İçeriğe geç
El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)

Augustinus · El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)

Metin, 1. kısım

1Sevgili oğlum Laurentius, bilginden ne kadar sevindiğimi, senin bilge olmanı ne kadar istediğimi söylemek mümkün değil. Hakkında "Bilge nerede? Yazman nerede? Bu çağın araştırmacısı nerede? Tanrı bu dünyanın bilgeliğini akılsızlık kılmadı mı?" denilenlerden değil, hakkında "Bilgelerin çokluğu yeryüzünün sağlığıdır" diye yazılmış olanlardan olmanı; elçinin "İyilikte bilge, kötülükte saf olmanızı isterim" dediği kimselerden olmanı isterim. Hiç kimse nasıl kendi kendine var olamazsa, hiç kimse kendi kendine bilge de olamaz; ancak hakkında "Her bilgelik Tanrı'dandır" diye yazılmış olanın aydınlatmasıyla olabilir.

1

Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter, quamque te cupiam esse sapientem: non ex eorum numero de quibus dicitur, Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus sæculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ( I Cor. t, 20)? sed ex eorum de quibus scriptum est, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum ( Sap. VI 26); et quales vult Apostolus fieri, quibus dicit, Volo autem vos sapientes quidem esse in bono, simplices autem in malo (Rom. xvi, 19). [ Sicut autem nemo a se ipso esse potest; ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest, sed ab illo illustrante, de quo scriptum est, Omnis sapientia a Deo est (Eccli. I, 1)].

2İnsanın bilgeliği ise saygıdır. Bunu kutsal Eyüp Kitabı'nda bulursun; orada, Bilgelik'in kendisinin insana şöyle dediğini okuruz: "İşte saygı bilgeliktir." Orada hangi saygıdan söz ettiğini sorarsan, Yunancada daha açık olarak theosebeia kelimesini bulursun, yani Tanrı'ya kulluğu. Çünkü Yunancada saygıya bir de eusebeia denir; bu ad iyi kulluğu bildirir, gerçi bu da özellikle Tanrı'ya kulluk için kullanılır. Ama insanın bilgeliğinin ne olduğu söylenirken, Tanrı'ya kulluğu apaçık dile getiren o addan daha uygunu yoktur. Büyük şeylerin kısaca söylenmesini benden isteyen sen, bundan daha kısa bir şey söylenmesini mi bekliyorsun? Yoksa belki tam da bunun, yani Tanrı'ya nasıl kulluk edileceğinin kısaca açıklanıp kısa bir söze toplanmasını mı istiyorsun?

Buna "Tanrı'ya iman, ümit ve sevgiyle kulluk edilir" diye cevap verirsem, hiç şüphesiz bunun istediğinden de kısa söylendiğini söyleyecek, ardından bu üç şeyin her birine neyin ait olduğunu, yani neye inanılacağını, neyin ümit edileceğini, neyin sevileceğini sana kısaca açıklamamı isteyeceksin. Bunu yaptığımda, mektubunda sorduğun her şey bunun içinde olacaktır. Mektubunun bir kopyası sende varsa onu açıp yeniden okuman kolaydır; yoksa, ben hatırlatırken aklına getirirsin.

2

Hominis autem sapientia pietas est. Habes hoc in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia (Job XXVIII, 28). Si autem quæras quam dixerit eo loco pietatem, distinctius in græco reperies θεοσέβειαν qui est Dei cultus. Dicitur enim græce pietas et aliter, id est εὺτέεια quo nomine significatur bonus cultus, quamvis et hoc præcipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter magna dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter aperiri, atque in sermonem colligi brevem, quonam modo sit colendus Deus? Hic si respondero, fide, spe, charitate colendum Deum; profecto dicturus es, brevius hoc dictum esse quam velles: ac deinde petiturus ea tibi breviter explicari, quæ ad singula tria ista pertineant; quid credendum scilicet, quid sperandum, quid amandum sit. Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quæ in epistola tua quærendo posuisti: cujus exemplum si est penes te, facile est ut ea revolvas et relegas; si autem non est, commemorante me recolas.

4Yazdığına göre benden, enchiridion dedikleri, elinde tutacağın, elinden düşürmeyeceğin bir kitap yazmamı istiyorsun; içinde sorularının bulunmasını, yani en çok neye uyulacağını, çeşitli sapkın öğretiler yüzünden başlıca neden kaçınılacağını, aklın din için nereye kadar savaştığını ya da iman tek başınayken neyin akılla bağdaşmadığını, neyin ilk, neyin son sırada tutulacağını, bütün tarifin özetinin ne olduğunu, Katolik imanın kesin ve kendine özgü temelinin ne olduğunu. Neye inanılması, neyin ümit edilmesi, neyin sevilmesi gerektiğini iyice bildiğinde, sorduğun bütün bu şeyleri şüphesiz bileceksin. Çünkü dinde uyulması gereken başlıca, daha doğrusu yegâne şeyler bunlardır. Bunlara karşı çıkan ya Mesih'in adına tamamen yabancıdır ya da sapkındır. Bunlar ya beden hisleriyle başlayan ya da zihnin kavrayışıyla bulunan akılla savunulmalıdır. Ne bedenî hisle deneyebildiğimiz ne de zihinle kavrayabildiğimiz ya da kavrayabileceğimiz şeylere gelince, bunlarda, artık ilahî adını hak etmiş olan Kitap'ı yazan tanıklara hiç şüphe etmeden inanılmalıdır; onlar Tanrı'nın yardımıyla bunları ya bedenleriyle ya da ruhlarıyla görebilmiş, hatta önceden görebilmişlerdir.

4

Vis enim tibi, ut scribis, librum a me fieri, quem Enchiridion (ut dicunt) habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter hæreses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum teneatur, quæ totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicæ fundamentum. Hæc omnia quæ requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Hæc enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut hæreticus. Hæc sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quoe autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quæ divina vocari jam meruit, Scriptura confecta est: qui ea sive per corpus, sive per animum, divinitus adjuti, vel videre, vel etiam prævidere potuerunt.

5Sevgi aracılığıyla işleyen imanın başlangıcı zihne işlediğinde, zihin iyi yaşayarak görmeye de varmaya yönelir; orada kutsal ve kâmil yüreklerin bildiği, sözle anlatılamaz bir güzellik vardır ve onu tam olarak görmek en yüksek mutluluktur. İşte sorduğun "neyin ilk, neyin son sırada tutulacağı"nın cevabı budur: imanla başlanır, görmeyle tamamlanır. Bütün tarifin özeti de budur. Katolik imanın kesin ve kendine özgü temeli ise Mesih'tir. Çünkü elçi "Konulmuş olan temelden, yani Mesih İsa'dan başka bir temeli kimse koyamaz" der. Bazı sapkınlarla bizim aramızda ortak görünüyor diye, bunun Katolik imanın kendine özgü temeli olduğu inkâr edilmemelidir. Çünkü Mesih'e ait şeyler iyice düşünülürse, kendilerine Hristiyan denmesini isteyen sapkınların yanında Mesih yalnız ad olarak bulunur; gerçekte onlarda yoktur. Bunu göstermek çok uzun sürer; çünkü Hristiyan adı altında var olmuş, var olan ya da var olabilecek bütün sapkın öğretileri anmak ve bunun ne kadar doğru olduğunu tek tek hepsinde göstermek gerekir. Böyle bir tartışma öyle çok cilt tutar ki sonsuz gibi görünür.

5

Cum autem initio fidei quæ per dilectionem operatur, imbuta mens fuerit, tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est sanctis et perfectis cordibus nota ineffabilis pulchritudo, cujus plena visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum teneatur: inchoari fide, perfici specie. Hæc etiam totius definitionis est summa. Certum vero propriumque fidei catholicæ fundamentum Christus est: Fundamentum enim aliud, ait Apostolus, nemo potest ponere, præter id quod positum est, quod est Christus Jesus ( I Cor. III, 11). Neque hoc ideo negandum est proprium fundamentum esse fidei catholicæ, quia putari potest aliquibus hæreticis hoc nobiscum esse commune. Si enim diligenter quæ ad Christum pertinent cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; reipsa vero non est apud eos. Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandæ sunt omnes hæreses, sive quæ fuerunt, sive quas sunt, sive quæ potuerunt esse sub vocabulo christiano, et quam sit hoc verum per singulas quasque monstrandum. Quæ disputatio tam multorum est voluminum, ut etiam infinita videatur.

6Sen ise bizden bir enchiridion istiyorsun, yani elde tutulabilecek, dolapları dolduracak değil bir şey. Şu hâlde Tanrı'ya kendileriyle kulluk edilir dediğimiz o üç şeye, imana, ümide ve sevgiye dönelim. Neye inanılacağını, neyin ümit edileceğini, neyin sevileceğini söylemek kolaydır. Ama farklı düşünenlerin iftiralarına karşı nasıl savunulacağı daha zahmetli ve daha geniş bir öğretiyi gerektirir; buna sahip olmak için eli kısa bir el kitabıyla doldurmak değil, göğsü büyük bir çabayla tutuşturmak gerekir.

6

Tu autem Enchiridion a nobis postulas, id est, quod manu possit astringi, non quod armaria possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quæ diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinæ est; quæ ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet impleri, sed grandi studio pectus accendi.

7İşte sana inanç formülü ve Rab'bin duası: işitilecek ya da okunacak bundan kısa ne var? Hafızaya verilecek bundan kolay ne var? İnsan soyu günah yüzünden ağır bir sefaletin altında ezildiği ve ilahî merhamete muhtaç olduğu için, peygamber Tanrı'nın lütfunun zamanını önceden bildirerek şöyle der: "Ve Rabbin adını çağıran herkes kurtulacaktır." Dua bunun içindir. Ama elçi lütfu yüceltmek için bu peygamberlik tanıklığını andıktan hemen sonra şunu ekledi: "İnanmadıkları kimseyi nasıl çağıracaklar?" İnanç formülü de bunun içindir. Bu ikisinde o üçüne bak: iman inanır, ümit ve sevgi dua eder. Ama onlar imansız var olamaz; dolayısıyla iman da dua eder. "İnanmadıkları kimseyi nasıl çağıracaklar?" denmesi de bu yüzdendir.

7

Nam ecce libi est Symbolum et dominica oratio; quid brevius auditur aut legitur? quid facilius memoriæ commendatur? Quia enim de peccato, gravi miseria premebatur genus humanum, et divina indigebat misericordia, gratiæ Dei tempus propheta prœdicens ait, Et erit: omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit (Joel II, 32).: propter hoc oratio. Sed Apostolus cum ad ipsam gratiam commendandam hoc propheticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ( Rom. x, 14)? propter hoc Symbolum. In his, duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non crediderunt?

8İnanılmayan bir şey nasıl ümit edilebilir? Oysa ümit edilmeyen bir şeye inanılabilir. Müminlerden kim kâfirlerin cezasına inanmaz ki? Ama onu ümit etmez; bir kimse bu cezaların başına geleceğine inanıp ruhun kaçan bir hareketiyle onlardan ürperiyorsa, ona ümit ediyor değil, korkuyor demek daha doğrudur. Bu ikisini ayıran bir şair şöyle der: "Korkan ümit edebilsin hiç olmazsa." Daha iyi bir başka şairin şu sözü ise uygun bir söyleyiş değildir: "Bu acıyı ümit edebildiysem eğer." Nitekim gramer sanatında bazıları kelimenin uygunsuz kullanımını göstermek için bu örneği kullanır ve "korkmak yerine ümit etmek demiş" derler. Demek ki iman hem kötü hem iyi şeylere ilişkindir, çünkü hem iyi hem kötü şeylere inanılır; hem de bu kötü bir imanla değil, iyi bir imanla olur. İman geçmiş, şimdiki ve gelecek şeylere de ilişkindir. Mesih'in öldüğüne inanırız, bu geçmiştir; Babanın sağında oturduğuna inanırız, bu şimdidir; yargılamaya geleceğine inanırız, bu gelecektir. İman hem insanın kendine ait şeylere hem başkalarına ait şeylere ilişkindir. Çünkü herkes kendisinin bir zaman var olmaya başladığına, ezelden beri var olmadığına inanır; başkalarına ve başka şeylere de inanır. Yalnız öbür insanlar hakkında dine ait pek çok şeye değil, melekler hakkında da inanırız. Ümit ise yalnız iyi şeylere, yalnız gelecek şeylere ve ümit ettiği söylenen kişiye ait şeylere ilişkindir. Durum böyle olduğuna göre, bu sebeplerle iman ümitten, adı bakımından olduğu gibi akla uygun bir farkla da ayrılmalıdır. Çünkü inanılan da ümit edilen de görülmez; bu bakımdan iman ile ümit ortaktır. Nitekim Katolik kuralın ünlü savunucularının tanık olarak kullandığı İbranilere Mektup'ta iman "görülmeyen şeylerin kanıtı" diye tarif edilmiştir. Gerçi biri, sözlere, tanıklara, hatta hiçbir delile değil, karşısında duran şeylerin apaçıklığına inandığını, yani güvendiğini söylediğinde, sözünde yanlış bulunup ona "Gördün; demek ki inanmadın" denecek kadar saçma konuşmuş görünmez; bundan, inanılan her şeyin görülmemesi gerekmediği düşünülebilir. Ama iman demeyi, ilahî sözlerin öğrettiği şeye, yani görülmeyen şeylere dair olana ayırmak daha iyidir. Ümit hakkında da elçi şöyle der: "Görülen ümit, ümit değildir; insan gördüğü şeyi neden ümit etsin? Ama görmediğimiz şeyi ümit ediyorsak, onu sabırla bekleriz." Demek ki iyi şeylerin gelecekte bizim olacağına inanılıyorsa, ümit edilmekten başka bir şey yapılmış olmaz. Sevgiye gelince, ne diyeyim? O olmadan iman bir işe yaramaz; ümit ise sevgi olmadan var olamaz. Nitekim elçi Yakup'un dediği gibi, "Cinler de inanır ve titrerler"; ama ümit etmez, sevmezler; tersine, bizim ümit ettiğimiz ve sevdiğimiz şeyin geleceğine inandıkları için ondan dehşete düşerler. Bu yüzden elçi Pavlus "sevgi aracılığıyla işleyen imanı" över ve tavsiye eder; bu iman da elbette ümitsiz var olamaz. Demek ki sevgi ümitsiz, ümit sevgisiz, ikisi de imansız olmaz.

8

Quid autem sperari potest quod non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium pœnas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quæ duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. (Lucanus, Pharsal. lib. 2, v. 13.) Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. (Virgil., Æneid. tib. 4, v. 419.) Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere, Est itaque fides et malarum rerum, et bonarum: quia et bona creduntur, et mala; et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et præteritarum rerum, et præsentium, et futurarum. Credimus enim Christum mortuum; quod jam præteriit; credimus sedere ad dexteram Patris; quod nunc est: credimus venturum ad judicandum; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quæ ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quæ cum ita sint, propter bas causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad ron videre, sive quæ creduntur, sive quæ sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebræos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulæ defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quæ non videntur (Hebr. XI, i ). Quamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed præsentium rerum evidentiæ credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videtur absurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quæcumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem, quam divina eloquia docuerunt, earum scilicet rerum quæ non videntur. De sp quoque ait Apostolus: Spes quæ videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus ( Rom. VIII, 24, 25). Cum ergo bona nobis futura esse creduntur, nihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodest? Spes vero -esse sine amore non potest. Denique, ut ait apostolus Jacobus, Et dæmones credunt, et contremiscunt (Jacobi II, 19): acc tamen sperant vel amant; sed potius quod speramus et amamus credendo venturum esse formidant. Propter quod apostolus Paulus fidem quæ per dilectionem operatur, approbat atque commendat ( Galat. v, 6), quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes. nec utrumque sine fide.

9Dine ait olarak neye inanılması gerektiği sorulduğunda, şeylerin tabiatı, Yunanların physikoi dedikleri kişilerin yaptığı gibi araştırılmamalıdır. Bir Hristiyan unsurların gücü ve sayısı, yıldızların hareketi, düzeni ve tutulmaları, göğün şekli, hayvanların, bitkilerin, taşların, pınarların, ırmakların, dağların cinsleri ve tabiatları, yerlerin ve zamanların aralıkları, yaklaşan fırtınaların işaretleri ve onların bulduğu ya da bulduklarını sandıkları bu türden başka binlerce şey hakkında bir şey bilmese de korkmamalıdır. Çünkü onlar da, üstün zekâlarına, ateşli çabalarına, bol vakitlerine rağmen, bir kısmını insanî tahminle, bir kısmını tarihî tecrübeyle araştırdıkları hâlde her şeyi bulamamışlardır; bulduklarıyla övündükleri şeylerin çoğunda da bilmekten çok kanaat beslemişlerdir. Bir Hristiyanın, gökte ya da yerde, görünür ya da görünmez bütün yaratılmış şeylerin sebebinin, bir ve gerçek Tanrı olan Yaratıcı'nın iyiliğinden başka bir şey olmadığına inanması yeterlidir; kendisi olmayan ya da Ondan gelmeyen hiçbir tabiatın var olmadığına, Onun Teslis olduğuna, yani Baba, Baba'dan doğmuş Oğul ve aynı Baba'dan çıkan, ama Baba'nın ve Oğul'un bir ve aynı Ruhu olan Kutsal Ruh olduğuna inanması yeterlidir.

9

Cum ergo quæritur quid credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Græci vocant: nec metuendum est , ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura cœli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio,'flagrantes studio, abundantes otio, et quædam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quæ se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam. sive coelestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam quæ nun aut ipse sit, aut ab ipso: eumque esse Trinitatem, Patrem scilicet, et Filium a Patre genitum, et Spiritum sanctum ab eodem Patre procedentem I, sed unum eumdemque Spiritum Patris et Filii.

10Bütün şeyler, en yüksek derecede, eşit olarak ve değişmez şekilde iyi olan bu Teslis tarafından yaratılmıştır; onlar ne en yüksek derecede, ne eşit olarak, ne de değişmez şekilde iyidirler, ama yine de her biri tek başına iyidir, hepsi birlikte ise çok iyidir; çünkü evrenin hayranlık uyandıran güzelliği bunların hepsinden oluşur.

10

Ab hac summe et æqualiter et immutabiliter bona Trinitatc creata sun! omnia,et nec summe, nec æqualiter, nec immutabiliter bona, sed tamen bona etiam singula: simul vero universa valde bona (Gen. I, 51); quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchritudo.

11Bu güzellikte, kötü denilen şey de iyi düzenlenmiş ve yerine konmuş olarak iyi şeyleri daha çok öne çıkarır; kötülerle karşılaştırıldıklarında daha hoşa giderler ve daha çok övgüye değer olurlar. Çünkü kâfirlerin de kabul ettiği gibi, şeyler üzerinde en yüksek iktidarı elinde tutan Her Şeye Kadir Tanrı, en yüksek derecede iyi olduğundan, kötülükten de iyilik çıkaracak kadar kudretli ve iyi olmasaydı, eserlerinde hiçbir kötülüğün bulunmasına hiçbir şekilde izin vermezdi. Peki kötülük denilen şey, iyinin yoksunluğundan başka nedir ki? Çünkü hayvanların bedenleri için hastalıklara ve yaralara uğramak, sağlıktan yoksun kalmaktan başka bir şey değildir. Tedavi uygulandığında amaç, orada bulunan kötülüklerin, yani hastalıkların ve yaraların oradan çekilip başka bir yerde olması değil, hiç olmamasıdır. Çünkü yara ya da hastalık bir cevher değil, tensel cevherin kusurudur. Ten cevherdir, kuşkusuz bir iyidir; bu kötülükler, yani sağlık denilen iyinin yoksunlukları ona arız olur. Aynı şekilde ruhların bütün kusurları da tabiî iyiliklerin yoksunluklarıdır. Bu kusurlar iyileştirildiğinde başka bir yere taşınmazlar; orada bulunan şeyler, o sağlıkta bulunmayacakları zaman artık hiçbir yerde bulunmayacaklardır.

11

In qua ctiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantur malis. Neque enim Deus omnipotens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas (Virgil., Æneid. lib. 10, y. 100), cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate privari (neque enim id agitur, cum adhibetur curatio, ut mala ista quæ inerant, id est, morbi ac vulnera recedant hinc, et alibi sint; sed utique ut non sint. Non enim ulla substantia, sed carnalis substantiæ vitium est vulnus aut morbus: cum caro sit ipsa substantia, profecto aliquod bonum 4 cui accidunt ista mala, id est privationes ejus boni quod dicitur sanitas); ita et animorum quæcumque sunt vitia, naturalium sunt privationes bonorum: quae cum sanantur, non aliquo transferuntur; sed ea quæ ibi erant, nusquam erunt, quando in illa sanitate non erunt.

12Demek ki bütün tabiatlar iyidir, çünkü bütün tabiatların Yaratıcısı en yüksek derecede iyidir. Ama Yaratıcıları gibi en yüksek derecede ve değişmez şekilde iyi olmadıklarından, onlarda iyilik azalabilir de artabilir de. İyiliğin azalması ise kötülüktür; ama ne kadar azalırsa azalsın, tabiat olarak kalıyorsa, onu tabiat kılan bir şeyin geride kalması zorunludur. Çünkü bir tabiat ne türden, ne kadar küçük olursa olsun, kendisi de tükenmedikçe onu tabiat kılan iyilik tükenemez. Bozulmamış tabiat haklı olarak övülür; hele bozulmaz, hiçbir şekilde bozulamayan bir tabiatsa, şüphesiz çok daha övgüye değerdir. Bozulduğunda ise bozulması kötüdür, çünkü onu bir iyilikten yoksun bırakır; hiçbir iyilikten yoksun bırakmasa zarar vermezdi; oysa zarar verir; demek ki iyiliği elinden alır. Dolayısıyla bir tabiat bozulduğu sürece, içinde yoksun bırakılacağı bir iyilik vardır. Bu yüzden, tabiattan artık bozulamayacak bir şey kalırsa, o tabiat bozulmaz olacak ve bozulma yoluyla bu kadar büyük bir iyiliğe varacaktır. Bozulmaktan vazgeçmezse, bozulmanın onu yoksun bırakabileceği iyiliğe sahip olmaktan da vazgeçmez. Bozulma onu büsbütün tüketirse, içinde hiçbir iyilik kalmaz, çünkü hiçbir tabiat kalmamıştır. Bu yüzden bozulma, tabiatı tüketmeden iyiliği tüketemez. Demek ki her tabiat bir iyidir: bozulamıyorsa büyük, bozulabiliyorsa küçük bir iyidir; ama iyi olduğu ancak akılsızca ve cahilce inkâr edilebilir. Bir tabiat bozulmayla tükenirse, bozulmanın kendisi de kalmaz, çünkü onun bulunabileceği bir tabiat ayakta durmamaktadır.

12

Naturae igitur omnes, quoniam naturarum prorsus omnium Conditor summe bonus est, bonae sunt: sed quia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter Lum sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est (si adhuc natura est) unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per hoc si naturæ aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet I. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi uon potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente natura .

13Bu yüzden hiçbir iyi yoksa, kötü denilen hiçbir şey de yoktur. Hiçbir kötülük bulunmayan iyi, bütün bir iyidir; içinde kötülük bulunan ise kusurlanmış ya da kusurlu bir iyidir. Hiçbir iyinin olmadığı yerde hiçbir kötülük de olamaz. Buradan şaşırtıcı bir sonuç çıkar: her tabiat, tabiat olduğu ölçüde iyi olduğuna göre, kusurlu bir tabiata kötü tabiat denince, iyi olan şeyin kötü olduğu söylenmiş gibi görünür; iyi olandan başka kötü bir şey yoktur; çünkü her tabiat iyidir ve kötü olan şey tabiat olmasaydı, kötü bir şey de olmazdı. Demek ki kötülük ancak bir iyi olabilir. Bu saçma bir söz gibi görünse de, bu akıl yürütmenin bağlantısı bizi sanki kaçınılmaz olarak bunu söylemeye zorluyor. Ve peygamberin şu sözüne düşmekten sakınmak gerekir: "İyiye kötü, kötüye iyi diyenlerin, karanlığa ışık, ışığa karanlık diyenlerin, tatlıya acı, acıya tatlı diyenlerin vay hâline!" Bununla birlikte Rab şöyle der: "Kötü insan yüreğinin kötü hazinesinden kötülükler çıkarır." Kötü insan, kötü tabiattan başka nedir ki, çünkü insan bir tabiattır? Öyleyse insan tabiat olduğu için bir iyiyse, kötü insan kötü bir iyiden başka nedir? Ama bu ikisini ayırdığımızda şunu buluruz: insan olduğu için kötü değildir, haksız olduğu için iyi değildir; insan olduğu için iyi, haksız olduğu için kötüdür. Demek ki "İnsan olmak kötüdür" ya da "Haksız olmak iyidir" diyen, peygamberin şu sözüne düşer: "İyiye kötü, kötüye iyi diyenlerin vay hâline!" Çünkü Tanrı'nın eserini, yani insanı suçlar; insanın kusurunu, yani haksızlığı över. Demek ki her tabiat, kusurlu olsa bile, tabiat olduğu ölçüde iyi, kusurlu olduğu ölçüde kötüdür.

13

Ac per hoc nullum est quod dicitur malum, si nullum sit bonum. Sed bonum omni malo carens, integrum bonum est; cui verum inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est, nec malum unquam potest esse ullum, ubi bonum est nullum. Unde res mira conficitur, ut quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum vitiosa natura mala esse natura dicitur, nisi malum esse quod bonum est: nec malum esse, nisi quod bonum est; quoniam omnis natura bonum est, nec res aliqua mala esset, si res ipsa quae mala est, natura non esset. Non igitur potest esse malum, nisi aliquod bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis hujus velut inevitabiliter nos compellit hoc dicere. Et cavendum est, ne incidamus in illam propheticam sententiam, ubi legitur: Væ iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce (Isai. v, 20). Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis aui profert mala (Matth. XII, 35). Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sententiam, Væ iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum. Opus enim Dei culpat, quod est homo: et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est.

14Bu yüzden kötü ve iyi denilen zıtlarda diyalektikçilerin, hiçbir şeyde aynı anda iki zıt bulunmaz diyen kuralı işlemez. Çünkü hiçbir hava aynı anda hem karanlık hem aydınlık değildir; hiçbir yiyecek ya da içecek aynı anda hem tatlı hem acı değildir; hiçbir cisim aynı yerinde hem beyaz hem siyah, aynı yerinde hem çirkin hem güzel değildir. Bu, birçok zıtta, hatta hemen hepsinde görülür: tek bir şeyde aynı anda bulunamazlar. İyilerle kötülerin zıt olduğundan ise kimse şüphe etmez; ama bunlar aynı anda var olabildikleri gibi, kötüler iyiler olmadan ve iyilerin içinde olmadan hiç var olamazlar; iyiler ise kötüler olmadan var olabilir. Çünkü insan ya da melek haksız olmayabilir; ama haksız olan ancak insan ya da melek olabilir. İnsan olmak iyidir, melek olmak iyidir; haksız olmak kötüdür. Bu iki zıt öyle bir arada bulunur ki, kötülüğün içinde bulunacağı bir iyi olmasaydı, kötülük de asla var olamazdı. Çünkü bozulacak bir şey olmasaydı, bozulmanın duracak yeri de, çıkacak yeri de olmazdı; o şey iyi olmasaydı bozulmazdı da, çünkü bozulma iyiliğin yok edilmesinden başka bir şey değildir. Demek ki kötüler iyilerden doğmuştur ve ancak bir takım iyilerin içinde bulunurlar; kötü bir tabiatın doğabileceği başka bir yer yoktur. Çünkü olsaydı, tabiat olduğu ölçüde kuşkusuz iyi olurdu: ya bozulmaz tabiat olarak büyük bir iyi olurdu ya da bozulabilir tabiat olarak bile, bozulmanın o iyiliği bozarak zarar verebileceği bir iyiden başka bir şey olamazdı.

14

Quapropter in iis contrariis quæ mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum non esset in quo malum esset I, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio.

15Kötülerin iyilerden doğduğunu söylediğimizde, bu sözün Rabbin "İyi ağaç kötü meyve veremez" hükmüne aykırı olduğu sanılmasın. Çünkü Hakikat'in dediği gibi dikenlerden üzüm toplanamaz, zira dikenlerden üzüm bitmez; ama iyi topraktan hem asmanın hem dikenin bitebildiğini görürüz. Aynı şekilde, kötü ağaç gibi, kötü irade de iyi meyveler, yani iyi işler veremez; ama insanın iyi tabiatından hem iyi hem kötü irade doğabilir. Kötü iradenin ilk olarak doğabileceği yer de meleğin ve insanın iyi tabiatından başkası değildir. Rab de ağaçtan ve meyvelerden söz ettiği aynı yerde bunu apaçık gösterir: "Ya ağacı iyi, meyvesini iyi yapın; ya ağacı kötü, meyvesini kötü yapın" der. Böylece iyi ağaçtan kötü, kötü ağaçtan iyi meyve doğamayacağını, ama seslendiği toprağın kendisinden her iki ağacın da doğabileceğini yeterince hatırlatır.

15

Sed cum mala ex bonis oria esse dicimus, non putetur hoc dominicæ sententiæ refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis (Matth. VII, 18, 16), quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum (Id. XII, 33): satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur, utramque arborem posse.

16Durum böyle olduğuna göre, Vergilius'un "Mutludur şeylerin sebeplerini bilebilen" dizesi hoşumuza gittiğinde, mutluluğa erişmenin, tabiatın en gizli köşelerinde saklı duran dünyadaki büyük cisimsel hareketlerin sebeplerini bilmeye bağlı olduğunu sanmayalım: "Yerin sarsıntısı nereden gelir, derin denizler hangi güçle kabarır, setlerini yıkıp yine kendi içlerine çekilir" ve bunun gibi şeyleri. Bilmemiz gereken iyi ve kötü şeylerin sebepleridir; bunları da insanın, yanılgılar ve sıkıntılarla dolu bu hayatta, o yanılgılardan ve sıkıntılardan kurtulmak için bilmesine izin verildiği ölçüde. Çünkü hiçbir sıkıntının bizi sarsmayacağı, hiçbir yanılgının bizi aldatmayacağı o mutluluğa yönelmek gerekir. Cisimsel hareketlerin sebeplerini bilmemiz gerekseydi, hiçbirini kendi sağlığımızınkinden daha çok bilmemiz gerekirdi. Ama bunları bilmediğimiz için hekimlere başvuruyorsak, göğün ve yerin sırlarından bize gizli kalanı ne büyük bir sabırla bilmemeye razı olmamız gerektiğini kim görmez?

16

Quæ cum ita sint, quando nobis Maronis ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. (Georg. lib. 2, v. 490.) non uobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. (Ibid., vv. 479, 480.) et cætera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus cas homini in hac vita erroribus ærumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur ærumna, nullo errore fallamur. Nam si causæ corporalium motionum noscendæ nobis essent, nullas magis nosse quam nostræ valetudinis deberemus. Cum vero cis ignoratis, medicos quærimus, quis non videat quod de secretis coeli et terræ nos latet, quanta sit patientia nesciendum?

17Yanılgıdan, yalnız büyük değil küçük konularda da elimizden gelen özenle sakınmak gerekir; bilgisizlik olmadan da yanılınmaz. Ama bundan, bir şeyi bilmeyen herkesin hemen yanıldığı sonucu çıkmaz; yanılan, bilmediğini bildiğini sanandır. Çünkü o, yanlışı doğru diye onaylar; yanılgının kendine özgü yanı da budur. Yine de insanın hangi konuda yanıldığı çok önemlidir. Çünkü tek ve aynı konuda bilen bilmeyene, yanılmayan yanılana haklı olarak üstün tutulur. Farklı konularda ise, yani biri başka şeyleri, öbürü başka şeyleri, biri daha faydalı, öbürü daha az faydalı, hatta zararlı şeyleri biliyorsa, öbürünün bildiği konularda onu bilmeyeni kim üstün tutmaz? Çünkü bilinmemesi bilinmesinden daha iyi olan şeyler vardır. Bazılarına da yanılmak bazen fayda sağlamıştır, ama ahlâk yolunda değil, ayakla gidilen yolda. Nitekim bizim başımıza da geldi: bir yol ayrımında yanıldık ve geçişimizi bekleyen silahlı Donatist çetesinin pusu kurduğu yerden geçmedik. Böylece gideceğimiz yere dolambaçlı bir yoldan vardık; onların pususunu öğrenince yanıldığımıza sevindik ve bunun için Tanrı'ya şükrettik. Böyle yanılan yolcuyu, böyle yanılmayan hayduta üstün tutmakta kim tereddüt eder? Belki de bu yüzden o büyük şair, zavallı bir âşığın ağzından şöyle der: "Gördüm, mahvoldum, kötü bir yanılgı alıp götürdü beni!" Çünkü yalnız zarar vermeyen, hatta bir fayda da sağlayan iyi bir yanılgı da vardır. Ama hakikat daha dikkatle düşünülürse, yanılmak yanlış olanı doğru, doğru olanı yanlış saymaktan, ya da –yanlış olsun doğru olsun– belirsizi kesin, kesini belirsiz tutmaktan başka bir şey değildir. Bu, ruhta, konuşurken ya da onaylarken "Evet, evet; hayır, hayır" demenin güzel ve yakışır olduğunu hissettiğimiz ölçüde çirkin ve yakışıksızdır. Yaşadığımız bu hayatın sefil oluşunun bir sebebi de tam budur: yitirilmemesi için bazen ona yanılgı gerekir. Hakikatin kendisinin ruhumuzun hayatı olduğu, kimsenin aldatmadığı, kimsenin aldanmadığı o hayat böyle olmaktan uzak olsun. Burada ise insanlar aldatır ve aldanır; yalan söyleyerek aldattıklarında, yalancılara inanarak aldandıklarından daha sefildirler. Yine de akıllı tabiat yanlıştan o kadar kaçar, yanılgıdan elinden geldiğince o kadar sakınır ki, aldatmayı sevenler bile aldanmak istemez. Çünkü yalan söyleyen kendisinin yanıldığını değil, kendisine inanan başkasını yanılgıya düşürdüğünü sanır. Doğrunun ne olduğunu biliyorsa, yalanla örttüğü konuda gerçekten yanılmaz; ama yalanının kendisine zarar vermediğini sanmakla aldanır; oysa her günah, onu yapana, ona uğrayandan daha çok zarar verir.

17

Quamvis enim error quanta possumus cura cavendus sit, non solum in majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in cis quæ ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quædam quae nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni præponere dubitaverit? Et fortasse idco apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, ut vidi (inquit), ut perii, ut me malus abstulit error! (Virgil. Eclog. 8, v. 41.) quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius considerata veritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod falsum est, falsumque quod verum est; vel certum habere pro incerto, incertumve pro certo, sive falsum, sive sit verum; Idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non (Matth. v, 57 ): profecto et ob hoc ipsum est vita misera ista qua vivimus, quod ci nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit ilia vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne peccatum.

18Ama burada çok güç ve pek karanlık bir mesele doğuyor; cevap verme zorunluluğu bizi sıkıştırdığında hakkında büyük bir kitap yazıp bitirdik: adil insanın vazifesine bazen yalan söylemek de girer mi? Çünkü bazıları öyle ileri gidiyor ki yalan yere yemin etmenin, Tanrı'ya kulluğa ait konularda ve Tanrı'nın tabiatı hakkında yanlış bir şey söylemenin bile bazen iyi ve dindarca bir iş olduğunu savunuyorlar. Bana ise her yalan günah gibi görünüyor; ama insanın hangi niyetle ve hangi konularda yalan söylediği çok önemlidir. Çünkü yardım etmek isteyerek yalan söyleyen, zarar vermek isteyerek yalan söyleyen kadar günah işlemez; yolcuyu yalanla başka bir yola gönderen de, aldatıcı yalanıyla hayat yolunu saptıran kadar zarar vermez. Doğru sandığı yanlışı söyleyen hiç kimse elbette yalancı sayılmamalıdır; çünkü onun açısından kendisi aldatmıyor, aldanıyor. Dolayısıyla, tedbirsizce inandığı yanlışları doğru sanan kimse yalanla değil, olsa olsa düşüncesizlikle suçlanmalıdır. Hatta tersine, onun açısından yanlış sandığı doğruyu söyleyen yalan söylüyor demektir. Çünkü niyeti bakımından, düşündüğünü söylemediği için, söylediği doğru çıksa da doğruyu söylemiş olmaz. Ağzıyla bilmeden doğruyu söyleyip iradesiyle bile bile yalan söyleyen yalandan hiçbir şekilde kurtulmuş değildir. Şu hâlde, hakkında bir şey söylenen şeylerin kendisine değil, yalnız söyleyenin niyetine bakılırsa, doğru sandığı için bilmeden yanlış söyleyen, söylediğinin doğru olduğunu bilmeden bile bile yalan söyleme niyeti taşıyandan daha iyidir. Çünkü birinin gönlündeki ile sözü başka başka değildir; öbürünün söylediği şey kendi başına ne olursa olsun, göğsünde sakladığı başka, dilinde hazır olan başkadır: bu da yalancının kendine özgü kötülüğüdür. Söylenen şeylerin kendisine bakıldığında ise, insanın hangi konuda aldandığı ya da yalan söylediği o kadar önemlidir ki, insanın iradesi bakımından aldanmak yalan söylemekten daha az kötü olsa da, dinden ayrı konularda yalan söylemek, Tanrı'ya kendileri inanılmadan ya da bilinmeden kulluk edilemeyecek konularda aldanmaktan çok daha katlanılabilirdir. Bunu örneklerle aydınlatmak için, şöyle bir durumu düşünelim: biri yalan söyleyerek ölmüş bir kimsenin yaşadığını haber versin, öbürü aldanarak Mesih'in ne kadar uzun bir zaman sonra olursa olsun yeniden öleceğine inansın. Böyle yalan söylemek, öyle aldanmaktan kıyaslanamayacak kadar üstün değil midir? Birini o yanılgıya sürüklemek, başkası tarafından bu yanılgıya sürüklenmekten çok daha az kötü değil midir?

18

Verum hic difficillima et latebrosissima gignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat aliquando mentiri. Nonnulli enim eo usque progrediuntur, ut et pejerare, et de rebus ad Dei cultum pertinentibus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium, sed multum interesse quo animo et quibus de rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat ille qui consulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Ncmo sanc mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, qui falsa incautius credita pro veris habet. Potiusque e contrario, quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentientis. In ipsarum autem quæ dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisque fallatur sive mentiatur, ut cum falli quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem; tamen longe tolerabilius sit in his quæ a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in iis sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. Quod ut illustretur exemplis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntiet aliquem mortuum; et alius dum fallilur, credat iterum Christum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli incomparabiliter præstat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliquo induci?.

19Demek ki bazı konularda büyük, bazılarında küçük bir kötülükle, bazılarında hiç kötülük olmadan, bazılarında ise bir iyilikle bile aldanırız. Ebedî hayata götüren şeye inanmadığında ya da ebedî ölüme götüren şeye inandığında insan büyük bir kötülükle aldanır. Yanlışı doğru diye onaylayarak geçici sıkıntılara düşen, ama müminin sabrıyla onları iyiye çeviren küçük bir kötülükle aldanır; örneğin kötü bir insanı iyi sanıp ondan kötülük gören kimse gibi. Kötü bir insanı iyi sanıp ondan hiçbir kötülük görmeyen ise hiçbir kötülükle aldanmamış olur; peygamberin "Kötüye iyi diyenlerin vay hâline" lanetlemesi de onun üzerine düşmez. Çünkü bu söz, insanların kendisiyle kötü oldukları şeyler için söylenmiştir, insanların kendileri için değil. Bu yüzden zinaya iyi diyen, bu peygamber sözüyle haklı olarak suçlanır. Ama iffetli sandığı, zina ettiğini bilmediği bir adama iyi diyen, iyi ve kötü şeylerin öğretisinde değil, insan ahlâkının gizliliklerinde aldanmıştır; iyi olduğundan şüphe etmediği şeyin onda bulunduğunu sandığı için ona iyi der; zaniye kötü, iffetliye iyi der; ama bu adamın iffetli değil zani olduğunu bilmediği için ona iyi der. Dahası, biri yanılgı sayesinde felaketten kurtulursa, yukarıda yolda başımıza geldiğini söylediğim gibi, yanılgı insana bir iyilik bile sağlamış olur. Ama bazı konularda insanın hiç kötülük olmadan, hatta bir iyilikle aldandığını söylerken, yanılgının kendisinin kötü olmadığını ya da iyi olduğunu söylemiyorum; yanılmakla varılmayan kötülüğü ya da varılan iyiliği, yani yanılgıdan neyin çıkmadığını ya da neyin çıktığını söylüyorum. Çünkü yanılgı kendi başına, büyük konuda büyük, küçük konuda küçük olsa da her zaman kötüdür. Yanlışı doğru diye onaylamanın, doğruyu yanlış diye reddetmenin, belirsizi kesin, kesini belirsiz tutmanın kötü olduğunu, yanılan dışında kim inkâr eder? Ama kötü olanı iyi sanmak, yanılgıya ait olan bir şeydir; iyi sanılan kötü insan hiç zarar vermiyorsa bu kötülükten başka bir kötülük görmemek ise başka bir şeydir. Aynı şekilde, doğru yol olmayanı doğru yol sanmak başka, kötü adamların pususundan kurtulmak gibi bir iyiliği bu yanılgı kötülüğünden elde etmek başkadır.

19

In quibusdam ergo rebus magno, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit æternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit æternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab co patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in cum cadit illa prophetica detestatio, Væ iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo putat esse quod esse non dubitat bonum% et dicens malum adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut habere incerta pro certis, vel certa pro incertis? Sed aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare. quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari.

20Şu tür yanılgılara da günah denmesi gerekip gerekmediğini bilmiyorum: insan kötü bir insan hakkında, nasıl biri olduğunu bilmeden iyi düşündüğünde; ya da beden hisleriyle aldığımız şeylerin yerine, ruhla sanki bedenle ya da bedenle sanki ruhla hissedilen benzerleri karşımıza çıktığında –tıpkı elçi Petrus'un, bir melek tarafından hapisten ve zincirlerden birdenbire kurtarıldığında bir görüntü gördüğünü sanması gibi–; ya da cisimsel şeylerin kendisinde pürüzlü olanın düz, acı olanın tatlı, kokuşmuş olanın güzel koktuğu sanıldığında, bir araba geçerken gök gürlediği sanıldığında; ya da biri başkası olduğu hâlde o adam sanıldığında, birbirine çok benzeyen ikisi bulunduğunda, ki ikizlerde sık görülür (bu yüzden şair "ana babaya hoş gelen yanılgı" der) ve bunun gibi şeyler. En keskin zekâlı insanlara, Akademicilere işkence eden o düğüm düğüm meseleyi de şimdi çözmeye girişmiş değilim: bilge bir şeyi onaylamalı mı, yoksa –onların ileri sürdüğü gibi her şey gizli ya da belirsizken– yanlışı doğru diye onaylayıp yanılgıya düşmesin diye onaylamamalı mı? Bu konuda dönüşümün başında üç cilt yazdım ki kapıda karşımıza çıkan itirazlar bize engel olmasın. Elbette onların delilleriyle güçlenir görünen, hakikatin bulunamayacağı umutsuzluğunu ortadan kaldırmak gerekiyordu. Demek ki onlara göre her yanılgı günah sayılır ve bundan ancak her onay askıya alınarak kaçınılabileceğini savunurlar. Belirsiz şeylere onay veren herkesin yanıldığını söylerler; ve en keskin ama en utanmazca tartışmalarla, görünen şey belki doğru olsa bile, yanlışla ayırt edilemeyecek benzerliği yüzünden insanların görüntülerinde kesin hiçbir şey olmadığını ileri sürerler. Bizde ise "Adil imanla yaşar." Onay kaldırılırsa iman da kalkar, çünkü onay olmadan hiçbir şeye inanılmaz. Ve görülmedikleri hâlde doğru olan şeyler vardır ki, onlara inanılmadan, ancak ebedî olan mutlu hayata varılamaz. Ebediyen yaşayacaklarını bir yana, şu anda yaşadıklarını bile bilmeyen bu insanlarla konuşmamız gerekir mi bilmiyorum; daha doğrusu, bilmemeleri imkânsız olan şeyi bilmediklerini söylüyorlar. Çünkü hiç kimsenin yaşadığını bilmemesi mümkün değildir; yaşamıyorsa bir şeyi bilmemesi bile mümkün değildir, çünkü yalnız bilmek değil, bilmemek de yaşayana özgüdür. Ama görünüşe göre yaşadıklarına onay vermeyerek yanılgıdan sakındıklarını sanıyorlar; oysa yanılmakla bile yaşadıkları ispat edilir, çünkü yaşamayan yanılamaz. Şu hâlde, yaşadığımız nasıl yalnız doğru değil kesinse, doğru ve kesin birçok şey vardır ki onlara onay vermemeye bilgelik değil, delilik demek gerekir.

20

Nescio sane utrum etiam hujusmodi errorcs: cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut pro eis quæ pet. sensus corporis capimus, occurrunt similia, quæ spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus (Act. XII, 9): aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est, aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis sæpe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: (Virgil., Æneid. lib. 10, v. 392.) et cætera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quæstio nodosissima, quæ homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meæ, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendæ desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quisquis assentitur incertis: nihilque certum esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit (Rom. 1, 17). At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vcra quamvis non videantur, quæ nisi credantur, ad vitam beatam, quæ non nisi æterna est, non potest perveniri. Cum istis vcro utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in æternum, sed in præsentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel nescire quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicet non assentiendo quod vivant, cavere sibi videntur errorem: cum etiam errando convincantur vivere; quoniam non potest qui non vivit errare. Sicut ergo nos vivere non solum verum, sed etiam certum est; ita vera et certa sunt multa, quibus non assentiri, absit ut sapientia potius quam dementia nominanda sit.

21Tanrı'nın krallığına erişmek bakımından inanılıp inanılmamalarının, ya da doğru mu yanlış mı olduklarının ya da sanıldıklarının hiç önemi olmayan konularda yanılmak, yani bir şeyi başka bir şey sanmak, günah sayılmamalıdır; ya da günahsa bile çok küçük ve çok hafiftir. Sonuçta ne türden, ne kadar olursa olsun, Tanrı'ya gittiğimiz yola ait değildir; o yol sevgi aracılığıyla işleyen Mesih imanıdır. İkiz çocuklar konusunda ana babaya hoş gelen o yanılgı bu yoldan saptırmıyordu; elçi Petrus da, bir görüntü gördüğünü sanarak bir şeyi başka bir şey sandığında, kendini içinde sandığı cisimlerin hayallerinden, içinde bulunduğu gerçek cisimleri, kendisini kurtaran melek yanından ayrılıncaya kadar ayırt edemediğinde bu yoldan sapmıyordu; patrik Yakup da yaşayan oğlunun bir hayvan tarafından parçalandığına inandığında bu yoldan sapmıyordu. Bu ve bunun gibi yanlışlarda, Tanrı'ya olan imanımız sağlam kalarak aldanırız, Ona götüren yolu bırakmadan yanılırız. Bu yanılgılar günah olmasa bile, bu hayatın kötülükleri arasında sayılmalıdır; çünkü bu hayat öyle bir boşluğa tabi kılınmıştır ki burada yanlış doğru diye onaylanır, doğru yanlış diye reddedilir, belirsiz kesin diye tutulur. Bunlar, ebedî saadete giden gerçek ve kesin yola çıktığımız imandan uzak olsalar da, hâlâ içinde bulunduğumuz sefaletten uzak değildirler. Çünkü o gerçek ve tam mutluluğun tadına varıyor olsaydık, ruhun ya da bedenin hiçbir hissinde hiçbir şekilde aldanmazdık.

21

In quibus autem rebus nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse. atque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus ad Deum: quæ via fides est Christi, quæ per dilectionem operatur (Galat. v, 6). Neque enim ab hac via deviabat in geminis filiis gratus ille parentibus error: ant ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum (Gen. XXXVII, 53). In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quæ ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitæ deputandi sunt, quæ ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim hæc ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus I; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta felicitate frueremur.

22Her yalana günah denmesi gerekir, çünkü insan yalnız doğrunun ne olduğunu bildiğinde değil, insan olarak yanıldığında ve aldandığında da gönlünde taşıdığı şeyi söylemelidir; bu ister doğru olsun, ister doğru sanılıp doğru olmasın. Yalan söyleyen herkes ise gönlünde düşündüğünün tersini aldatma iradesiyle söyler. Kelimeler de insanlar birbirini aldatsın diye değil, herkes düşüncelerini başkasının bilgisine ulaştırsın diye konmuştur. Demek ki kelimeleri aldatmak için, yani konuldukları amacın dışında kullanmak günahtır. Bazen yalan söyleyerek birine fayda sağlayabiliyoruz diye hiçbir yalanın günah olmadığı da sanılmamalıdır. Çünkü hırsızlık ederek de fayda sağlayabiliriz: açıkça verdiğimiz yoksul faydasını hisseder, gizlice elinden aldığımız zengin de zararını hissetmez; ama kimse böyle bir hırsızlığın günah olmadığını söylemez. Zina ederek de fayda sağlayabiliriz: bir kadın kendisine bu konuda rıza gösterilmezse aşktan ölecek gibi görünüyorsa ve yaşarsa tövbeyle arınabilecekse; ama böyle bir zinanın günah olduğu da inkâr edilmez. Eğer iffeti haklı olarak seviyorsak, hakikat ne suç işlemiş ki, başkasının faydası için biri zina edilerek çiğnenmezken öbürü yalan söylenerek çiğnensin? Yalnız bir insanın kurtuluşu için yalan söyleyen kimselerin iyilikte hayli ilerlemiş olduğu inkâr edilemez; ama bu ilerlemelerinde övülen, hatta dünyevî olarak ödüllendirilen şey hayırseverlikleridir, aldatmaları değil; aldatma için bağışlanması yeterlidir, bir de övülmesi gerekmez; hele Yeni Ahit'in mirasçılarında, ki onlara şöyle denir: "Ağzınızda evet evet, hayır hayır olsun; bundan fazlası kötüden gelir." Bu kötülük yüzünden, çünkü bu ölümlülükte sızmaktan vazgeçmez, Mesih'in mirasçı ortakları bile "Borçlarımızı bağışla" derler.

22

Porro autem omne mendacium ideo dicendum est esse peccatum, quia homo non solum quando scit ipse quod verum sit, sed etiam si quando errat et. fallitur sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit; sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis autem qui mentitur, contra id quod animo sentit loquitur voluntate fallendi. Et utique verba propterea sunt instituta, non per quae se homines invicem fallant, sed per quae in alterius quisque notitiam cogitationes suas perferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod instituta sunt, peccatum est. Nec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando , si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, pœnitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quæ ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in hæredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore vestro, Est, eat; Non, non: quod enim amplius est, a malo est (Matth. v, 37). Propter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non desinit, etiam ipsi cohæredes Christi dicunt, Dimitte nobis debita nostra (Id. VI, 12).

23Bu kısalığın gerektirdiği ölçüde bunları ele aldıktan sonra, ölümsüz hayatın, yanılgısız hakikatin, sarsıntısız mutluluğun bulunacağı krallığa götüren yol için yeterli olduğu kadar iyi ve kötü şeylerin sebepleri bilinmesi gerektiğinden, şundan asla şüphe etmemeliyiz: bize ait iyi şeylerin sebebi Tanrı'nın iyiliğinden başka bir şey değildir; kötü şeylerin sebebi ise değişebilir bir iyinin, önce meleğin, sonra insanın, değişmez iyiden sapan iradesidir.

23

His itaque pro hujus brevitatis necessitate tractatis, quoniam causæ cognoscendæ sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quæ nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, hominis postea.

24Akıllı yaratığın ilk kötülüğü, yani iyiden ilk yoksunluğu budur. Sonra artık istemeseler de, yapılması gerekenleri bilmeme ve zararlı olanlara arzu içlerine girdi; onlara eşlik eden yanılgı ve acı da arkalarından geldi. Bu iki kötülük yaklaşırken hissedildiğinde, ruhun onlardan kaçan hareketine korku denir. Ruh ise arzuladığı şeylere, zararlı ya da boş olsalar da, yanılgıyla bunu fark etmediği için eriştiğinde, ya hastalıklı bir hazza yenilir ya da boş bir sevinçle savrulur. Bolluğun değil yoksulluğun pınarları gibi olan bu hastalıklardan, akıllı tabiatın bütün sefaleti akar.

24

Hoc primum est creaturae rationalis malum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quæ duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae rationalis emanat.

25Ama bu tabiat, kötülükleri içinde saadet isteğini yitiremedi. Bunlar, kötülükleri yüzünden Rabbin adaletiyle hüküm giymiş insanların ve meleklerin ortak kötülükleridir. İnsanın ise kendine özgü bir cezası da vardır: bedenin ölümüyle de cezalandırılmıştır. Çünkü Tanrı onu, günah işlerse ölüm azabıyla tehdit etmişti; ona hür irade armağan etmiş, ama yine de onu emriyle yönetmek, yıkımla korkutmak istemişti. Onu cennetin mutluluğuna, hayatın gölgesi gibi bir yere yerleştirdi; adaleti korursa oradan daha iyi şeylere yükselecekti.

25

Verum haec communia mala sunt et hominum et angelorum pro sua mal ilia Domini justitia damnatorum. Sed homo habet et poenam propriam, qua etiam corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio; atque in paradisi felicitate tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit (Gen. 11, 17, 15).

26Buradan, günahtan sonra sürgün edildi ve günah işleyerek kendinde kökünde bozduğu soyunu da ölüm cezasına ve hükme bağladı. Böylece ondan ve birlikte hüküm giyen, günaha sebep olan eşinden, itaatsizliğe benzer bir cezanın karşılık verildiği tensel arzu yoluyla doğacak her soy, aslî günahı taşıyacak, bu günah onu çeşitli yanılgılar ve acılar arasından, kendisini bozan, ele geçiren ve kendisine ortak olan isyancı meleklerle birlikte o son, sonsuz azaba sürükleyecekti. "Böylece bir insan aracılığıyla günah dünyaya, günah aracılığıyla da ölüm girdi ve herkes onda günah işlediği için ölüm bütün insanlara geçti." Elçi burada dünya derken bütün insan soyunu kastetmiştir.

Durum şöyleydi: bütün insan soyunun hüküm giymiş yığını kötülükler içinde yatıyor, hatta yuvarlanıyor, kötülükten kötülüğe yuvarlanıyordu; günah işlemiş meleklerin bir kısmına katılarak saygısız isyanının tam hak ettiği cezayı çekiyordu. Çünkü kötülerin kör ve dizginsiz arzuyla isteyerek yaptıkları her şey ve açık ve görünür cezalarla istemeyerek çektikleri her şey Tanrı'nın adil öfkesine aittir. Yine de Yaratıcı'nın iyiliği kesilmiyor: kötü meleklere hayatı ve canlı kudreti sağlamayı sürdürüyor; bu sağlama kaldırılsa yok olurlar; kusurlu ve hüküm giymiş soydan doğan insanların tohumlarına biçim ve can veriyor, uzuvlarını düzenliyor, zamanın çağlarında ve yerin aralıklarında hislerini canlandırıyor, onlara besin veriyor. Çünkü hiçbir kötülüğün olmasına izin vermemektense kötülükten iyilik çıkarmayı daha iyi bulmuştur. Şayet insanların daha iyiye doğru hiçbir yenilenmesini istememiş olsaydı, nasıl ki saygısız meleklerin hiçbir yenilenmesi yoksa, şu haklı olmaz mıydı: Tanrı'yı bırakan, kendi iktidarını kötü kullanarak Yaratıcısının kolayca tutabileceği buyruğunu çiğneyip aşan, Onun ışığından inatla yüz çevirerek Yaratıcısının kendindeki suretini bozan, kanunlarına kurtarıcı köleliğini kötü bir hür iradeyle koparan tabiat, ebediyen Onun tarafından tamamen bırakılmalı ve liyakatine göre ebedî ceza çekmeliydi. Tanrı yalnız adil olup merhametli olmasaydı ve hak edilmemiş merhametini, layık olmayanları kurtararak çok daha açık bir şekilde göstermeseydi, kuşkusuz böyle yapardı.

26

Hinc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, pœna mortis et damnationis obstrinxit: ut quidquid prolis ex illo et simul damnata per quam peccaverat conjuge, per carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiæ pœna similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur per errores doloresque diversos ad illud extremum eum desertoribus angelis vitiatoribus et possessoribus et consortibus suis sine fine supplicium. Sic per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt (Rom. v, 12). Mundum quippe appellavit eo loco Apostolus universum genus humanum. Ita ergo se res habebat: jacebat in malis, vel etiam volvebatur, et de malis in mala præcipitabatur totius humani generis massa damnata; et adjuncta parti eorum qui peccaverant angelorum, luebat impiæ desertionis dignissimas pœnas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid cæca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali, et quidquid manifestis apertisque pœnis patiuntur inviti: non sane Creatoris desistente bonitate et malis angelis subministrare vitam vivacemque potentiam, quæ subministratio si auferatur, interibunt; et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque nascentium, formare semina et animare, ordinare membra, per temporum ætates, per locorum spatia vegetare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, nonne merito fieret, ut natura quæ Deum deseruit, quae præceptum sui Creatoris, quod custodire facillime posset, sua male utens potestate calcavit atque transgressa est, quæ in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quæ salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in æternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset, suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum potius liberatione monstraret.

28Bazı melekler saygısız bir kibirle Tanrı'yı bırakıp yukarıdaki göksel yurtlarından bu havanın dipteki karanlığına atıldıktan sonra, meleklerin geri kalan sayısı Tanrı'nın yanında ebedî saadet ve kutsallık içinde kaldı. Çünkü öbür melekler, düşmüş ve hüküm giymiş tek bir melekten türememişlerdi ki, insanlarda olduğu gibi aslî kötülük onları suçlu bir soyun bağlarıyla bağlasın ve hepsini hak edilmiş cezalara sürüklesin. Tersine, şeytan olan melek saygısızlık ortaklarıyla birlikte kibirlenip o kibirle birlikte yere serildiğinde, öbürleri saygılı bir itaatle Rabbe bağlı kaldılar; ötekilerin sahip olmadığı kesin bilgiyi de aldılar: bu bilgi sayesinde ebedî ve asla düşmeyecek sebatlarından emin oldular.

28

Angelis igitur aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus acris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in æterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato cæteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiæ successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohæserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate securi.

29Evrenin Yaratıcısı ve yöneticisi olan Tanrı şunu uygun gördü: meleklerin bütün topluluğu Tanrı'yı bırakarak yok olmadığına göre, yok olan kısım sürekli yok oluşta kalsın; bırakanlara karşı Tanrı'nın yanında duran kısım ise sonsuza dek süreceğini kesin olarak bildiği mutluluğuna sevinsin. İnsanlardaki öbür akıllı yaratık ise, hem aslî hem kişisel günahlar ve azaplar yüzünden bütünüyle yok olduğu için, bir kısmı onarılarak, şeytanın o yıkımının melekler topluluğundan eksilttiği şeyi tamamlasın. Çünkü dirilen azizlere Tanrı'nın meleklerine eşit olacakları vaat edilmiştir. Böylece anamız olan yukarıdaki Kudüs, Tanrı Devleti, vatandaşlarının sayısından hiç eksiltilmeyecek, hatta belki daha da bol bir nüfusla hüküm sürecektir. Çünkü ne kutsal insanların ne de pis cinlerin sayısını biliyoruz; onların yerine geçecek olan, yeryüzünde kısır görünen kutsal ananın çocukları, onların düştüğü barış içinde hiçbir zaman sınırı olmadan kalacaklardır. Ama o vatandaşların şimdi var olan ve var olacak sayısı, var olmayanları var olanlar gibi çağıran ve her şeyi ölçüyle, sayıyla ve ağırlıkla düzenleyen Sanatkâr'ın seyrindedir.

29

Placuit itaque universitatis Creatori atque moderatori Deo, ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semper futura felicitate gauderet: alia vero creatura rationalis quae in hominibus crat, quoniam peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur I. Hoc enim promissum est resurgentibus sanctis, quod erunt æquales angelis Dei (Luc. xx. 36). Ita superna Jerusalem mater nostra, civitas Dei, nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum dæmonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctas matris e, quæ sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est. sive qui futurus est, in contemplatione est ejus artificis, qui vocat ea quæ non sunt, tanquam ea quae sunt (Rom. IV, 47), atque in mensura et numero et pondere cuncta disponit (Sap. XI, 21).

30Ama Tanrı'nın kurtuluş ve ebedî krallık vaat ettiği insan soyunun bu kısmı, kendi işlerinin liyakatiyle mi onarılabilir? Asla. Yok olmuş olan, yok oluştan kurtarıldığı ölçüde değilse neyi iyi işleyebilir ki? Hür iradesiyle mi? Bu da asla. Çünkü insan hür iradesini kötü kullanarak hem kendini hem onu yitirdi. Nasıl kendini öldüren kişi elbette yaşarken kendini öldürür, ama kendini öldürünce artık yaşamaz ve kendini öldürdükten sonra kendini diriltemezse, öyle de hür iradeyle günah işlendiğinde, günah galip gelince hür irade yitirildi. Çünkü "İnsan neye yenilmişse ona köle olarak verilmiştir." Bu, elçi Petrus'un sözüdür. Bu söz doğru olduğuna göre, köle olarak verilmiş birinin hürriyeti, günah işlemek hoşuna gittiği zamanki hürriyetinden başka ne olabilir, soruyorum? Çünkü efendisinin iradesini isteyerek yapan kişi gönüllü olarak kulluk eder. Dolayısıyla günahın kölesi olan kişi yalnız günah işlemekte hürdür. Bu yüzden, günahtan kurtarılıp adaletin kölesi olmaya başlamadıkça adil davranmakta hür olmayacaktır. İşte gerçek hürriyet budur: doğru işin sevinci yüzünden hürriyet, aynı zamanda buyruğa itaat yüzünden saygılı kölelik. Ama köle olarak verilmiş ve satılmış insana iyilik yapmak için bu hürriyet nereden gelecek, "Oğul sizi kurtarırsa gerçekten hür olursunuz" sözünün sahibi onu kurtarmazsa? Bu insanda gerçekleşmeye başlamadan önce, henüz iyilik yapmakta hür olmayan biri, boş bir kibirle şişip kendini yükseltmedikçe, iyi bir işte hür iradesiyle nasıl övünebilir? Elçi bu kibri şöyle önler: "İman aracılığıyla lütufla kurtarıldınız."

30

Verum hæc- pars generis humani, cui liberationem Deus regnumque promisit æternum, numquid meritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid enim boni operatur perditus, nisi quantum fuerit a perditione liberatus? Numquid libero voluntatis arbitrio? Et hoc absit: nam libero arbitrio male utens bomo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit: ita cum libero peccaretur arbitrio, victore peccato amissum est liberum arbitrium; A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est (II Petr. II, 19). Petri certe apostoli est ista sententia: quæ cum vera sit, qualis, quæso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit, qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberatus esse justitiæ caeperit servus. Ipsa est vera libertas propter recti facti lætitiam, simul et pia servitus propter præcepti obedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit homini addicto et vendito, nisi redimat cujus illa vox est, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis (Joan. VIII, 56)?Quod antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad operandum bene; nisi se vana superbia inflatus extollat? quam cohibet Apostolus dicens, Gratia salvi facti estis per fidem.

31Bari imanın kendisini, ilahî bir armağan olduğunu anlamayacak kadar kendilerine mal etmesinler diye –nitekim aynı elçi başka bir yerde kendisinin mümin olmak için merhamete eriştiğini söyler– burada da şunu ekledi: "Bu da sizden değildir, Tanrı'nın armağanıdır; işlerden değildir, kimse övünmesin diye." Müminlerin iyi işlerden yoksun kalacağı sanılmasın diye de yeniden ekledi: "Çünkü biz Onun eseriyiz, içinde yürüyelim diye Tanrı'nın önceden hazırladığı iyi işler için Mesih İsa'da yaratıldık." Demek ki Tanrı bizi biçimlendirdiğinde, yani şekil verip yarattığında gerçekten hür oluruz; insan olmamız için değil, bunu zaten yaptı; iyi insan olmamız için; bunu şimdi lütfuyla yapıyor. Böylece Mesih İsa'da yeni yaratık oluruz; şu söz uyarınca: "Tanrım, bende temiz bir yürek yarat." Çünkü onun yüreğini, insan yüreğinin tabiatı bakımından Tanrı daha önce yaratmamış değildi.

31

Et ne ipsam sibi saltem fidem sic arrogarent, lit non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem apostolus alio loco dicit, se ut fidelis esset misericordiam consecutum (I Cor. VII, 25); hic quoque adjunxit, atque ait, Et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur. Et ne putarentur fidelibus bona opera defutura, rursus adjecit: Ipsius enim sumus figmentum creati in Christo Jesu in operibus bonis, quæ præparavit Deus, ut in illis ambulemus (Ephes. II, 8-10). Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est, format et creat, non ut homines, quod jam fecit; sed ut boni homines simus, quod nunc gratia sua facit: ut simus in Christo Jesu nova creatura (Galat. vi, 15), secundum quod dictum est, Cor mundum crea in me, Deus ( Psal. L, 12 ). Neque enim cor ejus, quantum pertinet ad naturam cordis humani, non jam creaverat Deus I.

32Aynı şekilde, işlerle değilse de iradenin hür seçimiyle kimse övünmesin; sanki liyakat ondan başlıyor, iyi işlemenin hürriyeti de bir borç gibi ödül olarak ona veriliyormuş gibi. Lütfun aynı müjdecisinin şu sözünü dinlesin: "Çünkü sizde hem istemeyi hem yapmayı, kendi iyi isteğine göre işleyen Tanrı'dır." Başka bir yerde de: "Demek ki isteyene ya da koşana değil, merhamet eden Tanrı'ya bağlıdır." Oysa insan aklını kullanacak yaştaysa, istemeden inanamaz, ümit edemez, sevemez; koşmak istemeden Tanrı'nın yüce çağrısının ödülüne ulaşamaz. Öyleyse, irade de yazıldığı gibi Rab tarafından hazırlanmıyorsa, bu nasıl isteyene ya da koşana değil, merhamet eden Tanrı'ya bağlı olur? Yoksa "İstiyene ya da koşana değil, merhamet eden Tanrı'ya bağlıdır" sözü, iş ikisinden birden, yani insanın iradesinden ve Tanrı'nın merhametinden olduğu için söylenmişse, ve bunu şöyle anlarsak: "İnsanın iradesi tek başına yetmez, Tanrı'nın merhameti de olmalıdır", o zaman Tanrı'nın merhameti de tek başına yetmez, insanın iradesi de olmalıdır. Dolayısıyla, insanın iradesi bunu tek başına tamamlamıyor diye "İstiyen insana değil, merhamet eden Tanrı'ya bağlıdır" sözü doğruysa, Tanrı'nın merhameti bunu tek başına tamamlamıyor diye tersine "Merhamet eden Tanrı'ya değil, isteyen insana bağlıdır" neden doğru olmasın? Elçiyle apaçık çelişmemek için hiçbir Hristiyan "Merhamet eden Tanrı'ya değil, isteyen insana bağlıdır" demeye cesaret edemeyeceğine göre, geriye şu kalıyor: "İstiyene ya da koşana değil, merhamet eden Tanrı'ya bağlıdır" sözü, her şey Tanrı'ya verilsin diye doğru söylenmiştir; O, insanın iyi iradesini hem yardım edilsin diye hazırlar hem de hazırlanmış olana yardım eder. Çünkü insanın iyi iradesi Tanrı'nın birçok armağanından önce gelir, ama hepsinden değil; kendisinin önce gelmediği armağanlar arasında kendisi de vardır. Çünkü kutsal sözlerde ikisi de okunur: hem "Onun merhameti benden önce gelecek" hem "Onun merhameti ardımdan gelecek." İstemeyenden önce gelir, istesin diye; isteyenin ardından gelir, boşuna istemesin diye. Saygılı yaşamak istemeyen düşmanlarımız için dua etmemiz neden öğütlenir, Tanrı onlarda istemeyi de işlesin diye değilse? Almak için dilememiz neden öğütlenir, istememizi sağlayandan istediğimiz şey de gelsin diye değilse? Şu hâlde düşmanlarımız için dua ederiz ki, Tanrı'nın merhameti bizden önce geldiği gibi onlardan da önce gelsin; kendimiz için de dua ederiz ki Onun merhameti ardımızdan gelsin.

32

Item ne quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libero arbitrio voluntatis, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem gratiae præconem dicentem, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate (Philipp. II, 13). Et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16). Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernæ vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit (Philipp. III, 14). Quomodo ergo non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, nisi quia et ipsa voluntas, sicut scriptum est, a Domino praeparatur (Prov. VIII, 35, sec. LXX)? Alioquin si propterea dictum est, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fil, id est, et voluntate hominis, et misericordia Dei; ut sic dictum accipiamus, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur, Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit et sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, Non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non e contrario recte dicitur, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere christianus audebit, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat; restat ut propterea recte dictum intelligatur, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum Deo detur, qui hominis voluntatem bonam et præparat adjuvandam, et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia: quae autem non præcedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur in sanctis eloquiis; et, Misericordia ejus praeveniet me (Psal. LVIII, 11); et, Misericordia ejus subsequetur me (Psal. XXII, 6). Nolentem praevenit, ut velit; volentem subsequitur, ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro inimicis nostris (Matth. v, 44), utique nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in illis operetur et velle? Itemque cur admonemur petere ut accipiamus (Id. VII, 7), nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramus ergo pro inimicis nostris, ut misericordia Dei præveniat eos, sicut praevenit et nos: oramus autem pro nobis, ut misericordia ejus subsequatur nos.

33İnsan soyu böylece adil bir hükmün altında tutuluyordu ve herkes öfkenin çocuklarıydı. Bu öfke hakkında şöyle yazılmıştır: "Çünkü bütün günlerimiz tükendi, öfkende tükendik; yıllarımız örümcek gibi düşünülecek." Eyüp de bu öfke için der ki: "Kadından doğan insan kısa ömürlü ve öfkeyle doludur." Rab İsa da bu öfke için şöyle der: "Oğul'a inanan ebedî hayata sahiptir; Oğul'a inanmayan hayatı görmeyecek, Tanrı'nın öfkesi üzerinde kalır." "Gelecek" demiyor, "kalır" diyor. Çünkü her insan bununla doğar. Bu yüzden elçi şöyle der: "Çünkü biz de öbürleri gibi tabiatça öfkenin çocuklarıydık." İnsanlar aslî günah yüzünden bu öfkenin içindeyken, üstelik buna daha büyük ve daha çok günah ekledikçe bu öfke daha ağır ve daha yıkıcı oluyorken, bir aracıya, yani bir uzlaştırıcıya ihtiyaç vardı; bu öfkeyi, bütün Kanun ve Peygamberler kurbanlarının gölgesi olduğu eşsiz kurbanı sunarak yatıştıracak biri. Bu yüzden elçi şöyle der: "Düşmanken Oğlu'nun ölümü aracılığıyla Tanrı'yla uzlaştırıldıysak, şimdi Onun kanıyla uzlaştırılmış olarak Onun aracılığıyla öfkeden kurtulacağımız çok daha kesindir." Tanrı'nın öfkelendiği söylendiğinde, öfkelenen insanın ruhundaki gibi bir sarsıntı kastedilmez; insanî hareketlerden aktarılmış bir kelimeyle, ancak adil olan cezalandırışına öfke adı verilmiştir. Şu hâlde aracı sayesinde Tanrı'yla uzlaştırılmamız ve düşmanken çocuk olmamız için Kutsal Ruh'u almamız –çünkü "Tanrı'nın Ruhu'nun yönettiği herkes Tanrı'nın çocuklarıdır"–, işte Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla Tanrı'nın lütfu budur.

33

Tenebatur itaque justa damnatione genus humanum, et omnes erant irae filii. De qua ira scriptum est: Quoniam omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus; anni nostri sicut aranea meditabuntur (Psal. LXXXIX, 9). De qua ira dicit etiam Job: Homo enim natus ex muliere, brevis vitæ et plenus iræ (Job XIV, 1). De qua ira dicit et Dominus Jesus: Qui credit in Filium, habet vitam æternam; qui autem non credit in Filium, non habet vitam, sed ira Dei manet super eum (Joan. III, 36): non ait, veniet; sed, manet. Cum hac quippe omnis homo nascitur. Propter quod dicit Apostolus: Fuimus enim et non natura filii iræ, sicut et cæteri (Ephes. II, 3). In hac ira cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbræ omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati nunc in sanguine ejus salvi erimus ab ira per ipsum (Rom. v, 10, 9). Cum autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quæ non nisi justa est, iræ nomen accepit. Quod ergo per mediatorem reconciliamur Deo, et accipimus Spiritum sanctum, ut ex inimicis efficiamur filii: Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei (Id. VIII, 14): hæc est gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum.

34Bu aracı hakkında, layık olduğu kadar söylenecek şeyleri söylemek uzun sürer; gerçi insan bunları layıkıyla söyleyemez. Yalnız şunu bile kim uygun sözlerle açıklayabilir: "Söz ten oldu ve aramızda oturdu", ki Her Şeye Kadir Baba Tanrı'nın, Kutsal Ruh'tan ve Bakire Meryem'den doğan biricik Oğlu'na inanalım? Söz, ilahî tabiat tene dönüşerek değil, ilahî tabiat teni üstlenerek ten olmuştur. Burada tenden insanı anlamamız gerekir; parçayla bütünü anlatan bir söyleyişle, tıpkı şu sözde olduğu gibi: "Kanunun işleriyle hiçbir ten aklanmayacaktır", yani hiçbir insan. Çünkü o üstlenişte insan tabiatından hiçbir şeyin eksik olduğunu söylemek caiz değildir. Ama bu tabiat günahın her bağından her bakımdan hürdür; iki cinsten tenin arzusuyla, suçun bağıyla doğan, suçluluğu yeniden doğuşla yıkanan tabiat gibi değil; bir bakireden doğması gereken, annenin imanının, şehvetin değil, gebe kaldığı tabiat. O doğarken annesinin bütünlüğü bozulsaydı, artık bakireden doğmuş olmazdı ve bütün Kilise –haşa– Onun Bakire Meryem'den doğduğunu yalan yere itiraf etmiş olurdu; Kilise ki annesini taklit ederek her gün Onun uzuvlarını doğurur ve bakiredir. İstersen kutsal Meryem'in bakireliği hakkında, saygıyla ve sevgiyle andığım ünlü adam Volusianus'a yazdığım mektubu oku.

34

De quo mediatore longum est, ut quanta dignum est, tanta dicantur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim hoc solum congruentibus explicet verbis, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14), ut crederemus in Dei Patris omnipotentis unicum Filium natum de Spiritu sancto et Maria virgine? Ita quippe Verbum caro factum est, a divinitate carne suscepta, non in carnem divinitate mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere, a parte totum significante locutione: sicut dictum est, Quoniam ex operibus Legis non justificabitur omnis caro (Rom. III, 20), id est omnis homo. Nam nihil naturæ humanæ in illa susceptione fas est dicere defuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberæ: non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quam fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quae imitans ejus matrem quotidie parit membra ejus, et virgo est. Lege, si placet, de virginitate sanctæ Mariæ meas litteras ad illustrem virum, quem cum honore ac dilectione nomino Volusianum (Epist. 137).

35Demek ki Tanrı'nın Oğlu Mesih İsa hem Tanrı hem insandır: bütün çağlardan önce Tanrı, bizim çağımızda insan. Tanrı'dır, çünkü Tanrı'nın Sözü'dür: "Çünkü Söz Tanrı'ydı." İnsandır, çünkü kişinin birliğinde Söz'e akıllı ruh ve ten katılmıştır. Bu yüzden Tanrı olduğu ölçüde "O ve Baba birdir"; insan olduğu ölçüde ise "Baba Ondan büyüktür." Çünkü lütufla değil tabiatça Tanrı'nın biricik Oğlu iken, lütufla da dolu olsun diye insanın oğlu da oldu; aynı kişi her ikisidir, her ikisinden tek bir Mesih'tir. Çünkü "Tanrı suretinde iken", yani tabiatça olduğu şeyi, "Tanrı'ya eşit olmayı bir ganimet saymadı. Ama köle suretini alarak kendini boşalttı"; Tanrı suretini yitirmeden ya da azaltmadan. Böylece hem daha küçük oldu hem eşit kaldı; söylendiği gibi, her ikisi de tek kişidir; ama biri Söz yüzünden, öbürü insan yüzünden: Söz yüzünden Baba'ya eşit, insan yüzünden Baba'dan küçük. Tanrı'nın tek Oğlu, aynı zamanda insanın oğlu; insanın tek oğlu, aynı zamanda Tanrı'nın Oğlu. Tanrı ve insan diye Tanrı'nın iki oğlu değil, Tanrı'nın tek Oğlu: başlangıcı olmayan Tanrı, belli bir başlangıcı olan insan, Rabbimiz İsa Mesih.

35

Proinde Christus Jesus Dei Filius, est et Deus et homo. Deus ante omnia sæcula, homo in nostro sæculo. Deus, quia Dei Verbum; Deus enim erat Verbum (Joan. I, 1): homo autem, quia in unitatem personae accessit Verbo anima rationalis et caro. Quocirca in quantum Deus est, ipse et Pater unum sunt (Joan. x, 50): in quantum autem homo est, Pater major est illo (Id. xiv, 28). Cum enim esset unicus Dei Filius, non gratia, sed natura, ut esset etiam plenus gratia, factus est et hominis filius: idemque ipse utrumque ex utroque unus Christus. Quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, quod natura erat, id est, esse æqualis Deo. Exinanivit autem se, accipiens formam servi (Philipp. II, 6 et 7), non amittens vel minuens formam Dei. Ac per hoc et minor est factus, et mansit æqualis, utrumque unus, sicut dictum est: sed aliud propter Verbum, aliud propter hominem: propter Verbum æqualis Patri, propter hominem minor. Unus Dei Filius, idemque hominis filius; unus hominis filius, idemque Dei Filius: non duo filii Dei Deus et homo, sed unus Dei Filius; Deus sine initio, homo a certo initio,Dominus noster Jesus Christus.

36İşte burada Tanrı'nın lütfu tamamen, yüce ve apaçık bir şekilde gösterilir. Çünkü insan tabiatı, insan olan Mesih'te, Tanrı'nın biricik Oğlu'nun kişisinin birliğine eşsiz bir şekilde alınmayı neyle hak etmişti? Bu insanın Tanrı'yla tek kişi olmayı hak etmesini sağlayacak hangi iyi irade, hangi iyi maksat çabası, hangi iyi işler önden gitmişti? Daha önce bir insan olarak mı var olmuştu da, Tanrı'nın hoşnutluğunu eşsiz bir şekilde kazandığında ona bu eşsiz iyilik sunuldu? Hayır: insan olmaya başladığı andan itibaren, Tanrı'nın Oğlu olmaktan başka bir insan olmaya başlamadı; hem de biricik Oğlu olarak ve kendisini üstlenerek ten olan Tanrı Söz yüzünden, elbette Tanrı olarak. Nasıl her insan tek kişiyse, yani akıllı ruh ve tense, Mesih de tek kişidir: Söz ve insan. İnsan tabiatına bu kadar büyük bir görkem, önden gelen hiçbir liyakat olmadan, şüphesiz karşılıksız olarak nereden geldi? Bu, imanla ve ölçülü düşünenlere burada Tanrı'nın büyük ve yegâne lütfunun apaçık gösterilmesi için değilse nedendir? Böylece insanlar, insan olan Mesih'in hiçbir günah taşımamasını sağlayan aynı lütufla kendilerinin de günahlardan aklandıklarını anlarlar. Melek de Onun annesini, bu doğumu ona bildirirken böyle selamladı: "Selam, ey lütufla dolu." Biraz sonra da: "Tanrı katında lütuf buldun." Ona da "lütufla dolu" ve "Tanrı katında lütuf bulmuş" denir, çünkü kendi Rabbinin, daha doğrusu herkesin Rabbinin annesi olacaktı. Mesih'in kendisi hakkında ise Yuhanna "Ve Söz ten oldu ve aramızda oturdu" dedikten sonra şöyle der: "Ve Onun görkemini, Baba'dan gelen biricik Oğul'un görkemini gördük; lütuf ve hakikatle doluydu." "Söz ten oldu" sözü "lütufla dolu"dur; "Baba'dan gelen biricik Oğul'un görkemi" sözü "hakikatle dolu"dur. Çünkü Hakikat'in kendisi, lütufla değil tabiatça Tanrı'nın biricik Oğlu olan, lütufla insanı kişinin öyle bir birliğinde üstlendi ki aynı kişi insanın da oğlu oldu.

36

Hic omnino granditer et evidenter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quæ bona voluntas, cujus boni propositi studium, quæ bona opera præcesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Numquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium præstitum est, cum singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo esse homo coepit, non aliud coepit esse homo quam Dei Filius; et hoc unicus, et propter Deum Verbum, quod illo suscepto caro factum est, utique Deus: ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Unde naturæ humanae tanta gloria, nullis præcedentibus meritis sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis, per quam factum est ut homo Christus nullum habere posset peccatum? Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum annuntiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: Invenisti, ait, gratiam apud Deum (Luc. I, 28 et 30). Et hæc quidem gratia plena, et invenisse apud Deum gratiam dicitur, ut Domini sui, imo omnium Domini mater esset. De ipso autem Christo Joannes evangelista cum dixisset, Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; Et vidimus, inquit, gloriam ejus quasi unigeniti a Patre, plenum gratiæ et veritatis. Quod ait, Verbum caro factum est; hoc est, plenum gratiæ: quod ait, gloriam unigeniti a Patre; hoc est, plenum veritatis. Veritas quippe ipsa, unigenitus Dei Filius, non gratia, sed natura, gratia suscepit hominem tanta unitate personæ, ut idem ipse esset etiam hominis filius.

37Çünkü bu aynı İsa Mesih, Tanrı'nın biricik Oğlu, yani tek Oğlu, Rabbimiz, Kutsal Ruh'tan ve Bakire Meryem'den doğdu. Kutsal Ruh elbette Tanrı'nın armağanıdır, ama bu armağan da verene eşittir; bu yüzden Kutsal Ruh da Tanrı'dır, Baba'dan ve Oğul'dan aşağı değildir. Şu hâlde Mesih'in insan olarak doğuşunun Kutsal Ruh'tan olması, lütfun kendisinden başka neyi gösterir? Bakire, melekten kendisine bildirdiği şeyin nasıl olacağını, çünkü erkek tanımadığını sorduğunda, melek şöyle cevap verdi: "Kutsal Ruh senin üzerine gelecek ve En Yüce'nin gücü sana gölge edecek; bu yüzden senden doğacak kutsal olan Tanrı'nın Oğlu diye çağrılacak." Yusuf da, gebeliğinin kendisinden olmadığını bildiği Meryem'den zina ettiğini sanıp onu bırakmak istediğinde, melekten şu cevabı aldı: "Karın Meryem'i yanına almaktan korkma; çünkü onda doğmuş olan Kutsal Ruh'tandır." Yani senin başka bir erkekten sandığın şey Kutsal Ruh'tandır.

37

Idem namque Jesus Christus Filius Dei unigenitus, id est unicus. Dominus noster, natus est de Spiritu sancto et virgine Maria. Et utique Spiritus sanctus Dei donum est, quod quidem et ipsum est aequale donanti: et ideo Deus est etiam Spiritus sanctus, Patre Filioque non minor. Ex hoc ergo quod de Spiritu sancto est secundum hominem nativitas Christi, quid aliud quam ipsa gratia demonstratur? Cum enim virgo quaesivisset ab angelo, quomodo id fieret quod ei nuntiabat, quandoquidem illa virum non cognosceret; respondit Angelus: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei (Luc. 1, 35). Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est (Matth. 1, 20): id est, quod tu esse de alio viro suspicaris, de Spiritu sancto est.

38Yine de bu yüzden, insan olan Mesih'in babasının Kutsal Ruh olduğunu mu söyleyeceğiz? Yani Baba Tanrı Söz'ü, Kutsal Ruh insanı doğurmuş, Mesih bu iki cevherden tek olarak, Söz olarak Baba Tanrı'nın, insan olarak Kutsal Ruh'un oğlu olmuş, Kutsal Ruh da Onu baba gibi bakire anneden doğurmuş mu? Bunu kim söylemeye cesaret eder? Bunun başka ne saçmalıklar doğurduğunu tartışarak göstermeye de gerek yok; çünkü bu sözün kendisi, hiçbir mümin kulağın dayanamayacağı kadar saçmadır. Bu yüzden itiraf ettiğimiz gibi, Tanrı'dan Tanrı, insan olarak ise Kutsal Ruh'tan ve Bakire Meryem'den doğan Rabbimiz İsa Mesih, ilahî ve insanî iki cevherle, Kutsal Ruh'un kendisinden çıktığı Her Şeye Kadir Baba Tanrı'nın biricik Oğlu'dur. Öyleyse Kutsal Ruh Onu doğurmadıysa, Mesih'in Kutsal Ruh'tan doğduğunu nasıl söyleriz? Onu yaptığı için mi? Rabbimiz İsa Mesih Tanrı olduğu ölçüde "her şey Onun aracılığıyla yapıldı"; insan olduğu ölçüde ise kendisi de yapılmıştır, elçinin dediği gibi: "Tene göre Davut'un soyundan yapıldı." Ama Bakire'nin gebe kaldığı ve doğurduğu o yaratığı, yalnız Oğul'un kişisine ait olsa da, bütün Teslis yaptığına göre –çünkü Teslis'in işleri ayrılamaz–, onu yaparken neden yalnız Kutsal Ruh anılmıştır? Yoksa bir işte üçünden biri anıldığında da bütün Teslis'in işlediği mi anlaşılır? Evet, öyledir ve örneklerle gösterilebilir. Ama burada daha uzun durmamalıyız. Asıl düşündüren şudur: Kutsal Ruh'un hiçbir şekilde oğlu olmadığı hâlde "Kutsal Ruh'tan doğdu" nasıl denmiştir? Çünkü Tanrı bu dünyayı yaptı diye, dünyaya Tanrı'nın oğlu ya da Tanrı'dan doğmuş demek caiz değildir; Onun tarafından yapılmış, yaratılmış, kurulmuş, oluşturulmuş ya da bu türden doğru söyleyebileceğimiz bir şey denebilir. O hâlde burada, Kutsal Ruh'tan ve Bakire Meryem'den doğduğunu itiraf ettiğimizde, ikisinden de doğmuşken nasıl Kutsal Ruh'un oğlu olmayıp Bakire Meryem'in oğlu olduğunu açıklamak güçtür. Şüphesiz Kutsal Ruh'tan babadan doğar gibi doğmamıştır; Meryem'den ise anneden doğar gibi doğmuştur.

38

Numquid tamen ideo dicturi sumus patrem hominis Christi esse Spiritum sanctum, ut Deus Pater Verbum genuerit, Spiritus sanctus hominem, ex qua utraque substantia Christus unus esset, et Dei Patris filius secundum Verbum, et Spiritus sancti filius secundum hominem; quod eum Spiritus sanctus tanquam pater ejus de matre virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit? Nec opus est ostendere disputando quanta alia sequantur absurda, cum hoc ipsum jam ita sit absurdum, ut nullæ fideles aures id valeant sustinere. Proinde, sicut confitemur, Dominus noster Jesus Christus, qui de Deo Deus, homo autem natus est de Spiritu sancto et virgine Maria, utraque substantia, divina scilicet atque humana, Filius est unicus Dei Patris omnipotentis, de quo procedit Spiritus sanctus. Quomodo ergo dicimus Christum natum de Spiritu sancto, si non eum genuit Spiritus sanctus? An quia fecit eum? Quoniam Dominus noster Jesus Christus in quantum Deus est, omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 3): in quantum autem homo est, et ipse factus est, sicut Apostolus dicit: Factus est ex semine David secundum carnem (Rom. I, 3). Sed cum illam creaturam quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit; neque enim separabilia sunt opera Trinitatis; cur in ea faciendo solus Spiritus sanctus nominatus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullo modo sit Spiritus sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei filium, aut eum natum de Deo; sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum de Spiritu sancto et virgine Maria, quomodo non sit filius Spiritus sancti, et sit filius virginis Mariae, cum et de illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Procul dubio quippe non sic de illo ut de patre, sic autem de illa ut de matre natus est.

39Demek ki bir şeyden doğan her şeye hemen o şeyin oğlu denemeyeceği kabul edilmelidir. Bir kere, insandan oğul başka türlü, saç, bit, solucan başka türlü doğar ve bunların hiçbiri oğul değildir. Bunları, bu kadar büyük bir konuyla yakışıksız bir karşılaştırma olduğu için bırakayım: sudan ve Kutsal Ruh'tan doğanlara kimse doğru olarak suyun oğulları diyemez; ama açıkça Baba Tanrı'nın ve ana Kilise'nin oğulları denir. Böylece Kutsal Ruh'tan doğan Baba Tanrı'nın oğludur, Kutsal Ruh'un değil. Saç ve öbürleri hakkında söylediğimiz de yalnız şunu hatırlatmak içindir: bir şeyden doğan her şeye, doğduğu şeyin oğlu denemez. Aynı şekilde, birinin oğlu denenlerin hepsinin ondan doğduğu da söylenemez: evlat edinilenler gibi. Cehennemin oğulları da denir, ondan doğdukları için değil, ona hazırlandıkları için; krallığın oğulları da krallığa hazırlandıkları için böyle anılır.

39

Non igitur concedendum est quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, pediculum, lumbricum, quorum nihil est filius: ut ergo hæc omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur; certe qui nascuntur ex aqua et Spiritu sancto, non aquæ filios eos rite dixerit quispiam: sed plane dicuntur filii Dei Patris et matris Ecclesiæ. Sic ergo de Spiritu sancto natus est filius Dei Patris, non Spiritus sancti. Nam et illud quod de capillo et de cæteris diximus, ad Hoc tantum valet, ut admoneamur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur posse dici. Sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est ut de illo etiam nati esse dicantur; sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennæ, non ex illa nati, sed in illam præparati, sicut filii regni qui præparantur in regnum.

40Şu hâlde bir şey, başka bir şeyden, oğlu olmayacak şekilde de doğabildiğine ve oğul denilen herkes oğlu sayıldığı kişiden doğmuş olmadığına göre, Mesih'in Kutsal Ruh'tan oğul olarak değil, Bakire Meryem'den oğul olarak doğmasının bu tarzı bize Tanrı'nın lütfunu işaret eder: Bu lütufla insan, hiçbir liyakati önden gitmeden, var olmaya başladığı tabiatın daha ilk anında, Tanrı Söz'e kişinin öyle bir birliğiyle bağlandı ki, aynı kişi Tanrı'nın oğlu olarak insanın oğlu, insanın oğlu olarak Tanrı'nın oğlu oldu. Böylece insan tabiatının üstlenilmesinde lütuf, bir bakıma o insan için tabiî hâle geldi; hiçbir günaha yer vermesi imkânsız oldu. Bu lütfun Kutsal Ruh aracılığıyla gösterilmesi gerekiyordu, çünkü O kendine özgü olarak öyle Tanrı'dır ki Tanrı'nın armağanı da denir. Bu konuda yeterince konuşmak –tabii bu mümkünse– çok uzun bir tartışma ister.

40

Cum itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius, de illo sit natus cujus dicitur filius; profecto modus iste quo natus est Christus de Spiritu sancto non sicut filius, et de Maria virgine sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis præcedentibus meritis, in ipso exordio naturæ suæ quo esse cœpit, Verbo Deo copularetur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei: ac sic in natura humanæ susceptione fieret quodam modo ipsa gratia illi homini naturalis, qua nullum peccatum posset admittere. Quæ gratia propterea per Spiritum sanctum fuerat significanda, quia ipse proprie sic est Deus, ut dicatur etiam Dei donum (Act. VIII, 20). Unde sufficienter loqui (si tamen id fieri potest), valde prolixæ disputationis est.

41Demek ki O, tensel arzunun hiçbir hazzıyla tohumlanmadan ve gebe kalınmadan, dolayısıyla kökten hiçbir günah taşımadan; Tanrı'nın lütfuyla, lütufla değil tabiatça Oğul olan Baba'nın biricik Sözü'ne kişinin birliğinde hayranlık uyandırıcı ve anlatılamaz bir şekilde bağlanıp birleşerek, dolayısıyla kendisi de hiçbir günah işlemeden; yine de geldiği günahlı ten benzerliği yüzünden, günahları yıkamak üzere kurban edilecek olan kendisine de "günah" denmiştir. Eski kanunda günahlar için sunulan kurbanlara "günahlar" deniyordu; bunlar kimin gölgesi idiyse O gerçekten öyle olmuştur. Bu yüzden elçi "Mesih adına yalvarıyoruz: Tanrı'yla uzlaşın" dedikten hemen sonra şöyle ekledi: "Günahı bilmeyeni bizim için günah kıldı ki biz Onda Tanrı'nın adaleti olalım." Bazı hatalı nüshalarda okunduğu gibi "Günahı bilmeyen, bizim için günah işledi" demiyor; sanki Mesih bizim için günah işlemiş gibi. "Günahı bilmeyeni", yani Mesih'i, uzlaşmamız gereken Tanrı "bizim için günah kıldı" diyor; yani uzlaşabilmemizi sağlayan günah kurbanı. Demek ki O günah oldu, biz adalet olalım diye; bizimki değil Tanrı'nınki; kendimizde değil Onda. Kendisi de günah oldu: kendisinin değil bizim günahımız; kendisinde değil bizde bulunan günah; bunu, üzerinde çarmıha gerildiği günahlı ten benzerliğiyle gösterdi. Böylece, kendisinde günah bulunmadığına göre, günaha benzerliğin bulunduğu tene öldüğünde bir bakıma günaha ölmüş oldu; ve günahın eskiliğine göre hiç yaşamamışken, günahta ölü olduğumuz eski ölümden dirilen yeni hayatımızı kendi dirilişiyle işaret etti.

41

Nulla igitur voluptate carnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, In unitate personæ modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat (Rom. VIII, 3), dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis (Osee iv, 8): quod vere iste factus est cujus umbræ erant illa. Hinc Apostolus cum dixisset, Obsecramus pro Christo reconciliari Deo; continuo subjunxit atque ait: Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso (II Cor. v, 20, 21). Non ait, ut in quibusdam mendosis codicibus legitur, Is qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit; tanquam pro nobis Christus ipse peccaverit: sed ait, Eum qui non noverat peccatum, id est Christum, pro nobis peccatum fecit Deus, cui reconciliandi sumus, hoc est, sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit: ut quoniam peccatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dum moritur carni in qua erat similitudo peccati; et cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus, reviviscentem vitam novam sua resurrectione signaret.

42Bizde kutlanan büyük vaftiz sırrı budur: bu lütfa ait olan herkes, Onun günaha öldüğü söylendiği gibi günaha ölsün –çünkü O tene, yani günahın benzerliğine öldü–, ve bedenlerinin yaşı ne olursa olsun, Onun mezardan dirilmesi gibi onlar da yıkanmadan yeniden doğarak yaşasınlar.

42

Ipsum est quod in nobis celebratur, magnum Baptismatis sacramentum, ut quicumque ad istam pertinent gratiam, moriantur peccato, sicut ipse peccato mortuus dicitur, quia mortuus est carni, hoc est, peccati similitudini: et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet corporis ætatem gerant.

43Yeni doğmuş bebekten beli bükülmüş ihtiyara kadar kimse vaftizden men edilmemeli, kimse de vaftizde günaha ölmeden kalmamalıdır. Ama bebekler yalnız aslî günaha, yetişkinler ise doğarken taşıdıklarına kötü yaşayarak ekledikleri bütün günahlara da ölürler.

43

A parvulo enim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a Baptismo, ita nullus est qui non peccato. moriatur in Baptismo: sed parvuli tantum originali, majores autem etiam iis omnibus moriuntur peccatis, quæcumque male vivendo addiderunt ad illud quod nascendo traxerunt.

44Yetişkinlerin de, şüphesiz tek bir günaha değil, düşünceyle, sözle ya da işle kendilerinin işlediği birçok ve bütün günahlara öldükleri hâlde, genellikle "günaha öldükleri" söylenir; çünkü tekil sayı da çoğulu anlatmak için kullanılır. Şair der ki: "Karnını silahlı askerle doldururlar"; oysa bunu birçok askerle yapmışlardır. Bizim Yazılarımızda da şöyle okunur: "Rabbe dua et ki yılanı bizden uzaklaştırsın"; halkın çektiği yılanlar için "yılanlar" demiyor; bunun gibi sayısız örnek vardır. Öte yandan bu tek aslî günah çoğul sayıyla anlatıldığında, yani bebeklerin "günahların" bağışlanması için vaftiz edildiğini söylediğimizde ve "günahın bağışlanması" demediğimizde, bu da tersine, çoğulla tekilin anlatıldığı bir söyleyiştir. Tıpkı İncil'de Hirodes'in ölümünden sonra "Çünkü çocuğun canını arayanlar öldü" denmesi gibi; "öldü" denmemiştir. Çıkış'ta da "Kendilerine altından tanrılar yaptılar" der, oysa tek bir buzağı yapmışlardı ve onun için "Ey İsrail, seni Mısır'dan çıkaran tanrıların bunlardır" demişlerdi; burada da çoğulu tekilin yerine koymuşlardır.

44

Sed ideo etiam ipsi peccato mori plerumque dicuntur, cum procul dubio non uni, sed multis peccatis omnibusque moriantur, quaecumque jam propria commiserunt, vel cogitatione, vel locutione, vel opere; quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet: sicut ait ille, Uterumque armato milite complent (Virgil. Æneid, lib.2, f 20); quamvis hoc multis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, Ora ergo ad Dominum, ut auferat a nobis serpentem (Num. XXI, 7, sec. LXX); non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et iliud originale unum plurali numero significatur, quando dicimus in peccatorum remissionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario locutio, qua per pluralem significatur numerus singularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quærebant animam pueri (Matth. II, 20): non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Ægypti (Exod. xxxu, 31, 4): et hic pluralem ponentes pro singulari.

45Bir insan aracılığıyla dünyaya girip bütün insanlara geçen, bebeklerin de vaftiz edilmesine sebep olan o tek günahta da, bu günah âdeta tek tek uzuvlarına ayrılırsa birçok günah anlaşılabilir. Çünkü orada kibir vardır, çünkü insan Tanrı'nın değil kendi iktidarında olmayı sevdi; kutsala saygısızlık vardır, çünkü Tanrı'ya inanmadı; adam öldürme vardır, çünkü kendini ölüme attı; ruhanî zina vardır, çünkü insan zihninin bütünlüğü yılanın ayartmasıyla bozuldu; hırsızlık vardır, çünkü yasak yiyeceğe el uzatıldı; açgözlülük vardır, çünkü kendisine yeterli olması gerekenden fazlasını istedi; ve bu tek suçta dikkatle bakılırsa başka ne bulunabilirse.

45

Quamvis et in illo peccato uno, quod per unum hominem intravit in mundum, et in omnes homines pertransiit (Rom v, 12), propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia est illic, quia homo in sua potius esse quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se præcipitavit in mortem; et fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est;et furtum, quia cibus prohibitus usurpatus est; et avaritia, quia plus quam illi sufficere debuit appetivit: et si quid aliud in hoc uno admisso diligenti consideratione inveniri potest.

46Bebeklerin yalnız ilk insanların değil, kendilerinden doğdukları ana babalarının günahlarıyla da bağlı olduğunu söylemek inandırıcıdır. Çünkü "Babaların günahlarını çocuklara ödeteceğim" şeklindeki ilahî hüküm, yeniden doğuş aracılığıyla Yeni Ahit'e girmeye başlamadan önce onları elbette bağlar. Bu Ahit, Hezekiel aracılığıyla, çocukların babalarının günahlarını yüklenmeyeceği ve İsrail'de artık "Babalar koruk yedi, çocukların dişleri kamaştı" meselinin söylenmeyeceği bildirilirken peygamberlik edilmişti. Çünkü herkes, doğduğu her türlü günah kendisinde çözülsün diye yeniden doğar. Daha sonra kötü davranarak işlenen günahlar ise, vaftizden sonra da gördüğümüz gibi, tövbe ile de iyileştirilebilir. Bu yüzden yeniden doğuş, doğum kusurlu olduğu için konmuştur; öyle ki meşru evlilikten doğan bile şöyle der: "Haksızlıklar içinde gebe kalındım, annem beni günahlar içinde rahminde besledi." Burada "haksızlık içinde, günah içinde" dememiştir, oysa bu da doğru olurdu; "haksızlıklar ve günahlar" demeyi tercih etmiştir. Çünkü, yukarıda açıkladığım gibi, bütün insanlara geçen ve insan tabiatını ölüm zorunluluğuna dönüştürecek kadar büyük olan o tek günahta birçok günah bulunur; ana babanın başka günahları da vardır ki, tabiatı böyle değiştiremeseler de, karşılıksız lütuf ve ilahî merhamet yardıma gelmezse çocukları suçluluğa bağlarlar.

46

Parentum quoque peccatis parvulos obligari, non solum primorum hominum, sed etiam suorum; de quibus ipsi nati sunt, non improbabiliter dicitur. Illa quippe divina sententia, Reddam peccata patrum in filios (Deut. v, 9); tenet eos utique antequam per regenerationem ad Testamentum Novum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophetabatur, cum diceretur per Ezechielem non accepturos filios peccata patrum suorum, nec ulterius futuram in Israel parabolam illam: Patres manducaverunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt (Ezech. xvm, 4 20). Ideo enim quisque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur. Nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanari, sicut etiam post Baptismum fieri videmus. Ac per huc non est instituta regeneratio, nisi quia vitiosa est generatio; usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat, In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit (Psal. L, 7). Neque hic dixit, In iniquitate, vel peccato, cum et hoc recte dici posset: sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia et in illo uno, quod in omnes homines pertransiit, atque tam magnum est, ut eo mutaretur et converteretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, plura peccata, et alia parentum, quæ etsi non ita possunt mutare naturam, reatu tamen obligant filios, nisi gratuita gratia et misericordia divina subveniat.

47Ama herkesin Âdem'den kendi babasına kadar atalarından gelen öbür ana babaların günahları hakkında haklı olarak tartışılabilir. Doğan kişi hepsinin kötü işlerine ve katlanmış aslî suçlarına mı karışır, böylece ne kadar geç doğarsa o kadar mı kötü doğar? Yoksa Tanrı, ana babaların günahları için soylarını üçüncü ve dördüncü kuşağa kadar tehdit ediyorsa, bu, merhametinin ölçüsüyle öfkesini ataların suçları bakımından daha öteye uzatmadığı için midir? Yani yeniden doğuş lütfu verilmeyenler, insan soyunun başından beri önceki bütün atalarının günahlarını kökten taşımaya ve hak edilmiş cezalarını ödemeye zorlanıp ebedî hükümlerinde aşırı bir yük altında ezilmesinler diye mi? Yoksa bu kadar önemli bir konuda Kutsal Yazılar daha dikkatle araştırılıp incelendiğinde başka bir şey bulunabilir mi, bulunamaz mı? Bunu düşüncesizce ileri sürmeye cesaret edemem.

47

Sed de peccatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrem suum progeneratoribus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest: utrum omnium malis actibus et multiplicatis delictis originalibus qui nascitur implicetur, ut tanto pejus quanto posterius quisque nascatur; an propterea Deus in tertiam et quartam generationem de peccatis parentum eorum posteris comminetur, quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suæ; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua æterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium præcedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat vel non valeat reperiri, temere affirmare non audeo.

48Ama bu kadar büyük bir mutluluğun yerinde ve hâlinde işlenen, tek bir insanda bütün insan soyunu kökünden, deyim yerindeyse kökten hüküm altına alacak kadar büyük olan o tek günah, ancak Tanrı ile insanlar arasındaki tek aracı, insan olan Mesih İsa aracılığıyla çözülür ve yıkanır; yalnız O, yeniden doğmaya ihtiyacı olmayacak şekilde doğabilmiştir.

48

Illud tamen unum peccatum, quod tam magnum in loco et habitu tantæ felicitatis admissum est, ut in uno homine originaliter, atque, ut ita dixerim, radicaliter totum genus humanum damnaretur, non solvitur ac diluitur nisi per unum mediatorem Dei et hominum hominem Christum Jesum (I Tim. n, 5), qui solus potuit ita nasci, ut ei non opus esset renasci.

49Çünkü kendisinin de vaftiz edildiği Yahya'nın vaftiziyle vaftiz edilenler yeniden doğmuyorlardı. "Rabbin yolunu hazırlayın" diyen Yahya'nın öncülük hizmetiyle, yeniden doğabilecekleri tek kişi için hazırlanıyorlardı. Çünkü Onun vaftizi, Yahya'nınki gibi yalnız suda değil, Kutsal Ruh'tadır da; öyle ki Mesih'e inanan herkes, Mesih'in kendisinden doğup yeniden doğmaya ihtiyaç duymadığı Ruh'tan yeniden doğsun. Bu yüzden vaftiz edilmiş olanın üzerine gelen Baba'nın "Ben bugün seni doğurdum" sesi, vaftiz edildiği o tek zaman gününü değil, değişmez ebediyetin gününü gösterir ve o insanın Biricik'in kişisine ait olduğunu ortaya koyar. Çünkü dünün sonuyla başlamayan, yarının başlangıcıyla bitmeyen gün daima bugündür. Demek ki Yahya tarafından suda vaftiz edilmeyi, kendisindeki bir haksızlık yıkansın diye değil, büyük bir alçakgönüllülük gösterilsin diye istedi. Çünkü vaftiz Onda yıkanacak, ölüm cezalandıracak hiçbir şey bulmadı; böylece şeytan zorbalığın gücüyle değil adaletin hakikatiyle ezilip yenildi; Onu hiçbir günah liyakati olmadan pek haksızca öldürdüğünden, günah liyakati yüzünden elinde tuttuklarını Onun aracılığıyla pek haklı olarak kaybetti. Demek ki Onun tarafından ikisi de, yani hem vaftiz hem ölüm, belli bir tasarım sebebiyle, acınacak bir zorunlulukla değil, merhamet eden bir iradeyle üstlenilmiştir; bir kişi dünyaya, yani bütün insan soyuna günahı soktuğu gibi, bir kişi de dünyanın günahını kaldırsın diye.

49

Non enim renascebantur, qui baptismate Joannis baptizabantur (Matth. 111, 43), a quo et ipse baptizatus est: sed quodam præcursorio illius ministerio qui dicebat, Parate viam Domino (Luc. 111, 4), huic uni in quo solo renasci poterant parabantur. Hujus enim baptismus est non in aqua tantum, sicut fuit Joannis, verum etiam in Spiritu sancto (Marc. i, 8); ut de illo Spiritu regeneretur quisquis in Christum credit, de quo Christus generatus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quæ super baptizatum facta est, Ego hodie genui te (Psal. II, 7; Hebr. v, 5); non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed immutabilis æternitatis ostendit, ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus est. In aqua ergo baptizari voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil quod puniret, invenit; ut diabolus veritate justitiæ, non violentia potestatis oppressus et victus, quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime occiderat, per ipsum justissime amitteret quos peccati merito detinebat. Utrumque igitur ab illo, id est, et baptismus et mors, certæ dispensationis causa, non miseranda necessitate, sed miserante potius voluntate susceptum est; ut unus peccatum tolleret mundi, sicut unus peccatum misit in mundum, hoc est, in universum genus humanum.

50Şu farkla ki biri dünyaya tek bir günah soktu, öbürü ise yalnız o bir günahı değil, ona eklenmiş bulduğu bütün günahları birlikte kaldırdı. Bu yüzden elçi şöyle der: "Armağan, günah işleyen bir kişi aracılığıyla olduğu gibi değildir: çünkü hüküm bir suçtan mahkûmiyete, lütuf ise birçok suçtan aklanmaya götürür." Çünkü kökten taşınan o tek günah, tek başına bile olsa hükme bağlar; lütuf ise herkesle birlikte kökten taşıdığı o tek günahın dışında kendisi de birçok günah işlemiş insanı birçok suçtan aklar.

Ama biraz sonra söylediği şu söz: "Bir kişinin suçu aracılığıyla bütün insanlar mahkûmiyete uğradığı gibi, bir kişinin adaleti aracılığıyla da bütün insanlar aklanmaya ve hayata ulaşır", Âdem'den doğan hiç kimsenin hükümden kurtulamadığını ve Mesih'te yeniden doğandan başka kimsenin hükümden kurtarılmadığını yeterince gösterir.

Bir insan aracılığıyla gelen ceza ve bir insan aracılığıyla gelen lütuf hakkında, mektubun o yeri için yeterli gördüğü kadar konuştuktan sonra, Mesih'in çarmıhındaki kutsal vaftizin büyük sırrını öyle gösterdi ki, Mesih'teki vaftizin Mesih'in ölümünün benzerinden başka bir şey olmadığını, çarmıha gerilen Mesih'in ölümünün de günahın bağışlanmasının benzerinden başka bir şey olmadığını anlayalım: Onda nasıl gerçek ölüm olduysa, bizde de gerçek günah bağışlanması olsun; Onda nasıl gerçek diriliş olduysa, bizde de gerçek aklanma olsun. Çünkü şöyle der: "Öyleyse ne diyelim? Lütuf çoğalsın diye günahta mı kalalım?" Çünkü daha önce "Günahın çoğaldığı yerde lütuf daha da çoğaldı" demişti. Bu yüzden kendine şu soruyu sordu: lütfun bolluğuna erişmek için günahta kalmak mı gerekir? Ve "Asla" diye cevap verdi, ardından ekledi: "Günaha öldüysek, onda nasıl yaşayacağız?" Sonra günaha öldüğümüzü göstermek için: "Yoksa bilmiyor musunuz, Mesih İsa'da vaftiz edilen hepimiz Onun ölümünde vaftiz edildik?" Mesih'in ölümünde vaftiz edildiğimiz için günaha ölmüş olduğumuz böylece gösteriliyorsa, Mesih'te vaftiz edilen bebekler de kuşkusuz günaha ölürler, çünkü Onun ölümünde vaftiz edilirler. Çünkü hiç kimse dışarıda bırakılmadan "Mesih İsa'da vaftiz edilen hepimiz Onun ölümünde vaftiz edildik" denmiştir. Bu da günaha öldüğümüzü ispat etmek için söylenmiştir. Bebekler yeniden doğarak, doğarken taşıdıkları günahtan başka hangi günaha ölürler? Dolayısıyla şu devamı da onlara aittir: "Demek ki ölüm için vaftizle Onunla birlikte gömüldük ki, Mesih Baba'nın görkemiyle ölülerden nasıl dirildiyse, biz de hayatın yeniliği içinde yürüyelim. Çünkü Onun ölümünün benzerine birlikte dikilmişsek, dirilişinin benzerinde de birlikte olacağız. Şunu biliyoruz: eski insanımız birlikte çarmıha gerildi ki günah bedeni ortadan kalksın, artık günaha kulluk etmeyelim. Çünkü ölen kişi günahtan aklanmıştır. Mesih'le öldüysek, Onunla birlikte yaşayacağımıza da inanıyoruz; çünkü biliyoruz ki Mesih ölülerden dirilince artık ölmez, ölüm artık Ona hâkim olmaz. Çünkü öldüğünde günaha bir defa öldü; yaşadığında ise Tanrı için yaşar. Siz de kendinizi günaha ölmüş, Mesih İsa'da Tanrı için yaşayan sayın." Buradan, lütuf çoğalsın diye günahta kalmamamız gerektiğini ispat etmeye başlamış ve "Günaha öldüysek, onda nasıl yaşayacağız?" demişti. Günaha ölmüş olduğumuzu göstermek için de şunu eklemişti: "Yoksa bilmiyor musunuz, Mesih İsa'da vaftiz edilen hepimiz Onun ölümünde vaftiz edildik?" Bütün bu yeri başladığı gibi bitirdi. Çünkü Mesih'in ölümünü öyle işaret etti ki, Onun da günaha öldüğünü söyledi. Hangi günaha? İçinde günahın değil günah benzerliğinin bulunduğu, bu yüzden günah adıyla anılan tene değilse hangi günaha? Bu yüzden, yalnız yetişkinlerin değil bebeklerin de vaftiz edildiği Mesih'in ölümünde vaftiz edilmiş olanlara şöyle der: "Siz de", yani Mesih gibi, "kendinizi günaha ölmüş, Mesih İsa'da Tanrı için yaşayan sayın."

50

Nisi quod ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit quæ addita invenit. Unde dicit Apostolus: Non sicut per unum peccantem ita est et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem. Quia utique iliud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui præter illud unum quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. Veruntamen quod paulo post dicit, Sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem, ita et per unius justitiam in omnes homines ad justificationem vita (Rom. v, 16, 18): satis indicat, ex Adam neminem natum nisi damnatione detineri, et neminem nisi in Christo renatum a damnatione liberari. De qua per unum hominem poena et per unum hominem gratia cum locutus fuisset, quantum illi Epistolæ suae loco sufficere judicavit, deinde sacri baptismatis in cruce Christi grande mysterium commendavit eo modo, ut intelligamus nihil aliud esse in Christo baptismum, nisi mortis Christi similitudinem; nihil autem aliud mortem Christi crucifixi, nisi remissionis peccati similitudinem: ut quemadmodum in illo vera mors facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. Ait enim, Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Dixerat enim superius, Ubi enim abundavit peccatum, superabundavit gratia (Ibid. 20). Et ideo quæstionem sibi ipse proposuit, utrum propter abundantiam gratiæ consequendam in peccato sit permanendum. Sed respondit, Absit: atque subjecit, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Deinde ut ostenderet nos mortuos esse peccato: An ignoratis, inquit, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Si ergo hinc ostendimur mortui esse peccato, quia in morte Christi baptizati sumus; profecto et parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur. Nullo enim excepto dictum est, Quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Et ideo dictum est, ut probaretur mortuos nos esse peccato. Cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? Ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur dicens: Consepulti sumus ergo illi per Baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Christus a mortuis per gloriam Patris, ita et non in novitate vitæ ambulemus. Si enim complantati facti sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus: hoc scientes, quia vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Qui enim mortuus est, justificatus est a peccato. Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quia simul etiam vivemus eum illo: scientes, quia Christus resurgens a mortuis, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel: quod autem vivit, vivit Deo. Ita et vos existimate mortuos quidem vos esse peccato, vivere autem Deo in Christo Jesu (Rom. v, 1-11). Hinc enim probare cœperat non esse nobis permanendum in peccato, ut gratia abundet; et dixerat, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet mortuos nos esse peccato, subjecerat, An ignoratis, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut cœpit. Mortem quippe Christi sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato, nisi carni in qua erat, non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine appellata est peccati? Baptizatis itaque in morte Christi, in qua non solum majores, verum etiam parvuli baptizantur, ait, Sic et vos, id est quemadmodum Christus, sic et vos existimate vos mortuos esse peccato, vivere autem Deo in Christo Jesu.

53Demek ki Mesih'in çarmıhında, gömülüşünde, üçüncü gün dirilişinde, göğe yükselişinde, Baba'nın sağındaki oturuşunda gerçekleşen her şey öyle gerçekleşti ki, bu şeylerle, yalnız sır olarak söylenmiş değil gerçekten olmuş bu şeylerle, burada sürülen Hristiyan hayatı biçimlensin. Çünkü çarmıhı yüzünden şöyle denmiştir: "İsa Mesih'e ait olanlar tenlerini tutkularıyla ve arzularıyla birlikte çarmıha gerdiler." Gömülüşü yüzünden: "Ölüm için vaftizle Mesih'le birlikte gömüldük." Dirilişi yüzünden: "Mesih Baba'nın görkemiyle ölülerden nasıl dirildiyse, biz de hayatın yeniliği içinde yürüyelim." Göğe yükselişi ve Baba'nın sağındaki oturuşu yüzünden: "Mesih'le birlikte dirildiyseniz, yukarıdaki şeyleri arayın; Mesih orada Tanrı'nın sağında oturuyor. Yukarıdakileri düşünün, yeryüzündekileri değil; çünkü öldünüz ve hayatınız Mesih'le birlikte Tanrı'da gizlidir."

53

Quidquid igitur gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertio die, in ascensione in caelum, in sede ad dexteram Patris; ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis configuraretur vita christiana quæ hic geritur. Nam propter ejus crucem dictum est: Qui autem Jesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis (Galat. v, 24). Propter sepulturam: Consepulti sumus Christo per Baptismum in mortem. Propter resurrectionem: Ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitæ ambulemus. Propter ascensionem in cœlum sedemque ad dexteram Patris: Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quærite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens; quæ sursum sunt sapite, non quæ super terram: mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo.

54Mesih hakkında gelecekte olacağını itiraf ettiğimiz şey ise, yani göklerden gelip dirileri ve ölüleri yargılayacak olması, burada sürülen hayatımıza ait değildir; çünkü bu Onun gerçekleşmiş işleri arasında değil, çağın sonunda gerçekleşecek işleri arasındadır. Elçinin devamında eklediği şu söz buna aittir: "Hayatınız olan Mesih göründüğünde, siz de Onunla birlikte görkem içinde görüneceksiniz."

54

Jam vero quod de Christo confitemur futurum, quoniam de coelo venturus est, vivos judicaturus ac mortuos, non pertinet ad vitam nostram quæ hic geritur; quia nec in rebus gestis ejus est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pertinet quod Apostolus secutus adjunxit: Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria (Coloss. III, 1 -4).

55Dirileri ve ölüleri yargılayacak olması iki şekilde anlaşılabilir: ya diriler derken, Onun gelişinin burada henüz ölmemiş, hâlâ bu tende yaşıyor bulacağı kimseleri, ölüler derken de O gelmeden önce bedenden çıkmış ya da çıkacak olanları anlarız; ya da diriler adilleri, ölüler adil olmayanları anlatır; çünkü adiller de yargılanacaktır. Tanrı'nın yargısı bazen kötü anlamda kullanılır: "Kötü yapanlar ise yargı dirilişine çıkacak" sözü gibi. Bazen de iyi anlamda: "Tanrım, adınla beni kurtar, gücünle beni yargıla." Çünkü iyilerle kötülerin ayrılması Tanrı'nın yargısıyla olur; iyiler, kötülükten kurtarılmak, kötülerle birlikte yok edilmemek üzere sağa ayrılırlar. Bu yüzden Mezmur yazarı "Beni yargıla, Tanrım" diye sesleniyordu ve söylediğini açıklar gibi şunu ekliyordu: "Davamı kutsal olmayan halktan ayır."

Biricik Rabbimiz, Tanrı'nın Oğlu İsa Mesih hakkında, itirafın kısalığına uygun olanı söyledikten sonra, Kutsal Ruh'a da inandığımızı ekleriz; böylece Tanrı olan Teslis tamamlanır. Ardından kutsal Kilise anılır. Buradan, özgür Kudüs'e ait olan akıllı yaratığın, Yaratıcı'nın, yani en yüce Teslis'in anılmasından sonra konması gerektiği anlaşılır. Çünkü insan olan Mesih hakkında söylenen her şey, Biricik'in kişisinin birliğine aittir. Şu hâlde itirafın doğru sırası şunu gerektiriyordu: evin sakinine evi, Tanrı'ya tapınağı, kurucusuna şehri gibi, Teslis'e Kilise bağlanmalıydı. Kilise burada bütünüyle alınmalıdır: yalnız yeryüzünde gurbette olan, güneşin doğuşundan batışına Rabbin adını öven, eskinin esaretinden sonra yeni ilahi söyleyen kısmıyla değil, kurulduğundan beri göklerde daima Tanrı'ya bağlı kalan ve düşüşün hiçbir kötülüğünü tatmamış kısmıyla da. Bu kısım kutsal meleklerde mesut olarak kalır ve gurbetteki kısmına gerektiği gibi yardım eder. Çünkü ikisi ebediyetin ortaklığında bir olacaktır, şimdi de sevginin bağıyla birdir; bütünü tek Tanrı'ya kulluk için kurulmuştur. Bu yüzden ne bütünü ne de herhangi bir kısmı Tanrı yerine kendisine tapınılmasını ister, ne de Tanrı'nın, yapılmamış Tanrı'nın yaptığı tanrılardan inşa edilen tapınağına ait hiç kimseye tanrı olmak ister. Dolayısıyla Kutsal Ruh yaratıcı değil yaratık olsaydı, elbette akıllı bir yaratık olurdu; çünkü en yüksek yaratık odur. Bu yüzden iman kuralında Kilise'den önce konmazdı, çünkü kendisi de Kilise'nin göklerdeki kısmına ait olurdu. Tapınağa sahip olmaz, kendisi de tapınak olurdu. Oysa Onun tapınağı vardır; elçi bu tapınaktan söz ederek şöyle der: "Bilmiyor musunuz ki bedenleriniz, içinizde olan ve Tanrı'dan aldığınız Kutsal Ruh'un tapınağıdır?" Bu bedenler için başka bir yerde de der ki: "Bilmiyor musunuz ki bedenleriniz Mesih'in uzuvlarıdır?" Öyleyse tapınağı olan nasıl Tanrı olmaz? Ya da uzuvlarını tapınak edinen nasıl Mesih'ten küçük olur? Onun tapınağı başka, Tanrı'nın tapınağı başka değildir, çünkü aynı elçi şöyle der: "Bilmiyor musunuz ki Tanrı'nın tapınağısınız?" Bunu ispat etmek için de ekler: "Ve Tanrı'nın Ruhu içinizde oturur." Demek ki Tanrı kendi tapınağında oturur: yalnız Kutsal Ruh değil, Baba ve Oğul da. Oğul, insanlardaki Kilise'nin başı olmasını sağlayan bedeni için –ki her şeyde birinci olsun– şöyle der: "Bu tapınağı yıkın, ben üç günde onu kaldırırım." Demek ki Tanrı'nın, yani bütün yüce Teslis'in tapınağı kutsal Kilise'dir, gökte ve yerdeki bütünüyle.

55

Duobus autem modis accipi potest quod vivos et mortuos judicabit: sive ut vivos intelligamus, quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus; mortuos, autem qui de corpore, prius quam veniat, exierunt vel exituri sunt: sive vivos justos, mortuos autem injustos; quoniam justi quoque judicabuntur. Aliquando enim judicium Dei ponitur in malo; unde illud est, Qui autem male egerunt, in resurrectionem judicii (Joan. v, 29): aliquando et in bono, secundum quod dictum est, Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me (Psal. LIII, 5). Per judicium quippe Dei fit ipsa bonorum malorumque discretio, ut liberandi a malo, non perdendi cum malis, boni ad dexteram segregentur (Matth. xxv, 32, 33). Propter quod ille clamabat, Judica me, Deus: et quid dixerat velut exponens, Et discerne, inquit, causam meam de gente non sancta (Psal. XLII, 1). Cum autem de Jesu Christo Filio Dei unico Domino nostro, quod ad brevitatem Confessionis pertinet, dixerimus, adjungimus sic credere nos et in Spiritum sanctum, ut illa Trinitas compleatur, quæ Deus est: deinde sancta commemoratur Ecclesia. Unde datur intelligi rationalem creaturam ad Jerusalem liberam pertinentem (Galat. iv, 20), post commemorationem Creatoris, id est summæ illius Trinitatis, fuisse subdendam. Quoniam quidquid de homine Christo dictum est, ad unitatem personæ Unigeniti pertinet. Rectus itaque Confessionis ordo poscebat, ut Trinitati subjungeretur Ecclesia, tanquam habitatori domus sua, et Deo templum suum, et conditori civitas sua. Quæ tota hic accipienda est, non solum ex parte quæ peregrinatur in terris, a solis ortu usque ad occasum laudans nomen Domini (Psal. cxn, 3), et post captivitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quæ in cœlis semper, ex quo condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum sui casus experta est. Hæc in sanctis Angelis beata persistit, et suæ parti peregrinanti sicut oportet opitulatur; quia utraque una erit consortio æternitatis, et nunc una est vinculo charitatis, quæ tota instituta est ad colendum unum Deum. Unde nec tota, nec ulla pars ejus vult se coli pro Deo, nec cuiquam esse Deus pertinenti ad templum Dei, quod aedificatur ex diis quos facit non factus Deus. Ac per hoc Spiritus sanctus si creatura, non creator, esset, profecto creatura rationalis esset; ipsa est enim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ecclesiam, quia et ipse ad Ecclesiam pertineret in illa ejus parte quæ in caelis est. Nec haberet templum, sed etiam ipse templum esset. Templum autem habet, de quo dicit Apostolus: Nescitis quia corpora vestra templum sunt Spiritus sancti, qui in vobis est, quem habetis a Deo? De quibus alio loco dicit: Nescitis quia corpora vestra membra sunt Christi (I Cor. VI, 19, 15)? Quomodo ergo Deus non est, qui templum habet? aut minor Christo est, cujus membra templum habet? Neque enim aliud templum ejus, aliud templum Dei est, cum idem dicat Apostolus, Nescitis quia templum Dei estis: quod ut probaret, adjecit, Et Spiritus Dei habitat in vobis (Id. m, 10). Deus ergo habitat in templo suo, non solum Spiritus sanctus, sed etiam Pater et Filius, qui etiam de corpore suo, per quod factus est caput Ecclesiae, quae in hominibus est, ut sit ipse in omnibus primatum tenens (Coloss. I, 18), ait, Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud (Joan. II, 19). Templum ergo Dei, hoc est totius summæ Trinitatis, sancta est Ecclesia, scilicet universa in cælo et in terra.

57Göklerdeki Kilise hakkında ise şunu söylemekten başka ne ileri sürebiliriz: orada kötü kimse yoktur; Elçi Petrus'un yazdığı gibi Tanrı günah işleyen meleklere acımadı, onları cehennemin karanlık zindanlarına atarak yargılanıp cezalandırılmak üzere saklanmaya bıraktı; o günden beri de oradan hiç kimse düşmemiştir, düşmeyecektir de.

Peki, o en mesut, o yüce topluluk nasıl bir düzen içindedir? Orada makamlar arasında ne gibi farklar vardır ki, hepsi "melek" genel adıyla anıldığı hâlde –İbranilere Mektup'ta okuduğumuz gibi: "Meleklerden hangisine bir kez olsun, sağımda otur, dedi?" Böylece bütün meleklere genel olarak bu adın verildiğini göstermiştir– yine de orada başmelekler vardır? Bu başmeleklere "Güçler" de denir mi; "Ey bütün melekleri, Onu övün; ey bütün Güçleri, Onu övün" sözü, "Ey bütün melekleri, Onu övün; ey bütün başmelekleri, Onu övün" demeye mi gelir? Elçi'nin bütün göksel topluluğu "ister tahtlar, ister egemenlikler, ister beylikler, ister iktidarlar" diyerek kuşatır göründüğü o dört ad arasında ne fark vardır? Bunları söyleyebilenler söylesin, tabii söylediklerini ispat edebilirlerse. Ben bilmediğimi itiraf ediyorum. Güneşin, ayın ve bütün yıldızların aynı topluluğa ait olup olmadığından bile emin değilim; gerçi bazılarına bunlar his ve anlayıştan yoksun, parlak cisimler gibi görünür.

57

Sed de illa quæ in coelo est, affirmare quid possumus, nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apostolus Petrus; sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos reservari (II Petr. II, 4)?Quomodo autem se habeat beatissima illa et superna societas, quae ibi sint differentiæ præpositurarum, ut cum omnes tanquam generali nomine Angeli nuncupentur (sicut in Epistula ad Hebræos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando: Sede a dextris meis (Hebr. I, 13)? hoc quippe modo significavit omnes universaliter Angelos dici), sint tamen illic Archangeli: et utrum iidem Archangeli appellentur Virtutes; atque ita dictum sit, Laudate eum, omnes Angeli ejus; laudate eum, omnes Virtutes ejus (Psal. CXLVIII, 2); ac si diceretur, Laudate eum omnes Angeli ejus, laudate eum omnes Archangeli ejus: et quid inter se distent quatuor illa vocabula, quibus universam ipsam coelestem societatem videtur Apostolus esse complexus, dicendo, Sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates (Coloss. I, 16), dicant qui possunt, si tamen possunt probare quod dicunt: ego me ista ignorare confiteor. Sed ne illud quidem certum habeo, utrum ad eamdem societatem pertineant sol el luna et cuncta sidera: quamvis nonnullis lucida corpora esse, non cum sensu vel intelligentia, videantur.

59Şunu da kim açıklayabilir: melekler insanlara nasıl bir bedenle göründüler de yalnız görülmekle kalmadılar, dokunuldular da? Öte yandan, katı bir cisimle değil ruhanî bir güçle, bedenin gözlerine değil ruhanî gözlere ya da zihinlere bazı görüler yerleştirirler veya insana dışarıdan kulağına değil, onun ruhunun içinde, yine orada bulunarak bir şey söylerler. Peygamberlerin kitabında yazıldığı gibi: "İçimde konuşan melek bana dedi ki"; burada "bana konuşan" değil, "içimde konuşan" denmiştir. Rüyada da görünürler ve rüyaların tarzınca konuşurlar; İncil'de "İşte Rabbin bir meleği rüyasında ona görünüp dedi ki" sözü vardır. Bu yollarla melekler sanki dokunulabilir bedenleri olmadığını gösterirler. Böylece atalarımızın onların ayaklarını nasıl yıkadığı, Yakup'un bir melekle nasıl öyle sıkı sıkıya, tutuşarak güreştiği çok zor bir soru olur. Bunlar araştırılır, herkes de gücünce tahminde bulunursa, tartışma ölçülü tutulduğu ve bilmediğini bildiğini sananların yanılgısına düşülmediği sürece zihinler boşuna çalıştırılmış olmaz. Bunlar ve benzerleri bilinmese suç sayılmadığına göre, onları tehlikeye girerek ileri sürmeye, reddetmeye ya da kesin hükme bağlamaya ne gerek var?

59

Itemque angeli quis explicet cum qualibus corporibus apparuerint hominibus, ut non solum cernerentur, verum etiam tangerentur; et rursus non solida corpulentia, sed spirituali potentia quasdam visiones, non oculis corporeis, sed spiritualibus, vel mentibus ingerant, vel dicant aliquid non ad aurem forinsecus, sed intus in animo hominis, etiam ipsi ibidem constituti: sicut scriptum est in Prophetarum libro, Et dixit mihi angelus qui loquebatur in me (Zach. i, 9): non enim ait, qui loquebatur ad me; sed, in me. Vel appareant et in somnis, et colloquantur more somniorum: habemus quippe in Evangelio, Ecce Angelus Domini apparuit illi in somnis, dicens (Matth. I, 20). His enim modis velut indicant se angeli contrectabilia corpora non habere: faciuntque difficillimam quaestionem, quomodo patres eis pedes laverint (Gen. XVIII,, et XIX, 2), quomodo Jacob cum angelo tam solida contrectatione luctatus sit (Id. XXXII, 24). Cum ista quæruntur, et ea sicut potest, quisque conjectat, non inutiliter exercentur ingenia, si adhibeatur disceptatio moderata, et absit error opinantium se scire quod nesciunt. Quid enim opus est ut hæc atque hujusmodi affirmentur, vel negentur, vel definiantur cum discrimine, quando sine crimine nesciuntur?

60Daha çok gereken, şeytan kendini bir nur meleği kılığına soktuğunda, aldatıp bizi zararlı yollara sürüklemesin diye onu ayırt edip tanımaktır. Çünkü bedenin hissi yanılır, ama zihin, insanın imanla hayatını sürdürdüğü doğru ve gerçek kanaatten sarsılmazsa dinde hiçbir tehlike yoktur. Yahut şeytan kendini iyi gösterip iyi meleklere yakışan şeyler yapar ya da söylerse, iyi olduğuna inanılsa bile Hristiyan imanının yanılgısı tehlikeli ya da hastalıklı değildir. Ama bu kendine ait olmayan şeyler üzerinden kendi işlerine götürmeye başladığında, onu tanımak ve peşinden gitmemek için büyük ve zorunlu bir uyanıklık gerekir. Fakat Tanrı yönetip korumazsa, onun bütün ölümcül tuzaklarından kurtulabilecek insan ne kadar azdır! İşin bu zorluğu da şu bakımdan faydalıdır: kimse kendi kendinin ümidi olmasın, bir insan da ötekinin; kendisine ait olanların hepsinin ümidi Tanrı olsun. Bizim için bunun daha hayırlı olduğundan dindarların hiçbiri şüphe etmez.

60

Magis opus est dijudicare atque dignoscere, cum se satanas transfigurat velut angelum lucis (II Cor. XI, 14), ne fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia, qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum: vel cum se bonum fingens, ea facit sive dicit, quæ bonis angelis congruunt, etiam si credatur bonus, non est error christianae fidei periculosus aut morbidus. Cum vero per hæc aliena ad sua incipit ducere, tunc eum dignoscere, nec ire post eum, magna et necessaria vigilantia est. Sed quotusquisque hominum idoneus est omnes mortiferos ejus dolos evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus suis omnibus. Id enim nobis potius expedire prorsus piorum ambigit nemo.

61Şu hâlde kutsal melekler ve Tanrı'nın Güçleri içindeki Kilise, ebedî saadeti birlikte tatmak üzere sonunda ona katıldığımızda bize olduğu gibi bilinecektir. Ondan ayrı olarak yeryüzünde gurbette bulunan bu Kilise'yi ise daha iyi biliriz, çünkü onun içindeyiz ve o, bizim de olduğumuz insanlardan oluşur. Bu Kilise, hiç günahı olmayan aracının kanıyla bütün günahlardan kurtarılmıştır; sesi de şudur: "Tanrı bizden yanaysa kim bize karşı olabilir? O ki kendi Oğlunu esirgemedi, onu hepimiz için ölüme teslim etti." Mesih melekler için ölmedi. Yine de insanlardan Onun ölümüyle kurtarılıp kötülükten azat edilen kim varsa, bu bir bakıma melekler için de yapılmış olur; çünkü günahların insanlarla kutsal melekler arasına koyduğu düşmanlıktan sonra insan onlarla adeta barışır ve insanların bu kurtuluşuyla meleklerin o düşüşünün bıraktığı boşluklar doldurulur.

61

Hæc ergo quæ in sanctis Angelis et Virtutibus Dei est Ecclesia, tunc nobis sicuti est innotescet, cum ei conjuncti fuerimus in finem, ad simul habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quæ ab illa peregrinatur in terris, eo nobis notior est, quod in illa sumus, et quia hominum est, quod et nos sumus. Hæc sanguine Mediatoris nullum habentis peccatum, ab omni redempta est peccato, ejusque vox est, Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum (Rom. VIII, 31, 32). Non enim pro Angelis mortuus est Christus. Scd ideo etiam pro Angelis fit, quidquid hominum per ejus mortem redimitur et liberatur a malo, quoniam cum eis quodammodo redit in gratiam, post inimicitias quas inter homines et sanctos Angelos peccata fecerunt, et ex ipsa hominum redemptione ruinæ illius angelicae detrimenta reparantur.

62Tanrı'dan öğrenmiş olan ve Onun hakikatini ebedî seyirle seyrederek mesut olan kutsal melekler elbette bilirler ki, o şehrin tamamlanması insan soyundan ne sayıda bir ikmali beklemektedir. Bu yüzden Elçi, göklerdekilerin de yerdekilerin de her şeyin Mesih'te yenilendiğini söyler. Göklerdekiler yenilenir, çünkü meleklerden oradan düşen kısmın yerine insanlar konur; yerdekiler yenilenir, çünkü ebedî hayat için önceden belirlenmiş olan insanlar bozulmanın eskiliğinden kurtulup yeni kılınır. Böylece aracının kurban edildiği, Kanun'daki çok sayıda kurbanın simgelediği o tek ve eşsiz kurbanla, göksel olanlar yeryüzündekilerle, yeryüzündekiler de göksel olanlarla barıştırılır. Çünkü yine Elçi'nin dediği gibi: "Bütün doluluğun Onda oturması ve Onun aracılığıyla her şeyin, ister yerdekiler ister göklerdekiler olsun, çarmıhının kanıyla barış sağlanarak Kendisiyle uzlaştırılması hoşuna gitti."

62

Et utique noverunt Angeli sancti docti de Deo, cujus veritatis æterna contemplatione beati sunt, quanti numeri supplementum de genere humano integritas illius civitatis exspectet. Propter hoc ait Apostolus instaurari omnia in Christo, quæ in cælis sunt, et quæ in terris, in ipso (Ephes. I, 10). Instaurantur quippe quæ in coelis sunt, cum id quod inde in angelis lapsum est, ex hominibus redditur: instaurantur autem quae in terris sunt, cum ipsi homines qui prædestinati sunt ad æternam vitam, a Corruptionis vetustate renovantur. Ac sic per illud singulare sacrificium in quo Mediator est immolatus, quod unum multæ in Lege victimæ figurabant, pacificantur cœlestia cum terrestribus, et terrestria cum cœlestibus. Quoniam sicut idem apostolus dicit, In ipso complacuit omnem plenitudinem inhabitare, et per eum reconciliari omnia in ipsum, pacificans per sanguinem crucis ejus, sive quæ in terris sunt, sive quæ in cælis (Coloss. I, 19 et 20).

63Bu barış, yazıldığı gibi her anlayışın üstündedir ve ona varmadıkça bizim tarafımızdan bilinemez. Göksel olanlar bizimle uyuşmadan, yani bizimle barışmadan başka nasıl barıştırılır? Çünkü orada akıl sahibi bütün yaratıklar arasında ve onlarla Yaratıcıları arasında daima barış vardır. Söylendiği gibi bu barış her anlayışın üstündedir; ama elbette bizim anlayışımızın, yoksa Baba'nın yüzünü daima görenlerin değil. Biz ise insan aklı içimizde ne kadar büyük olursa olsun, kısmen biliriz ve şimdi aynada bilmece gibi görürüz. Tanrı'nın meleklerine eşit olduğumuzda, onlar gibi biz de yüz yüze göreceğiz. Onların bize karşı beslediği kadar barışı biz de onlara karşı besleyeceğiz, çünkü onlar bizi ne kadar seviyorsa biz de onları o kadar seveceğiz. Böylece onların barışını bileceğiz, çünkü bizimki de o türden, o büyüklükte olacak ve artık anlayışımızı aşmayacak. Ama Tanrı'nın orada onlara karşı olan barışı şüphesiz hem bizim hem onların anlayışını aşacaktır. Çünkü mesut olan her akıl sahibi yaratık Ondan ötürü mesuttur, O ondan ötürü değil. Bu bakımdan "Tanrı'nın her anlayışın üstünde olan barışı" sözünü şöyle anlamak daha doğrudur: "her" denmekle kutsal meleklerin anlayışı bile istisna edilmiş olamaz, yalnız Tanrı'nınki edilmiştir; çünkü Onun barışı kendi anlayışını aşmaz.

63

Pax ista præcellit, sicut scriptum est, omnem intellectum (Philipp. IV, 7); neque sciri a nobis, nisi cum ad ea venerimus, potest. Quomodo enim pacificantur coelestia nisi nobis, id est, concordando nobiscum? Nam ibi semper est pax, et inter se universis intellectualibus creaturis, et cum suo Creatore. Quæ pax præcellit, ut dictum est, omnem intellectum; sed utique nostrum, non eorum qui semper vident faciem Patris. Nos autem, quantuscumque sit in nobis intellectus humanus, ex parte scimus, et videmus nunc per speculum in ænigmate: cum vero aequales Angelis Dei fuerimus (Luc. xx, 36); tunc quemadmodum et ipsi, videbimus facie ad faciem (I Cor. XIII, 12); tantamque pacem habebimus erga eos, quantam et ipsi erga nos; quia tantum eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligimur. Itaque pax eorum nota nobis erit, quia et nostra talis ac tanta erit, nec præcellet tunc intellectum nostrum: Dei vero pax quæ illic est erga eos, et nostrum et illorum intellectum sine dubitatione præcellet. De ipso quippe beata est rationalis creatura, quæcumque beata est, non ipse de illa. Unde secundum hoe melius accipitur quod scriptum est, Pax Dei quæ præcellit omnem intellectum: ut in eo quod dixit omnem, nec ipse intellectus sanctorum Angelorum esse possit exceptus; sed Dei solius: neque enim et ipsius intellectum pax ejus excellit.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…