İçeriğe geç

Kavram

Persona

Yunanca
πρόσωπον (prosōpon)
Latince
persona
Almanca
Person, Rolle
Fransızca
personne, rôle
İngilizce
person
Türkçe
kişilik (rol)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Maske ve sahne rolü → Cicero'da (Panaitios'a dayanarak) yakışığın (decorum) ölçüsü olan dört kişilik: (1) bütün insanlara ortak, akla ortaklıktan gelen kişilik; (2) her bireye ayrı verilmiş tabiat; (3) talihin ve şartların yüklediği kişilik; (4) kendi irademizle seçtiğimiz kişilik (Off. 1.107–117). Şair her kişiliğe yakışanı gözettiği gibi (1.97), insan da kendi kişiliklerine yakışanı gözetir. Memur "şehrin kişiliğini taşır" (1.124). Sonra hukukta "kişi" ve Hristiyan teolojisinde "kişi".

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 2. yy Panaitios Dört prosōpon kuramı
MÖ 44 Cicero Tabiatın giydirdiği kişilikler; yakışığın ölçüsü Cicero, De officiis I
1.–2. yy Epiktetos Hayat bir oyun, rol tanrıdan
5. yy Augustinus De Trinitate: üç kişi bir öz
6. yy Boethius Contra Eutychen: akıl sahibi tabiatın bölünmez cevheri

Dönüşüm: sahne maskesinden ahlâkî role, oradan hukukî ve teolojik "kişi"ye, nihayet modern "kişilik" ve "birey" kavramına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πρόσωπον (prosōpon) "yüz", sonra "maske" ve "rol"; Panaitios'un dört prosōpon kuramı. Hristiyan teolojisinde hypostasis ile birlikte Teslis'in "kişi"leri.
Latince persona Tiyatro maskesi (eskilerin halk etimolojisiyle per-sonare "içinden ses gelen"); "rol", hukukta "kişi", Augustinus ve Boethius'ta teolojik "kişi" (Boethius: naturae rationabilis individua substantia).
Almanca / Fransızca Person, Rolle / personne, rôle
İngilizce person

Türkçe karşılığı

kişilik (rol). kişi: hukukî ve teolojik anlamda (Boethius, Augustinus) daha uygun. rol: tiyatro çağrışımını korur ama ahlâkî ağırlığı yitirir. kişilik: Cicero'daki "giyilen" ama aynı zamanda insanın kendi tabiatı olan rolü taşır. Tercih: Cicero'da "kişilik", gerekirse "rol"; teolojide "kişi".

"Rol" seçilirse insanın kişilikleri dışarıdan takılan maskeler olur; "kişilik" ise Cicero'nun ikinci kişiliğinin her bireyin kendine özgü tabiatı olduğunu (Off. 1.107, 1.110) daha iyi verir.

Atıf ve kaynak notu

Dört kişilik kuramı Panaitios'a aittir; Cicero'nun Roma örnekleriyle aktarımı dışında elimizde değildir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kişi, kişinin, kişiye, kişilerin, kişiyi, kişiliğe

Metinlerde işaretlendiği yerler

42 yer · 42 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.