Kavram
Persona
- Yunanca
- πρόσωπον (prosōpon)
- Latince
- persona
- Almanca
- Person, Rolle
- Fransızca
- personne, rôle
- İngilizce
- person
- Türkçe
- kişilik (rol)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Maske ve sahne rolü → Cicero'da (Panaitios'a dayanarak) yakışığın (decorum) ölçüsü olan dört kişilik: (1) bütün insanlara ortak, akla ortaklıktan gelen kişilik; (2) her bireye ayrı verilmiş tabiat; (3) talihin ve şartların yüklediği kişilik; (4) kendi irademizle seçtiğimiz kişilik (Off. 1.107–117). Şair her kişiliğe yakışanı gözettiği gibi (1.97), insan da kendi kişiliklerine yakışanı gözetir. Memur "şehrin kişiliğini taşır" (1.124). Sonra hukukta "kişi" ve Hristiyan teolojisinde "kişi".
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 2. yy | Panaitios | Dört prosōpon kuramı | |
| MÖ 44 | Cicero | Tabiatın giydirdiği kişilikler; yakışığın ölçüsü | Cicero, De officiis I |
| 1.–2. yy | Epiktetos | Hayat bir oyun, rol tanrıdan | |
| 5. yy | Augustinus | De Trinitate: üç kişi bir öz | |
| 6. yy | Boethius | Contra Eutychen: akıl sahibi tabiatın bölünmez cevheri |
Dönüşüm: sahne maskesinden ahlâkî role, oradan hukukî ve teolojik "kişi"ye, nihayet modern "kişilik" ve "birey" kavramına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πρόσωπον (prosōpon) | "yüz", sonra "maske" ve "rol"; Panaitios'un dört prosōpon kuramı. Hristiyan teolojisinde hypostasis ile birlikte Teslis'in "kişi"leri. |
| Latince | persona | Tiyatro maskesi (eskilerin halk etimolojisiyle per-sonare "içinden ses gelen"); "rol", hukukta "kişi", Augustinus ve Boethius'ta teolojik "kişi" (Boethius: naturae rationabilis individua substantia). |
| Almanca / Fransızca | Person, Rolle / personne, rôle | |
| İngilizce | person |
Türkçe karşılığı
kişilik (rol). kişi: hukukî ve teolojik anlamda (Boethius, Augustinus) daha uygun. rol: tiyatro çağrışımını korur ama ahlâkî ağırlığı yitirir. kişilik: Cicero'daki "giyilen" ama aynı zamanda insanın kendi tabiatı olan rolü taşır. Tercih: Cicero'da "kişilik", gerekirse "rol"; teolojide "kişi".
"Rol" seçilirse insanın kişilikleri dışarıdan takılan maskeler olur; "kişilik" ise Cicero'nun ikinci kişiliğinin her bireyin kendine özgü tabiatı olduğunu (Off. 1.107, 1.110) daha iyi verir.
Atıf ve kaynak notu
Dört kişilik kuramı Panaitios'a aittir; Cicero'nun Roma örnekleriyle aktarımı dışında elimizde değildir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kişi, kişinin, kişiye, kişilerin, kişiyi, kişiliğe
Metinlerde işaretlendiği yerler
42 yer · 42 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.97
- Seneca, Marcia'ya Teselli7.4
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine17.1
- Seneca, Polybius'a Teselli6
- Seneca, Merhamet Üzerine1.1.5
- Seneca, İyilikler Üzerine2.15.3
- Seneca, Tabiat Meseleleri4.pr
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları10.81.16
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi2.17.6
- Augustinus, Hür İrade Üzerine54
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine62
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_49
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine111
- Augustinus, İtiraflar5.8
- Augustinus, Teslis Üzerine6_2
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri2.6
- Augustinus, Tanrı Devleti11.10
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)35
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.933_2
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.981
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1033
- Boethius, Teslis Üzerine5
- Boethius, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh Ulûhiyete Cevherce mi Yüklenir1
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşıpr~2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.423_2
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1205_2
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1167_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.5
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.3
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine2.24
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine1.3
- Kant, Ahlâk Metafiziğinin TemellendirilmesiAA04.428
- Kant, Ebedî BarışaAA08.344
- Kant, Pragmatik Açıdan AntropolojiAA07.127
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi76
- Hegel, Mantık Bilimi509
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları8
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları40
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri67
- Nietzsche, Şen İlimFW-345