İçeriğe geç

Kavram

Substantia

Yunanca
οὐσία (ousia); ὑπόστασις (hypostasis)
Latince
substantia; essentia (ilgili)
Almanca
Substanz
Fransızca
substance
İngilizce
substance
Türkçe
cevher

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "varlık, mal varlığı, geçim". Felsefede bir şeyin kendi başına var olan dayanağı. Augustinus'un De immortalitate animae'sinde: beden bir cevherdir ve cevher olmak hiçbir şey olmamaktan iyidir (2); hareket cevhersiz olmaz ve değişmeden hareket ettiren şey canlı bir cevherdir (3); ruh ile seyrettiği hakikat ya biri ötekinde dayanakta bulunur gibi bulunur ya da ikisi de cevherdir (11, 17); en çok ve ilk olarak var olan cevherin zıddı yoktur, çünkü var olmanın zıddı yalnız var olmamaktır (19).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Başka bir şeyde bulunmayan ilk cevher ousia
387 Augustinus Ruh canlı bir cevherdir; en yüksek cevherin zıddı yoktur Augustinus, De immortalitate animae 2–3, 11, 17, 19
6. yy Boethius İlahî cevher maddesiz surettir; substantia = hypostasis, ferdî cevher Boethius, De Trinitate II; Contra Eutychen III

Dönüşüm: Mal varlığı anlamından ontolojik dayanağa; Augustinus'ta en yüksek cevher olarak Tanrı ile hakikatin özdeşleşmesine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca οὐσία (ousia); ὑπόστασις (hypostasis) Aristoteles'te ilk anlamda cevher, başka bir şeyde bulunmayan ve başka bir şey hakkında söylenmeyendir (Kategoriler 5). Bkz. ousia.
Latince substantia sub-stare "altında durmak". Seneca ousia için henüz essentia der (essentia); substantia Quintilianus'ta ve hukuk dilinde "varlık, mal varlığı" anlamında da geçer. Augustinus'ta canlı ya da cansız her var olan şey; ruh "yaşayan bir cevher"dir (viva substantia). Teslis tartışmalarında (De trinitate V–VII) essentia ile substantia arasındaki ayrım ayrıca ele alınır.
Almanca / Fransızca Substanz / substance
İngilizce substance

Türkçe karşılığı

cevher. töz: öz Türkçe karşılık olarak yaygın, ama çevirilerde substantia "cevher"e bağlanır ve "öz" essentia'ya ayrılır. madde: materia'ya ait (materia). Tercih: "cevher"; essentia "öz".

"Cevher" İslâm felsefesinden gelen sistemli karşılığıyla araz (accidens) karşısında durur ve Augustinus'un "dayanakta bulunan" ile "kendisi cevher olan" ayrımını doğrudan taşır. "Töz" seçilseydi metin modern felsefe dilinde okunur, ama essentia ile substantia'nın Latince akrabalığı Türkçede görünmez olurdu.

Atıf ve kaynak notu

Augustinus sonradan (De trinitate VII 10) Tanrı için substantia yerine essentia demenin daha doğru olduğunu söyler; çünkü substantia araza dayanak olmayı çağrıştırır. De immortalitate animae'deki kullanım bu sonraki inceliği henüz taşımaz.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: cevher, cevheri, cevherin, cevherinden, cevherdir, cevherinin

Metinlerde işaretlendiği yerler

56 yer · 56 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.