İçeriğe geç

Kavram

Paradisus

Yunanca
παράδεισος (paradeisos)
Latince
paradisus; paradisus deliciarum "zevkler cenneti" (Eden)
Almanca
Paradies, Garten Eden
Fransızca
paradis, jardin d'Éden
İngilizce
paradise
Türkçe
cennet

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik anlamı çevrili, ağaçlık bir bahçedir. Kutsal Kitap yorumunda üç okuma çatışır (VIII 1): yalnız cisimsel, yalnız ruhanî, ikisi birden. Origenes ve onu izleyen alegorik gelenek cenneti ruhun hâlleri ve faziletler olarak okumuştur; Augustinus da gençliğinde, Maniheistlere karşı (De Genesi contra Manichaeos II), cennetteki ağaçları ve ırmakları büyük ölçüde mecazî olarak açıklamıştı. De Genesi ad litteram VIII'de görüşünü açıkça değiştirir: Âdem gerçek bir insan olduğu gibi cennet de gerçek bir yerdir; dört ırmak (Pişon = Ganj, Gihon = Nil, Dicle, Fırat) bilinen ırmaklardır; hayat ağacı gerçek bir ağaçtır ama bilgeliği işaret eden bir sırdır (sacramentum). Olaylar önce lafzî olarak kabul edilir, sonra ne işaret ettikleri araştırılır. Ruhanî cennet ise Mesih'in, yani bilgeliğin kendisidir; haç üzerindeki haydut oraya gönderilmiştir (VIII 5).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Ksenophon Pers kralının çevrili bahçesi, av parkı Oikonomikos IV 13; Anabasis I 2, 7
MÖ 3. yy Septuaginta Aden'deki bahçe (paradeisos en Edem) Tekvin 2:8–15
1. yy Philon Cennet faziletin, ağaçlar faziletlerin alegorisi Legum allegoriae I 43–56
3. yy Origenes Cennet ve ağaçlar ruhanî gerçeklikler; lafzî okuma reddedilir De principiis IV 3, 1
388–389 Augustinus Cennetteki ağaçlar ve ırmaklar ağırlıkla mecazî açıklanır Augustinus, De Genesi contra Manichaeos II
401–415 Augustinus Üçlü okuma: cennet hem cisimsel bir yer hem ruhanî anlamlıdır; olaylar önce lafzî kabul edilir Augustinus, De Genesi ad litteram VIII 1–7

Dönüşüm: Pers bahçesinden Kutsal Kitap'ın ilk insan bahçesine, oradan ahiretteki mutluluk yurduna; Augustinus'ta ise alegorik okumadan lafzî okumaya, ama işaret anlamı korunarak.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca παράδεισος (paradeisos) Eski Farsça pairidaēza "çevrili bahçe, av parkı"; Ksenophon'da Pers krallarının bahçeleri. Septuaginta Tekvin 2:8'de Aden bahçesi için kullanır; Yeni Ahit'te ölümden sonraki mutluluk yeri (Luka 23:43; 2 Kor. 12:4).
Latince paradisus Vetus Latina ve Vulgata Yunancayı aktarır. Eden "zevkler" diye yorumlanır: in deliciis (De Genesi ad litteram VIII 3).
Almanca / Fransızca Paradies; paradis
İngilizce paradise

Türkçe karşılığı

cennet. bahçe: Augustinus'un tam da savunduğu "gerçek bir yer" anlamını verir, ama ölümden sonraki ruhanî cenneti (hayduda vaat edilen) karşılamaz. Aden bahçesi: yalnız ilk anlamı taşır. firdevs: Farsça kökü (pairidaēza) koruyan güzel bir eşdeğer, ama bugün yalnız "en yüksek cennet" çağrışımı taşır. cennet seçildi: Arapça janna "bahçe" anlamını da taşır ve Türkçede hem dünyevî bahçe hem ahiret yurdu için yaşar; Augustinus'un üçlü okuması (cisimsel, ruhanî, ikisi birden) bu çift anlamda korunur.

"Cennet" dendiğinde Türk okur önce ahireti düşünür; Augustinus ise De Genesi ad litteram VIII'de cennetin yeryüzünde, ağaçları ve ırmakları olan gerçek bir yer olduğunu savunur. Çeviride bu yüzden "cennet" kelimesi yer bildiren ifadelerle (dikti, suladı, oraya koydu) birlikte okunmalıdır.

Atıf ve kaynak notu

"Lafzî" (ad litteram) Augustinus'ta bugünkü harfiyetçilik değildir: Olayın gerçekten olduğunu kabul eder, ama "Tanrı'nın ağzı, elleri, sesi" gibi ifadeleri bedenî anlamda okumaz (bkz. VIII 18, 27).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: cennetin, Cennet, cennette, cennetten, cennettir, cennete

Metinlerde işaretlendiği yerler

13 yer · 13 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.