nubibus caeli quasi filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum dierum pervenit; id est, usque ad Patrem. Post haec adjecit: Et in conspectu ejus obtulerunt eum, et dedit ei potestatem, et regnum, et omnis populus, tribus et linguae ipsi servient, potestas ejus potestas aeterna quae non auferetur, et regnum ejus, quod non corrumpetur (Dan. VII, 15). 2. Hujus ascensionem in coelis rursus Psalmista sic indicat: Ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo; exsultavit, ut gigas, ad currendam viam, a summo caelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus (Psal. XVIII, 6). Veniens enim de coelo, usque ad inferos descendit; regressusque, repetiit mansionem suam, ascendens et sedens ad dexteram Patris, de quo antea solus exivit. 3. Cujus ascensus in coelum, vel introitus, quibus gaudiis declaretur, Psalmographus indicat. Videntes enim potestates aethereae carnem Christi ascendentem in nubibus, et portas coeli ingredientem, dixerunt: Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloria. Quis est iste Rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio (Psal. XXIII, 7). 4. Hunc ascensum eius et alibi commemorans David dicit: Ascendit super cherubim, et volavit, volavit super pennas ventorum (Psal. XVII, 11). Et iterum: Ascendit in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus (Psal. LXVII, 19). Qui utique nisi fuisset in terra, non diceretur ascendere. Sed quid est captivam duxit captivitatem, nisi quia, devicta morte, ipsam carnem, quam e terris assumpserat, quasi captivam in coelum ducebat? 5. Unde et post haec propheta hortatur omnes gentes, provocans eas ad laudem Dei, eumdemque ascensum Christi eisdem iterum sic praenuntians, ait: Regna terrae. cantate Deo, psallite Domino, psallite Deo, qui ascendit super coelos coelorum ad Orientem. Et bene adjecit, ad Orientem, quia idem locus in Orientis partibus est, ubi Christus resurrexit, et inde in caelum ascendit. Et post haec subdidit: Visi sunt ingressus tui, Deus, ingressus Dei mei regis (Psalm. LXVII, 25). Videntibus enim omnibus apostolis atque quingentis viris, sic ascendit in coelum. 6. Hujus ascensionem et Salomon in Canticis canticorum praedicat: Ecce hic venit, saliens supra montes, transiliens supra colles (Cant, n, 8). Et Amos dicit: Aedificavit Dominus in caelo ascensum suum, et pollicitationem in terra firmavit (Amos IX, 6). Sed et illud, quod per Isaiam Dominus dicit: Nunc exsurgam, nunc exaltabor, nunc sublimabor (Isai. XXXIII, 10), testimonium resurrectionis et ascensionis Christi declarat, quasi aperte diceret: Nunc exsurgam a mortuis, nunc exaltabor in coelum, nunc sublimabor in regno. Unde et alibi ipse Isaias: Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde (Isai. LII, 13). Quod utique ad ascensionem coeli et ad gloriam pertinet regni.
1.5757. Baba'nın Sağında Oturduğu
1. Baba'nın sağında oturduğu Mezmurlarda yazılıdır: Rab Rabbime dedi ki: Düşmanlarını ayaklarının altına tabure yapıncaya dek sağımda otur (Mezmur 110:1). Yahudiler araştırsınlar: Rab'bin "Sağımda otur" dediği kimdir? Bir başmelek mi? Sanmıyorum; bir melek de değil, bir peygamber de. Çünkü hiçbiri bu şanda değildir. Görünmez Tanrı kimi yanında oturmaya layık bulmuşsa, Baba'nın sağında oturan odur.
2. O, Tanrı'nın yanında oturmaya layık olduğu gibi tabiat ve ad bakımından da layıktır. Mezmur da onun hakkında der ki: Rab bütün milletler üzerinde hüküm sürecek, Tanrı kutsal tahtına oturdu (Mezmur 47:8). Yine: Rab tahtını gökte kurdu, krallığı her şeye egemen olacak (Mezmur 103:19).
CAPUT LVII. Sedet ad dexteram Patris. 1. Quia sedet ad dexteram Patris, in Psalmis scriptum est: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis; donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum (Psal. CIX, 1). Inquirant ergo Judaei cui dictum est a Domino Sede a dextris meis. Nunquid archangelo? non opinor, neque angelo, neque prophetae. Nam nullus eorum in ea gloria est, sed ille quem dignum consessu suo invisibilis Deus habet, hic sedet ad dexteram Patris. 2. Qui sicut consessu Dei dignus est, ita et natura dignus est, et nomine. De quo dicit et psalmus: Regnabit Dominus super omnes gentes, Deus sedit super sedem sanctam suam (Psal. XLVI, 9). Et iterum: Dominus in coelo paravit sedem suam, et regnum ejus omnibus dominabitur (Psal. CII, 19).
1.5858. Mesih'in Krallığının Sonsuz Olacağı
1. Onun krallığının gökte ve yerde ebedî ve sonsuz kalacağını Daniel söyler: Gece görümde gördüm, işte göğün bulutlarıyla insanoğluna benzer biri geliyordu, Günlerin Eskisi'ne kadar ulaştı; onun huzuruna getirildi; ona egemenlik, onur ve krallık verildi; bütün halklar, oymaklar ve diller ona kulluk edecek; onun gücü alınmayacak ebedî bir güçtür, krallığı bozulmayacak bir krallıktır (Daniel 7:13–14).
2. Bu tanıklık, Mesih'in egemenliği ve krallığı Her Şeye Gücü Yeten Tanrı'dan öyle aldığını gösterir ki gücü ebedîdir, krallığı da hiçbir bozulma sonu görmeden kalır. Aynı Daniel yine der ki: O günlerde göğün Rabbi, ebediyen sarsılmayacak bir kral çıkaracak; krallığı başka bir halka geçmeyecek. Bütün krallıkları vurup ezecek, kendisi ise ebediyen duracak (Daniel 2:44).
3. Peygamber Yeşaya da aynı kişi için der ki: Hükümranlığı çoğalacak, barışının sonu olmayacak (Yeşaya 9:7). Mezmurlarda da şöyle okunur: Onun günlerinde adalet ve bol barış doğacak, ay kalkıncaya dek (Mezmur 72:7); yani çağın sonuna kadar.
CAPUT LVIII. Regnum Christi perpetuum erit. 1. Quia regnum ejus in coelo, et in terra aeternum, ac perpetuum permanebit, Daniel dicit: Videbam in visione noctis, et ecce in nubibus coeli, quasi filius hominis veniebat, et usque ad Vetustum dierum pervenit, et in conspectu ejus perlatus est, et ipsi datus est principatus, et honor, et regnum, et omnis populus, tribus et linguae ipsi servient, potestas ejus potestas aeterna, quae non. auferetur, ei. regnum ejus, quod non corrumpetur (Dan. VII, 13). 2. Quo testimonio ostenditur ita accepisse Christum ab omnipotente Deo dominationem et regnum, ut potestas ejus aeterna sit, et regnum ejus sine ullo corruptionis fine permaneat. Et iterum idem Daniel: In diebus illis suscitabit Dominus coeli regem, qui in aeternum non commovebitur, et regnum ejus populo alteri non tradetur. Percutiet et conteret universa regna, et ipsum stabit in aeternum (Dan. II, 44). 3. Et Isaias propheta de eodem: Multiplicabitur, inquit, ejus imperium, et pacis non erit finis (Isai. II, 7). Et in psalmis sic legitur: Orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis, donec extollatur luna (Psal, LXXI, 7); id est, usque ad consummationem saeculi.
1.5959. Mesih'in Göğe Çıkışından Sonra Kutsal Ruh'u Elçilerin Üzerine Gönderdiği
1. Göğe çıkışından sonra Kutsal Ruh'u elçilerin üzerine gönderdiğini Davut şöyle söyler: Yükseğe çıktı, tutsaklığı aldı, insanlara armağanlar verdi (Mezmur 68:18). Çünkü göğe çıkışından sonra, bütün armağanların doluluğu kendisinde olan Kutsal Ruh'u gönderdi.
2. Bunu peygamber Yoel aracılığıyla da şöyle bildirmiştir: Bundan sonra ruhumdan bütün insanların üzerine dökeceğim; oğullarınız ve kızlarınız peygamberlik edecek, yaşlılarınız rüyalar görecek, gençleriniz görümler görecek; o günlerde kullarımın ve cariyelerimin üzerine de ruhumdan dökeceğim (Yoel 2:28–29). Zekeriya da der ki: Davut'un evi ve Kudüs'te oturanlar üzerine lütuf ve yakarış ruhunu dökeceğim (Zekeriya 12:10).
CAPUT LIX. Christus post ascensionem suam Spiritum sanctum super apostolos misit. 1. Quia post ascensionem suam Spiritum sanctum super apostolos misit, David ita dicit: Ascendit in altum, cepit captivitatem, dedit dona hominibus (Psal. LXVII, 19). Post ascensionem enim suam misit Spiritum sanctum, in quo omnium est plenitudo donorum. 2. De quo et per Joelem prophetam annuntiavit dicens: Erit, inquit, post haec effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri, et filiae vestrae, senes vestri somnia somniabunt, et juvenes vestri visiones videbunt, sed et super servos meos et ancillas in diebus illis effundam de spiritu meo (Joel. II, 28). Et Zacharias: Effundam, inquit, super domum David et super habitantes Jerusalem spiritum gratiae et precum (Zach. XII, 10).
1.6060. Elçilerin Çeşitli Dillerde Konuştuğu
1. Elçilerin Kutsal Ruh'la dolup bütün milletlerin dilleriyle Tanrı'nın büyük işlerini anlatacağı da önceden bildirilmiştir. Mezmur yazarı şöyle der: Sesi duyulmayan hiçbir dil, hiçbir söz yoktur. Sesleri bütün yeryüzüne, sözleri dünyanın uçlarına ulaştı (Mezmur 19:3–4).
CAPUT LX. Apostoli variis linguis locuti sunt. 1. Quia apostoli Spiritu sancto repleti, linguis universarum gentium locuti sunt magnalia Dei, et hoc ante praenuntiatum est, dicente Psalmista: Non sunt loquelae, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis verba eorum (Psalm. XVIII, 4).
1.6161. Yargılamak İçin Geleceği
1. Mesih'in gökten yargıç olarak geleceğini umduğumuz, Baba'nın bütün yargıyı ona verdiği Hezekiel aracılığıyla şöyle bildirilir: Rab Tanrı şöyle diyor: Sarığı çıkar, tacı kaldır; alçakları yükselten, yüceleri alçaltan bu değil mi? Haksızlık, haksızlık, haksızlık kılacağım onu; yargı hakkı kendisinin olan gelinceye kadar bu olmayacak, onu ona vereceğim (Hezekiel 21:26–27).
2. Yeşaya onun için der ki: Rab bir yiğit gibi çıkacak, bir savaşçı gibi hıncını uyandıracak, bağıracak, haykıracak, düşmanlarına karşı güçlenecek. Hep sustum, sessiz kaldım, duvar gibi sabrettim; konuşacağım, dağıtacağım, hepsini birden yutacağım (Yeşaya 42:13–14). Bu, ikinci gelişine aittir: o zaman yargılanmak için alçakgönüllü olarak değil, güçlü bir yargıç olarak çıkacak; ilk gelişinde yaptığı gibi susmayacak, tensel çilesinde olduğu gibi sabretmeyecek, yargılarken haykıracak. Duvar gibi konuşacak, çünkü yıkılan bir duvar gibi düşmanlarını ansızın ezecektir.
3. Mezmur yazarının tanıklığı da bunu öğretir: Tanrı açıkça gelecek, Tanrımız susmayacak (Mezmur 50:3). Çünkü alçakgönüllülük içindeki ilk gelişinde yargılanırken sustuysa da, ikincisinde yargılamak üzere açıkça geldiğinde susmayacak, herkese işlerine göre karşılık vermek için haykıracaktır.
4. Devamında şöyle der: Önünde ateş yanacak (Mezmur 50:3). Çünkü günahkârların işlerini odun, ot, saman gibi yakacak, adillerin yaptıklarını ise altın, gümüş, değerli taşlar gibi sınayacaktır (1 Korintliler 3:12). Adiller şöyle diyecekler: Ateşten ve sudan geçtik, sen bizi serinliğe çıkardın (Mezmur 66:12). Halkını ayırmak için yukarıdaki göğü ve yeri çağıracak. Ahdini kurbanlar üzerine kuran kutsallarını ona toplayın; gökler onun adaletini bildirecek, çünkü yargıç Tanrı'dır (Mezmur 50:4–6).
5. Yeşaya da der ki: Rab sesinin yüceliğini duyuracak, öfkesinin tehdidi ve yakıcı ateşin alevi içinde kolunun dehşetini gösterecek; kasırgayla ve dolu taşıyla ezecek (Yeşaya 30:30). Tanrı'nın kolu Mesih'tir; alev ve fırtına dehşeti içinde yargılamak için gelecektir. Aynı peygamber onun yargısı için yine der ki: Eski günlerdeki gibi, çağların nesillerindeki gibi kalk. Kibirliyi vuran, ejderhayı yaralayan sen değil misin? (Yeşaya 51:9).
6. Burada Mesih'in ikinci gelişi bildirilir: iyilerle kötüleri ayırmak için yargıya, çağların nesillerinde kalktığı aynı kudretle kalkacaktır. Bu, başlangıçta kibirliyi, yani şeytanı iyi meleklerin topluluğundan ayırarak vurduğu zamandır. Peygamber Mika da Mesih'in bu yargısı için şöyle der: Ey tepeler, ey yerin güçlü temelleri, Rab'bin yargısını dinleyin; çünkü Rab'bin halkıyla davası vardır, İsrail'le hesaplaşacak: Ey halkım, sana ne yaptım, seni nasıl üzdüm? Bana cevap ver (Mika 6:2–3).
7. Çünkü o zaman, Zekeriya'nın dediği gibi, Çaktıkları kişiye bakacaklar, tek oğul için dövünür gibi onun için dövünecekler, ilk doğanın ölümüne yanar gibi ona yanacaklar (Zekeriya 12:10). Kendi çarmıha gerdiklerinin yargıladığını, Baba'nın ve kendisinin yüceliği içinde hüküm sürdüğünü gördüklerinde yanacaklardır. Kanun'dan önce İncil'in faziletleriyle parlayan Eyüp de kurtarılacağını, diriltileceğini, dirileri ve ölüleri yargılamaya gelecek olan yargıç Tanrı'nın önüne çıkarılacağını peygamberce bir otoriteyle şöyle bildirir: İnanıyorum ki kurtarıcım yaşıyor, son gün topraktan kalkacağım, yeniden derimle sarılacağım ve tenimde Kurtarıcım Tanrı'yı göreceğim (Eyüp 19:25–26). Hangi Tanrı'yı? Yargıda görülecek olanı. Nitekim okuruz: Çaktıklarına bakacaklar (Zekeriya 12:10).
8. Bazıları, dinsizleri kendisinin yargılandığı yerde yargılayacağını söyler ve peygamber Yoel'i tanık gösterir: Bütün milletler kalksın, Yehoşafat vadisine çıksın; çevredeki bütün milletleri yargılamak için orada oturacağım (Yoel 3:12). Birçokları da yargının Rab'bin çile çektiği yerde olacağını ileri sürer ve Yeşaya'yı delil gösterir: Orduların Rabbi Tanrı, dünyanın ortasında bir sonlandırma ve kısaltma yapacak (Yeşaya 10:23).
9. Önce gelecek bu sonlandırma ve kısaltma, gelecek yargıdan başka ne olabilir? Yerin o ortasının nerede olduğunu ise Davut, Rab'bin çilesi hakkındaki güvenilir tanıklığıyla gösterir: Tanrı, Kralımız, çağlardan önce yerin ortasında kurtuluşu gerçekleştirdi (Mezmur 74:12). Çünkü kurtuluşumuz, Rabbimiz, Kurtarıcımız ve Yargıcımız'ın yerin ortasında doğan kurtarışından başka bir şey değildir.
CAPUT LXI. Venturus est ad judicandum. 1. Quod autem Venturum Christum de coelis judicem speramus, et quod ei omne judicium dedit Pater, per Ezechielem ita annuntiatur: Haec dicit Dominus Deus: Aufer cidarim, tolle coronam, nonne hic est qui humiles sublevavit, et sublimes humiliavit? Iniquitalem, iniquitatem, iniquitatem ponam eam; et hoc non factum est, donec veniat cujus est judicium, et tradam ei. 2. De quo Isaias: Dominus, sicut fortis, egredietur, et, sicut vir praeliator, suscitabit zelum, vociferabitur, et clamabit, et super inimicos suos confortabitur. Tacui semper, silui, patiens fui, sicut paries, loquar, dissipabo, et absorbebo simul (Isai. XLII, 13). Hoc ad secundum adventum attinet, in quo non humilis, ut judicetur, sed ut judex fortis egredietur; neque tacebit, quod in priori adventu fecit, aut patiens erit, sicut fuit in passione carnis, sed judicans vociferabitur, loquetur ut paries, quia repente, quasi paries corruens, suos hostes est oppressurus. 3. Hoc etiam et testimonio Psalmistae docetur, ubi dicit: Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit (Psal. XLIX, 3); utique quia etsi in primo humilitatis suae adventu tacuit judicatus, in secundo, dum manifestus venerit, ut judicet, non tacebit, sed clamabit, ut reddat singulis secundum opera eorum. 4. Sequitur: Ignis ante eum ardebit, quia, ut ligna, fenum, stipulam, delinquentium consumpturus est opera, ac, sicut aurum, argentum lapidesque pretiosos, justorum probaturus est gesta (I Cor. III, 12). Qui dicturi sunt: Transivimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium. Advocabit coelum desursum et terram discernere populum suum. Congregate illi sanctos ejus, qui ordinant testamentum ejus super sacrificia. et annuntiabunt coeli justitiam ejus, quoniam Deus judex est (Psal. LXV, 13; XLIX, 4). 5. Et Isaias, Auditam, inquit, faciet Dominus gloriam vocis suae, et terrorem brachii sui ostendet in comminatione furoris, et flamma ignis devorantis. Allidet in turbine et in lapide grandinis (Isai. xxx, 30). Brachium enim Dei Christus est, qui in flamma et terrore tempestatis ad judicandum venturus est. De cujus iterum judicio idem propheta sic dicit: Consurge, sicut in diebus antiquis, in generationibus saeculorum. Nunquid non tu percussisti superbum, vulnerasti draconem? (Isai. LI, 9.) 6. Hic secundus Christi praedicatur adventus, ut ea virtute consurgat ad judicium, ad separationem bonorum atque malorum, qua virtute surrexit in generationibus saeculorum. Hoc est in principio, quando percussit superbum, id est, diabolum, separando eum a bonorum consortio angelorum. De quo Christi judicio et Michaeas propheta sic loquitur, dicens: Audite, colles, judicium Domini, et fortia fundamenta terrae, quia judicium Domini cum populo suo et cum Israel dijudicabitur, dicens: Popule meus, quid feci tibi, aut quid molestus fui tibi! responde mihi (Mich. VI, 1). 7. Tunc enim, juxta Zachariam, Videbunt, in quem confixerunt, et plangent eum planctu, quasi super unigenitum, et dolebunt super eum, ut doleri solet in morte primogeniti (Zach. XII, 10). Dolebunt enim a se crucifixum, cum viderint judicantem, et in Patris ac sua majestate regnantem, Job quoque, ante legem evangelicis virtutibus clarus, redimendum se, et resuscitandum, et Deo judici, qui venturus est judicare vivos et mortuos, praesentandum, prophetica auctoritate pronuntiat dicens: Credo enim quod redemptor meus vivit, et in novissimo die de terra surrecturus sum, et rursum circumdabor pelle mea, et in carne mea videbo Deum Salvatorem meum. Quem Deum, nisi qui videndus est in judicio? sicut legimus: Videbunt in quem confixerunt (Zach. XII. 10). 8. Quem quidam dicunt in eo loco judicaturum impios, ubi ipse est judicatus, Joele propheta testante: Exsurgant, inquit, et ascendant omnes gentes in valle Josaphat, ibi sedebo, ut judicem omnes gentes in circuitu (Joel. III, 12). Nam plerique ibi asserunt futurum judicium, ubi passus est Dominus, Isaia probante: Consummationem, et abbreviationem Dominus Deus exercituum faciet in medio orbis terrae (Isai. X. 23). 9. Quae consummatio et abbreviatio praecessura quae potest esse, nisi judicii futuri? Sed ubi sit medium terrae illud, fidele de passione Domini testimonium David ostendit, qui dicit: Deus autem rex noster ante saecula o/operatus est salutem in medio terrae (Psal. LXXIII, 12). Nulla enim alia est salus nostra, nisi redemptio Domini nostri Salvatoris et judicis, quae in medio terrae orta est.
1.6262. Eserin Sonu
1. İşte Yeni Ahit'in yargıcını ve kralını peygamberlerden, işte herkesin Rabbi Mesih'i Kanun'dan gösterdik. Bütün bunlar İbranilerin kitaplarındadır, Yahudiler hepsini okurlar ama anlamazlar. Çünkü hepsi onlara mühürlenmiştir; peygamber buna tanıktır: Bu kitabın sözleri mühürlü bir kitabın sözleri gibi olacak. Biri onu okuma bilmeyen birine verip "Oku" dese, "Okuma bilmem" diye cevap verir. Yine okuma bilen başkasına verip "Oku" dese, o da "Okuyamam, çünkü kitap mühürlüdür" diye cevap verir (Yeşaya 29:11–12).
2. Eski Ahit'in mühürleri bunlardır. Oğul ve mirasçı, gönlümüzün gözlerini aydınlatarak bu mühürleri açmıştır. Nitekim yazılıdır: Tanıklığı bağla, Kanun'u öğrencilerimin içinde mühürle (Yeşaya 8:16). Çünkü Mesih'i anlamak için Kanun'u kılavuz, peygamberleri tanık ediniyoruz. Onlardan yola çıkarak onun tanrılığını ve adını, milletini ve soyunu, vatanını, doğumunu, kudretli işlerini ve şifalarını, yakalanışını, tokatları, kırbaçları, yüzüne tükürülmesini, safra ve sirke içirilmesini, ölümünü, mızrağı, mezarını, ölüler diyarına inişini, bedeninin çürümezliğini, teninin dirilişini, göğe çıkışını, krallığını ve yargısını gösterdik.
CAPUT LXII. Epilogus operis. 1. Ecce novi testimonii judicem et regem de prophetis, ecce Christum ex lege omnium Dominum ostendimus. Tenent ista omnia libri Hebraeorum, legunt cuncta Judaei, sed non intelligunt. Quia omnia signata sunt illis, propheta testante: Et erunt sermones libri hujus, sicut sermones libri signati, quem si quis dederit homini nescienti litteras et dicat Lege, respondeat Nescio litteras, et rursum det alteri scienti litteras, et dicat Lege; ille vero respondeat Non possum, signatus est enim liber (Isai. XXIX, 11). 2. Haec sunt Testamenti Veteris signacula, quae filius et haeres resignavit, cordis nostri oculos illuminans, sicut scriptum est: Liga testimonium, signa legem in discipulis meis. Habemus enim, ad intelligendum Christum, ducem legem, testes prophetas, ex quibus divinitatem ejus et nomen, gentem quoque, et genus, patriam, nativitatem, virtutes et curationes, comprehensiones, palmas, flagella, Consputationes, fellis et aceti potationem, mortem, sagittam, sepulcrum, infernum, incorruptionemque corporis, resurrectionem carnis, ascensionem ejus in coelum, regnum atque judicium declaravimus.