Augustinus
İkaz ve Lütuf Üzerine
De correptione et gratia
PL44.9151. Sevgili kardeşim Valentinus ve seninle birlikte Tanrı'ya kulluk edenler! Kardeşimiz Florus ve onunla gelenlerle gönderdiğiniz mektubu okudum. Sözleriniz sayesinde Rab'de sahip olduğunuz barışı, hakikatteki uyumunuzu ve sevgideki ateşinizi öğrendim ve Tanrı'ya şükrettim. Düşmanın aranızdan bazılarını yıkmak için kurduğu tuzağa gelince,
CAPUT PRIMUM. — 1. Lectis litteris vestris, Valentine frater dilectissime, et qui simul servitis Deo, quas per fratrem Florum, et eos qui cum illo ad nos venerunt, misit Charitas vestra, egi Deo gratias, quod vestram in Domino pacem, et in veritate consensionem, et in charitate flagrantiam vestro nobis reddito sermone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus,
PL44.917Tanrı merhamet edip onun hilelerini harikulade iyiliğiyle kendi kullarının ilerlemesine çevirdi. Böylece bu tuzak, hiçbirinizi daha kötüye yıkmaktan çok, bazılarınızı daha iyiye yöneltmeye yaradı. Bu yüzden size bir kitapta enine boyuna tartışıp gönderdiğimiz her şeyi yeniden ele almaya gerek yok. O kitabı nasıl karşıladığınızı cevabınız gösteriyor. Yine de onu bir kez okumakla yeterince tanıyabileceğinizi sanmayın. Ondan en büyük faydayı görmek istiyorsanız, yeniden okuyup iyice öğrenmekten üşenmeyin. Böylece hangi soruları, ne tür soruları çözüp iyileştirmek için orada insan değil, Tanrı otoritesinin karşınıza çıktığını çok iyi bilirsiniz. Gitmek istediğimiz yere ulaşmak istiyorsak bu otoriteden ayrılmamalıyız.
2. Rab bize yalnız hangi kötülükten uzak duracağımızı ve hangi iyiliği yapacağımızı göstermekle kalmaz; kanunun harfi bunu da ancak yapabilir. Bize kötülükten uzak durmamız ve iyilik yapmamız için yardım da eder; bunu kimse lütuf ruhu olmadan yapamaz. Lütuf yoksa kanun, insanı suçlu kılmak ve öldürmek için vardır. Bu yüzden Elçi "Harf öldürür, ruh ise canlandırır" der. Şu hâlde kanunu kanuna uygun kullanan kişi onda kötüyü ve iyiyi öğrenir, kendi gücüne güvenmeden lütfa sığınır ki lütfun sağladığıyla kötülükten uzak dursun ve iyilik yapsın. Peki kim lütfa sığınır? İnsanın adımlarını Rab yönelttiğinde ve o da O'nun yolunu istediğinde. Böylece lütfun yardımını arzulamak bile lütfun başlangıcıdır. O kişi bunun için şöyle der: "Dedim ki: Şimdi başladım; bu, Yüce Olan'ın sağ elinin değiştirmesidir." Demek ki hem kötü hem iyi yapmak için hür iradeye sahip olduğumuzu kabul etmeliyiz. Ama herkes kötülük yaparken adaletten hürdür ve günahın kuludur. İyilik yaparken ise, "Oğul sizi kurtarırsa gerçekten hür olursunuz" diyen tarafından kurtarılmadıkça kimse hür olamaz. Bu da, insan günahın egemenliğinden kurtulunca artık kurtarıcısının yardımına ihtiyaç duymasın diye değildir. Tersine, O'ndan "Bensiz hiçbir şey yapamazsınız" sözünü işitip O'na "Yardımcım ol, beni bırakma" desin diyedir. Şüphesiz gerçek, peygamberî, havarisel ve katolik olan bu imanı kardeşimiz Florus'ta da bulduğuma seviniyorum. Bu yüzden düzeltilmesi gerekenler, onu anlamayanlardır; onların da Tanrı'nın lütfuyla düzeldiğini sanıyorum.
3. Çünkü şunu anlamak gerekir: Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla gelen Tanrı lütfu, insanları kötülükten kurtaran yegâne lütuftur. Onsuz, düşünerek de, isteyerek ve severek de, yaparak da hiçbir iyilik yapamazlar. Lütuf yalnız ne yapılması gerektiğini göstererek bilmelerini sağlamaz, bildiklerini sevgiyle yapmalarını da sağlar. Elçi iyi iradeyi ve iyi işi ilham eden bu lütfu, kendilerine şöyle dediği kişiler için diliyordu: "Hiçbir kötülük yapmamanız için Tanrı'ya dua ediyoruz; biz sınanmış görünelim diye değil, siz iyi olanı yapın diye." Bunu işiten kim uyanmaz ve kötülükten uzak durmamızın ve iyilik yapmamızın Rab Tanrı'dan geldiğini kabul etmez? Çünkü Elçi "Uyarıyoruz, öğretiyoruz, teşvik ediyoruz, azarlıyoruz" demiyor; "Hiçbir kötülük yapmamanız, iyi olanı yapmanız için Tanrı'ya dua ediyoruz" diyor. Yine de onlarla konuşuyor ve andığım her şeyi yapıyordu: Uyarıyor, öğretiyor, teşvik ediyor, azarlıyordu. Ama dikerek ve sulayarak açıkta yaptığı bütün bunların, gizlide büyüten Tanrı duasını kabul etmedikçe boş olduğunu biliyordu. Çünkü aynı Milletlerin Öğretmeni şöyle der: "Ne diken bir şeydir ne sulayan; büyüten Tanrı'dır."
Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae sufficienter vobis pleno libro disputata transmisimus (Libro de Gratia et Libero Arbitrio): quem quomodo susceperitis, rescripta indicant vestra. Verumtamen semel lectum nullo modo arbitremini satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis atque sanandis, non ibi humana, sed divina occurrat auctoritas, a qua recedere non debemus, si volumus pervenire quo tendimus. 2. Dominus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum (Psal. XXXVI, 27), quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat (II Cor. m, 6). Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet (Psal. XXXVI, 23)? Ac per hoc et desiderare auxilium gratiae, initium gratiae est: de quo ait ille, Et dixi: Nunc coepi; haec est immutatio dexterae Excelsi (Psal. LXXVI, 11). Liberum itaque arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum confitendum est nos habere: sed in malo faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis (Joan. VIII, 36). Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere (Id. XV, 5); dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne derelinquas me (Psal. xxvi, 9). Hanc fidem, quae sine dubio vera et prophetica et apostolica et catholica fides est, etiam in fratre nostro Floro invenisse me gaudeo: unde hi potius corrigendi sunt, quos quidem propitio Deo correctos esse jam existimo, qui eum non intelligebant. CAPUT II. — 3. Intelligenda est enim gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum, qua sola homines liberantur a malo, et sine qua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt bonum: non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis atque operis poscebat Apostolus eis, quibus dicebat, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis (II Cor. XIII, 7). Quis hoc audiat, et non evigilet, atque fateatur a Domino Deo nobis esse, ut declinemus a malo, et faciamus bonum? Quandoquidem non ait Apostolus, Monemus, docemus, hortamur, increpamus: sed ait, Oramus ad Deum, ne quid faciatis mali, sed quod bonum est faciatis. Et tamen etiam loquebatur eis, et faciebat illa omnia quae commemoravi; monebat, docebat, hortabatur, increpabat: sed sciebat haec omnia non valere, quae plantando et rigando faciebat in aperto, nisi eum pro illis exoraret, qui dat incrementum in occulto. Idem quippe Doctor Gentium dicit, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus (I Cor. III, 7).
PL44.917_24. Öyleyse kendilerini aldatmasınlar. Şöyle diyorlar: "Kötülükten uzak durmamız ve iyilik yapmamız bize neden vaaz edilip buyruluyor, madem bunu biz yapmıyoruz da içimizde hem istemeyi hem yapmayı Tanrı gerçekleştiriyor?" Tersine, Tanrı'nın oğullarıysalar, yapılması gerekeni yapmak için Tanrı'nın Ruhu tarafından sevk edildiklerini anlasınlar; yaptıklarında da kendilerini sevk edene şükretsinler. Çünkü onlar kendileri hiçbir şey yapmasınlar diye değil, yapsınlar diye sevk edilirler. Onlara ne yapmaları gerektiği de, bunu gerektiği gibi, yani sevgiyle ve adaletin zevkiyle yaptıklarında, Rab'bin toprakları ürün versin diye verdiği tatlılığı almış olduklarına sevinsinler diye gösterilir. Yapmadıklarında ise, ister hiç yapmayarak ister sevgiden yapmayarak olsun, henüz sahip olmadıkları şeyi almak için dua etsinler. Çünkü alacakları dışında neyleri olacak? Ya da almadıkları neleri var?
5. "Öyleyse başımızdakiler bize yalnız ne yapmamız gerektiğini buyursunlar, yapalım diye de bizim için dua etsinler; ama yapmazsak bizi ikaz etmesinler ve kınamasınlar" diyorlar. Hayır, hepsi yapılsın. Çünkü kiliselerin öğretmenleri olan havariler hepsini yapıyorlardı: Yapılması gerekenleri buyuruyor, yapılmazsa ikaz ediyor, yapılsın diye dua ediyorlardı. Elçi buyurarak der ki: "Her şeyiniz sevgiyle yapılsın." İkaz ederek der ki: "Aranızda davalar bulunması bile sizin için tam bir kusurdur. Neden haksızlığa katlanmayı yeğlemiyorsunuz? Neden aldatılmayı yeğlemiyorsunuz? Ama siz kendiniz haksızlık ediyor ve aldatıyorsunuz, hem de kardeşlerinizi. Haksızların Tanrı'nın krallığını miras almayacağını bilmiyor musunuz?" Dua ederken de dinleyelim: "Rab sizi birbirinize ve herkese olan sevgide çoğaltsın ve taşırsın." Sevgi olsun diye buyurur, sevgi olmadığı için ikaz eder, sevgi taşsın diye dua eder. Ey insan, buyrukta neye sahip olman gerektiğini tanı; ikazda ona
- Non se itaque fallant, qui dicunt, Utquid nobis praedicatur atque praecipitur, ut declinemus a malo et faciamus bonum, si hoc nos non agimus, sed id velle et operari Deus operatur in nobis (Philipp. II, 13)? Sed potius intelligant, si filii Dei sunt, spiritu Dei se agi (Rom. VIII, 14), ut quod agendum est agant; et cum egerint, illi a quo agunt gratias agant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant; et ad hoc eis ostenditur quid agere debeant, ut quando id agunt sicut agendum est, id est, cum dilectione et delectatione justitiae, suavitatem quam dedit Dominus, ut terra eorum daret fructum suum (Psal. LXXXIV, 13), accepisse se gaudeant. Quando autem non agunt, sive omnino non faciendo, sive non ex charitate faciendo; orent, ut quod nondum habent accipiant. Quid enim habebunt, quod non accepturi sunt? aut quid habent, quod non acceperunt (I Cor. iv, 7)? CAPUT III. — 5. Ergo, inquiunt, praecipiant tantummodo nobis quid facere debeamus qui nobis praesunt, et ut faciamus orent pro nobis: non autem nos corripiant et arguant, si non fecerimus. Imo omnia fiant: quoniam doctores Ecclesiarum Apostoli omnia faciebant, et praecipiebant quae fierent, et corripiebant si non fierent, et orabant ut fierent. Praecipit Apostolus dicens, Omnia vestra cum charitate fiant (I Cor. XVI, 14). Corripit dicens, Jam quidem omnino delictum est in vobis, quia judicia habetis vobiscum. Quare enim non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non possidebunt (Id. VI, 7-9)? Audiamus et orantem: Vos autem, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes (I Thess. III, 12). Praecipit, ut habeatur charitas: corripit, quia non habetur charitas: orat, ut abundet charitas. O homo, in praeceptione cognosce quid debeas habere; in correptione cognosce
PL44.919sahip olmamanın kendi kusurun olduğunu tanı; duada da sahip olmak istediğin şeyi nereden alacağını tanı.
6. "Bu benim kusurum nasıl olur?" diyor. "Sahip olmadığım şeyi, ancak O'nun verdiği ve başka yoldan böyle büyük bir armağanın elde edilemediği Tanrı'dan almadım." Kardeşlerim, burada sizin gibi yüreği Tanrı ile doğru olanlara değil, dünyevî düşünenlere ya da insanın düşüncelerine karşı, göksel ve Tanrısal lütfun hakikati için biraz mücadele etmeme izin verin. Çünkü kötü işleri içinde bu lütfu öğretenlerden ikaz görmek istemeyenler şöyle diyor: "Bana ne yapacağımı buyur; yaparsam, yapmamı sağlayan Tanrı'ya benim adıma şükret. Yapmazsam ikaz edilmesi gereken ben değilim; O'ndan vermediğini vermesi, yani buyruklarının kendisiyle yerine getirildiği, Tanrı'ya ve komşuya imanlı sevgiyi vermesi için dua edilmesi gerekir. Şu hâlde bana bu sevginin verilmesi için dua et ki onun sayesinde buyurduklarını gönülden, iyi bir iradeyle yapayım. Bu sevgiye kendi kabahatim yüzünden sahip olmasaydım, yani onu kendime verebilir ya da alabilir ama yapmasaydım veya O verdiği hâlde kabul etmek istemeseydim, ikaz edilmem yerinde olurdu. Ama iradenin kendisi de Rab tarafından hazırlandığına göre, O'nun buyruklarını yapmak istemediğimi görünce neden beni ikaz ediyorsun da bende istemeyi de gerçekleştirmesi için O'na yalvarmıyorsun?"
7. Buna şu cevabı veriyoruz: Tanrı'nın, artık bildiğin buyruklarını yapmayan ve ikaz edilmek istemeyen sen, ikaz edilmek istemediğin için de ikaz edilmelisin. Çünkü kusurlarının sana gösterilmesini istemiyorsun. Onların vurulmasını ve hekim aramana yol açacak faydalı bir acının seni sarmasını istemiyorsun. Kendi kendine gösterilmek istemiyorsun; oysa çirkinliğini görürsen yeniden biçimlendireni arzular ve o çirkinlik içinde kalmamak için O'na yakarırsın. Kötü olman senin kusurundur, kötü olduğun için ikaz edilmek istememen ise daha büyük bir kusurdur. Sanki kusurlar övülecek ya da kayıtsız kalınacak şeylermiş de ne övülmeleri ne yerilmeleri gerekirmiş gibi davranıyorsun. Sanki ikaz edilen insanın korkusu, utancı, acısı hiçbir işe yaramazmış gibi. Oysa bunlar faydalı biçimde kışkırttığında, İyi Olan'a dua edilsin ve ikaz edilen kötüleri övülecek iyilere çevirsin diye iş görür. "Benim için dua et daha iyi" diyerek kendisi için yapılmasını istediği şeyi, ikaz edilmek istemeyen kişi kendisi de kendi için yapsın diye ikaz edilmelidir. Çünkü kişinin ikazın dikenini hissederek kendinden hoşnut olmamasına yol açan o acı, onu daha büyük bir dua şevkine uyandırır. Böylece Tanrı merhamet eder, sevginin artmasıyla yardım görür; utanılacak ve acı duyulacak şeyler yapmayı bırakır, övülecek ve şükredilecek şeyler yapar. İkazın faydası budur. Günahların çeşitliliğine göre bazen daha büyük, bazen daha küçük ölçüde faydalı olarak uygulanır. Ama yalnız göksel Hekim bakarsa faydalı olur. Çünkü herkesin kendi günahına tövbe etmesini sağlamadıkça hiçbir fayda vermez. Bunu kim verir? İnkâr eden havari Petrus'a bakan ve onu ağlatan Rab'den başka kim? Bu yüzden havari Pavlus da, karşı düşünenlerin alçakgönüllülükle ikaz edilmesi gerektiğini söyledikten sonra hemen ekledi: "Belki Tanrı onlara hakikati tanımak için tövbe verir ve şeytanın tuzaklarından ayılırlar."
tuo te vitio non habere; in oratione cognosce unde accipias quod vis habere. CAPUT IV. — 6. Quomodo, inquit, meo vitio non habetur, quod non accepi ab illo, a quo nisi detur, non est omnino aliunde tale ac tantum munus habeatur? Patimini me paululum, fratres mei, non adversum vos, quorum rectum est cor cum Deo, sed adversus eos qui terrena sapiunt, vel adversus ipsas humanas cogitationes, pro coelestis et divinae gratiae veritate certare. Hoc enim dicunt, qui in suis malignis operibus ab hujus gratiae praedicatoribus corripi nolunt: Praecipe mihi quid faciam: et si fecero, age pro me gratias Deo, qui mihi ut facerem dedit; si autem non fecero, non ego corripiendus sum, sed ille orandus est, ut det quod non dedit, id est ipsam, qua praecepta ejus fiunt, fidelem Dei et proximi charitatem. Ora ergo pro me ut hanc accipiam, et per hanc ex animo cum bona voluntate quae praecipit faciam. Recte autem corriperer, si eam mea culpa non haberem; hoc est, si eam possem mihi dare vel sumere ipse, nec facerem, vel si dante illo ego accipere noluissem. Cum vero et ipsa voluntas a Domino praeparetur (Prov. VIII, 35, sec. LXX), cur me corripis, quia vides me ejus praecepta facere nolle; et non potius ipsum rogas, ut in me operetur et velle? CAPUT V. — 7. Ad haec respondemus: Quicumque Dei praecepta jam tibi nota non facis, et corripi non vis, etiam propterea corripiendus es, quia corripi non vis. Non vis enim tibi tua vitia demonstrari: non vis ut feriantur, fiatque tibi utilis dolor, quo medicum quaeras: non vis tibi tu ipse ostendi, ut cum deformem te vides, reformatorem desideres, eique supplices, ne in illa remaneas foeditate. Tuum quippe vitio est quod malus es, et majus vitium corripi nolle quia malus es: quasi laudanda vel indifferenter habenda sint vitia, ut neque laudentur neque vituperentur; aut vero nihil agat timor correpti hominis, vel pudor, vel dolor; aut aliud agat, cum salubriter stimulat, nisi ut rogetur bonus, et ex malis qui corripiuntur, bonos faciat qui laudentur. Quod enim vult pro se fieri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripiendus est, ut faciat etiam ipse pro se. Dolor quippe ille, quo sibi displicet, quando sentit correptionis aculeum, excitat eum in majoris orationis affectum; ut Deo miserante, incremento charitatis adjutus desinat agere pudenda et dolenda, et agat laudanda atque gratanda. Haec est correptionis utilitas, quae nunc major, nunc minor pro peccatorum diversitate salubriter adhibetur; et tunc est salubris, quando supernus medicus respicit. Non enim aliquid proficit, nisi cum facit ut peccati sui quemque poeniteat. Et quis hoc dat, nisi qui respexit apostolum Petrum negantem, et fecit flentem (Luc. XXII, 61, 62)? Unde et apostolus Paulus posteaquam dixit, cum modestia corripiendos esse diversa sentientes, protinus addidit, Ne quando det eis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant de diaboli laqueis (II Tim. II, 25, 26).
PL44.919_28. İkaz edilmek istemeyenler neden "Bana yalnız buyur ve buyurduğunu yapayım diye benim için dua et" diyorlar? Neden kendi sapık anlayışlarına göre bunların ikisini de reddedip "Ne bana buyurmanı ne de benim için dua etmeni istiyorum" demiyorlar? Hangi insanın Petrus için, Tanrı ona Rab'bi inkâr ettiğine ağlatan tövbeyi versin diye dua ettiği gösterilebilir? Hangi insan Pavlus'a Hıristiyan imanına ait Tanrı buyruklarını öğretti? Şu hâlde Pavlus İncil'i vaaz ederken ve "Kardeşlerim, size bildiririm ki benim müjdelediğim İncil insana göre değildir; onu insandan almadım, öğrenmedim de, İsa Mesih'in açmasıyla aldım" derken ona şu cevap verilsin miydi: "Senin insandan almadığın ve öğrenmediğin şeyi biz senden alıp öğrenelim diye neden bize sıkıntı veriyorsun? Sana veren, sana verdiği gibi bize de verebilir." Bunu söylemeye cesaret edemiyorlarsa ve insandan insana verilmeden de verilebilse İncil'in kendilerine insan tarafından vaaz edilmesine razı oluyorlarsa, Hıristiyan lütfunun kendilerine vaaz edildiği başlarındakilerce ikaz edilmeleri gerektiğini de kabul etsinler. Tanrı'nın dilediğini, hiçbir insan ikaz etmese de düzeltebileceği ve ilacının çok gizli ve çok güçlü kudretiyle faydalı tövbe acısına ulaştırabileceği inkâr edilmese de böyledir. Düzelmesini istediklerimiz için duayı bırakmamak gerektiği gibi –Petrus için hiçbir insan dua etmediği hâlde Rab ona bakıp günahına ağlatmıştır–, ikazı da ihmal etmemek gerekir; her ne kadar Tanrı dilediklerini ikaz edilmeden de düzeltse de. İnsan ikazdan ancak, dilediklerini ikazsız da ilerleten Tanrı merhamet edip yardım ettiğinde fayda görür. Bu insanlar neden şöyle, ötekiler neden başka türlü, başkaları neden daha başka, çeşitli ve sayısız yollarla yeniden biçimlenmek üzere çağrılıyor? Bu konuda yargının çamura ait olması gerektiğini söylemekten Tanrı korusun; yargı çömlekçinindir.
9. "Elçi şöyle diyor" diyorlar: "'Seni kim ayırıyor? Almadığın neyin var? Aldıysan, almamış gibi neden övünüyorsun?' Öyleyse neden ikaz ediliyor, kınanıyor, yeriliyor, suçlanıyoruz? Almadığımız hâlde ne yapalım?" Bunu söyleyenler, Tanrı'ya itaat etmemelerinde kusursuz görünmek istiyorlar. Çünkü itaat elbette O'nun armağanıdır. Şüphesiz Tanrı'dan olan ve Baba'nın çocuklarına verdiği sevginin bulunduğu kişide bu itaat zorunlu olarak vardır. "Bunu almadık" diyorlar; "madem kendimize verebilir de kendi irademizle vermek istemiyormuşuz gibi, neden ikaz ediliyoruz?" Şuna dikkat etmiyorlar: Henüz yeniden doğmamışlarsa, Tanrı'ya itaatsiz oldukları için azarlandıklarında kendilerinden hoşnut olmamalarının ilk sebebi şudur: Tanrı insanı insan yaratılışının başlangıcından
- Cur autem isti qui corripi nolunt, dicunt, Tantum praecipe mihi, et ora pro me, ut quod praecipis faciam? Cur non potius secundum suum pravum sensum et ista duo respuunt, et dicunt, Nec ut praecipias mihi, nec ut ores pro me volo? Quis enim hominum ostenditur orasse pro Petro, ut daret ei Deus poenitentiam, qua se negasse Dominum flevit? Quis hominum Paulum divinis praeceptis ad fidem christianam pertinentibus erudivit? Cum ergo audiretur praedicans Evangelium, et dicens, Notum enim vobis facio, fratres, Evangelium quod evangelizatum est a me, quia non est secundum hominem; neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Christi Jesu (Galat. I, 11, 12): responderetur ei, Quid nobis molestus es, ut abs te accipiamus atque discamus, quod tu non ab homine accepisti neque didicisti? Potens est ille qui tibi dedit, sic et nobis dare quomodo tibi. Porro si hoc non audent dicere, sed patiuntur sibi Evangelium ab homine praedicari; quamvis etiam possit non per hominem homini dari; concedant etiam corripi se debere a praepositis suis, a quibus christiana gratia praedicatur; quamvis non negetur Deus posse, quem velit, etiam nullo homine corripiente, corrigere, et ad dolorem salubrem poenitentiae occultissima et potentissima medicinae suae potestate perducere. Et sicut non est ab oratione cessandum pro eis quos corrigi volumus, etiam si nullo hominum orante pro Petro Dominus respexit eum, et fecit eum suum peccatum flere: ita non est negligenda correptio, quamvis Deus quos voluerit, etiam non correptos, faciat esse correctos. Tunc autem correptione proficit homo, cum miseretur atque adjuvat, qui facit quos voluerit etiam sine correptione proficere. Sed quare isti sic, illi aliter, atque alii aliter, diversis et innumerabilibus modis vocentur ut reformentur, absit ut dicamus judicium luti esse debere, sed figuli. CAPUT VI. — 9. Apostolus, inquiunt, ait, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. IV, 7)? Cur ergo corripimur, arguimur, reprehendimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? Qui haec dicunt, extra culpam se videri volunt, in hoc quod non obediunt Deo: quia utique ipsa obedientia munus ejus est; quae necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo est (I Joan. IV, 7), et dat eam Pater filiis suis. Hanc, inquiunt, non accepimus; quid itaque corripimur, quasi nos eam nobis dare possimus, et nostro arbitrio dare nolimus?; Nec attendunt, si nondum regenerati sunt, primam esse causam, cur objurgati quod sint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem rectum ab initio
PL44.921doğru olarak yaptı ve Tanrı katında haksızlık yoktur. Bu yüzden Tanrı'ya itaat etmeyen ilk sapma insandandır. Çünkü Tanrı'nın onu ilk başta içinde yaptığı doğruluktan kendi kötü iradesiyle düşerek sapık hâle gelmiştir. Ya da bu sapma, ikaz edilen kişinin kendine ait değil de herkese ortak olduğu için insanda ikaz edilmemeli midir? Hayır, herkesin olan şey tek tek kişilerde de ikaz edilmelidir. Çünkü kimsenin ondan muaf olmaması, o şeyin herhangi birinin olmamasını gerektirmez. Bu aslî günahlara, herkes onları anne babasından aldığı için başkasının günahı denir. Ama boşuna bizim günahlarımız da denmez, çünkü Elçi'nin dediği gibi, o tek insanda herkes günah işlemiştir. Şu hâlde hüküm giyen köken ikaz edilsin ki ikazın acısından yeniden doğma iradesi doğsun; yeter ki ikaz edilen, vaadin çocuğu olsun. Böylece ikazın gürültüsü dışarıdan çınlayıp kırbaçlarken, Tanrı onda içeriden, gizli bir ilhamla istemeyi de gerçekleştirsin. Ama artık yeniden doğmuş ve aklanmış kişi kendi iradesiyle kötü hayata geri düşerse, elbette "Almadım" diyemez; çünkü aldığı Tanrı lütfunu kötülüğe yönelen hür iradesiyle yitirmiştir. İkazla iç sızısı duyup faydalı biçimde inler ve aynı iyi işlere, hatta daha iyilerine dönerse, işte ikazın faydası burada apaçık görülür. Ama insan eliyle yapılan ikaz, sevgiden gelsin gelmesin, ikaz edilene ancak Tanrı aracılığıyla fayda sağlar.
10. Bu kişi de ikaz edilmek istemeyerek "Almadığım hâlde ne yaptım?" diyebilir mi? Almış olduğu ve aldığını kendi kabahatiyle yitirdiği belli iken? "Diyebilirim" diyor. "İyi hayattan kötü hayata kendi irademle düştüğüm için beni suçladığında yine de şunu kesinlikle diyebilirim: Almadığım hâlde ne yaptım? Çünkü sevgi aracılığıyla iş gören imanı aldım, ama onda sona kadar sebatı almadım. Yoksa bu sebatın Tanrı'nın armağanı olmadığını ve bu kadar büyük bir iyiliğin bizim olduğunu, öyle ki ona sahip olana Elçi'nin 'Almadığın neyin var?' diyemeyeceğini, çünkü bu kişinin ona almadan sahip olduğunu söylemeye kimse cesaret edebilir mi?" Buna karşı, iyilikte sona kadar ilerleyen sebatın da Tanrı'nın büyük bir armağanı olduğunu inkâr edemeyiz. O, ancak hakkında "Her iyi bağış ve her yetkin armağan yukarıdandır, ışıkların Babası'ndan iner" yazılı olandan gelir. Ama bu yüzden sebat etmeyenin ikazı ihmal edilmemelidir; "belki Tanrı ona tövbe verir ve şeytanın tuzaklarından ayılır." Çünkü Elçi, yukarıda andığım gibi, ikazın faydasına bu cümleyi ekledi: "Karşı düşünenleri alçakgönüllülükle ikaz eden, belki Tanrı onlara tövbe verir." Bu kadar övgüye değer ve mutlu sebatın insandan olup Tanrı'dan gelmediğini söylersek, önce Rab'bin Petrus'a söylediği şu sözü boşa çıkarmış oluruz:
humanae creaturae (Eccle. VII, 30), et non est iniquitas apud Deum (Rom. IX, 14). Ac per hoc prima pravitas qua Deo non obeditur, ab homine est; quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua mala voluntate decidens, pravus effectus est. An vero ideo pravitas ista corripienda non est in homine, quia non ejus propria qui corripitur, sed communis est omnibus? Imo vero corripiatur et in singulis, quod est omnium. Non enim propterea cujusquam non est, quod ab ea nullus immunis est. Peccata quidem ista originalia ideo dicuntur aliena, quod ea singuli de parentibus trahunt: sed non sine causa dicuntur et nostra, quia in illo uno omnes, sicut dicit Apostolus, peccaverunt (Id. V, 12). Corripiatur ergo origo damnabilis, ut ex dolore correptionis voluntas regenerationis oriatur: si tamen qui corripitur filius est promissionis, ut strepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur et velle. Si autem jam regeneratus et justificatus in malam vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere, Non accepi: quia acceptam gratiam Dei suo in malum libero amisit arbitrio. Qui si correptione compunctus salubriter ingemit et ad similia bona opera vel etiam meliora revertitur; nempe hic apertissime utilitas correptionis apparet. Sed per hominem correptio sive ex charitate sit, sive non sit, tamen ut correpto prosit, non nisi per Deum fit. CAPUT VI bis — 10. An adhuc et iste nolens corripi, potest dicere, Quid ego feci, qui non accepi? quem constat accepisse, et sua culpa quod acceperat amisisse? Possum, inquit, possum omnino, quando me arguis, quod ex bona vita in malam mea voluntate relapsus sum, dicere adhuc, Quid ego feci, qui non accepi? Accepi enim fidem, quae per dilectionem operatur: sed in illa usque in finem perseverantiam non accepi. An quisquam dicere audebit istam perseverantiam non esse donum Dei, et hoc tam magnum bonum ita esse nostrum, ut quisquis id habuerit, non ei possit Apostolus dicere, Quid enim habes quod non accepisti? quoniam hoc sic habet ut non acceperit? Ad haec nos negare quidem non possumus, etiam perseverantiam in bono proficientem usque in finem, magnum esse Dei munus: nec esse nisi ab illo de quo scriptum est, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum (Jacobi i, 17). Sed non ideo est ejus qui non perseveraverit, negligenda correptio, ne forte det illi Deus poenitentiam, et resipiscat de diaboli laqueis. Correptionis quippe utilitati hanc sententiam subjunxit Apostolus, dicens, sicut supra commemoravi: Cum modestia corripientes diversa sentientes, nequando det illis Deus poenitentiam (II Tim. II, 26, 25). Nam si dixerimus istam perseverantiam tam laudabilem tamque felicem sic esse hominis, ut ei non sit ex Deo; illud primitus evacuamus, quod ait Dominus Petro, Ego rogavi pro
PL44.921_2"Ben senin için dua ettim, imanın tükenmesin." Rab onun için sona kadar sebattan başka ne diledi? Bu sebat insandan insana gelseydi, Tanrı'dan istenmesi gerekmezdi. Sonra Elçi "Hiç kötülük yapmamanız için Tanrı'ya dua ediyoruz" dediğinde, şüphesiz onlar için Tanrı'dan sebat dilemektedir. İyiyi bırakıp sakınması gereken kötülüğe yönelen ve iyilikte sebat etmeyen kimse, kuşkusuz kötülük yapmış olur. Şu yerde de şöyle diyor: "Sizi her hatırlayışımda Tanrım'a şükrediyorum; ilk günden bugüne Müjde'deki ortaklığınız için her duamda hepiniz adına sevinçle yalvarıyorum. İçinizde iyi işe başlayanın onu Mesih İsa'nın gününe kadar tamamlayacağına güveniyorum." Elçi burada, Tanrı'nın merhametiyle onlara iyilikte sona kadar sebattan başka ne vaat ediyor? Yine şöyle diyor: "Sizden olan, Mesih İsa'nın kulu Epafras size selam ediyor. O, Tanrı'nın bütün iradesinde yetkin ve dolu olarak durasınız diye dualarında sizin için durmadan mücadele ediyor." "Durasınız" ne demektir, "sebat edesiniz" değilse? Şeytan hakkında "hakikatte durmadı" denmesi de bundandır: Oradaydı, ama kalmadı. Çünkü bunlar imanda zaten duruyorlardı. Duran dursun diye dua ederken dualarımızla "sebat etsin"den başka bir şey dilemiş olmayız. Elçi Yahuda da "Sizi tökezlemeden koruyabilecek ve lekesiz olarak, sevinç içinde yüceliğinin huzuruna çıkarabilecek olana" derken, iyilikte sona kadar sebat etmenin Tanrı'nın armağanı olduğunu apaçık göstermiyor mu? Tökezlemeden koruyan ve lekesiz olarak, sevinç içinde yüceliğinin huzuruna çıkaran, iyi sebattan başka ne bağışlıyor olabilir? Elçilerin İşleri'nde okuduğumuz şu söz de ne demektir: "Bunu duyan milletler sevindi, Rab'bin Sözü'nü kabul ettiler ve ebedî hayat için belirlenmiş olanların hepsi iman etti"? Sebat armağanı olmadan kim ebedî hayat için belirlenebilir? Çünkü "sona kadar sebat eden kurtulacaktır." Hangi kurtuluşla, ebedî kurtuluşla değilse? Rab'bin duasında Baba Tanrı'ya "Adın kutsansın" derken, O'nun adının bizde kutsanmasından başka ne diliyoruz? Bu, yeniden doğuş yıkamasıyla zaten gerçekleşmişken, müminler neden her gün bunu istiyor, bizde gerçekleşmiş olan şeyde sebat etmemiz için değilse? Mesut Cyprianus da böyle anlıyor. Aynı duayı açıklarken şöyle diyor: "'Adın kutsansın' diyoruz; Tanrı dualarımızla kutsansın diye değil, O'nun adı bizde kutsansın diye Tanrı'dan istediğimiz için. Yoksa Tanrı kim tarafından kutsanabilir, kutsayan O'nun kendisi iken? Ama kendisi 'Kutsal olun, çünkü ben de kutsalım' dediği için, vaftizde kutsanmış olan bizler
te, ne deficiat fides tua (Luc. XXII, 32). Quid enim ei rogavit, nisi perseverantiam usque in finem? Quae profecto si ab homine homini esset, a Deo poscenda non esset. Deinde cum dicit Apostolus, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali (II Cor. XIII, 7); procul dubio perseverantiam eis orat ad Deum. Neque enim parum mali facit, qui bonum deserit, et a quo declinare debet, inclinatur in malum, non perseverans in bono. Illo etiam loco ubi dicit, Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in omni prece mea pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens, super communione vestra in Evangelio a prima die usque nunc; confidens hoc ipsum, quoniam qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Jesu (Philipp. I, 3-6): quid aliud eis quam perseverantiam in bono usque in finem, de Dei miseratione promittit? itemque ubi dicit, Salutat vos Epaphras, qui ex vobis est servus Christi Jesu, semper certans pro vobis in orationibus, ut stetis perfecti et pleni in omni voluntate Dei (Coloss. IV, 12): quid est, ut stetis, nisi, Ut perseveretis? Unde dictum est de diabolo, In veritate non stetit (Joan. VIII, 44): quia fuit ibi, sed non permansit. Nam utique isti in fide jam stabant. Nec aliud oramus orationibus, cum oramus, ut qui stat, stet, nisi ut perseveret. Item Judas apostolus, cum dicit, Ei autem qui potens est conservare vos sine offensione, et constituere ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia (Judae 24): nonne apertissime ostendit donum Dei esse, in bono perseverare usque in finem? Quid enim aliud donat, qui conservat sine offensione, et constituit ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia, nisi perseverantiam bonam? Quid est etiam quod in Apostolorum Actibus legimus, Audientes autem Gentes gavisae sunt, et exceperunt Verbum Domini, et crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam (Act. XIII, 48)? Quis in aeternam vitam potuit ordinari. nisi perseverantiae dono? Quandoquidem qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22). Qua salute, nisi aeterna? Cum vero in oratione dominica Deo Patri dicimus, Sanctificetur nomen tuum (Id. VI, 9): quid aliud dicimus, quam ut nomen ejus sanctificetur in nobis? Quod cum jam per lavacrum regenerationis effectum sit, quare quotidie a fidelibus poscitur, nisi ut in eo quod factum est in nobis, perseveretur a nobis? Nam et beatus Cyprianus hoc sic intelligit: exponens quippe eamdem orationem, « Dicimus, inquit, Sanctificetur nomen tuum; non quod optemus Deo, ut sanctificetur orationibus nostris; sed quod petamus a Deo, ut nomen ejus sanctificetur in nobis. Caeterum a quo Deus sanctificatur, qui ipse sanctificat? Sed quia ipse dixit, Sancti estote, quoniam et ego sanctus sum (Levit. xix, 2); id petimus et rogamus, ut qui in Baptismo sanctificati sumus in eo
PL44.923başladığımız şeyde sebat edelim diye bunu istiyor ve diliyoruz." İşte en şanlı şehit de şöyle düşünüyor: Mesih'in müminleri bu sözlerle her gün, olmaya başladıkları şeyde sebat etmeyi dilerler. Kim iyilikte sebat etmek için Rab'be yakarıyorsa, böyle bir sebatın O'nun armağanı olduğunu itiraf etmiş olur; bunda hiç kimsenin şüphesi yoktur.
11. Durum böyle olduğu hâlde, iyi yaşarken bunda sebat etmeyenleri yine de ikaz ediyoruz, hem de haklı olarak ikaz ediyoruz. Çünkü onlar kendi iradeleriyle iyi hayattan kötü hayata geçtiler; bu yüzden ikazı hak ederler. İkaz onlara fayda etmez de mahvolmuş hayatlarında ölünceye kadar sebat ederlerse, ebedî ilahî hükmü de hak ederler. Şimdi "Neden ikaz ediliyoruz?" dedikleri gibi, o zaman da "Neden hüküm giyiyoruz? İyilikten kötülüğe dönmememiz için iyilikte kalmamızı sağlayacak sebatı almadık ki" diyerek kendilerini mazur gösteremeyecekler. Bu mazeret onları âdil hükümden hiçbir şekilde kurtarmayacaktır. Çünkü hakikatin dediği gibi, Âdem yüzünden verilen hükümden, İsa Mesih'e imandan başka hiçbir şey kimseyi kurtarmaz. Oysa iman işitmekten geldiği hâlde, Mesih'in Müjdesi'ni işitmediklerini söyleyebilecek olanlar bile kendilerini bu hükümden kurtaramayacaklar. O hâlde "Sebatı almadık" diyecek olanlar kendilerini ne kadar daha az kurtaracak! Çünkü "İşitmeyi almadık" diyenlerin mazereti, "Sebatı almadık" diyenlerinkinden daha haklı görünüyor. "Sebatı almadık" diyene şöyle denebilir: "Ey insan, işittiğin ve tuttuğun şeyde isteseydin sebat ederdin." Ama "İşitmediğin şeye isteseydin inanırdın" diye hiçbir şekilde denemez.
12. Şu hâlde Müjde'yi işitmeyenler de, onu işitip daha iyiye dönüştükleri hâlde sebatı almayanlar da, Müjde'yi işittikleri hâlde Mesih'e gelmek, yani O'na inanmak istemeyenler de (çünkü kendisi "Bana, Babam tarafından verilmedikçe kimse gelemez" dedi) ve küçücük yaşları yüzünden inanamayıp aslî suçtan yalnız yeniden doğuş yıkamasıyla aklanabilecek iken bunu almadan ölüp mahvolanlar da, hepsi tek kişiden hükme giden o hüküm giymiş yığından ayrılmış değildir. Ayrılanlar, kendi liyakatleriyle değil, Aracı'nın lütfuyla, yani ikinci Âdem'in kanında karşılıksız aklanarak ayrılırlar. O hâlde "Seni kim ayırıyor? Almadığın neyin var? Aldıysan, almamış gibi neden övünüyorsun?" sözünü işittiğimizde şunu anlamalıyız: İlk Âdem yüzünden meydana gelen o yok oluş yığınından, kim olursa olsun, ancak Kurtarıcı'nın lütfundan almış olduğu bu armağana sahip olan ayrılabilir. Elçi'nin bu tanıklığı o kadar büyüktür ki mesut Cyprianus, Quirinus'a yazarken onu "Hiçbir şeyle övünmemeli, çünkü hiçbir şey bizim değildir" başlığı altına koymuştur.
13. İlahî lütfun bu cömertliğiyle o aslî hükümden ayrılan herkes için şunda şüphe yoktur: Müjde'yi işitmeleri sağlanır, işitince inanırlar ve sevgi aracılığıyla iş gören imanda sona kadar sebat ederler. Bazen yoldan sapsalar da ikaz edilerek düzelirler. Kimileri insanlar tarafından ikaz edilmeseler bile bıraktıkları yola geri döner; kimileri de lütfu aldıktan sonra, hangi yaşta olursa olsun, hızlı bir ölümle bu hayatın tehlikelerinden alınır. Bütün bunları onlarda, onları merhamet kapları kılan ve dünyanın kuruluşundan önce Oğlu'nda lütuf seçimiyle seçmiş olan yapar. "Lütufsa, artık işlerden değildir; yoksa lütuf artık lütuf olmaz." Onlar seçilmemiş olacak biçimde çağrılmış değildir; "Çağrılanlar çok, seçilenler azdır" sözü öyle çağrılanlar için söylenmiştir. Ama bunlar [Tanrı'nın] tasarısına göre çağrıldıkları için elbette seçilmişlerdir; hem de dediğimiz gibi önceki liyakatleriyle değil, lütfun seçimiyle. Çünkü onların bütün liyakati lütuftur.
quod esse coepimus perseveremus. » Ecce gloriosissimus Martyr hoc sentit, quod in his verbis quotidie fideles Christi petunt, ut perseverent in eo quod esse coeperunt. Nullo autem dubitante, quisquis a Domino ut in bono perseveret precatur, donum ejus esse talem perseverantiam confitetur. CAPUT VII. - - 11. Quae cum ita sint, corripimus tamen eos, justeque corripimus, qui cum bene viverent, non in eo perseverarunt. Ex bona quippe in malam vitam sua voluntate mutati sunt: et ideo correptione digni sunt; et si nihil eis correptio profuerit, sed in vita perdita usque ad mortem perseveraverint, etiam divina in aeternum damnatione sunt digni. Nec se excusabunt dicentes, sicut nunc dicunt, Quare corripimur? ita tunc, Quare damnamur, quandoquidem ut ex bono reverteremur ad malum, perseverantiam non accepimus qua permaneremus in bono? Nullo modo hac excusatione a justa damnatione se liberabunt. Si enim, sicut veritas loquitur, nemo liberatur a damnatione quae facta est per Adam, nisi per fidem Jesu Christi; et tamen ab hac damnatione non se liberabunt qui poterunt dicere, non se audisse Evangelium Christi, cum fides ex auditu sit (Rom. x, 17): quanto minus se liberabunt qui dicturi sunt, Perseverantiam non accepimus? Justior enim videtur excusatio dicentium, Non accepimus audientiam, quam dicentium, Non accepimus perseverantiam: quoniam potest dici, Homo, in eo quod audieras et tenueras, in eo perseverares si velles; nullo modo autem dici potest, Id quod non audieras, crederes si velles. 12. Ac per hoc et qui Evangelium non audierunt, et qui eo audito in melius commutati perseverantiam non acceperunt, et qui Evangelio audito venire ad Christum, hoc est, in eum credere noluerunt, quoniam ipse dixit, Nemo venit ad me, nisi ei datum fuerit a Patre meo (Joan. VI, 66), et qui per aetatem parvulam nec credere potuerunt, sed ab originali noxa solo possent lavacro regenerationis absolvi, quo tamen non accepto mortui perierunt; non sunt ab illa conspersione discreti, quam constat esse damnatam, euntibus omnibus ex uno in condemnationem. Discernuntur autem non meritis suis, sed per gratiam Mediatoris, hoc est, in sanguine secundi Adam justificati gratis. Itaque cum audimus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. IV, 7)? ab illa perditionis massa quae facta est per primum Adam, debemus intelligere neminem posse discerni, nisi qui hoc donum habet, quisquis habet, quod gratia Salvatoris accepit. Hoc autem apostolicum testimonium tam magnum est, ut beatus Cyprianus ad Quirinum scribens, ipsum subjecerit illi titulo, in quo ait, In nullo esse gloriandum, quando nostrum nihil sit (Lib. 3 Testimoniorum, titulo seu cap. 4). 13. Quicumque ergo ab illa originali damnatione ista divinae gratiae largitate discreti sunt, non est dubium quod et procuratur eis audiendum Evangelium, et cum audiunt, credunt: et in fide quae per dilectionem operatur (Galat. V, 6), usque in finem perseverant; et si quando exorbitant, correpti emendantur, et quidam eorum etsi ab hominibus non corripiantur. in viam quam reliquerant redeunt; et nonnulli accepta gratia, in qualibet aetate, periculis hujus vitae mortis celeritate subtrahuntur. Haec enim omnia operatur in eis, qui vasa misericordiae operatus est eos, qui et elegit eos in Filio suo, ante constitutionem mundi per electionem gratiae. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia (Rom. XI, 6). Non enim sic sunt vocati, ut non essent electi; propter quod dictum est, Multi enim vocati, pauci vero electi (Matth. xx, 16): sed quoniam secundum propositum vocati sunt, profecto et electi sunt per electionem, ut dictum est, gratiae, non praecedentium meritorum suorum; quia gratia illis est omne meritum.
PL44.923_214. Elçi bunlar hakkında şöyle diyor: "Biliyoruz ki Tanrı'yı sevenler için, tasarısına göre çağrılmış olanlar için her şey iyilik yolunda birlikte iş görür. Çünkü önceden bildiklerini, Oğlu'nun suretine benzemek üzere önceden belirledi; öyle ki O birçok kardeşin ilk doğanı olsun. Önceden belirlediklerini çağırdı, çağırdıklarını akladı, akladıklarını yüceltti." Bunlardan hiçbiri yok olmaz, çünkü hepsi seçilmiştir. Seçilmişlerdir, çünkü tasarıya göre çağrılmışlardır; ama kendi tasarılarına değil, Tanrı'nın tasarısına göre. Elçi bu tasarıdan başka yerde şöyle söz ediyor: "Tanrı'nın seçim tasarısı işlere değil, çağırana bağlı kalsın diye 'Büyük küçüğe kulluk edecek' dendi." Bir başka yerde de: "İşlerimize göre değil, kendi tasarısına ve lütfuna göre." O hâlde "Önceden belirlediklerini çağırdı" sözünü işittiğimizde, bunların tasarıya göre çağrılanlar olduğunu bilmeliyiz. Çünkü Elçi söze "tasarısına göre çağrılmış olanlar için her şey iyilik yolunda birlikte iş görür" diye başladı, sonra "önceden bildiklerini, Oğlu'nun suretine benzemek üzere önceden belirledi; öyle ki O birçok kardeşin ilk doğanı olsun" diye ekledi, bunları söyledikten sonra da "Önceden belirlediklerini çağırdı" dedi. Demek ki bunlarla, tasarıya göre çağırdıklarının anlaşılmasını istiyor. Rab'bin "Çağrılanlar çok, seçilenler azdır" sözü yüzünden aralarında çağrılmış ama seçilmemiş kimseler bulunduğu sanılmasın diye. Çünkü bütün seçilmişler şüphesiz çağrılmıştır; ama bütün çağrılmışlar böylece seçilmiş değildir. Demek ki seçilmişler, dediğimiz gibi, tasarıya göre çağrılanlardır; önceden bilinenler ve önceden belirlenenler de onlardır. Bunlardan biri yok olsaydı, Tanrı yanılmış olurdu; ama hiçbiri yok olmaz, çünkü Tanrı yanılmaz. Bunlardan biri yok olsaydı, Tanrı insanın kusuruna yenilmiş olurdu; ama hiçbiri yok olmaz, çünkü Tanrı hiçbir şeye yenilmez. Onlar Mesih'le birlikte hüküm sürmek için seçilmişlerdir;
- De talibus dicit Apostolus: Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt: quoniam quos ante praescivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus: quos autem praedestinavit, illos et vocavit; quos autem vocavit, ipsos et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit (Rom. VIII, 28-30). Ex istis nullus perit, quia omnes electi sunt. Electi sunt autem, quia secundum propositum vocati sunt: propositum autem, non suum, sed Dei; de quo alibi dicit, Ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, quia major serviet minori (Id. ix, 11-13): et alibi, Non secundum opera nostra, inquit, sed secundum suum propositum et gratiam (II Tim. i, 9). Cum ergo audimus: Quos autem praedestinavit, illos et vocavit; secundum propositum vocatos debemus agnoscere: quoniam inde coepit, dicens, Omnia cooperatur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt; ac deinde subjunxit, Quoniam quos ante praescivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; atque his praemissis subdidit, Quos autem praedestinavit, illos et vocavit. Eos itaque vult intelligi, quos secundum propositum vocavit; ne putentur in eis esse aliqui vocati et non electi, propter illam dominicam sententiam, Multi vocati, pauci electi. Quicumque enim electi, sine dubio etiam vocati: non autem quicumque vocati, consequenter electi. Illi ergo electi, ut saepe dictum est, qui secundum propositum vocati, qui etiam praedestinati atque praesciti. Horum si quisquam perit, fallitur Deus: sed nemo eorum perit, quia non fallitur Deus. Horum si quisquam perit, vitio humano vincitur Deus: sed nemo eorum perit, quia nulla re vincitur Deus. Electi autem sunt ad regnandum cum Christo; non quomodo
PL44.925Yahuda'nın, yaraşır olduğu işe seçildiği gibi değil. Yahuda, kötüleri bile iyi kullanmasını bilen tarafından seçildi; öyle ki onun lanetlenmeye layık işiyle, kendisinin uğruna geldiği saygıdeğer iş tamamlansın. O hâlde "Sizi, on ikinizi ben seçmedim mi? Yine de biriniz şeytandır" sözünü işittiğimizde, ötekilerin merhametle, onun ise yargıyla seçildiğini anlamalıyız: Ötekiler O'nun krallığını elde etmek için, o ise O'nun kanını dökmek için.
15. Krallık için seçilmişlerin sesi haklı olarak ardından gelir: "Tanrı bizden yanaysa, kim bize karşı olabilir? Öz Oğlu'nu esirgemeyip hepimiz için ele verdi; O'nunla birlikte bize her şeyi nasıl bağışlamaz? Tanrı'nın seçilmişlerini kim suçlayacak? Aklayan Tanrı mı? Kim hüküm verecek? Ölen, dahası dirilen, Tanrı'nın sağında olan ve bizim için aracılık eden Mesih mi?" Sona kadar sebatın ne güçlü bir armağanını almış olduklarını da söylemeyi sürdürsünler: "Bizi Mesih'in sevgisinden kim ayıracak? Sıkıntı mı, darlık mı, zulüm mü, açlık mı, çıplaklık mı, tehlike mi, kılıç mı? Yazılmış olduğu gibi: 'Senin uğruna bütün gün öldürülüyoruz, kesilecek koyun sayılıyoruz.' Ama bütün bunlarda bizi sevenin sayesinde galiplerden üstünüz. Eminim ki ne ölüm ne hayat, ne melek ne başkanlık, ne şimdiki ne gelecek şeyler, ne güç, ne yükseklik ne derinlik, ne de başka bir yaratık bizi Rabbimiz Mesih İsa'daki Tanrı sevgisinden ayırabilecektir."
16. Timotheos'a yazılan mektupta bunlara işaret edildi. Orada Hymenaios'la Philetos'un bazılarının imanını altüst ettiği söylendikten sonra hemen şu eklendi: "Ama Tanrı'nın sağlam temeli, şu mührü taşıyarak durur: Rab kendisinin olanları bildi." Bunların sevgi aracılığıyla iş gören imanı ya hiç tükenmez ya da kimilerinde tükenirse bu hayat bitmeden onarılır; araya giren kötülük silinir ve sebat sona kadar sayılır. Sebat etmeyecek olanlar ise, Hristiyan imanından ve yaşayışından öyle düşeceklerdir ki bu hayatın sonu onları o hâlde bulacaktır. Onlar iyi ve dindarca yaşadıkları zamanda bile şüphesiz bunların sayısına katılmamalıdır. Çünkü Tanrı'nın önbilgisi ve önceden belirlemesiyle o yok oluş yığınından ayrılmış değildirler; bu yüzden tasarıya göre çağrılmış da değildirler ve dolayısıyla seçilmiş de değildirler. Onlar "Çağrılanlar çok" denenlerin arasında çağrılmıştır; "seçilenler az" denenlerin arasında değil. Yine de iman edip vaftiz olduklarında ve Tanrı'ya göre yaşadıklarında onlara seçilmiş denmesine kim karşı çıkabilir? Kuşkusuz ne olacaklarını bilmeyenlerce seçilmiş denir onlara; ama onların, seçilmişleri mutlu hayata götüren sebata sahip olmadığını bilen ve şimdi durduklarını, düşeceklerini de önceden bildiği için bilen tarafından değil.
electus est Judas ad opus cui congruebat. Ab illo quippe electus est, qui novit bene uti etiam malis, ut et per ejus opus damnabile, illud propter quod ipse venerat, opus venerabile compleretur. Cum itaque audimus, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est (Joan. VI, 71)? illos debemus intelligere electos per misericordiam, illum per judicium; illos ad obtinendum regnum suum, illum ad fundendum sanguinem suum. 15. Merito sequitur vox ad regnum electorum: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo nobis omnia donavit? Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui justificat? Quis condemnat? Christus qui mortuus est, magis autem qui et resurrexit qui est in dextera Dei, qui et interpellat. pro nobis? Quam fortis autem perseverantiae usque in finem munus acceperint, sequantur et dicant: Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? Sicut scriptum est, Quia propter te mortificamur tota die, aestimati sumus ut oves occisionis. Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos. Certus sum enim quia neque mors, neque vita, neque angelus, neque principatus, neque praesentia, neque futura, neque virtus, neque altitudo, neque profundum, neque creatura alia poterit nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu Domino nostro (Rom. VIII, 31-39). 16. Isti significati sunt ad Timotheum, ubi cum dictum fuisset, Hymenaeum et Philetum fidem quorumdam subvertere; mox additum est, Firmum autem fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, Scivit Dominus qui sunt ejus (II Tim. II, 19). Horum fides, quae per dilectionem operatur, profecto aut omnino non deficit, aut si qui sunt quorum deficit, reparatur antequam vita ista finiatur. et deleta quae intercurrerat iniquitate, usque in finem perseverantia deputatur. Qui vero perseveraturi non sunt, ac sic a fide christiana et conversatione lapsuri sunt, ut tales eos vitae hujus finis inveniat; procul dubio nec illo tempore, quo bene pieque vivunt, in istorum numero computandi sunt. Non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et praedestinatione discreti; et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi: sed in eis vocati, de quibus dictum est, Multi vocati; non in eis de quibus dictum est, pauci vero electi. Et tamen quis neget eos electos, cum credunt, et baptizantur, et secundum Deum vivunt? Dicuntur plane electi a nescientibus quid futuri sint, non autem ab illo qui eos novit non habere perseverantiam quae ad beatam vitam perducit electos, scitque illos ita stare, ut praescierit esse casuros.
PL44.925_217. Burada bana, Hristiyanca yaşamalarını sağlayan sevgiyi verdiği kimselere Tanrı'nın neden sebatı vermediği sorulursa, bilmediğimi söylerim. Bunu kibirle değil, kendi ölçümü bilerek söylüyorum; Elçi'nin şu sözlerini dinliyorum: "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun?" ve "Ey Tanrı'nın zenginliğinin, bilgeliğinin ve ilminin derinliği! Yargıları ne kadar kavranılmaz, yolları ne kadar izi sürülmezdir!" O hâlde yargılarını bize açmaya tenezzül ettiği ölçüde şükredelim; gizlediği ölçüde ise O'nun kararına karşı söylenmeyelim, bunu da bizim için en hayırlı olan şey sayalım. Ama sen, O'nun lütfunun düşmanı olarak böyle soran kimse, sen ne diyorsun? Hristiyan olduğunu inkâr etmemen ve Katolik olmakla övünmen iyi. Şimdi iyilikte sona kadar sebat etmenin Tanrı'nın armağanı olduğunu itiraf ediyorsan, bu armağanı neden birinin alıp ötekinin almadığını sanırım benim gibi sen de bilmiyorsun; ikimiz de burada Tanrı'nın kavranılmaz yargılarına nüfuz edemiyoruz. Yok eğer herkesin iyilikte sebat edip etmemesinin, Tanrı'nın lütfuna uygun olarak değil ona karşı savunduğun hür iradeye ait olduğunu, yani sebat ederse bunu Tanrı bağışladığı için değil insan iradesi yaptığı için ettiğini söylüyorsan, "Petrus, imanın tükenmesin diye senin için dua ettim" diyenin sözlerine karşı ne yapacaksın? Mesih imanı tükenmesin diye dua ettiği hâlde, Petrus tükenmesini isteseydi, yani onun sona kadar sürmesini istemeseydi imanının tükeneceğini söylemeye cesaret edecek misin? Sanki Petrus, Mesih'in onun istemesi için dua ettiği şeyden başka bir şeyi herhangi bir şekilde isteyebilirmiş gibi! Şunu kim bilmez: Petrus'un mümin olmasını sağlayan irade tükenseydi imanı o zaman yok olurdu, aynı irade kalsaydı imanı da kalırdı. Ama "irade Rab tarafından hazırlandığı" için, Mesih'in onun için ettiği dua boşa çıkamazdı. O hâlde onun imanı tükenmesin diye dua ettiğinde, imanda en hür, en güçlü, en yenilmez, en sebatlı iradeye sahip olmasından başka ne diledi? İşte iradenin hürriyeti, Tanrı'nın lütfuna karşı değil, ona uygun olarak böyle savunulur. Çünkü insan iradesi hürriyetle lütfa ulaşmaz; asıl lütufla hürriyete ve sebat etmek için hoşa giden bir kalıcılığa, yenilmez bir kuvvete ulaşır.
18. Şaşılacak şey doğrusu, hem de çok şaşılacak şey: Tanrı, Mesih'te yeniden doğurduğu, iman, ümit ve sevgi verdiği kimi çocuklarına sebatı vermiyor; öte yandan yabancıların çocuklarının bunca cinayetini bağışlıyor ve lütfunu vererek onları kendi çocukları yapıyor. Buna kim şaşmaz? Kim bunun karşısında dehşete kapılmaz? Ama şu da daha az şaşırtıcı değildir, üstelik doğrudur ve öyle apaçıktır ki Tanrı'nın lütfunun düşmanları bile onu inkâr etmenin bir yolunu bulamazlar: Tanrı, dostlarının, yani yeniden doğmuş iyi müminlerin kimi çocuklarını, vaftiz edilmeden küçükken bu dünyadan gidenleri, ana babalarını gönderdiği krallığından uzak tutuyor. Oysa her şey O'nun elindedir; isteseydi bu yıkamanın lütfunu onlara kesinlikle sağlardı. Düşmanlarının kimi çocuklarını ise Hristiyanların eline düşürüp bu yıkama aracılığıyla,
CAPUT VIII. — 17. Hic si a me quaeratur, cur eis Deus perseverantiam non dederit, quibus eam qua christiane viverent, dilectionem dedit; me ignorare respondeo. Non enim arroganter, sed agnoscens modulum meum, audio dicentem Apostolum, O homo, tu quis es qui respondeas Deo (Rom. IX, 20)? et, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus (Id. XI, 33)! Quantum itaque nobis judicia sua manifestare dignatur, gratias agamus: quantum vero abscondere, non adversus ejus consilium murmuremus, sed hoc quoque nobis saluberrimum esse credamus. Tu autem quisquis inimicus ejus gratiae sic interrogas, ipse quid dicis? Bene, quod te non negas esse christianum et catholicum jactas. Si ergo confiteris donum Dei esse perseverare in bono usque in finem; cur hoc donum ille accipiat, ille non accipiat, puto quod mecum pariter nescis, et ambo hic inscrutabilia judicia Dei penetrare non possumus. Aut si ad liberum arbitrium hominis, quod non secundum Dei gratiam, sed contra eam defendis, pertinere dicis ut perseveret in bono quisque, vel non perseveret, non Deo donante si perseveret, sed humana voluntate faciente; quid moliturus es contra verba dicentis, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua (Luc. XXII, 32)? An audebis dicere etiam rogante Christo ne deficeret fides Petri, defecturam fuisse si Petrus eam deficere voluisset, hoc est, si eam usque in finem perseverare noluisset? quasi aliud Petrus ullo modo vellet, quam pro illo Christus rogasset ut vellet. Nam quis ignorat, tunc fuisse perituram fidem Petri, si ea qua fidelis erat, voluntas ipsa deficeret; et permansuram, si eadem voluntas maneret? Sed quia praeparatur voluntas a Domino (Prov. VIII, 35, sec. LXX); ideo pro illo Christi non posset esse inanis oratio. Quando rogavit ergo ne fides ejus deficeret, quid aliud rogavit, nisi ut haberet in fide liberrimam, fortissimam, invictissimam, perseverantissimam voluntatem? Ecce quemadmodum secundum gratiam Dei, non contra eam, libertas defenditur voluntatis. Voluntas quippe humana non libertate consequitur gratiam, sed gratia potius libertatem, et ut perseveret delectabilem perpetuitatem, et insuperabilem fortitudinem. 18. Mirandum est quidem, multumque mirandum, quod filiis suis quibusdam Deus quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, non dat perseverantiam; cum filiis alienis scelera tanta dimittat, atque impertita gratia faciat filios suos. Quis hoc non miretur? quis hoc non vehementissime stupeat? Sed etiam illud non minus mirum est, et tamen verum, atque ita manifestum, ut nec ipsi inimici gratiae Dei quomodo id negent valeant invenire, quod filios quosdam amicorum suorum, hoc est regeneratorum bonorumque fidelium, sine Baptismo hinc parvulos exeuntes, quibus utique si vellet hujus lavacri gratiam procuraret, in cujus potestate sunt omnia, alienat a regno suo, quo parentes mittit illorum, et quosdam filios inimicorum suorum facit in manus Christianorum venire, et per hoc lavacrum
PL44.927ana babalarının uzak kaldığı krallığa sokuyor. Üstelik o küçüklerin ne birinde kötü ne ötekinde iyi bir liyakat vardır ki kendi iradelerinden gelsin. Tanrı'nın yargıları burada, âdil ve derin olduğu için, ne yerilebilir ne de kavranabilir. Şimdi üzerinde durduğumuz sebat meselesi de bunlardandır. O hâlde iki durum için de haykıralım: "Ey Tanrı'nın zenginliğinin, bilgeliğinin ve ilminin derinliği! Yargıları ne kadar kavranılmaz!"
19. İzi sürülmez yollarının izini süremediğimize de şaşmayalım. Tanrı Rab'bin, ki O'nda kişi ayrımı yoktur, kimi insanlara verip kimilerine vermediği, iradelerin liyakatine göre de bağışlanmayan sayısız başka şeyi geçiyorum: Hız, kuvvet, sağlık, bedenin güzelliği, hayranlık uyandıran yetenekler, birçok sanata yatkın zihin tabiatları ya da zenginlik, soyluluk, makam gibi dışarıdan gelenler ve bu türden başka şeyler. Bunlara sahip olmak ancak Tanrı'nın elindedir. Küçük çocukların vaftizi üzerinde de durmuyorum (bunların hiçbiri, ötekiler gibi vaftiz için de Tanrı'nın krallığıyla ilgisi olmadığını söyleyemez): Neden bu çocuğa veriliyor da ötekine verilmiyor? Oysa ikisi de Tanrı'nın elindedir ve bu ayin olmadan kimse Tanrı'nın krallığına giremez. Bunları geçiyor ya da bırakıyorum; onlar söz konusu kimselerin kendilerine baksınlar. Biz, iyilikte sebat etmeyip iyi iradeleri tükenerek iyilikten kötülüğe düşmüş bir hâlde ölenleri tartışıyoruz. Cevap versinler, verebilirlerse: Tanrı onları, iman ve dindarlıkla yaşarlarken, "kötülük akıllarını değiştirmesin, hile ruhlarını aldatmasın" diye neden o sırada bu hayatın tehlikelerinden alıp götürmedi? Bu, elinde değil miydi, yoksa gelecekteki kötülüklerini bilmiyor muydu? Bunların ikisini de söylemek, ancak büyük bir sapkınlık ve delilik olurdu. Öyleyse neden yapmadı? Bu gibi konularda "Yargıları ne kadar kavranılmaz, yolları ne kadar izi sürülmezdir!" diye haykırdığımızda bizimle alay edenler cevap versinler. Çünkü ya Tanrı bunu dilediği kimselere bağışlıyor ya da âdil bir insanın erken sayılan ölümü hakkında "Kötülük aklını değiştirmesin, hile ruhunu aldatmasın diye alındı" diyen o Yazı yalan söylüyor. Haksızlığı da kişi ayrımı da olmayan ve yeryüzünde denenme diye adlandırılan bu hayatta herkesin ne kadar kalacağı elinde olan Tanrı, bu kadar büyük iyiliği neden birine verip ötekine vermiyor? İnsanın, iyilikten kötülüğe dönmeden önce bu hayatı bitirmesinin Tanrı'nın armağanı olduğunu itiraf etmek zorundalar, ama bunun neden birine bağışlanıp ötekine bağışlanmadığını bilmiyorlar. Öyleyse Yazılara göre, ki onlardan birçok tanıklık getirdim, iyilikte sebatın da Tanrı'nın armağanı olduğunu bizimle birlikte itiraf etsinler ve neden birine verilip ötekine verilmediğini, Tanrı'ya karşı söylenmeden bizimle birlikte bilmemeye razı olsunlar.
introducit in regnum, a quo eorum parentes alieni sunt; cum et illis malum, et istis bonum meritum nullum sit parvulis, ex eorum propria voluntate. Certe hic judicia Dei, quoniam justa et alta sunt, nec vituperari possunt, nec penetrari. In his est et illud de perseverantia, de qua nunc disputamus. De utrisque ergo exclamemus, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus! 19. Nec miremur nos vestigare non posse investigabiles vias ejus. Ut alia innumerabilia taceam, quae aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum (Rom. ii, 11), nec tribuuntur meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae valetudines, et pulchritudines corporum, ingenia mirabilia, et multarum artium capaces naturae mentium vel quae accedunt extrinsecus, ut est opulentia, nobilitas, honores, et caetera hujusmodi, quae quisque ut habeat, non nisi in Dei est potestate: ut non immorer etiam in Baptismate parvulorum (quod nullus istorum potest dicere sicut illa, ad regnum Dei non pertinere), cur illi parvulo detur, illi non detur, cum sit utrumque in potestate Dei, et sine illo Sacramento nemo intret in regnum Dei: ut ergo haec taceam vel relinquam, illos ipsos intueantur de quibus agitur. De his enim disserimus, qui perseverantiam bonitatis non habent, sed ex bono in malum deficiente bona voluntate moriuntur. Respondeant, si possunt, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas eorum. Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime atque insanissime dicitur. Cur ergo non fecit? Respondeant qui nos irrident, quando in rebus talibus exclamamus. Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Neque enim hoc non donat Deus quibus voluerit. aut vero Scriptura illa mentitur, quae de morte velut immatura hominis justi ait, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, aut ne fictio deciperet animam ejus (Sap. IV, 11). Cur igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat, aliis non dat Deus. apud quem non est iniquitas, nec acceptio personarum, et in cujus potestate est quamdiu quisque in hac vita maneat, quae tentatio dicta est super terram (Job. VII, 1)? Sicut ergo coguntur fateri, donum Dei esse ut finiat homo vitam istam, antequam ex bono mutetur in malum; cur autem aliis donetur, aliis non donetur, ignorant: ita donum Dei esse in bono perseverantiam secundum Scripturas, de quibus testimonia multa jam posui. fateantur nobiscum; et cur aliis detur, aliis non detur, sine murmure adversus Deum dignentur ignorare nobiscum.
PL44.927_220. Tanrı'nın kimi çocuklarına bu sebatı vermemesi de bizi sarsmasın. Önceden belirlenmiş ve tasarıya göre çağrılmış olanlardan, yani gerçekten vaat çocuğu olanlardan olsalardı böyle olması düşünülemezdi. Dindarca yaşadıkları sürece Tanrı'nın çocukları denir onlara; ama dinsizce yaşayacakları ve bu dinsizlik içinde ölecekleri için, Tanrı'nın önbilgisi onları Tanrı'nın çocukları diye adlandırmaz. Tanrı'nın öyle çocukları vardır ki henüz bizim için değildirler, ama Tanrı için zaten öyledirler. Evangelist Yuhanna onlar hakkında şöyle der: "İsa millet için ölecekti; yalnız millet için değil, dağılmış Tanrı çocuklarını bir araya toplamak için de." Bunlar Müjde'nin vaazıyla iman ederek çocuk olacaklardı; yine de bu gerçekleşmeden önce, Babalarının hafızasına sarsılmaz bir sağlamlıkla yazılmış olarak Tanrı'nın çocuklarıydılar. Öte yandan bazıları da vardır ki aldıkları geçici lütuf yüzünden biz onlara Tanrı'nın çocukları deriz, ama Tanrı için öyle değildirler. Aynı Yuhanna onlar hakkında şöyle der: "Aramızdan çıktılar, ama bizden değildiler; bizden olsalardı, bizimle kalırlardı." "Aramızdan çıktılar ve bizimle kalmadıkları için artık bizden değiller" demiyor; "Aramızdan çıktılar, ama bizden değildiler" diyor. Yani: Aramızda görünürken de bizden değildiler. Sanki kendisine "Bunu nereden gösteriyorsun?" denmiş gibi, "Bizden olsalardı, bizimle kalırlardı" diyor. Bu, Tanrı çocuklarının sesidir; konuşan, Tanrı çocukları arasında seçkin bir yere konmuş olan Yuhanna'dır. O hâlde Tanrı'nın çocukları, sebat etmeyenler hakkında "Aramızdan çıktılar, ama bizden değildiler" diyor ve "Bizden olsalardı, bizimle kalırlardı" diye ekliyorlarsa, "Çocuk adını taşıyıp çocuk olduklarını söyledikleri zaman da çocuk değildiler"den başka ne demiş olurlar? Adaleti taklit ettikleri için değil, onda kalmadıkları için. Çünkü "Bizden olsalardı, sahte değil gerçek adalete bizimle sarılırlardı" demiyor; "Bizden olsalardı, bizimle kalırlardı" diyor. Şüphesiz onların iyilikte kalmasını istiyordu. Demek ki iyilik içindeydiler, ama onda kalmadıkları, yani sona kadar kalmadıkları için, "bizimle iken de bizden değildiler" diyor; yani çocukların imanı içindeyken de çocukların sayısından değildiler. Çünkü gerçekten çocuk olanlar, Oğlu'nun suretine benzemek üzere önceden bilinmiş ve önceden belirlenmişlerdir ve seçilmiş olmak üzere tasarıya göre çağrılmışlardır. Yok olan, vaat oğlu değil, helâk oğludur.
21. Demek ki bunlar çağrılmışların çokluğu arasındaydı, ama seçilmişlerin azlığı arasında değildi. O hâlde Tanrı, önceden belirlediği çocuklarına sebatı vermemiş değildir. Çünkü çocukların o sayısında olsalardı ona sahip olurlardı; ve Elçi'nin doğru sözüne göre, almadıkları neye sahip olabilirlerdi? Böylece bu çocuklar, Oğul Mesih'in Baba'ya dediği gibi, Mesih'e verilmiş olurlardı: "Bana verdiğin hiçbir şey yok olmasın, ebedî hayata sahip olsun." Şu hâlde Mesih'e verilmiş olanlar, ebedî hayat için belirlenmiş olanlardır. Hiçbiri yok olmayan o önceden belirlenmişler, tasarıya göre çağrılmışlar bunlardır. Bu yüzden hiçbiri iyilikten
CAPUT IX. — 20. Nec nos moveat, quod filiis suis quibusdam Deus non dat istam perseverantiam. Absit enim ut ita esset, si de illis praedestinatis essent et secundum propositum vocatis, qui vere sunt filii promissionis. Nam si pie vivunt, dicuntur filii Dei: sed quoniam victuri sunt impie et in eadem impietate morituri, non eos dicit filios Dei praescientia Dei. Sunt enim filii Dei, qui nondum sunt nobis, et sunt jam Deo; de quibus ait evangelista Joannes. Quia Jesus moriturus erat pro gente, nec tantum pro gente, sed etiam ut filios Dei dispersos congregaret in unum (Joan. XI, 51, 52): quod utique credendo futuri erant per Evangelii praedicationem: et tamen antequam esset factum, jam filii Dei erant in memoriali Patris sui inconcussa stabilitate conscripti. Et sunt rursus quidam. qui filii Dei propter susceptam vel temporaliter gratiam dicuntur a nobis, nec sunt tamen Deo: de quibus ait idem Joannes, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum (I Joan. II. 19). Non ait, ex nobis exierunt, sed quia non manserunt nobiscum, jam non sunt ex nobis; verum ait, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; hoc est, Et quando videbantur in nobis, non erant ex nobis. Et tanquam ei diceretur, Unde id ostendis? Quod si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. Filiorum Dei vox est: Joannes loquitur, in filiis Dei loco praecipuo constitutus. Cum ergo filii Dei dicunt de his qui perseverantiam non habuerunt, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; et addunt, Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum: quid aliud dicunt, nisi, Non erant filii etiam quando erant in professione et nomine filiorum? non quia justitiam simulaverunt; sed quia in ea non permanserunt. Neque enim ait, Nam si fuissent ex nobis, veram, non fictam justitiam tenuissent utique nobiscum: sed, si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. In bono illos volebat procul dubio permanere. Erant itaque in bono, sed quia in eo non permanserunt, id est non usque in finem, non erant, inquit, ex nobis, et quando erant nobiscum; hoc est, non erant ex numero filiorum, et quando erant in fide filiorum: quoniam qui vere filii sunt, praesciti et praedestinati sunt conformes imaginis Filii ejus, et secundum propositum vocati sunt ut electi essent. Non enim perit filius promissionis, sed filius perditionis (Joan. XVII, 12). 21. Fuerunt ergo isti ex multitudine vocatorum: ex electorum autem paucitate non fuerunt. Non igitur filiis suis praedestinatis Deus perseverantiam non dedit; haberent enim eam si in eo filiorum numero essent: et quid haberent, quod non accepissent, secundum apostolicam veramque sententiam (I Cor. IV, 7)? Ac per hoc tales filii Filio Christo dati essent, quemadmodum ipse dicit ad Patrem, Ut omne quod dedisti mihi, non pereat, sed habeat vitam aeternam (Joan. III, 15. et VI, 39). Hi ergo Christo intelliguntur dati, qui ordinati sunt in vitam aeternam. Ipsi sunt illi praedestinati et secundum propositum vocati, quorum nullus perit. Ac per hoc nullus eorum ex bono
PL44.929kötülüğe dönüşmüş olarak bu hayatı bitirmez; çünkü yok olmasın, ebedî hayata sahip olsun diye böyle belirlenmiş ve bu yüzden Mesih'e verilmiştir. Öte yandan O'nun düşmanları dediğimiz kimselerden ya da düşmanlarının küçük çocuklarından, sevgi aracılığıyla iş gören imanda bu hayatı bitirecek biçimde yeniden doğuracağı herkes, bu gerçekleşmeden önce de o önceden belirlemeyle O'nun çocuklarıdır ve yok olmasınlar, ebedî hayata sahip olsunlar diye Oğlu Mesih'e verilmişlerdir.
22. Sonunda Kurtarıcı'nın kendisi şöyle diyor: "Sözümde kalırsanız, gerçekten öğrencilerimsiniz." O'nun sözünde kalmayan Yahuda bunların arasında sayılabilir mi? Şu kimseler bunların arasında sayılabilir mi? Rab, etinin yenmesini ve kanının içilmesini buyurduktan sonra Evangelist onlar hakkında şöyle diyor: "Bunları Kefarnaum'da, sinagogda öğretirken söyledi. Bunu duyan öğrencilerinden birçoğu, 'Bu söz ağır, kim dinleyebilir?' dedi. İsa, öğrencilerinin buna söylendiklerini içinden bilerek onlara şöyle dedi: 'Bu sizi sendeletiyor mu? İnsanoğlu'nun önceden bulunduğu yere çıktığını görürseniz ne olacak? Hayat veren ruhtur; ten hiçbir işe yaramaz. Size söylediğim sözler ruh ve hayattır. Ama aranızda inanmayan bazıları var.' İsa, kimlerin inanacağını ve kimin kendisini ele vereceğini başından beri biliyordu. 'Bunun için size, Babam tarafından verilmedikçe kimse bana gelemez dedim' diyordu. Bundan sonra öğrencilerinden birçoğu geri döndü ve artık O'nunla yürümez oldu." Bunlara da Evangelist'in diliyle öğrenci denmedi mi? Yine de gerçekten öğrenci değildiler, çünkü "Sözümde kalırsanız, gerçekten öğrencilerimsiniz" dediği şarta uyarak O'nun sözünde kalmadılar. Sebatları olmadığı için gerçekten Mesih'in öğrencileri olmadıkları gibi, göründükleri ve öyle adlandırıldıkları zaman bile gerçekten Tanrı'nın çocukları da değildiler. Demek ki yeniden doğmuş olup dindarca yaşadığını gördüğümüz kimselere seçilmiş de, Mesih'in öğrencileri de, Tanrı'nın çocukları da diyoruz; çünkü onları öyle adlandırmak gerekir. Ama adlandırıldıkları şeyde kalırlarsa adlandırıldıkları şey gerçekten olurlar. Sebatları yoksa, yani olmaya başladıkları şeyde kalmıyorlarsa, olmadıkları şeyin adını gerçek anlamda taşımıyorlar demektir. Çünkü ne olacaklarını, yani iyiyken kötü olacaklarını bilen Tanrı katında öyle değildirler.
in malum mutatus finit hanc vitam; quoniam sic est ordinatus, et ideo Christo datus, ut non pereat, sed habeat vitam aeternam. Et rursus quos dicimus inimicos ejus, vel parvulos filios inimicorum ejus, quoscumque eorum sic regeneraturus est, ut in ea fide quae per dilectionem operatur, hanc vitam finiant; jam et antequam hoc fiat, in illa praedestinatione sunt filii ejus, et dati sunt Christo Filio ejus, ut non pereant, sed habeant vitam aeternam. 22. Denique ipse Salvator, Si manseritis, inquit, in verbo meo, vere discipuli mei estis (Joan. VIII, 31). Numquid in his computandus est Judas, qui non mansit in verbo ejus? Numquid in his computandi sunt illi, de quibus Evangelium sic loquitur, ubi Dominus cum commendasset manducandam carnem suam et bibendum sanguinem suum, ait evangelista, Haec dixit in synagoga docens, in Capharnaum. Multi ergo audientes ex discipulis ejus dixerunt, Durus est hic sermo, quis potest eum audire? Sciens autem Jesus apud semetipsum quia murmurarent de hoc discipuli ejus, dixit eis: Hoc vos scandalizat? Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Spiritus est qui vivificat, caro autem non prodest quidquam. Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt. Sed sunt quidam ex vobis qui non credunt. Sciebat enim ab initio Jesus, qui essent credentes, et quis traditurus esset eum; et dicebat: Propterea dixi vobis, Quia nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant (Id. VI, 60-67). Numquid non et isti discipuli appellati sunt, loquente Evangelio? Et tamen non erant vere discipuli, quia non manserunt in verbo ejus, secundum id quod ait, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis. Quia ergo non habuerunt perseverantiam, sicut non vere discipuli Christi, ita nec vere filii Dei fuerunt, etiam quando esse videbantur et ita vocabantur. Appellamus ergo nos et electos, et Christi discipulos, et Dei filios, quia sic appellandi sunt, quos regeneratos pie vivere cernimus: sed tunc vere sunt quod appellantur, si manserint in eo propter quod sic appellantur. Si autem perseverantiam non habent, id est, in eo quod coeperunt esse non manent, non vere appellantur quod appellantur et non sunt: apud eum enim hoc non sunt, cui notum est quod futuri sunt, id est, ex bonis mali.
PL44.929_223. Bu yüzden Elçi, "Biliyoruz ki Tanrı'yı sevenler için her şey iyilik yolunda birlikte iş görür" dedikten sonra, kimilerinin Tanrı'yı sevdiğini ama bu iyilikte sona kadar kalmadığını bildiği için hemen "tasarısına göre çağrılmış olanlar için" diye ekledi. Çünkü bunlar Tanrı'yı sevmekte sona kadar kalırlar; bir süre oradan sapanlar da geri döner ve iyilik içinde olmaya başladıkları şeyi sona kadar götürürler. Tasarıya göre çağrılmanın ne olduğunu göstermek için de yukarıda andığım sözleri hemen ekledi: "Çünkü önceden bildiklerini, Oğlu'nun suretine benzemek üzere önceden belirledi; öyle ki O birçok kardeşin ilk doğanı olsun. Önceden belirlediklerini çağırdı" (yani tasarıya göre), "çağırdıklarını akladı, akladıklarını yüceltti." Önceden bildi, önceden belirledi, çağırdı, akladı: Bunların hepsi artık yapılmıştır. Çünkü hepsi önceden belirlenmiştir, birçoğu da artık çağrılmış ve aklanmıştır. Ama sona koyduğu "yüceltti" sözü, eğer aynı Elçi'nin "Hayatınız olan Mesih göründüğü zaman, siz de O'nunla birlikte yücelik içinde görüneceksiniz" dediği yücelik olarak anlaşılacaksa, henüz yapılmamıştır. Gerçi öteki ikisi, yani "çağırdı" ve "akladı" da hakkında söylendikleri herkeste yapılmış değildir; çünkü zamanın sonuna kadar daha birçokları çağrılacak ve aklanacaktır. Yine de gelecekteki şeyler için geçmiş zaman fiilleri kullandı; sanki Tanrı, yapılmalarını ebediyetten beri düzenlediği şeyleri çoktan yapmış gibi. Bu yüzden peygamber İşaya da O'nun için "gelecek şeyleri yapan" der. Tanrı'nın en öngörülü düzenlemesinde önceden bilinmiş, önceden belirlenmiş, çağrılmış, aklanmış ve yüceltilmiş olanlar, yeniden doğmamış olsalar bile, dahası henüz doğmamış olsalar bile, artık Tanrı'nın çocuklarıdır ve hiçbir şekilde yok olamazlar. Bunlar gerçekten Mesih'e gelirler, çünkü kendisinin dediği gibi gelirler: "Baba'nın bana verdiği her şey bana gelecek; bana geleni dışarı atmayacağım." Biraz sonra da: "Beni gönderen Baba'nın iradesi şudur: Bana verdiği hiçbir şeyi yitirmeyeyim." Demek ki iyilikte sona kadar sebat da O'ndan verilir; çünkü ancak yok olmayacaklara verilir, zira sebat etmeyenler yok olacaktır.
24. Tanrı'yı seven böyle kimseler için her şey iyilik yolunda birlikte iş görür; öyle ki gerçekten her şey. Hatta içlerinden bazıları yoldan sapsa da Tanrı bunu bile onların iyiliğine yarar kılar, çünkü daha alçakgönüllü ve daha bilgili olarak geri dönerler. Doğru yolda bile titreyerek sevinmeleri gerektiğini öğrenirler; sebat etme güvenini kendi güçlerinden geliyormuş gibi üstlerine almazlar, bolluk içinde "Asla sarsılmayacağız" demezler. Bu yüzden onlara şöyle denir: "Rab'be korkuyla kulluk edin, O'nun için titreyerek sevinin; yoksa Rab öfkelenir ve doğru yoldan çıkıp yok olursunuz." "Doğru yola gelemezsiniz" demiyor, "doğru yoldan çıkıp yok olursunuz" diyor. Bununla, doğru yolda yürüyenlere korkuyla Tanrı'ya kulluk etmelerinin, yani "yükseği düşünmeyip korkmalarının" öğütlendiğini göstermekten başka ne yapıyor? Bu da "Kibirlenmesinler, alçakgönüllü olsunlar" demektir. Başka yerde de bundan dolayı "Yüksek şeyleri düşünmeyin, alçakgönüllülerle uyuşun" der. Tanrı için sevinsinler, ama titreyerek; hiçbir şeyle övünmesinler, çünkü hiçbir şey bizim değildir; "övünen Rab'de övünsün." Böylece yürümeye başladıkları doğru yolda bulunmayı kendilerinden bilerek bu yoldan çıkıp yok olmasınlar. Elçi de "Korku ve titremeyle kendi kurtuluşunuzu işleyin" dediği yerde bu sözleri kullandı. Ve
- Propter hoc Apostolus cum dixisset, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum; sciens nonnullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim in eo quod diligunt Deum, permanent usque in finem; et qui ad tempus inde deviant, revertuntur, ut usque in finem perducant quod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit secundum propositum vocari, mox addidit ea quae jam supra posui, Quoniam quos ante praescivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus: quos autem praedestinavit, illos et vocavit, scilicet secundum propositum; quos autem vocavit, ipsos et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit (Rom. VIII, 28-30). Illa omnia jam facta sunt, praescivit, praedestinavit, vocavit, justificavit; quoniam et omnes jam praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati: quod autem posuit in fine, illos et glorificavit (siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit, Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum illo apparebitis in gloria [Coloss. III, 4]), nondum factum est. Quamvis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et propheta Isaias, Qui fecit quae futura sunt (Isai. XLV, 11, sec. LXX). Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, justificati, glorificati sunt, non dico etiam nondum renati, sed etiam nondum nati, jam filii Dei sunt, et omnino perire non possunt. Hi vere veniunt ad Christum; quia ita veniunt, quomodo ipse dicit, Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Et paulo post, Haec est, inquit, voluntas ejus qui misit me Patris, ut omne quod dedit mihi non perdam ex eo (Joan. vi, 37, 39). Ab illo ergo datur etiam perseverantia in bono usque in finem: neque enim datur, nisi eis qui non peribunt; quoniam qui non perseverant peribunt. 24. Talibus Deus diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa (Psal. II, 11, 12). Neque enim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa; quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant (Rom. XI. 20)? quod significat. Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dixit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes (Id. XII, 16): exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui gloriatur, in Domino glorietur (Jerem. IX, 23, 24): ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant, quod in ea sunt. His verbis usus est et Apostolus, ubi ait, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini. Et
PL44.931neden korku ve titremeyle olduğunu şöyle gösterdi: "Çünkü iyi iradesi uyarınca sizde hem istemeyi hem yapmayı işleyen Tanrı'dır." Bolluk içinde "Asla sarsılmayacağım" diyen kimsede bu korku ve titreme yoktu. Ama helâk oğlu değil vaat oğlu olduğu için, Tanrı onu biraz terk edince kendisinin ne olduğunu tecrübe edip şöyle dedi: "Rab, iradenle güzelliğime güç verdin; yüzünü benden çevirdin ve sarsıldım." İşte daha bilgili ve bu yüzden daha alçakgönüllü hâle gelerek yolu tuttu. Artık Tanrı'nın, kendi iradesiyle güzelliğine güç verdiğini görüyor ve itiraf ediyordu. Oysa bunu kendinden bilerek ve Tanrı'nın verdiği o bollukta, onu verene değil kendine güvenerek "Asla sarsılmayacağım" demişti. Bu yüzden sarsıldı ki kendini bulsun ve alçakgönüllülükle aklı başına gelerek yalnız ebedî hayat için değil, bu hayatta da dindar yaşayış ve sebat için ümidinin nereye bağlanması gerektiğini öğrensin. Bu söz elçi Petrus'un da sözü olabilirdi. Çünkü o da bolluk içinde "Canımı senin için vereceğim" demişti; Rab'bin ona sonra bağışlayacağı şeyi aceleyle kendine mal ediyordu. Ama Rab yüzünü ondan çevirdi ve Petrus sarsıldı; öyle ki O'nun için ölmekten korkarak O'nu üç kez inkâr etti. Ama Rab yeniden yüzünü ona çevirdi ve Petrus suçunu gözyaşlarıyla yıkadı. "Ona baktı" sözü, "Ondan biraz çevirmiş olduğu yüzünü yeniden ona döndürdü"den başka ne demektir? Demek ki sarsılmıştı; ama kendine güvenmemeyi öğrendiği için bu bile onun iyiliğine yaradı. Bunu, Kendisini sevenler için her şeyi iyilik yolunda birlikte işleten sağladı. Çünkü o tasarıya göre çağrılmıştı; öyle ki kimse onu, kendisine verilmiş olduğu Mesih'in elinden çekip alamazdı.
25. O hâlde kimse, doğru yoldan sapanın ikaz edilmemesi gerektiğini, onun için yalnız Rab'den dönüş ve sebat dilemenin gerektiğini söylemesin. Basiretli ve mümin hiç kimse bunu söylemesin. Çünkü bu kişi tasarıya göre çağrılmışsa, şüphesiz ikaz edilmesini de Tanrı onun için iyilik yolunda birlikte işletir. Onun böyle çağrılıp çağrılmadığını ikaz eden bilmediği için, yapılması gerektiğini bildiği şeyi sevgiyle yapsın. Çünkü böyle birinin ikaz edilmesi gerektiğini biliyor. Tanrı da ya merhamet edecek ya da yargılayacaktır. Merhamet edecektir, ikaz edilen kimse lütfun cömertliğiyle yok oluş yığınından ayrılmışsa ve yok olmak üzere hazırlanmış öfke kapları arasında değil, Tanrı'nın yücelik için hazırladığı merhamet kapları arasındaysa. Yargılayacaktır, ötekiler arasında hükme uğramışsa ve berikiler arasında önceden belirlenmiş değilse.
26. Burada başka bir mesele doğuyor. Bu mesele hiç de hafife alınacak gibi değil; bizi de sözlerimizi de elinde tutan Rab'bin yardımıyla ele alınıp çözülmelidir. Bize, iyilikte sona kadar sebat etmek olan bu Tanrı armağanıyla ilgili olarak, şüphesiz hiçbir kusuru olmadan doğru yaratılmış olan ilk insan hakkında ne düşündüğümüz soruluyor. "Sebatı yoksa, bu kadar gerekli Tanrı armağanından yoksun iken nasıl kusursuzdu?" demiyorum. Bu soruya cevap vermek kolaydır: Sebatı yoktu, çünkü kusursuz olduğu o iyilikte sebat etmedi. Düştüğü andan itibaren kusura sahip olmaya başladı; başladıysa, başlamadan önce elbette kusursuzdu. Kusuru olmamak başka, kusur bulunmayan iyilikte kalmamak başkadır. Hiçbir zaman kusursuz olmadığı değil de kusursuz kalmadığı söylendiği için, kalmamakla suçlandığı iyilikte kusursuz olduğu şüphesiz ispatlanmış olur. Ama asıl sorulması ve daha çok çaba gösterilerek ele alınması gereken şudur: Şöyle diyenlere nasıl cevap vereceğiz? "Kusursuz olarak yaratıldığı o doğrulukta sebata sahip olsaydı, şüphesiz onda kalırdı; sebat etseydi günah işlemez, o doğruluğunu ve Tanrı'yı terk etmezdi. Ama hakikat, onun günah işlediğini ve iyiliği terk ettiğini haykırıyor. Demek ki o iyilikte sebata sahip değildi. Sahip değildiyse elbette almamıştı. Çünkü sebatı alıp nasıl sebat etmezdi? Peki sebatı almadığı için sahip değildiyse, sebatı almamış olan kimse sebat etmemekle ne günah işlemiş olur? Lütfun cömertliğiyle yok oluş yığınından ayrılmadığı için almadığı da söylenemez. Çünkü kusurlu kökenin ondan çekildiği o yok oluş yığını, o günah işlemeden önce insan soyunda henüz yoktu."
ostendens quare cum timore et tremore: Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis et velle et operari. pro bona voluntate (Philipp. II, 12, 13). Non enim habebat hunc timorem et tremorem, qui dicebat in abundantia sua, Non movebor in aeternum. Sed quia filius erat promissionis, non perditionis, expertus Deo paululum deserente quid esset ipse: Domine, inquit, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus (Psal. xxix, 7, 8). Ecce doctior, et ob hoc etiam humilior, tenuit viam, jam videns et confitens, in voluntate sua Deum decori ejus praestitisse virtutem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum aeternae vitae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam (Joan. XIII, 37); sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertit autem ab illo faciem Dominus, et factus est conturbatus, ita ut eum mori pro illo metuens ter negaret. Sed rursus convertit ad eum faciem suam Dominus, et culpam lacrymis diluit. Quid est enim aliud, Respexit eum (Luc. XXII, 61); nisi, Faciem, quam paululum ab illo averterat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum, faciente illo qui diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; quia secundum propositum vocatus erat, ut nemo eum posset eripere de manu Christi, cui datus erat. 25. Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exorbitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, procul dubio ei, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut misericordiam, aut judicium: misericordiam quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur, gratiae largitate discretus est, et non est inter vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, sed inter vasa misericordiae quae praeparavit Deus in gloriam (Rom. IX, 22, 23); judicium vero, si in illis est damnatus, in his non est praedestinatus. CAPUT X. — 26. Hic exoritur alia quaestio, non sane contemnenda, sed in adjutorio Domini, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri (Sap. VII, 16), aggredienda atque solvenda. Quaeritur enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rectus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio fuit, cui tam necessarium Dei donum defuit? Huic namque interrogationi facile respondetur, eum perseverantiam non habuisse, quia in eo bono, quo sine vitio fuit, non perseveravit: coepit enim habere vitium ex quo cecidit; et si coepit, antequam coepisset, utique sine vitio fuit. Aliud est enim non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua nullum vitium est, non manere. Eo quippe ipso quod non dicitur nunquam sine vitio fuisse, sed dicitur sine vitio non permansisse, procul dubio demonstratur sine vitio fuisse, in quo bono non permansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, Si in illa rectitudine in qua sine vitio factus est, habuit perseverantiam, procul dubio permansisse in ea: et si perseveravit, utique non peccavit, nec illam suam rectitudinem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem boni fuisse, veritas clamat. Non ergo habuit in illo bono perseverantiam: et si non habuit, non utique accepit. Quomodo enim et accepisset perseverantiam, et non perseverasset? Porro, si propterea non habuit, quia non accepit; quid ipse non perseverando peccavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo vitiata.
PL44.931_227. Bu yüzden en doğru bildiğimizi en hayırlı biçimde itiraf ediyoruz: Her şeyi çok iyi yaratan, kötülüklerin iyilerden doğacağını önceden bilen, kötülüklerin olmasına izin vermemekten çok kötülüklerden bile iyilik çıkarmanın kendi her şeye gücü yeten iyiliğine daha yaraşır olduğunu bilen Tanrı, her şeyin Rabbi, meleklerin ve insanların hayatını şöyle düzenledi: Önce onların hür iradesinin neye gücü yettiğini, sonra kendi lütfunun iyiliğinin ve adaletinin yargısının neye gücü yettiğini gösterecekti. Nitekim meleklerden bazıları, ki başları şeytan denilendir, hür irade yoluyla Rab Tanrı'dan kaçtılar. Ama mesut oldukları O'nun iyiliğinden kaçarken, en bedbaht hâle gelmelerine yol açan yargısından kaçamadılar. Ötekiler ise aynı hür irade yoluyla hakikatte durdular ve kendilerinin asla düşmeyeceklerini en kesin biçimde bilmeyi hak ettiler. Biz kutsal Yazılardan artık hiçbir kutsal meleğin düşmeyeceğini bilebiliyorsak, onlar hakikat kendilerine daha yüce bir yolla açıldığı için bunu ne kadar daha çok bilirler! Çünkü bize sonsuz mesut bir hayat ve meleklerle eşitlik vaat edilmiştir. Bu vaatten eminiz ki yargıdan sonra o hayata ulaştığımızda oradan düşmeyeceğiz.
- Quapropter saluberrime confitemur, quod rectissime credimus, Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judicium. Denique angeli quidam, quorum princeps est qui dicitur diabolus, per liberum arbitrium a Domino Deo refugae facti sunt. Refugientes tamen ejus bonitatem, qua beati fuerunt, non potuerunt ejus effugere judicium, per quod miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt. Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos jam nullos esse casuros; quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros:
PL44.933Melekler bunu kendileri hakkında bilmiyorsa, biz onlara eşit değil, onlardan daha mesut olacağız demektir. Oysa Hakikat bize onlarla eşitliği vaat etti. O hâlde kesindir ki onlar, bizim imanla bildiğimizi görerek bilirler: Artık hiçbir kutsal melek düşmeyecektir. Şeytan ve melekleri ise düşmeden önce mesut idiler ve bedbahtlığa düşeceklerini bilmiyorlardı; yine de hür irade yoluyla hakikatte dursalardı, saadetlerine eklenecek bir şey daha vardı. Bu en yüksek saadetin doluluğunu, kalmalarının ödülü olarak alacaklardı; yani Kutsal Ruh aracılığıyla verilen büyük bir Tanrı sevgisi bolluğuyla artık hiçbir şekilde düşemeyecek ve bunu kendileri hakkında en kesin biçimde bilecekti. Saadetin bu doluluğuna sahip değillerdi; ama gelecekteki bedbahtlıklarını bilmedikleri için daha küçük ama yine de kusursuz bir saadetin tadını çıkarıyorlardı. Çünkü gelecekteki düşüşlerini ve ebedî azaplarını bilselerdi elbette mesut olamazlardı; bu kadar büyük bir kötülüğün korkusu onları daha o zaman bedbaht olmaya zorlardı.
28. İnsanı da böyle, hür iradeyle yarattı. Gelecekteki düşüşünden habersizdi; yine de mesuttu, çünkü ölmemenin ve bedbaht olmamanın elinde olduğunu hissediyordu. Bu doğru ve kusursuz durumda aynı hür irade yoluyla kalmak isteseydi, hiç ölüm ve bahtsızlık tecrübe etmeden, bu kalmanın liyakatiyle, kutsal meleklerin de mesut olduğu saadetin o doluluğunu alacaktı; yani artık düşemeyecek ve bunu en kesin biçimde bilecekti. Çünkü düşüşünü önceden bilmesi, bu kadar büyük bir kötülüğün korkusuyla onu bedbaht etseydi, cennette bile mesut olamazdı; dahası, bedbaht olmanın yakışmadığı orada hiç bulunamazdı. Ama hür irade yoluyla Tanrı'yı terk ettiği için Tanrı'nın âdil yargısını tecrübe etti ve o sırada kendisinde bulunan, onunla birlikte bütünüyle günah işlemiş olan bütün soyuyla birlikte hüküm giydi. Çünkü bu soydan Tanrı'nın lütfuyla kurtarılanların hepsi, zaten bağlı oldukları hükümden kurtarılır. Bu yüzden hiç kimse kurtarılmasaydı bile, Tanrı'nın âdil yargısını kimse haklı olarak kınayamazdı. O hâlde mahvolanlarla karşılaştırıldığında az, kendi sayılarında ise çok kişinin kurtarılması lütufla olur, karşılıksız olur; kimse kendi liyakatleriyle yükselmesin, "her ağız kapansın" ve "övünen Rab'de övünsün" diye olduğu için şükretmek gerekir.
29. Peki Âdem'in Tanrı lütfu yok muydu? Tam aksine, büyük bir lütfu vardı, ama farklı bir lütuf. O, Yaratıcısının iyiliğinden almış olduğu iyilikler içindeydi; hiçbir kötülüğe uğramadığı bu iyilikleri kendi liyakatleriyle kazanmış değildi. Bu kurtuluş lütfunun ait olduğu kutsallar ise bu hayatta kötülükler içindedir ve onların içinden Tanrı'ya "Bizi kötülükten kurtar" diye haykırırlar. O, o iyilikler içinde Mesih'in ölümüne muhtaç değildi; bunları ise hem kalıtsal hem kendi suçlarından o Kuzu'nun kanı aklar. Onun, bunların şöyle diyerek yalvardığı yardıma ihtiyacı yoktu: "Bedenimin üyelerinde, zihnimin kanununa karşı savaşan ve beni üyelerimdeki günah kanununa esir eden başka bir kanun görüyorum. Ben bahtsız insan! Beni bu ölümün bedeninden kim kurtaracak? Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla Tanrı'nın lütfu." Çünkü onlarda ten ruha karşı, ruh da tene karşı istekte bulunur; böyle bir savaşta sıkıntı çekip tehlikeye düşerek Mesih'in lütfuyla kendilerine savaşma ve yenme gücü verilmesini dilerler. O ise kendi kendine karşı böyle bir kavgayla denenmeden ve sarsılmadan, saadetin o yerinde kendisiyle barışının tadını çıkarıyordu.
quod si de se ipsis Angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem (Matth. xxii, 30). Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis acciperent, id est, ut magna per Spiritum sanctum data abundantia charitatis Dei, cadere ulterius omnino non possent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternumque supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus tanti mali metus jam tunc miseros esse compelleret. 28. Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia timore tanti mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, ne quis velut de suis meritis extollatur, sed omne os obstruatur (Rom. III, 19), et qui gloriatur, in Domino glorietur. CAPUT XI. — 29. Quid ergo? Adam non habuit Dei gratiam? Imo vero habuit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti vero in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt, ex quibus clamant ad Deum, Libera nos a malo (Matth. vi, 13). Ille in illis bonis Christi morte non eguit: istos a reatu et haereditario et proprio, illius Agni sanguis absolvit. Ille non opus habebat eo adjutorio, quod implorant isti cum dicunt: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae. et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum (Rom. VII, 23-25). Quoniam in eis caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem (Galat. V, 17), atque in tali certamine laborantes ac periclitantes dari sibi pugnandi vincendique virtutem per Christi gratiam poscunt. Ille vero nulla tali rixa de se ipso adversus se ipsum tentatus atque turbatus. in illo beatitudinis loco sua secum pace fruebatur.
PL44.933_230. Bu yüzden şimdi daha sevinçli olmasa da daha güçlü bir lütfa ihtiyaçları vardır. Tanrı'nın, Baba'ya eşit ve O'nunla ebedî olan biricik Oğlu'ndan, onlar için insan olan ve kendisinde hiçbir aslî ya da kişisel günah bulunmadan günahkâr insanlar tarafından çarmıha gerilenden daha güçlü ne olabilir? O üçüncü gün dirildi ve artık asla ölmeyecektir; yine de ölülere hayat veren, ölümlüler için ölüme katlandı. Öyle ki O'nun kanıyla fidye karşılığı kurtarılmışlar, bu kadar büyük ve böyle bir rehin aldıktan sonra şöyle desinler: "Tanrı bizden yanaysa, kim bize karşı olabilir? Öz Oğlu'nu esirgemeyip hepimiz için ele verdi; O'nunla birlikte bize her şeyi nasıl bağışlamaz?" Demek ki Tanrı bizim tabiatımızı, yani insan Mesih'in akıllı ruhunu ve tenini üstlendi. Bu üstleniş tekil biçimde şaşırtıcı ya da şaşırtıcı biçimde tekildir: Önceden hiçbir adaleti, hiçbir liyakati olmaksızın, insan olmaya başladığı andan itibaren Tanrı'nın Oğlu öyle oldu ki kendisi ve başlangıcı olmayan Söz tek bir kişi oldu. Hiç kimse bu gerçek ve bu iman hakkında öylesine kör bir bilgisizlik içinde değildir ki Kutsal Ruh'tan ve Bakire Meryem'den doğmuş olmakla birlikte İnsanoğlu'nun hür irade yoluyla iyi yaşayarak ve günahsız iyi işler yaparak Tanrı'nın Oğlu olmayı hak ettiğini söylemeye cesaret etsin. Müjde buna karşı durur ve "Söz ten oldu" der. Bu, insan Mesih'in başlangıcı olan bakire rahminden başka nerede oldu? Yine Bakire, melek aracılığıyla kendisine haber verilen şeyin nasıl olacağını sorduğunda melek şöyle cevap verdi: "Kutsal Ruh üzerine gelecek ve Yüce Olan'ın gücü sana gölge verecek; bu yüzden senden doğacak Kutsal olana Tanrı'nın Oğlu denecek." "Bu yüzden" diyor: Henüz doğmamış olanın elbette bulunmayan işleri yüzünden değil, "Kutsal Ruh üzerine gelecek ve Yüce Olan'ın gücü sana gölge verecek" olduğu için; "senden doğacak Kutsal olana Tanrı'nın Oğlu denecek." Bu karşılıksız doğum, insanı Tanrı'yla, teni Söz'le kişi birliğinde birleştirdi. İyi işler bu doğumun arkasından geldi; onu hak etmedi. Bu tarif edilemez biçimde Söz Tanrı tarafından kişi birliğine alınan insan tabiatının hür irade yoluyla günah işlemesinden korkmak gerekmezdi. Çünkü bu üstleniş öyleydi ki Tanrı tarafından böyle üstlenilen insan tabiatı, kendisine kötü bir iradenin hiçbir hareketini kabul etmezdi.
- Proinde etsi non laetiore nunc, verumtamen potentiore gratia indigent isti: et quae potentior quam Dei unigenitus Filius, aequalis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo vel originali vel proprio peccato ab hominibus peccatoribus crucifixus? Qui quamvis die tertio resurrexit, nunquam moriturus ulterius; pertulit tamen pro mortalibus mortem, qui mortuis praestitit vitam, ut redempti ejus sanguine, tanto ac tali pignore accepto dicerent: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio suo proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omnia nobis donavit (Rom. VIII. 31, 32)? Deus ergo naturam nostram, id est animam rationalem carnemque hominis Christi suscepit, susceptione singulariter mirabili vel mirabiliter singulari, ut nullis justitiae suae praecedentibus meritis Filius Dei sic esset ab initio quo esse homo coepisset, ut ipse et Verbum quod sine initio est, una persona esset. Neque enim quisquam tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut audeat dicere, quamvis de Spiritu sancto et virgine Maria filium hominis natum, per liberum tamen arbitrium bene vivendo, et sine peccato bona opera faciendo meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente, Verbum caro factum est (Joan. i, 14). Nam ubi hoc factum est, nisi in utero virginali, unde fuit initium hominis Christi? Itemque Virgine requirente, quomodo fieret quod ei per angelum nuntiabatur, angelus respondit, Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi: propterea, quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei (Luc. I, 35). Propterea, inquit: non propter opera, quae nondum nati utique nulla sunt; sed propterea quia Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Ista nativitas profecto gratuita conjunxit in unitate personae hominem Deo, carnem Verbo. Istam nativitatem bona opera secuta sunt, non bona opera meruerunt. Neque enim metuendum erat, ne isto ineffabili modo in unitatem personae a Verbo Deo natura humana suscepta, per liberum voluntatis peccaret arbitrium, cum ipsa susceptio talis esset, ut natura hominis a Deo ita suscepta, nullum in se motum
PL44.935Tanrı bu Aracı aracılığıyla, O'nun kanıyla kurtardıklarını kötüyken bundan böyle ebediyen iyi kıldığını gösterdi. O'nu öyle üstlenmişti ki asla kötü olmayacak, kötüyken iyi olmamış, her zaman iyi olacaktı.
31. İlk insanın, asla kötü olmak istememesini sağlayan bu lütfu yoktu. Ama elbette öyle bir lütfu vardı ki onda kalmak isteseydi asla kötü olmazdı; o lütuf olmadan, hür iradeye sahip olsa bile iyi olamazdı; ama yine de onu hür iradeyle terk edebilirdi. Demek ki Tanrı onun da kendi lütfundan yoksun olmasını istemedi, ama lütfunu onun hür iradesine bıraktı. Çünkü hür irade kötülük için yeter, ama her şeye gücü yeten İyi tarafından yardım edilmedikçe iyilik için azdır. O insan bu yardımı hür irade yoluyla terk etmeseydi, her zaman iyi olurdu; ama terk etti ve terk edildi. Çünkü bu yardım öyle bir yardımdı ki isterse onu terk edebilir, isterse onda kalabilirdi; istemesini sağlayan bir yardım değildi. İlk Âdem'e verilen ilk lütuf budur; ama ikinci Âdem'deki lütuf bundan daha güçlüdür. Çünkü birincisi, insanın isterse adalete sahip olmasını sağlar. İkincisi ise daha çok şey yapar: İstemesini de sağlar, hem de o kadar istemesini ve o kadar ateşle sevmesini sağlar ki ruhun iradesiyle, karşıt şeyleri arzulayan tenin iradesini yener. Birincisi de küçük değildi; onunla hür iradenin gücü de gösterildi. Çünkü bu yardım olmadan iyilikte kalamayacak, ama isterse bu yardımı terk edebilecek biçimde desteklenmişti. İkincisi ise bundan o kadar büyüktür ki insanın onun sayesinde yitirilmiş hürriyetini geri kazanması azdır; onsuz iyiyi kavrayamaması ya da istese de iyilikte kalamaması azdır; istemesini de sağlaması gerekir.
32. O zaman Tanrı insana iyi bir irade vermişti; çünkü onu doğru yaratan, onu bu iradede yaratmıştı. Yardım da vermişti: O olmadan, istese bile bu iradede kalamazdı. Ama istemesini onun hür iradesine bıraktı. Demek ki isteseydi kalabilirdi; çünkü sayesinde yapabileceği ve onsuz istediği iyiyi sebatla tutamayacağı yardım eksik değildi. Ama kalmak istemediği için kabahat onundur; kalmak isteseydi liyakat de onun olurdu. Kutsal meleklerin yaptığı gibi: Ötekiler hür irade yoluyla düşerken onlar aynı hür irade yoluyla durdular ve bu kalmanın hakkıyla ödülünü almayı hak ettiler; yani orada her zaman kalacaklarını en kesin biçimde bildikleri bir saadet doluluğunu. Melek de insan da yaratıldıklarında bu yardımdan yoksun olsalardı, tabiatları isterlerse ilahî yardım olmadan kalabilecek biçimde yaratılmamış olduğu için, düşmeleri kendi kabahatleri olmazdı. Çünkü onsuz kalamayacakları yardım eksik olmuş olurdu. Şimdi ise böyle bir yardımdan yoksun olanlar için bu, artık günahın cezasıdır; kendilerine verilenlere ise borç olarak değil lütuf olarak verilir. Tanrı'nın vermeyi uygun gördüklerine Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla çok daha fazlası verilir: Yalnız onsuz istesek bile kalamayacağımız yardım bulunmakla kalmaz, istememizi sağlayacak kadar büyük ve böyle bir yardım olur. Tanrı'nın bu lütfuyla, iyiyi alma ve sebatla tutma konusunda bizde yalnız istediğimizi yapabilmek değil, yapabildiğimizi istemek de gerçekleşir. İlk insanda böyle değildi: Bunlardan biri onda vardı, öteki yoktu. Henüz yitirmediği için iyiyi almak için lütfa ihtiyacı yoktu. Ama onda kalmak için lütfun yardımına ihtiyacı vardı; onsuz bunu hiç yapamazdı. İsterse yapabilmeyi almıştı, ama yapabildiğini istemeye sahip değildi; sahip olsaydı sebat ederdi. Çünkü isteseydi sebat edebilirdi; bunu istememesi, o zaman iyiyi de kötüyü de isteyebilecek kadar hür olan hür iradeden geldi. Peki günaha kulluk edemeyecek olan hür iradeden daha hür ne olabilir? İnsana da, kutsal meleklere olduğu gibi, liyakatin ödülü olarak bu verilecekti. Şimdi ise günah yüzünden iyi liyakat yitirildiği için, liyakatin ödülü olacak şey, kurtarılanlarda lütuf armağanı olmuştur.
malae voluntatis admitteret. Per hunc Mediatorem Deus ostendit eos, quos ejus sanguine redemit, facere se ex malis deinceps in aeternum bonos, quem sic suscepit, ut nunquam esset malus, nec ex malo factus semper esset bonus. 31. Istam gratiam non habuit homo primus, qua nunquam vellet esse malus: sed sane habuit, in qua si permanere vellet, nunquam malus esset, et sine qua etiam cum libero arbitrio bonus esse non posset, sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset. Nec ipsum ergo Deus esse voluit sine sua gratia, quam reliquit in ejus libero arbitrio. Quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit, ad bonum autem parum est, nisi adjuvetur ab omnipotenti bono. Quod adjutorium si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus: sed deseruit, et desertus est. Tale quippe erat adjutorium, quod desereret cum vellet, et in quo permaneret si vellet: non quo fieret ut vellet. Haec prima est gratia quae data est primo Adam: sed hac potentior est in secundo Adam. Prima est enim qua fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit, tantoque ardore diligat, ut carnis voluntatem contraria concupiscentem voluntate spiritus vincat. Nec illa quidem parva erat, qua demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii, quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bono non maneret, sed hoc adjutorium si vellet desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem, parum sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bono si velit, nisi etiam efficiatur ut velit. 32. Tunc ergo dederat homini Deus bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si vellet: quia non deerat adjutorium per quod posset, et sine quo non posset perseveranter bonum tenere quod vellet. Sed quia noluit permanere, profecto ejus culpa est, cujus meritum fuisset, si permanere voluisset: sicut fecerunt Angeli sancti, qui cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idem liberum arbitrium steterunt ipsi, et hujus permansionis debitam mercedem recipere meruerunt, tantam scilicet beatitudinis plenitudinem qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo vel homini, cum primum facti sunt, defuisset; quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent: adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non possent. Nunc autem quibus deest tale adjutorium, jam poena peccati est: quibus autem datur, secundum gratiam datur, non secundum debitum; et tanto amplius datur per Jesum Christum Dominum nostrum, quibus id dare Deo placuit, ut non solum adsit sine quo permanere non possumus, etiam si velimus, verum etiam tantum ac tale sit, ut velimus. Fit quippe in nobis per hanc Dei gratiam in bono recipiendo et perseveranter tenendo, non solum posse quod volumus, verum etiam velle quod possumus. Quod non fuit in homine primo: unum enim horum in illo fuit, alterum non fuit. Namque ut reciperet bonum, gratia non egebat, quia nondum perdiderat: ut autem in eo permaneret, egebat adjutorio gratiae, sine quo id omnino non posset: et acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quod posset; nam si habuisset, perseverasset. Posset enim perseverare si vellet: quod ut nollet, de libero descendit arbitrio; quod tunc ita liberum erat, ut et bene velle posset et male. Quid erit autem liberius libero arbitrio, quando non poterit servire peccato, quae futura erat et homini, sicut facta est Angelis sanctis, merces meriti? Nunc autem per peccatum perdito bono merito, in his qui liberantur factum est donum gratiae, quae merces meriti futura erat.
PL44.935_233. Bu yüzden şu iki şeyin birbirinden ne kadar farklı olduğuna dikkatle ve uyanık bakmak gerekir: Günah işlememeyi yapabilmek ve günah işleyememek; ölmemeyi yapabilmek ve ölememek; iyiyi terk etmemeyi yapabilmek ve iyiyi terk edememek. İlk insan günah işlememeyi yapabilirdi, ölmemeyi yapabilirdi, iyiyi terk etmemeyi yapabilirdi. Peki böyle bir hür iradeye sahip olan için "Günah işleyemezdi" mi diyeceğiz? Ya da kendisine "Günah işlersen ölümle öleceksin" denen için "Ölemezdi" mi? Ya da günah işleyerek iyiyi terk ettiği ve bu yüzden öldüğü hâlde "İyiyi terk edemezdi" mi? Demek ki iradenin ilk hürriyeti günah işlememeyi yapabilmekti; sonuncusu çok daha büyük olacak: günah işleyememek. İlk ölümsüzlük ölmemeyi yapabilmekti; sonuncusu çok daha büyük olacak: ölememek. Sebatın ilk gücü iyiyi terk etmemeyi yapabilmekti; sebatın son mutluluğu iyiyi terk edememek olacak. Son iyilikler daha güçlü ve daha iyi olacak diye ilkler hiç ya da küçük şeyler miydi?
34. Yardımları da ayırmak gerekir. Bir şey, onsuz olmayacak yardım başka, bir şeyi sağlayan yardım başkadır. Yiyecekler olmadan
CAPUT XII. — 33. Quapropter, bina ista quid inter se differant, diligenter et vigilanter intuendum est: posse non peccare, et non posse peccare, posse non mori, et non posse mori, bonum posse non deserere, et bonum non posse deserere. Potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. Numquid dicturi sumus, Non potuit peccare, qui tale habebat liberum arbitrium? aut, Non potuit mori, cui dictum est, Si peccaveris, morte morieris (Gen. II, 17)? aut, Non potuit bonum deserere, cum hoc peccando deseruerit, et ideo mortuus sit? Prima ergo libertas voluntatis erat posse non peccare; novissima erit multo major, non posse peccare: prima immortalitas erat, posse non mori; novissima erit multo major, non posse mori: prima erat perseverantiae potestas, bonum posse non deserere; novissima erit felicitas perseverantiae, bonum non posse deserere. Numquid, quia erunt bona novissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima vel nulla vel parva? 34. Itemque ipsa adjutoria distinguenda sunt. Aliud est adjutorium sine quo aliquid non fit, et aliud est adjutorium quo aliquid fit. Nam sine alimentis non
PL44.937yaşayamayız; ama yiyecekler bulununca, ölmek isteyen onlar sayesinde yaşamaz. Demek ki yiyeceklerin yardımı, onsuz yaşamayacağımız yardımdır, yaşamamızı sağlayan yardım değildir. Oysa insanın sahip olmadığı saadet verilince insan hemen mesut olur. Çünkü bu, yalnız onsuz olunamayan değil, kendisi için verildiği şeyi sağlayan yardımdır. Bu yüzden bu yardım hem sağlayandır hem de onsuz olmayandır: Saadet insana verilirse hemen mesut olur, hiç verilmezse hiç olmaz. Yiyecekler ise insanın yaşamasını zorunlu olarak sağlamaz; yine de onlarsız yaşayamaz. Şu hâlde ilk insan, doğru yaratıldığı iyilikte günah işlememeyi yapabilmeyi, ölmemeyi yapabilmeyi, bu iyiliği terk etmemeyi yapabilmeyi almıştı. Ona sebatı sağlayan bir yardım değil, onsuz hür iradeyle sebat edemeyeceği bir sebat yardımı verildi. Tanrı'nın lütfuyla Tanrı'nın krallığına önceden belirlenmiş kutsallara ise şimdi böyle bir sebat yardımı verilmiyor; sebatın kendisini bağışlayan bir yardım veriliyor. Yani bu armağan olmadan sebat edemezler, üstelik bu armağan sayesinde ancak sebat edenler olurlar. Çünkü yalnız "Bensiz hiçbir şey yapamazsınız" demedi; "Beni siz seçmediniz, ben sizi seçtim ve gidip meyve veresiniz, meyveniz de kalsın diye sizi yerleştirdim" de dedi. Bu sözlerle onlara yalnız adaleti değil, adalette sebatı da verdiğini gösterdi. Mesih onları gidip meyve versinler ve meyveleri kalsın diye yerleştirince, "Kalmayacak" demeye kim cesaret edebilir? "Belki kalmaz" demeye kim cesaret edebilir? Çünkü "Tanrı'nın armağanları ve çağrısı geri alınmaz." Ama bu, tasarıya göre çağrılanların çağrısıdır. Mesih onlar için imanları tükenmesin diye aracılık ettiği için, iman şüphesiz sona kadar tükenmeyecektir. Bu yüzden sona kadar sebat edecektir ve bu hayatın sonu onu ancak kalmış olarak bulacaktır.
35. Çünkü cennette bulunmayan bunca ve bu kadar büyük denenmeye karşı, sebat armağanıyla korunmuş ve sağlamlaştırılmış daha büyük bir hürriyet gereklidir; öyle ki bu dünya bütün aşklarıyla, korkularıyla, yanılgılarıyla yenilsin. Kutsalların şehitlikleri bunu öğretti. Nitekim o, kimse kendisini korkutmadığı hâlde, üstelik kendisini korkutan Tanrı'nın buyruğuna karşı hür iradesini kullanarak, bunca mutluluk içinde, günah işlememenin bunca kolaylığı içinde durmadı. Bunlar ise, dünya korkuttuğu hâlde değil, durmasınlar diye kudurduğu hâlde imanda durdular. O bırakacağı şimdiki iyilikleri görüyordu; bunlar alacakları gelecek iyilikleri görmüyorlardı. Bu nereden geliyor, mümin olmak için kendisinden merhamet buldukları O bağışlamasa? Onlar, zulmedenlere boyun eğdirecek korku ruhunu değil, tehdit eden, ayartan ve işkence eden her şeyi yenecekleri güç, sevgi ve perhizkârlık ruhunu O'ndan aldılar. Şu hâlde ona, hiçbir günah bulunmadan, yaratıldığı hür irade verildi ve o bu iradeyi günaha kul etti. Bunların iradesi ise günahın kulu iken, "Oğul sizi kurtarırsa, o zaman gerçekten hür olursunuz" diyen tarafından kurtarıldı. Bu lütuf aracılığıyla öyle büyük bir hürriyet alırlar ki burada yaşadıkları sürece günah arzularına karşı savaşsalar da, bazı arzular içlerine sızsa ve bu yüzden her gün "Borçlarımızı bağışla" deseler de, artık ölüme götüren günaha kulluk etmezler. Elçi Yuhanna bu günah hakkında şöyle diyor: "Ölüme götüren bir günah vardır; onun için dua etsin demiyorum." Bu günah hakkında (çünkü açıkça belirtilmemiştir) birçok farklı şey düşünülebilir. Ben ise bu günahın, sevgi aracılığıyla iş gören imanı ölünceye kadar terk etmek olduğunu söylüyorum. Bu günaha artık kulluk etmezler; o insan gibi ilk yaratılışlarıyla hür değildirler, ama ikinci Âdem aracılığıyla Tanrı'nın lütfuyla kurtarılmışlardır. Bu kurtuluş sayesinde, şeytana esir olmalarını sağlayan değil, Tanrı'ya kulluk etmelerini sağlayan hür iradeye sahiptirler. "Çünkü günahtan kurtarılarak adaletin kulları oldular." Onları önceden bilen, önceden belirleyen, tasarıya göre çağıran, aklayan ve yücelten kendilerine sebat bağışladığı için, adalette sona kadar duracaklardır. Çünkü onlar için vaat ettiği şeyi, gelecekte olacak olsa da artık yapmıştır. İbrahim vaat eden O'na inandı ve bu ona adalet sayıldı. Çünkü yazılmış olduğu gibi, "vaat ettiğini yapmaya da gücü yettiğine tam olarak inanarak" Tanrı'ya şan verdi.
possumus vivere, nec tamen cum adfuerint alimenta, eis fit ut vivat qui mori voluerit. Ergo adjutorium alimentorum est sine quo non fit, non quo fit ut vivamus. At vero beatitudo quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. Adjutorium est enim non solum sine quo non fit, verum etiam quo fit propter quod datur. Quapropter hoc adjutorium et quo fit est, et sine quo non fit: quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fit beatus; et si data nunquam fuerit, nunquam erit. Alimenta vero non consequenter faciunt ut homo vivat: sed tamen sine illis non potest vivere. Primo itaque homini, qui in eo bono quo factus fuerat rectus acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adjutorium perseverantiae, non quo fieret ut perseveraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseverare non posset. Nunc vero sanctis in regnum Dei per gratiam Dei praedestinatis non tale adjutorium perseverantiae datur, sed tale ut eis perseverantia ipsa donetur; non solum ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verum etiam ut per hoc donum non nisi perseverantes sint. Non solum enim dixit, Sine me nihil potestis facere: verum etiam dixit, Non vos me elegistis; sed ego elegi vos, et posui vos, ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat (Joan. XV, 5, 16). Quibus verbis eis non solum justitiam, verum etiam in illa perseverantiam se dedisse monstravit. Christo enim sic eos ponente ut eant, et fructum afferant, et fructus eorum maneat, quis audeat dicere, Non manebit? quis audeat dicere, Forsitan non manebit? Sine poenitentia sunt enim dona et vocatio Dei (Rom. XI, 29): sed vocatio eorum qui secundum propositum vocati sunt. Pro his igitur interpellante Christo ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem: ac per hoc perseverabit usque in finem, nec eam nisi manentem vitae hujus inveniet finis. 35. Major quippe libertas est necessaria adversus tot et tantas tentationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseverantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis vincatur hic mundus: hoc sanctorum martyria docuerunt. Denique ille et terrente nullo, et insuper contra Dei terrentis imperium libero usus arbitrio, non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate: isti autem, non dico terrente mundo, sed saeviente ne starent, steterunt in fide; cum videret ille bona praesentia quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non viderent. Unde hoc, nisi donante illo, a quo misericordiam consecuti sunt ut fideles essent (I Cor. VII, 25), a quo acceperunt spiritum, non timoris, quo persequentibus cederent, sed virtutis et charitatis et continentiae (II Tim. I, 7), quo cuncta minantia, cuncta invitantia, cuncta cruciantia superarent? Illi ergo sine peccato ullo data est, cum qua conditus est, voluntas libera, et eam fecit servire peccato: horum vero cum fuisset voluntas serva peccati, liberata est per illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis (Joan. VIII, 36). Et accipiunt tantam per istam gratiam libertatem, ut quamvis, quamdiu hic vivunt, pugnent contra concupiscentias peccatorum, eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant quotidie, Dimitte nobis debita nostra (Matth. VI, 12); non tamen ultra serviant peccato quod est ad mortem, de quo dicit Joannes apostolus, Est peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget (I Joan. V, 16). De quo peccato (quoniam non expressum est) possunt multa et diversa sentiri: ego autem dico id esse peccatum, fidem quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem. Huic peccato ultra non serviunt, non prima conditione, sicut ille, liberi; sed per secundum Adam Dei gratia liberati, et ista liberatione habentes liberum arbitrium quo serviant Deo, non quo captiventur a diabolo. Liberati enim a peccato servi facti sunt justitiae (Rom. VI, 18), in qua stabunt usque in finem, donante sibi illo perseverantiam, qui eos praescivit, et praedestinavit, et secundum propositum vocavit, et justificavit, et glorificavit: quoniam illa quae de his promisit, etiam futura jam fecit: cui promittenti credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam. Dedit enim gloriam Deo, plenissime credens, sicut scriptum est, quia quae promisit, potens est et facere.
PL44.937_236. Demek ki onları iyilik yapsınlar diye kendisi iyi kılar. Kendi başlarına iyi olacaklarını önceden bildiği için İbrahim'e onları vaat etmiş değildir. Öyle olsaydı, vaat ettiği şey kendisinin değil onların olurdu. Ama İbrahim böyle inanmadı; "imanda zayıflamadı, Tanrı'ya şan verdi ve vaat ettiğini yapmaya da gücü yettiğine tam olarak inandı." "Önceden bildiğini vaat etmeye gücü yeter" ya da "Önceden söylediğini göstermeye gücü yeter" ya da "Vaat ettiğini önceden bilmeye gücü yeter" demiyor; "Vaat ettiğini yapmaya da gücü yeter" diyor. O hâlde onları iyilikte sebat ettiren, onları iyi kılanın kendisidir. Düşüp yok olanlar ise önceden belirlenmişlerin sayısında değildi. Elçi, yeniden doğmuş ve dindarca yaşayan herkes hakkında "Sen kimsin ki başkasının kulunu yargılıyorsun? Durması da düşmesi de kendi efendisine aittir" derken bile hemen önceden belirlenmişleri göz önüne alıp "Ama duracaktır" dedi. Ve bunu kendilerine mal etmesinler diye "Çünkü Tanrı onu durdurmaya güç yetirir" dedi. Demek ki sebatı, duranları sebatla dursunlar diye durdurmaya gücü yeten verir; ya da düşmüş olan yeniden doğmuşlara durmayı verir. Çünkü "Rab, ezilmişleri kaldırır."
37. İlk insanın Tanrı'nın bu armağanını, yani iyilikte sebatı almayıp sebat etmesi ya da etmemesinin
- Ipse ergo illos bonos facit, ut bona faciant. Neque enim propterea eos promisit Abrahae, quia praescivit a se ipsis bonos futuros. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed, non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere (Rom. IV, 20, 21). Non ait, Quae praescivit, potens est promittere; aut, Quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui facit bonos. Qui autem cadunt et pereunt, in praedestinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domino stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi arrogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum (Id. XIV, 4). Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent; vel regeneratis qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos (Psal. CXLV, 8). 37. Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare
PL44.939kendi hür iradesine bırakılması şundandı: Hiçbir günah olmadan kurulmuş olan iradesinin öyle bir gücü vardı ve kendisinden gelen hiçbir arzu ona karşı koymuyordu; öyle ki bu kadar büyük iyiliğe ve iyi yaşamanın bu kadar kolaylığına sebat etme kararının bırakılması yakışırdı. Tanrı onun haksız olarak ne yapacağını önceden biliyordu; önceden biliyordu, ama buna zorlamıyordu. Aynı zamanda kendisinin onun hakkında âdil olarak ne yapacağını da biliyordu. Şimdi ise o büyük hürriyet günah yüzünden yitirildikten sonra, geride kalan zayıflığın daha büyük armağanlarla desteklenmesi gerekti. Çünkü Tanrı, insan kendine güvenmesinin kibrini en iyi şekilde söndürmek için bütün tenin, yani bütün insanların kendi önünde övünmemesini uygun gördü. Ten O'nun önünde neyle övünebilirdi, kendi liyakatleriyle değilse? Bunlara sahip olabilirdi, ama yitirdi; sahip olabileceği şey sayesinde onları yitirdi, yani hür irade sayesinde. Bu yüzden kurtarılacaklara, kurtaranın lütfundan başka bir şey kalmamıştır. İşte böylece bütün ten O'nun önünde övünmez. Çünkü âdil olmayanlar övünmez, zira övünecek şeyleri yoktur. Âdil olanlar da övünmez, çünkü övünecek şeyleri O'ndandır ve "Benim şanım ve başımı kaldıran" dedikleri O'ndan başka şanları yoktur. Bu yüzden "Bütün ten O'nun önünde övünmesin" yazılı olan söz bütün insanlar içindir; "Övünen Rab'de övünsün" sözü ise âdil olanlar içindir. Elçi bunu apaçık gösterir. "Bütün ten O'nun önünde övünmesin" dedikten sonra, kutsallar şansız kaldıklarını sanmasınlar diye hemen şunu ekledi: "O'ndan olarak siz Mesih İsa'dasınız; O bize Tanrı'dan bilgelik, adalet, kutsallık ve kurtuluş oldu. Öyle ki yazılmış olduğu gibi, 'Övünen Rab'de övünsün.'" Bu yüzden, insan hayatının yeryüzünde bir denenme olduğu bu sefalet yerinde, "güç zayıflıkta tamamlanır." Hangi güç, "övünen Rab'de övünsün"den başka?
38. Bu yüzden Tanrı, kutsallarının sebatın kendisiyle de kendi güçleriyle değil, O'nunla övünmelerini istedi. Onlara yalnız ilk insana verdiği türden, istedikleri takdirde onsuz sebat edemeyecekleri bir yardım vermez; onlarda istemeyi de işler. Öyle ki hem yapabilmedikçe hem istemedikçe sebat edemeyecekleri için, sebatın hem imkânı hem iradesi ilahî lütfun cömertliğiyle onlara bağışlansın. Kutsal Ruh onların iradesini o kadar ateşler ki böyle istedikleri için yapabilirler; Tanrı istemelerini işlediği için de böyle isterler. Çünkü bu hayatın bu kadar büyük zayıflığında (ki kendini beğenmişliği bastırmak için güç bu zayıflıkta tamamlanmalıydı) iradeleri kendilerine bırakılsaydı, yani istedikleri takdirde onsuz sebat edemeyecekleri Tanrı yardımında kalmaları bu iradeye bırakılsaydı ve Tanrı onlarda istemelerini işlemeseydi, bunca ve bu kadar büyük denenme arasında irade kendi zayıflığıyla yenik düşerdi. Bu yüzden sebat edemezlerdi; ya zayıflık yüzünden tükenerek istemezler ya da iradenin zayıflığı yüzünden yapabilecekleri kadar istemezlerdi. Demek ki insan iradesinin zayıflığına yardım edildi; öyle ki ilahî lütuf onu şaşmaz ve yenilmez biçimde sürüklesin ve bu yüzden zayıf olsa da tükenmesin, hiçbir karşıtlık onu yenmesin. Böylece insanın güçsüz ve bitkin iradesi henüz küçük olan iyilikte Tanrı'nın gücüyle sebat etti. İlk insanın güçlü ve sağlam iradesi ise, hür iradenin gücüne sahip olduğu hâlde daha büyük iyilikte sebat etmedi. Oysa Tanrı'nın, onsuz istese bile sebat edemeyeceği yardımı eksik değildi; ama onda istemesini işleyen bir yardım değildi. En güçlü olana istediğini yapmayı bıraktı ve izin verdi; zayıflara ise, kendisi bağışlayarak, iyi olanı yenilmez biçimde istemelerini ve onu terk etmeyi yenilmez biçimde istememelerini sakladı. O hâlde Mesih "İmanın tükenmesin diye senin için dua ettim" dediğinde, bunun kayanın üzerinde bina edilene söylendiğini anlayalım. Böylece Tanrı'nın adamı, yalnız mümin olmak için merhamet bulduğu için değil, imanın kendisi tükenmediği için de "övünen Rab'de övünsün."
vel non perseverare in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati et tantae bene vivendi facilitati perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente quid esset facturus injuste; praesciente tamen, non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unde autem non glorietur caro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum (Psal. III, 4). Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glorietur omnis caro coram ipso. Ad justos autem illud, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Hoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I, 29-31). Hinc est quod in hoc loco miseriarum, ubi tentatio est vita humana super terram (Job VII, 1), virtus in infirmitate perficitur (II Cor. XII, 9): quae virtus, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? 38. Ac per hoc nec de ipsa perseverantia boni voluit Deus sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari: qui eis non solum dat adjutorium quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare si velint; sed in eis etiam operatur et velle: ut quoniam non perseverabunt, nisi et possint et velint, perseverandi eis et possibilitas et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Tantum quippe Spiritu sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. Nam si in tanta infirmitate vitae hujus (in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfici virtutem oportebat) ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec Deus in eis operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et insuperabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine quo non posset perseverare si vellet, non tamen tali quo in illo Deus operaretur ut vellet. Fortissimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et hoc deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, Rogavi pro te ne deficiat fides tua (Luc. XXII, 32), intelligamus ei dictum, qui aedificatur super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam consecutus est ut fidelis esset, verum etiam quia fides ipsa non deficit, qui gloriatur, in Domino glorietur.
PL44.939_239. Bunları, Tanrı'nın krallığına önceden belirlenmiş olanlar hakkında söylüyorum. Onların sayısı o kadar kesindir ki onlara ne biri eklenir ne de onlardan biri eksilir. "Haber verip konuştuğunda sayıdan fazla çoğaldılar" denenler için söylemiyorum. Çünkü onlara çağrılmış denebilir, ama seçilmiş denemez; çünkü tasarıya göre çağrılmamışlardır. Seçilmişlerin sayısının kesin olduğunu, artmayacağını ve eksilmeyeceğini Vaftizci Yahya da şöyle diyerek işaret eder: "Tövbeye layık meyve verin; içinizden 'Babamız İbrahim'dir' demeyin. Çünkü Tanrı bu taşlardan İbrahim'e çocuklar çıkarmaya güç yetirir." Böylece gösterir ki bunlar meyve vermezlerse kesilip atılacaklardır, ama İbrahim'e vaat edilen sayı eksik kalmayacaktır. Yine de bu, Vahiy'de daha açık söylenir: "Sahip olduğunu tut ki başkası tacını almasın." Çünkü bu kişi yitirmedikçe başkası almayacaksa, sayı kesindir.
40. Sebat edecek kutsallara da bunların, sanki sebat edecekleri belirsizmiş gibi söylenmesini, "yükseği düşünmeyip korkmaları" kendilerine faydalı olanlar başka türlü anlamamalıdır. Bu ölümlü hayatta yaşandığı sürece müminlerin çokluğundan kim kendisinin önceden belirlenmişlerin sayısında olduğunu varsayabilir? Çünkü bunun, kendini beğenmişlikten öyle sakınılması gereken bu yerde gizli tutulması gerekir ki
CAPUT XIII.— 39. De his loquor, qui praedestinati sunt in regnum Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt super numerum (Psal. xxxix, 6). Ipsi enim vocati dici possunt, non autem electi, quia non secundum propositum vocati. Certum vero esse numerum electorum, neque augendum neque minuendum, quamvis et Joannes Baptista significet, ubi dicit, Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et nolite dicere apud vosmetipsos, Patrem habemus Abraham; potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae (Matth. III, 8, 9); ut ostendat sic istos esse amputandos si non fecerint fructum, ut non desit numerus qui promissus est Abrahae: tamen apertius in Apocalypsi dicitur, Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam (Apoc. III, 11). Si enim alius non est accepturus nisi iste perdiderit, certus est numerus. 40. Quod autem etiam perseveraturis sanctis sic ista dicuntur, quasi eos perseveraturos habeatur incertum: non aliter haec audire debent, quibus expedit non altum sapere, sed timere (Rom. xi, 20). Quis enim ex multitudine fidelium, quamdiu in hac mortalitate vivitur, in numero praedestinatorum se esse praesumat? Quia id occultari opus est in hoc loco, ubi
PL44.941böyle büyük bir elçi bile kendini beğenmesin diye şeytanın meleğinin yumruklarına maruz kaldı. Bu yüzden elçilere, onların kalacaklarını elbette bilen tarafından "Bende kalırsanız" deniyordu. Kimlerde istemeyi işleyeceğini bilen de peygamber aracılığıyla "İsterseniz ve beni dinlerseniz" diyordu. Buna benzer birçok şey söylenir. Bu sırrın faydası şudur: Kimse büyüklenmesin; iyi koşanların hepsi de, kimin ulaşacağı gizli kaldığı sürece korksun. İşte bu sırrın faydası için inanmak gerekir ki helâk oğullarından bazıları, sona kadar sebat armağanını almadan, sevgi aracılığıyla iş gören imanda yaşamaya başlar, bir süre iman ve adaletle yaşar, sonra düşer ve bu başlarına gelmeden önce bu hayattan alınmazlar. Bu hiç kimsenin başına gelmeseydi, insanlar kendini beğenmişlik kusurunu bastıran bu en hayırlı korkuyu ancak dindarca yaşamayı sağlayan Mesih lütfuna ulaşıncaya kadar taşırlardı; ondan sonra artık O'ndan asla düşmeyeceklerinden emin olurlardı. Zayıflığın, güvenliğin kibir doğurabileceği kadar büyük olduğu bu denenme yerinde böyle bir kendine güven faydalı değildir. Sonunda bu da olacaktır; ama o zaman, meleklerde şimdi var olan insanlarda da olacak, hiçbir kibir olamayacaktır. Demek ki Tanrı'nın lütfuyla Tanrı'nın krallığına önceden belirlenmiş kutsalların sayısı, kendilerine sona kadar sebat da bağışlanmış olarak oraya eksiksiz götürülecek ve orada eksiksiz olarak, sonsuza kadar en mesut hâlde korunacaktır. Dönerken de, savaşırken de, taç giyerken de Kurtarıcılarının merhameti onlara bağlı kalacaktır.
41. Çünkü kutsal Yazı, merhametin o zaman da onlara gerekli olduğuna tanıklık eder. Kutsal kişi, Rab Tanrısı hakkında ruhuna şöyle der: "Seni acıma ve merhametle taçlandıran." Elçi Yakup da şöyle der: "Merhamet etmemiş olanın yargısı merhametsiz olacaktır." Böylece âdillerin taçlandırılıp âdil olmayanların hüküm giyeceği o yargıda bile bazılarının merhametle, bazılarının merhametsiz yargılanacağını gösterir. Bu yüzden Makkabilerin annesi de oğluna şöyle der: "O merhamet içinde seni kardeşlerinle birlikte geri alayım." Çünkü yazılmış olduğu gibi, "Âdil kral tahta oturduğunda, hiçbir kötülük önünde dayanamayacaktır. Kim yüreğinin temiz olduğuyla övünecek? Kim günahtan arınmış olduğuyla övünecek?" Bu yüzden orada da Tanrı'nın merhameti gereklidir; Rab'bin günah saymadığı kimseyi mesut kılan odur. Ama o zaman, iyi işlerin liyakatine göre, âdil yargıyla merhametin kendisi de verilecektir. Çünkü "Merhamet etmemiş olanın yargısı merhametsiz olacaktır" denince, merhamet işleri bulunanlarda yargının merhametle yapılacağı, dolayısıyla merhametin kendisinin de iyi işlerin liyakatlerine karşılık verileceği açıklanmış olur. Şimdi böyle değildir. Şimdi O'nun merhameti, önceden hiçbir iyi iş olmadığı gibi çok sayıda kötü iş de varken insana yetişir. Yaptığı kötülüklerden, Tanrı'nın lütfu yönetmeseydi yapacağı kötülüklerden ve karanlıkların gücünden çekilip Tanrı'nın sevgili Oğlu'nun krallığına geçirilmeseydi ebediyen çekeceği kötülüklerden kurtulsun diye. Yine de iyi işlere karşılık borç olarak verileceği kesin olan ebedî hayatı bile bu kadar büyük bir Elçi "Tanrı'nın lütfu" diye adlandırıyor; oysa lütuf işlere karşılık verilmez, karşılıksız bağışlanır. Bu yüzden hiç şüphe etmeden itiraf etmek gerekir ki ebedî hayata lütuf denir, çünkü lütfun insana sağladığı liyakatlere karşılık verilir. Müjde'de okunan "lütuf üstüne lütuf", yani lütfun sağladığı liyakatlere karşılık lütuf sözü de doğru olarak bu şekilde anlaşılır.
sic cavenda est elatio, ut etiam per satanae angelum, ne extolleretur, tantus colaphizaretur apostolus (II Cor. XII, 7). Hinc Apostolis dicebatur, Si manseritis in me (Joan. xv, 7): dicente illo qui eos utique sciebat esse mansuros. Et per prophetam, Si volueritis et audieritis me (Isai. i, 19): cum sciret ipse in quibus operaretur et velle (Philipp. II, 13). Et similia multa dicuntur. Nam propter hujus utilitatem secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes etiam qui bene currunt timeant, dum occultum est qui perveniant: propter hujus ergo utilitatem secreti credendum est quosdam de filiis perditionis, non accepto dono perseverandi usque in finem, in fide quae per dilectionem operatur incipere vivere, et aliquandiu fideliter ac juste vivere, et postea cadere, neque de hac vita priusquam hoc eis contingat auferri. Quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo vitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam qua pie vivitur pervenirent, deinceps jam securi nunquam se ab illo esse casuros. Quae praesumptio in isto tentationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut superbiam possit generare securitas. Denique etiam hoc erit; sed tunc, quod jam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando ulla superbia esse non poterit. Numerus ergo sanctorum per Dei gratiam Dei regno praedestinatus, donata sibi etiam usque in finem perseverantia, illuc integer perducetur, et illic integerrimus jam sine fine beatissimus servabitur, adhaerente sibi misericordia Salvatoris sui, sive cum convertuntur, sive cum praeliantur, sive cum coronantur. 41. Nam et tunc esse illis Dei misericordiam necessariam sancta Scriptura testatur, ubi sanctus de Domino Deo suo dicit animae suae, Qui coronat te in miseratione et misericordia (Psal. CII, 4). Dicit etiam Jacobus apostolus, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam (Jacobi II, 13): ubi ostendit etiam in illo judicio, in quo justi coronantur, injustique damnantur, alios cum misericordia, alios sine misericordia judicandos. Propter quod etiam mater Machabaeorum filio suo dicit, Ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam (II Machab. VII, 29). Cum enim rex justus, sicut scriptum est, sederit in throno, non adversabitur ante eum omne malum. Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato (Prov. xx, 8,9, sec. LXX)? Ac per hoc etiam ibi Dei misericordia necessaria est, qua fit beatus, cui non imputavit Dominus peccatum (Psal. XXXI, 2). Sed tunc pro bonorum operum meritis justo judicio etiam ipsa misericordia tribuetur. Cum enim dicitur, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam; manifestatur in his in quibus inveniuntur bona opera misericordiae, judicium cum misericordia fieri; ac per hoc etiam ipsam misericordiam meritis bonorum operum reddi. Non sic est nunc, quando non solum nullis bonis, sed etiam multis malis operibus praecedentibus, misericordia ejus praevenit hominem, ut liberetur a malis, et quae fecit, et quae facturus fuerat nisi Dei gratia regeretur, et quae passurus fuerat in aeternum nisi erueretur a potestate tenebrarum, et transferretur in regnum Filii charitatis Dei (Coloss. i, 13). Verumtamen quia et ipsa vita aeterna, quam certum est bonis operibus debitam reddi, a tanto Apostolo gratia Dei dicitur (Rom. VI, 23), cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur; sine ulla dubitatione confitendum est, ideo gratiam vitam aeternam vocari, quia his meritis redditur, quae gratia contulit homini. Recte quippe ipsa intelligitur quae in Evangelio legitur, Gratia pro gratia (Joan. I, 16), id est, pro his meritis quae contulit gratia.
PL44.941_242. Tanrı'nın lütfunun, henüz iradenin hiçbir hür kararına sahip olmayanları da, aynı lütufla kurtarıldığı için gerçekten hür olan iradeye sahip olanları da krallığa götürdüğü bu önceden belirlenmişlerin sayısına girmeyenler ise, bu en kesin ve en mutlu sayıya girmeyenler, liyakatlerine göre en âdil biçimde yargılanırlar. Çünkü ya doğuşla, aslî olarak devraldıkları günahın altında yatarlar ve yeniden doğuşla bağışlanmamış bu kalıtsal borçla buradan giderler; ya da hür irade yoluyla bunun üstüne başka günahlar eklemişlerdir. Hür irade diyorum, ama kurtarılmış değil: adaletten hür, günahın kulu; onunla çeşitli zararlı arzular arasında sürüklenirler, kimi daha çok, kimi daha az; ama hepsi kötüdür ve bu farklılığa göre farklı azaplarla yargılanacaklardır. Ya da Tanrı'nın lütfunu alırlar, ama geçicidirler ve sebat etmezler: Terk ederler ve terk edilirler. Çünkü sebat armağanını almadıkları için Tanrı'nın âdil ve gizli yargısıyla hür iradelerine bırakılmışlardır.
43. O hâlde insanlar günah işlediklerinde ikaz edilmeye katlansınlar; ne ikazdan yola çıkıp lütfa karşı, ne lütuftan yola çıkıp ikaza karşı tartışsınlar. Çünkü günaha âdil bir ceza borçludur ve âdil ikaz da bu cezaya aittir. Hastanın kurtuluşu belirsiz olsa da ikaz ilaç olarak uygulanır: İkaz edilen önceden belirlenmişlerin sayısına aitse, ikaz onun için hayırlı bir ilaç olur; ait değilse, ceza veren bir işkence olur. Demek ki sonu bilinmeyen ikaz, bu belirsizlik altında sevgiden gelerek uygulanmalı; uygulandığı kişi için de iyileşmesi için dua edilmelidir. İnsanlar ikaz yoluyla adalet yoluna gelir ya da geri dönerlerse, kim dikerse diksin, kim sularsa sulasın, tarlalarda ya da fidanlıklarda kim çalışırsa çalışsın, büyümeyi veren Tanrı'dan başka kim onların yüreklerinde kurtuluşu işler? O kurtarmak isteyince hiçbir insanın iradesi O'na direnemez. Çünkü istemek ya da istememek, isteyenin ya da istemeyenin elinde öyledir ki ilahî iradeye engel olamaz, O'nun gücünü yenemez. Çünkü O, istemediğini yapanlardan bile istediğini yapar.
- Hi vero qui non pertinent ad hunc praedestinatorum numerum, quos Dei gratia sive nondum habentes ullum liberum suae voluntatis arbitrium, sive cum arbitrio voluntatis, ideo vere libero, quia per ipsam gratiam liberato, perducit ad regnum: hi ergo qui non pertinent ad istum certissimum et felicissimum numerum, pro meritis justissime judicantur. Aut enim jacent sub peccato, quod originaliter generatione traxerunt, et cum illo haereditario debito hinc exeunt, quod non est regeneratione dimissum; aut per liberum arbitrium alia insuper addiderunt: arbitrium, inquam, liberum, sed non liberatum; liberum justitiae, peccati autem servum, quo volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii magis, alii minus; sed omnes mali, et pro ipsa diversitate diversis suppliciis judicandi. Aut gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant; deserunt et deseruntur. Dimissi enim sunt libero arbitrio, non accepto perseverantiae dono, judicio Dei justo et occulto. CAPUT XIV. — 43. Patiantur ergo homines se corripi quando peccant, nec de ipsa correptione contra gratiam argumententur, nec de gratia contra correptionem: quia et peccati justa poena debetur, et ad ipsam pertinet justa correptio, quae medicinaliter adhibetur, etiamsi salus aegrotantis incerta est: ut si is qui corripitur, ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correptio salubre medicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenale tormentum. Sub isto ergo incerto ex charitate adhibenda est, cujus exitus ignoratur; et pro illo cui adhibetur, orandum est ut sanetur. Cum autem homines per correptionem in viam justitiae seu veniunt seu revertuntur, quis operatur in cordibus eorum salutem, nisi ille qui quolibet plantante atque rigante, et quolibet in agris vel arbustulis operante dat incrementum Deus; cui volenti salvum facere nullum hominis resistit arbitrium? Sic enim velle seu nolle in volentis aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Etiam de his enim qui faciunt quae non vult, facit ipse quae vult.
PL44.94344. "Bütün insanların kurtulmasını ister" diye yazılmış olduğu hâlde bütün insanlar kurtulmaz. Bu söz birçok şekilde anlaşılabilir; başka küçük eserlerimizde bunlardan bazılarını andık. Burada birini söyleyeceğim. "Bütün insanların kurtulmasını ister" sözü, bütün önceden belirlenmişler anlaşılsın diye söylenmiştir; çünkü bütün insan türü onların içindedir. Ferisilere "Her sebzenin ondalığını veriyorsunuz" denmesi gibi; burada ancak sahip oldukları her sebze anlaşılabilir, yoksa yeryüzündeki bütün sebzelerin ondalığını vermiyorlardı. "Ben de her şeyde herkesi hoşnut ediyorum" sözü de bu konuşma tarzına göre söylenmiştir. Bunu söyleyen, ona zulmeden bunca kişiyi de hoşnut mu ediyordu? Ama Mesih'in Kilisesi'nin topladığı her insan türünü hoşnut ediyordu; ister içinde bulunanlar anlaşılsın, ister içine alınacaklar.
45. Şu hâlde şüphe edilmemelidir: Gökte ve yerde dilediği her şeyi yapan ve gelecek şeyleri de yapmış olan Tanrı'nın iradesine, O'nun istediğini yapmasını engelleyecek biçimde insan iradeleri karşı koyamaz. Çünkü O, insanların iradelerinin kendisinden de, istediği zaman istediğini yapar. Ya da (birçok örnekten birkaçını anayım) Tanrı Saul'a krallığı vermek istediğinde, İsrailoğullarının bu adama boyun eğip eğmemesi, kuşkusuz iradelerine bağlı olduğu için, Tanrı'ya bile direnebilecekleri biçimde mi ellerindeydi? Oysa Tanrı bunu ancak o insanların iradeleri aracılığıyla yaptı; şüphesiz insan yüreklerini dilediği yöne çevirmek için en yüce güce sahip olarak. Çünkü şöyle yazılmıştır: "Samuel halkı gönderdi, herkes kendi yerine gitti. Saul da Giva'daki evine gitti. Rab'bin yüreklerine dokunduğu güçlüler de Saul'la birlikte gittiler. Kötü adamlar ise 'Bizi bu mu kurtaracak?' dediler. Onu hor gördüler ve ona armağan getirmediler." Rab'bin onunla gitsinler diye yüreklerine dokunduğu kimselerden herhangi birinin Saul'la gitmeyeceğini, ya da bunu yapmaları için yüreklerine dokunmadığı kötülerden birinin gideceğini söyleyecek biri çıkar mı? Yine Rab'bin daha başarılı bir ilerleyişle krallığa yerleştirdiği Davut hakkında şöyle okunur: "Davut ilerleyerek yürüyor ve büyüyordu; Rab de onunla birlikteydi." Bunun ardından biraz sonra şöyle denir: "Ruh, otuzların başı Amasay'ı kuşattı ve o şöyle dedi: Biz seniniz, ey Davut, seninle olacağız, ey Yişay'ın oğlu. Barış, sana barış, yardımcılarına barış; çünkü Tanrı sana yardım etti." Bu adam Tanrı'nın iradesine karşı çıkabilir miydi? Kendisini kuşatan Ruh'u aracılığıyla yüreğinde bunu istemesini, söylemesini ve yapmasını işleyenin iradesini yerine getirmemiş olabilir miydi? Aynı Yazı biraz sonra da şöyle diyor: "Bütün bu savaşçılar saf düzenleyerek, barışçı bir yürekle Hebron'a geldiler; Davut'u bütün İsrail'in üstüne yerleştirmek için." Bunlar Davut'u elbette kendi iradeleriyle kral yaptılar. Bunu kim görmez? Kim inkâr eder? Çünkü barışçı bir yürekle yaptıkları şeyi içtenlikle ve iyi iradeyle yaptılar. Yine de bunu onlarda, insanların yüreklerinde dilediğini işleyen yaptı. Bu yüzden Yazı önceden şöyle dedi: "Davut ilerleyerek yürüyor ve büyüyordu; her şeye gücü yeten Rab de onunla birlikteydi." Demek ki onunla birlikte olan her şeye gücü yeten Rab, bunları onu kral yapmaya yöneltti. Nasıl yöneltti? Onları bedensel zincirlerle mi bağladı? İçeriden etki etti, yürekleri tuttu, yürekleri hareket ettirdi ve onlarda kendi işlediği iradeleriyle onları çekti. Tanrı yeryüzünde krallar yerleştirmek istediğinde, insanların iradelerine onlardan daha fazla hâkim olduğuna göre, ikazın hayırlı olmasını ve ikaz edilenin yüreğinde, göksel krallığa yerleşmesi için düzelme olmasını başka kim sağlar?
- Et quod scriptum est, quod vult omnes homines salvos fieri (I Tim. II, 4), nec tamen omnes salvi fiunt, multis quidem modis intelligi potest, ex quibus in aliis opusculis nostris aliquos commemoravimus (Enchirid. cap. 103; lib. 23 de Civit. Dei, capp. 1 et 2; supra, lib. contra Julian., cap. 8, etc.): sed hic unum dicam. Ita dictum est, Omnes homines vult salvos fieri, ut intelligantur omnes praedestinati; quia omne genus hominum in eis est. Sicut dictum est Pharisaeis, Decimatis omne olus (Luc. XI, 42): ubi non est intelligendum nisi omne quod habebant; neque enim omne olus quod erat in toto terrarum orbe decimabant. Secundum istum locutionis modum dictum est, Sicut et ego omnibus per omnia placeo (I Cor. X, 33). Numquid enim qui hoc dixit, placebat etiam tam multis persecutoribus suis? Sed placebat omni generi hominum, quod Christi congregabat Ecclesia, sive jam in ea positis, sive introducendis in eam. 45. Non est itaque dubitandum, voluntati Dei, qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit (Psal. CXXXIV, 6), et qui etiam illa quae futura sunt fecit (Isai. XLV, 11, sec. LXX), humanas voluntates non posse resistere, quominus faciat ipse quod vult: quandoquidem etiam de ipsis hominum voluntatibus, quod vult, cum vult, facit. Nisi forte (ut ex multis aliqua commemorem) quando Deus voluit Sauli regnum dare, sic erat in potestate Israelitarum subdere se memorato viro, sive non subdere, quod utique in eorum erat positum voluntate, ut etiam Deo valerent resistere. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum hominum voluntates, sine dubio habens humanorum cordium quo placeret inclinandorum omnipotentissimam potestatem. Sic enim scriptum est, Et dimisit Samuel populum, et abiit unusquisque in locum suum; et Saul abiit in domum suam in Gabaa; et abierunt potentes, quorum tetigit Dominus corda cum Saule. Et filii pestilentes dixerunt: Quis salvabit nos? hic? Et inhonoraverunt eum, et non attulerunt ei munera (I Reg. X, 25-27). Numquid aliquis dicturus est, non iturum fuisse cum Saul, quemquam eorum, quorum tetigit corda Dominus ut irent cum illo? aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit? Item de David, quem Dominus in regnum successu prosperiore constituit, ita legitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus erat cum illo (I Par. XI, 9). Hoc cum praemissum fuisset, paulo post dictum est: Et Spiritus induit Amasai principem triginta, et dixit: Tui sumus, o David, et tecum futuri, fili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutoribus tuis, quia auxiliatus est tibi Deus. Numquid iste posset adversari voluntati Dei, et non potius ejus facere voluntatem, qui in ejus corde operatus est per Spiritum suum quo indutus est, ut hoc vellet, diceret, et faceret? Item paulo post ait eadem Scriptura: Omnes hi viri bellatores, dirigentes aciem corde pacifico venerunt in Hebron, ut constituerent David super omnem Israel (I Par. XII, 18, 38). Sua voluntate utique isti constituerunt regem David. Quis non videat? quis hoc neget? Non enim hoc non ex animo, aut non ex bona voluntate fecerunt, quod fecerunt corde pacifico: et tamen hoc in eis egit, qui in cordibus hominum quod voluerit operatur. Propter quod praemisit Scriptura, Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus omnipotens erat cum illo. Ac per hoc Dominus omnipotens qui erat cum illo, adduxit istos ut eum regem constituerent. Et quomodo adduxit? numquid corporalibus ullis vinculis alligavit? Intus egit, corda tenuit, corda movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse in illis operatus est, traxit. Si ergo cum voluerit reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis alius facit ut salubris sit correptio, et fiat in correpti corde correctio, ut coelesti constituatur in regno?
PL44.943_246. O hâlde başta bulunanlar, kendilerine bağlı kardeşleri, kusurların farklılığına göre küçük ya da büyük, sevgiden gelen ikazlarla ikaz etsinler. Çünkü piskoposun yargısıyla verilen ve kilisede bundan büyüğü bulunmayan ceza olan, hüküm denilen şey bile, Tanrı dilerse en hayırlı ikaza dönüşüp fayda sağlayabilir. Ertesi gün ne olacağını bilmeyiz; bu hayatın sonundan önce hiç kimseden ümit kesilemez; Tanrı'ya, bakmasın, tövbe vermesin, ruhun ve ezilmiş yüreğin kurbanını kabul edip âdil de olsa hükmün suçundan aklamasın, hüküm giymiş kimseyi kendisi hükme uğratmasın diye karşı çıkılamaz. Yine de çobanlık zorunluluğu, korkunç bulaşma çoklarına yayılmasın diye hasta koyunu sağlam koyunlardan ayırmayı gerektirir; belki de hiçbir şeyin imkânsız olmadığı O, ayrılmanın kendisiyle onu iyileştirir. Çünkü kimin önceden belirlenmişlerin sayısına girdiğini, kimin girmediğini bilmediğimiz için, sevginin duygusuyla öyle etkilenmeliyiz ki herkesin kurtulmasını isteyelim. Bu da her birini, karşımıza çıktıkça ve bunu yapabildiğimiz ölçüde, "imandan aklanarak Tanrı'yla barış içinde olmaya" götürmeye çalıştığımızda olur. Elçi de bu barışı şöyle vaaz ediyordu: "Mesih adına elçilik yapıyoruz; Tanrı sanki bizim aracılığımızla öğüt veriyor. Mesih adına yalvarıyoruz: Tanrı'yla uzlaşın." O'nunla uzlaşmak, O'nunla barış içinde olmaktan başka nedir? Rab İsa da bu barış için öğrencilerine şöyle dedi: "Hangi eve girerseniz, önce 'Bu eve barış' deyin. Orada bir barış oğlu varsa barışınız onun üzerine konacaktır; yoksa size dönecektir." Haklarında "Barışı müjdeleyenlerin, iyi haberleri müjdeleyenlerin ayakları ne güzeldir!" diye önceden söylenmiş olanlar bu barışı müjdelediğinde, biri bu Müjde'ye itaat edip iman ettiğinde ve imandan
CAPUT XV. — 46. Corripiantur itaque a praepositis suis subditi fratres correptionibus de charitate venientibus, pro culparum diversitate diversis, vel minoribus, vel amplioribus. Quia et ipsa quae damnatio nominatur, quam facit episcopale judicium, qua poena in Ecclesia nulla major est, potest, si Deus voluerit, in correptionem saluberrimam cedere atque proficere. Neque enim scimus quid contingat sequenti die, aut ante finem vitae hujus de aliquo desperandum est; aut contradici Deo potest, ne respiciat et det poenitentiam, et accepto sacrificio spiritus contribulati cordisque contriti a reatu quamvis justae damnationis absolvat, damnatumque ipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia, separare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nescientes enim quis pertineat ad praedestinatorum numerum, quis non pertineat; sic affici debemus charitatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. Hoc quippe fit, cum singulos quosque, ut occurrerint cum quibus id agere valeamus, ad hoc conamur adducere, ut justificati ex fide pacem habeant ad Deum (Rom. V, 1): quam praedicabat etiam Apostolus, cum dicebat, Pro Christo ergo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos: obsecramus pro Christo, reconciliari Deo (II Cor. V, 20). Quid est enim ei reconciliari, nisi pacem ad illum habere? Propter quam pacem etiam ipse Dominus Jesus dixit discipulis suis: In quamcumque domum intraveritis, primum dicite, Pax huic domui: et si ibi fuerit filius pacis, requiescet super illum pax vestra; sin autem, ad vos revertetur (Luc. X, 5, 6). Cum hanc evangelizant pacem, de quibus praedictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona (Isai. LII, 7)! nobis quidem tunc incipit esse quisque filius pacis, cum obedierit et crediderit huic Evangelio, et ex fide
PL44.945aklanarak Tanrı'yla barış içinde olmaya başladığında, bizim için barış oğlu olmaya başlar. Ama Tanrı'nın önceden belirlemesine göre zaten barış oğluydu. Çünkü "Barışınız kimin üzerine konarsa o barış oğlu olur" denmedi; "Orada bir barış oğlu varsa barışınız o evin üzerine konacaktır" denildi. Demek ki bu barış ona haber verilmeden önce de orada bir barış oğlu vardı; onu tanıyan ve önceden bilen Evangelist değil, Tanrı'ydı. O hâlde kimin barış oğlu olup olmadığını bilmeyen bize düşen, kimseyi dışarıda bırakmamak, kimseyi ayırmamak, bu barışı vaaz ettiğimiz herkesin kurtulmasını istemektir. Vaaz ettiğimiz kişi biz bilmeden barış oğlu değilse barışı yitireceğimizden korkmamız gerekmez. Çünkü bize dönecektir, yani bu vaaz ona değil, bize fayda sağlayacaktır. Vaaz edilen barış onun üzerine konarsa hem bize hem ona.
47. Biz kimin kurtulacağını bilmediğimiz için Tanrı bize, bu barışı vaaz ettiğimiz herkesin kurtulmasını istememizi buyuruyor ve bunu da bizde kendisi işliyor; bu sevgiyi, bize verilmiş olan Kutsal Ruh aracılığıyla yüreklerimize yayıyor. Şöyle de anlaşılabilir: Tanrı bütün insanların kurtulmasını ister, çünkü bizim istememizi sağlar. Tıpkı "Abba, Baba!" diye haykıran Oğlu'nun Ruhu'nu gönderdi denmesi gibi; yani bizi haykırtan Ruh'u. Çünkü aynı Ruh hakkında başka bir yerde şöyle der: "Oğulluk Ruhu'nu aldık; onda 'Abba, Baba!' diye haykırıyoruz." Demek ki haykıran biziz, ama haykırmamızı sağlayana "haykırıyor" denmiştir. Yazı, haykırmamızı sağlayan Ruh'a doğru olarak "haykıran" dediyse, istememizi sağlayan Tanrı'ya da doğru olarak "isteyen" denir. Şu hâlde ikaz ederken de, Tanrı'yla olan bu barıştan uzaklaşılmamasından ya da uzaklaşmış olanın ona dönmesinden başka bir şey yapmamamız gerektiği için, yaptığımızı ümitsizliğe düşmeden yapalım. İkaz ettiğimiz kişi barış oğluysa, barışımız onun üzerine konacak; değilse bize dönecektir.
48. Şu hâlde bazılarının imanı altüst edilirken bile, "Rab kendisinin olanları bildiği" için Tanrı'nın sağlam temeli dursa da, ikaz edilmesi gerekenleri ikaz etmekte tembel ve ihmalkâr olmamalıyız. Çünkü "Kötü sohbetler iyi ahlâkı bozar" ve "Mesih'in uğruna öldüğü zayıf kardeş senin bilginde yok olacaktır" sözleri boşuna söylenmedi. Bu buyruklara ve hayırlı korkuya karşı şöyle diyerek tartışmayalım: "Kötü sohbetler iyi ahlâkı bozsun, zayıf yok olsun; bize ne? Tanrı'nın sağlam temeli duruyor ve helâk oğlundan başkası yok olmaz."
Böyle gevezelik ederek bu ihmalde güvende olmamız gerektiğine inanmak bizden uzak olsun! Çünkü helâk oğlundan başkasının yok olmadığı doğrudur, ama Tanrı peygamber Hezekiel aracılığıyla şöyle diyor: "O kendi günahında ölür; ama onun kanını gözcünün elinden isteyeceğim."
Justificatus pacem ad Deum habere coeperit: secundum autem praedestinationem Dei jam filius pacis erat. Neque enim dictum est, Super quem requieverit pax vestra, fiet filius pacis: sed, Si ibi fuerit, inquit, filius pacis, requiescet super illam domum pax vestra. Jam ergo et antequam illi annuntiaretur haec pax, filius pacis ibi erat, sicut eum noverat atque praescierat non evangelista, sed Deus. Ad nos ergo qui nescimus quisnam sit filius pacis, aut non sit, pertinet nullum exceptum facere, nullumque discernere; sed velle omnes salvos fieri, quibus praedicamus hanc pacem. Neque enim metuendum est ne perdamus eam, si ille cui praedicamus, non est filius pacis, ignorantibus nobis: ad nos enim revertetur, id est, nobis proderit ista praedicatio, non et illi; si autem super eum pax praedicata requieverit, et nobis, et illi. 47. Quia ergo nos qui salvi futuri sint nescientes, omnes quibus praedicamus hanc pacem salvos fieri velle Deus jubet, et ipse in nobis hoc operatur, diffundendo istam charitatem in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis (Rom. v, 5): potest etiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle: sicut misit Spiritum Filii sui clamantem, Abba, Pater (Galat. IV, 6), id est, nos clamare facientem. De ipso quippe Spiritu, alio loco dicit, Accepimus Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater (Rom. VIII, 15). Nos ergo clamamus, sed ille clamare dictus est, qui efficit ut clamemus. Si ergo clamantem Spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur ut clamemus; recte etiam volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ac per hoc, quia et corripiendo nihil aliud debemus agere, nisi ut ab ista pace qua est ad Deum non recedatur, aut ad eam qui recesserat revertatur, nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis est quem corripimus, requiescet super eum pax nostra: sin autem, ad nos revertetur. 48. Quamvis itaque etiam dum quorumdam fides subvertitur, firmum Dei fundamentum stet, quoniam scivit Dominus qui sunt ejus: non tamen ideo nos pigri et negligentes esse debemus in corripiendis, qui corripiendi sunt. Neque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala (I Cor. XV, 33); et, Peribit infirmus in tua scientia, frater, propter quem Christus mortuus est (I Cor. VIII, 11). Non argumentemur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos colloquia mala; Et, pereat infirmus, quid ad nos? Firmum fundamentum Dei stat, et nemo perit nisi filius perditionis. CAPUT XVI. — Absit ut ista garrientes, securos nos in hac negligentia esse debere credamus. Verum est enim quia nemo perit, nisi filius perditionis: sed ait Deus per Ezechielem prophetam, Ille quidem in peccato suo moritur, sanguinem vero ejus de manu speculatoris requiram (Ezech. III, 18).
PL44.945_249. Şu hâlde önceden belirlenmişleri belirlenmemişlerden ayıramayan ve bu yüzden herkesin kurtulmasını istememiz gereken biz, yok olmasınlar ya da başkalarını yok etmesinler diye herkese, bizim yapabildiğimiz kadarıyla, ilaç olarak sert bir ikaz uygulamalıyız. Onu, Oğlu'nun suretine benzemek üzere önceden bildikleri ve önceden belirledikleri için faydalı kılmak ise Tanrı'ya aittir. Bir kimse ondan yok olmasın korkusuyla bazen ikaz etmiyorsak, ondan daha çok yok olmasın korkusuyla neden ikaz etmeyelim? Şefkat bakımından mesut Elçi'den üstün değiliz. O şöyle diyor: "Düzensizleri ikaz edin, cesareti kırılanları teselli edin, zayıfları kabul edin, herkese karşı sabırlı olun. Kimse kötülüğe kötülükle karşılık vermesin." Burada, ikaz edilmesi gereken kimse ikaz edilmez de kötü bir görmezden gelişle ihmal edilirse, asıl o zaman kötülüğe kötülükle karşılık verilmiş olacağı anlaşılmalıdır. Şöyle de diyor: "Günah işleyenleri herkesin önünde ikaz et ki ötekiler de korksun." Bunu, Rab'bin sözüne karşı konuştuğu sanılmasın diye, gizli kalmayan günahlar hakkında anlamak gerekir. Çünkü Rab şöyle diyor: "Kardeşin sana karşı günah işlerse, onu kendinle onun arasında ikaz et." Yine de Kendisi ikazın sertliğini o kadar ileri götürüyor ki "Kiliseyi de dinlemezse, senin için putperest ve vergi memuru gibi olsun" diyor. Herkes için zayıf düşen ve herkes için bu zayıflıkla çarmıha gerilenden daha çok kim zayıfları sevdi? Durum böyle olduğuna göre, ne lütuf ikazı yasaklar ne de ikaz lütfu inkâr eder. Bu yüzden adalet öyle buyrulmalıdır ki, buyrulan şeyin olmasını sağlayan lütuf mümin duayla Tanrı'dan istensin; ikisi de öyle yapılmalıdır ki âdil ikaz ihmal edilmesin. Ama bütün bunlar sevgiyle yapılsın; çünkü sevgi hem günah işlemez hem de günahların çokluğunu örter.
- Proinde, quantum ad nos pertinet, qui praedestinatos a non praedestinatis discernere non valemus, et ob hoc omnes salvos fieri velle debemus; omnibus, ne pereant, vel ne alios perdant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio: Dei est autem illis eam facere utilem, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui. Si enim aliquando timore non corripimus, ne aliquis inde pereat; cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus pereat? Neque enim dilectionis viscera majora gestamus quam beatus Apostolus, qui dicit: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes: videte ne quis malum pro malo alicui reddat (I Thess. V, 14, 15). Ubi intelligendum est tunc potius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripitur, sed prava dissimulatione negligitur. Dicit etiam: Peccantes coram omnibus corripe, ut caeteri timorem habeant (I Tim. V, 20). Quod de his peccatis accipiendum est quae non latent, ne contra Domini sententiam putetur locutus. Hic enim dicit: Si peccaverit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum. Verumtamen et ipse severitatem correptionis eo usque perducit, ut dicat, Si nec Ecclesiam audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus (Matth. XVIII, 15, 17). Et quis magis dilexit infirmos, quam ille qui pro omnibus est factus infirmus, et pro omnibus ex ipsa infirmitate crucifixus? Quae cum ita sint, nec gratia prohibet correptionem, nec correptio negat gratiam: et ideo sic est praecipienda justitia, ut a Deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque justa correptio negligatur. Omnia vero haec cum charitate fiant: quoniam charitas nec facit peccatum, et cooperit multitudinem peccatorum.