Kavram
Substantia
- Yunanca
- οὐσία (ousia); ὑπόστασις (hypostasis)
- Latince
- substantia; essentia (ilgili)
- Almanca
- Substanz
- Fransızca
- substance
- İngilizce
- substance
- Türkçe
- cevher
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "varlık, mal varlığı, geçim". Felsefede bir şeyin kendi başına var olan dayanağı. Augustinus'un De immortalitate animae'sinde: beden bir cevherdir ve cevher olmak hiçbir şey olmamaktan iyidir (2); hareket cevhersiz olmaz ve değişmeden hareket ettiren şey canlı bir cevherdir (3); ruh ile seyrettiği hakikat ya biri ötekinde dayanakta bulunur gibi bulunur ya da ikisi de cevherdir (11, 17); en çok ve ilk olarak var olan cevherin zıddı yoktur, çünkü var olmanın zıddı yalnız var olmamaktır (19).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Başka bir şeyde bulunmayan ilk cevher | ousia |
| 387 | Augustinus | Ruh canlı bir cevherdir; en yüksek cevherin zıddı yoktur | Augustinus, De immortalitate animae 2–3, 11, 17, 19 |
| 6. yy | Boethius | İlahî cevher maddesiz surettir; substantia = hypostasis, ferdî cevher | Boethius, De Trinitate II; Contra Eutychen III |
Dönüşüm: Mal varlığı anlamından ontolojik dayanağa; Augustinus'ta en yüksek cevher olarak Tanrı ile hakikatin özdeşleşmesine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | οὐσία (ousia); ὑπόστασις (hypostasis) | Aristoteles'te ilk anlamda cevher, başka bir şeyde bulunmayan ve başka bir şey hakkında söylenmeyendir (Kategoriler 5). Bkz. ousia. |
| Latince | substantia | sub-stare "altında durmak". Seneca ousia için henüz essentia der (essentia); substantia Quintilianus'ta ve hukuk dilinde "varlık, mal varlığı" anlamında da geçer. Augustinus'ta canlı ya da cansız her var olan şey; ruh "yaşayan bir cevher"dir (viva substantia). Teslis tartışmalarında (De trinitate V–VII) essentia ile substantia arasındaki ayrım ayrıca ele alınır. |
| Almanca / Fransızca | Substanz / substance | |
| İngilizce | substance |
Türkçe karşılığı
cevher. töz: öz Türkçe karşılık olarak yaygın, ama çevirilerde substantia "cevher"e bağlanır ve "öz" essentia'ya ayrılır. madde: materia'ya ait (materia). Tercih: "cevher"; essentia "öz".
"Cevher" İslâm felsefesinden gelen sistemli karşılığıyla araz (accidens) karşısında durur ve Augustinus'un "dayanakta bulunan" ile "kendisi cevher olan" ayrımını doğrudan taşır. "Töz" seçilseydi metin modern felsefe dilinde okunur, ama essentia ile substantia'nın Latince akrabalığı Türkçede görünmez olurdu.
Atıf ve kaynak notu
Augustinus sonradan (De trinitate VII 10) Tanrı için substantia yerine essentia demenin daha doğru olduğunu söyler; çünkü substantia araza dayanak olmayı çağrıştırır. De immortalitate animae'deki kullanım bu sonraki inceliği henüz taşımaz.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: cevher, cevheri, cevherin, cevherinden, cevherdir, cevherinin
Metinlerde işaretlendiği yerler
56 yer · 56 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine2
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine1
- Augustinus, Hür İrade Üzerine10
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine10
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine7
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine36
- Augustinus, İki Ruh Üzerine1
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_4
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine6
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_22
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine5
- Augustinus, İtiraflar4.24
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine27
- Augustinus, Teslis Üzerine1
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.1
- Augustinus, Tanrı Devleti4.17
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)11
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine18
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine21
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1007_2
- Augustinus, Yalana Karşı8
- Augustinus, Tashihler1.9.1
- Boethius, Felsefenin Tesellisi3.P9
- Boethius, Teslis Üzerine2
- Boethius, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh Ulûhiyete Cevherce mi Yüklenir1
- Boethius, Cevherler Nasıl İyidir1
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı1
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_2
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.169_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.303_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.401
- Boethius, Kategorik Kıyaslara GirişPL64.779_2
- Boethius, Şartlı Kıyaslar ÜzerinePL64.833
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.879
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1175
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1049_2
- Boethius, Aritmetik Üzerinepr_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler2.25
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.5
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.30
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine1.1
- Thomas Aquinas, Varlık ve Öz Üzerine1.2
- Descartes, Yöntem Üzerine Konuşma15
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar14
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.008
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.020
- Kant, İlim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Gelecek Metafiziğe ProlegomenaAA04.273
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi7
- Hegel, Mantık Bilimi85
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları71
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları4
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri6
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Vernunft-2
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-18