İçeriğe geç
Tashihler

Augustinus · Tashihler

I. Kitap

1.1.11. Akademikler Üzerine, üç kitap

Bu dünyanın arzularında elde ettiklerimi ve elde etmek istediklerimi bırakıp kendimi Hıristiyan hayatının inzivasına verdiğimde, henüz vaftiz edilmemişken ilk olarak Akademikler'e karşı, ya da Akademikler hakkında yazdım. Onların delilleri birçok kişide doğruyu bulma ümitsizliği uyandırıyor, bilgenin hiçbir şeye onay vermesini, hiçbir şeyi apaçık ve kesin diye kabul etmesini yasaklıyordu, çünkü onlara göre her şey karanlık ve belirsizdi. Bu deliller beni sarstığı için, elimden geldiğince güçlü gerekçelerle onları ruhumdan uzaklaştırmak istedim. Rab'bin merhameti ve yardımıyla bu gerçekleşti.

1.1.1

Cum ergo reliquissem uel quae adeptus fueram in cupiditatibus huius mundi uel quae adipisci uolebam et me ad Christianae uitae otium contulissem, nondum baptizatus contra Academicos uel de Academicis primum scripsi, ut argumenta eorum, quae multis ingerunt ueri inueniendi desperationem et prohibent cuiquam rei adsentiri et omnino aliquid, tamquam manifestum certumque sit, adprobare sapientem, cum omnia eis uideantur obscura et incerta, ab animo meo, quia me mouebant, quantis possem rationibus amouerem. quod miserante atque adiuuante domino factum est.

1.1.2Ama o üç kitapta bu kadar sık talihten söz etmem hoşuma gitmiyor. Gerçi bu adla bir tanrıça kastetmemiştim; bedenimizde ya da dış iyilik ve kötülüklerde olayların rastlantısal gidişini kastediyordum. Hiçbir dinin söylenmesini yasaklamadığı şu kelimeler de buradan gelir: forte, forsan, forsitan, fortasse, fortuito (belki, rastlantıyla). Yine de bunların hepsi ilâhî takdire bağlanmalıdır. Orada bunu da söylemeden geçmedim: "Belki halkın talih dediği şey gizli bir düzenle yönetilir; işlerde rastlantı dediğimiz şey, gerekçesi ve sebebi gizli olandan başka bir şey değildir." Bunu söyledim, ama yine de orada talihi böyle andığıma pişmanım; çünkü insanların "Tanrı bunu istedi" demesi gereken yerde "Talih bunu istedi" demek gibi çok kötü bir alışkanlığı olduğunu görüyorum.

1.1.2

Sed in eisdem tribus libris meis non mihi placet totiens me appellare fortunam, quamuis non aliquam deam uoluerim hoc nomine intellegi, sed fortuitum rerum euentum uel in corporis nostri uel in externis bonis aut malis. unde et illa uerba sunt, quae nulla religio dicere prohibet: forte, forsan, forsitan, for-tasse, fortuito, quod tamen totum ad diuinam reuocandum est prouidentiam. hoc etiam ibi non tacui dicens: etenim fortasse, quae uulgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine regitur, nihilque aliud in rebus casum uocamus, nisi cuius ratio et causa secreta est. dixi quidem hoc, uerum tamen paenitet me sic illic nominasse fortunam, cum uideam homines habere in pessima consuetudine. ubi dici debet: hoc deus uoluit, dicere: hoc uoluit fortuna.

1.1.3Bir yerde şöyle dedim: "Ya liyakatimiz yüzünden ya da tabiatın zorunluluğu yüzünden öyle ayarlanmıştır ki, ölümlü şeylere yapışık ilâhî ruhu felsefenin limanı asla kabul etmez." Burada ya bu ikisinden hiçbirini söylememeliydim, çünkü anlam böyle de bütün kalırdı; ya da yalnız "liyakatimiz yüzünden" demek yeterdi, çünkü Âdem'den gelen sefalet gerçekten böyledir. "Ya da tabiatın zorunluluğu yüzünden" diye eklememeliydim, çünkü tabiatımızın sert zorunluluğu, önceki haksızlığın hak ettiği bir ceza olarak doğmuştur.

1.1.3

quod autem quodam loco dixi: ita conparatum est siue pro meritis nostris siue pro necessitate naturae, ut diuinum animum mortalibus inhaerentem nequaquam philosoph'ae portus accipiat et cetera, aut nihil horum duorum dicendum fuit, quia etiam sic sensus posset esse integer, aut satis erat dicere: pro meritis nostris, sicut uerum est ex Adam tracta miseria, nec addere: siue pro necessitate naturae, quandoquidem naturae nostrae dura necessitas merito praecedentis iniquitatis exorta est.

1.1.4Orada şunu da söyledim: "Ölümlü gözlerle görülen, herhangi bir hissin değdiği hiçbir şeye tapılmamalı, hepsi atılmalıdır." Buraya kelimeler eklemeliydim: "ölümlü bedenin hissinin değdiği." Çünkü zihnin de bir hissi vardır. Ama o zaman, hissi yalnız bedene, hissedilirleri yalnız cisimlere veren kişilerin diliyle konuşuyordum. Bu yüzden böyle konuştuğum her yerde, bu konuşma alışkanlığında olanlar dışında belirsizlikten yeterince kaçınılmamıştır. Yine şöyle demiştim:

1.1.4

itemque illic quod dixi: nihil omnino colendum esse totumque abiciendum quidquid mortalibus oculis cernitur, quidquid ullus sensus adtingit, addenda erant uerba, ut diceretur: quidquid mortalis corporis sensus adtingit; est enim sensus et mentis. sed eorum more tunc loquebar, qui sensum non nisi corporis dicunt et sensibilia non nisi corporalia. itaque ubicumque sic locutus sum, parum est ambiguitas euitata nisi apud eos, quorum consuetudo est locutionis huius. item dixi:

1.1.5"Mesut yaşamanın, insanda en iyi olana göre yaşamaktan başka ne olduğunu sanıyorsun?" Az sonra insanda en iyi dediğim şeyi şöyle açıkladım: "İnsanın en iyi yanının, ruhun, hâkimiyetine insandaki öteki her şeyin boyun eğmesi gereken kısmından başka bir şey olmadığından kim şüphe eder? Başka bir tarif istemeyesin diye, buna zihin ya da akıl denebilir." Bu doğrudur, çünkü insanın tabiatı bakımından onda zihinden ve akıldan daha iyi bir şey yoktur. Ama mesut yaşamak isteyen ona göre yaşamamalıdır. Yoksa Tanrı'ya göre yaşaması gerekirken insana göre yaşamış olur. Saadete erişmek için Tanrı'ya göre yaşamalıdır; ona ulaşmak için zihnimiz kendi kendine yetmemeli, Tanrı'ya tabi kılınmalıdır.

1.1.5

quid censes aliud esse beate uiuere nisi secundum id, quod in homine optimum est, uiuere? et quid dixerim in homine esse optimum, paulo post explicans: quis, inquam, dubitauerit nihil esse aliud hominis optimum quam eam partem animi, cui dominanti obtemperare conuenit cetera, quaeque in homine sunt? haec autem, ne aliam postules definitionem, mens aut ratio dici potest. hoc quidem uerum est — nam quantum adtinet ad hominis naturam, nihil est in eo melius quam mens et ratio — sed non secundum ipsam debet uiuere, qui beate uult uiuere. alioquin secundum hominem uiuit, cum secundum deum uiuendum sit, ut possit ad beatitudinem peruenire, propter quam consequendam non se ipsa debet esse contenta, sed deo mens nostra subdenda est.

1.1.6Yine tartıştığım kişiye cevap verirken şöyle dedim: "Burada elbette yanılmıyorsun; bunun geri kalan için sana iyi bir omen (alamet) olmasını gönülden dilerdim." Bu ciddi değil şaka olarak söylenmiş olsa da bu kelimeyi kullanmak istemezdim. Çünkü omen kelimesini ne kutsal yazılarımızda ne de herhangi bir Kilise tartışmacısının sözünde okuduğumu hatırlıyorum; gerçi ondan türeyen abominatio (iğrençlik) kelimesi ilâhî kitaplarda sık sık geçer.

1.1.6

item respondens ei, cum quo disputabatur: hic plane, inquam, non erras; quod ut tibi omen sit ad reliqua, libenter optauerim. hoc licet non serio, sed ioco dictum sit, nollem tamen eo uerbo uti. omen quippe me legisse non recolo siue in sacris litteris nostris siue in sermone cuiusquam ecclesiastici disputatoris, quamuis abominatio inde sit dicta, quae in diuinis libris adsidue reperitur.

1.1.7İkinci kitaptaki, güzellik sevgisi (philocalia) ile felsefenin aynı babadan doğmuş kız kardeşler olduğuna dair o sözde masal büsbütün yersiz ve tatsızdır. Çünkü ya philocalia denen şey yalnız boş şeylerle uğraşır ve bu yüzden hiçbir şekilde felsefenin kız kardeşi değildir. Ya da bu ad, Latinceye çevrildiğinde güzellik aşkı anlamına geldiği ve bilgeliğin güzelliği gerçek ve en yüce güzellik olduğu için saygıya değerdir; o zaman cisimsiz ve en yüksek şeylerde philocalia ile felsefe aynı şeydir ve hiçbir şekilde iki kız kardeş gibi değildirler.

1.1.7

In secundo autem libro prorsus inepta est et insulsa illa quasi fabula de philocalia et philosophia, quod sunt germanae et eodem parente procreatae. aut enim philocalia quae dicitur non nisi in nugis est et ob hoc philosophiae nulla ratione germana aut, si propterea est hoc nomen honorandum, quia latine interpretatum amorem pulchritudinis significat et est uera ac summa sapientiae pulchritudo, eadem ipsa est in rebus incorporalibus atque summis philocalia, quae philosophia, neque ullo modo sunt quasi sorores duae.

1.1.8Başka bir yerde, ruhtan söz ederken "göğe daha güvenle dönecek olan" dedim. "Dönecek" yerine "gidecek" deseydim daha güvenli olurdu; çünkü insan ruhlarının günahlarının cezası olarak gökten düşüp ya da atılıp bu bedenlere itildiğini sananlar var. Ama bunu söylemekten çekinmedim, çünkü "göğe" derken, göğün yaratıcısı ve kurucusu olan Tanrı'ya der gibi söylemiştim. Nitekim mübarek Cyprianus da şöyle demekten çekinmedi: "Bedenimiz yerden, tinimiz gökten olduğuna göre, biz kendimiz yer ve göğüz." Vaiz kitabında da şöyle yazılıdır: "Tin, onu veren Tanrı'ya dönsün." Bu, henüz doğmamışların iyi ya da kötü hiçbir şey yapmadıklarını söyleyen Elçi'ye karşı çıkılmayacak biçimde anlaşılmalıdır. Hiç tartışmasız, ruhun asıl saadet yurdu Tanrı'nın kendisidir. Tanrı ruhu kendinden doğurmadı, ama bedeni topraktan yarattığı gibi başka bir şeyden de yaratmadı. Bedene girmesini sağlayan kökenine gelince, insan "yaşayan ruh" olarak yapıldığında ilk yaratılan o tek insandan mı gelir, yoksa benzer biçimde her birine ayrı ayrı mı yapılır, bunu ne o zaman biliyordum ne şimdi biliyorum.

1.1.8

alio loco, de animo cum agerem, dixi: securior rediturus in caelum. iturus autem quam rediturus dixissem securius propter eos, qui putant animos humanos pro meritis peccatorum suorum de caelo lapsos seu deiectos in corpora ista detrudi. sed ego propterea non dubitaui dicere, quia ita dixi in caelum, tamquam dicerem ad deum, qui eius est auctor et conditor, sicut beatus Cyprianus non cunctatus est dicere: nam cum corpus e terra, spiritum possideamus e caelo, ipsi terra et caelum sumus. et in libro Ecclesiastae scriptum est: spiritus reuertatur ad deum, qui dedit illum. quod utique sic intellegendum est, ut non resistatur apostolo dicenti nondum natos nihil egisse boni aut mali. sine controuersia ergo quaedam originalis regio beatitudinis animi deus ipse est, qui eum non quidem de se ipso genuit, sed de nulla re alia condidit, sicut condidit corpus e terra. nam quod adtinet ad eius originem, qua fit, ut sit in corpore, utrum de illo uno sit, qui primum creatus est, quando factus est homo in animam uiuam, an similiter fiant singulis singuli, nec tunc sciebam nec adhuc scio.

1.1.9Üçüncü kitapta şöyle dedim: "Ne düşündüğümü soruyorsan, insanın en yüksek iyisinin zihinde olduğunu sanıyorum." "Tanrı'da" demem daha doğru olurdu. Çünkü zihin mesut olmak için en yüksek iyisi olarak O'nun tadına varır.

1.1.9

In libro tertio: si quid mihi uideatur quaeris, inquam, in mente arbitror esse summum hominis bonum. uerius dixissem: in deo; ipso enim mens fruitur, ut beata sit, tamquam bono summo suo.

1.1.10"Her ilâhî şey üzerine yemin edebilirim" demem de hoşuma gitmiyor.

1.1.10

nec illud mihi placet, quod dixi: liquet deierare per omne diuinum.

1.1.11Akademikler hakkında, doğruyu bildiklerini, ona benzeyene "doğruya benzeyen" dediklerini söyledim ve onayladıkları bu doğruya benzeyene "yanlış" dedim. Bu iki sebeple doğru değildir. Birincisi, bir doğruya bir şekilde benzeyenin yanlış olduğunu söyledim; oysa bu da kendi türünde doğrudur. İkincisi, "doğruya benzeyen" dedikleri bu yanlış şeyleri onayladıklarını söyledim; oysa onlar hiçbir şeyi onaylamaz, bilgenin hiçbir şeyi onaylamadığını ileri sürerlerdi. Ama doğruya benzeyene inandırıcı (probabile, onaylanabilir) da dedikleri için onlar hakkında böyle konuştum.

1.1.11

item quod dixi de Academicis, quia nouerant uerum, cuius simile appellabant uerisimile, idque ipsum ueri15 simile appellaui falsum, quod adprobabant, duas ob causas non recte dictum est, uel quod falsum esset, quod aliquo modo esset simile alicuius ueri, quia in genere suo et hoc uerum est, uel quod adprobabant ista falsa, quae uocabant uerisimilia, cum illi nihil adprobarent et adfirmarent nihil adprobare sapientem. sed quia hoc ipsum uerisimile etiam probabile nuncupabant, hinc factum est, ut de illis dicerem.

1.1.12Platon'u ya da Platoncuları veya Akademik filozofları, dinsiz insanları yüceltmemek gerektiği hâlde bu kadar yüceltmem de haklı olarak hoşuma gitmedi; özellikle Hıristiyan öğretinin onların büyük yanılgılarına karşı savunulması gerekirken.

1.1.12

laus quoque ipsa, qua Platonem uel Platonicos seu Academicos philosophos tantum extuli. quantum inpios homines non oportuit, non inmerito mihi displicuit. praesertim contra quorum errores magnos defendenda est Christiana doctrina.

1.1.13Cicero'nun Akademikler kitaplarında kullandığı delillerle karşılaştırılınca, o delilleri en kesin akılla çürüttüğüm kendi sözlerime "saçma" demem de, şaka olsa, daha çok ironi olsa da, söylenmemeliydi.

1.1.13

illud etiam, quod in conparatione argumentorum Ciceronis, quibus in libris suis Academicis usus est, meas nugas esse dixi, quibus illa argumenta certissima ratione refutaui, quamuis iocando dictum sit et magis ironia dicebatur, non debuit tamen dici.

1.1.14Bu eser şöyle başlar: "Ah Romanianus, kendine uygun bir insanı..."

1.1.14

Hoc opus sic incipit: O utinam, Romaniane, hominem sibi aptum.

1.2.12. Mutlu Hayat Üzerine, bir kitap

Mutlu Hayat Üzerine kitabını Akademikler kitaplarından sonra değil, onların arasında yazdım. Doğum günüm vesilesiyle ortaya çıktı ve üç günlük bir tartışmayla tamamlandı; kitabın kendisi bunu yeterince gösterir. O kitapta birlikte araştıranlar olarak şu sonuca vardık: Mutlu hayat, Tanrı'nın tam bilgisinden başka bir şey değildir.

1.2.1

Librum de beata uita non post libros de Academicis, sed inter illos ut scriberem contigit. ex occasione quippe ortus est diei natalis mei et tridui disputatione conpletus, sicut satis ipse indicat. in quo libro constitit inter nos, qui simul quaerebamus, non esse beatam uitam nisi perfectam cognitionem dei.

1.2.2Orada şunları beğenmiyorum: Kitabı yazdığım Mallius Theodorus'a, bilgili ve Hıristiyan bir adam olsa da, hak ettiğinden fazla değer verdim;

1.2.2

Displicet autem illic, quod Mallio Theodoro, ad quem librum ipsum scripsi, quamuis docto et Christiano uiro, plus tribui

1.2.3 orada da sık sık talihi andım;

1.2.3

quam deberem, et quod fortunam etiam illic saepe nominaui,

1.2.4 ve bu hayatta mutlu hayatın, bedeni nasıl olursa olsun yalnız bilgenin ruhunda oturduğunu söyledim. Oysa Elçi, Tanrı'nın tam bilgisini, yani insanın erişebileceği en büyük bilgiyi gelecek hayatta ümit eder. Mutlu hayat denmesi gereken tek hayat odur; orada beden de bozulmaz ve ölümsüz olarak, hiçbir sıkıntı ve direnç olmadan tinine tabi olacaktır. Bu kitabı kendi kodeksimde kesik ve epeyce eksik buldum. Bazı kardeşler de onu böyle istinsah etmiş. Bunları gözden geçirirken, kendisiyle düzeltebileceğim tam bir nüshaya henüz kimsede rastlamamıştım.

1.2.4

et quod tempore uitae huius in solo animo sapientis dixi habitare beatam uitam, quomodolibet se habeat corpus eius, cum perfectam cognitionem dei, hoc est, qua homini maior esse non possit, in futura uita speret apostolus, quae sola beata uita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque inmortale spiritui suo sine ulla molestia uel reluctatione subdetur. sane istum librum in nostro codice interruptum repperi et non parum minus habere, et sic a fratribus quibusdam descriptus est, nec adhuc apud aliquem integrum inueneram, ex quo emendarem, quando haec retractaui.

1.2.5Bu kitap şöyle başlar: "Felsefenin limanına..."

1.2.5

Hic liber sic incipit: Si ad philosophiae portum.

1.3.13. Düzen Üzerine, iki kitap

Aynı zamanda, Akademikler hakkındaki kitapların arasında, Düzen Üzerine iki kitap yazdım. Orada şu büyük soru ele alınır: Bütün iyi ve kötüleri ilâhî takdirin düzeni kapsar mı? Ama konunun anlaşılmasının zor olduğunu, birlikte olduğum kişilerin kavrayışına tartışmayla güçlükle ulaştırılabileceğini görünce, cisimlerden cisimsizlere ilerlemeyi sağlayan öğrenme düzeninden söz etmeyi tercih ettim.

1.3.1

Per idem tempus, inter illos quidem, qui de Academicis scripti sunt, duos etiam libros de ordine scripsi, in quibus quaestio magna uersatur, utrum omnia bona et mala diuinae prouidentiae ordo contineat. sed cum rem uiderem ad intellegendum difficilem satis aegre ad eorum perceptionem, cum quibus agebam, disputando posse perduci, de ordine studendi loqui malui, cum a corporalibus ad incorporalia potest profici.

1.3.2Bu kitaplarda da araya sık sık "talih" kelimesini koymam hoşuma gitmiyor; bedenin hislerini anarken "bedenin" kelimesini eklememem;

1.3.2

Verum et his libris displicet mihi saepe interpositum fortunae uocabulum; et quod non addebam:

1.3.3

corporis, quando sensus corporis nominaui;

1.3.4 birçok azizin pek bilmediği, bazılarının da bildiği hâlde aziz olmadığı özgür sanatlara çok değer vermem;

1.3.4

et quod multum tribui liberalibus disciplinis, quas multi sancti multum nesciunt, quidam etiam sciunt et sancti non sunt;

1.3.5 Musalar'ı, şaka da olsa, tanrıçalar gibi anmam ve hayranlığa kusur demem;

1.3.5

et quod Musas quasi aliquas deas quamuis iocando commemoraui; et quod admirationem uitium nuncupaui;

1.3.7 gerçek dindarlıktan yoksun filozofların fazilet ışığıyla parladığını söylemem;

1.3.7

et quod philosophos non uera pietate praeditos dixi uirtutis luce fulsisse;

1.3.8ve biri hissedilir, öteki akılla kavranır iki dünyayı Platon'un ya da Platoncuların ağzından değil, kendi adıma öyle tavsiye etmem; sanki Rab de "Krallığım dünyadan değildir" değil, "Krallığım bu dünyadan değildir" dediği için bunu işaret etmek istemiş gibi. Oysa bu bir konuşma tarzı olarak da söylenmiş olabilir. Rab Mesih başka bir dünyayı işaret ettiyse de, bu daha uygun biçimde, "Krallığın gelsin" diye dua ettiğimiz şey gerçekleştiğinde yeni gök ve yeni yerin olacağı dünya olarak anlaşılabilir. Platon da, akılla kavranır bir dünya olduğunu söylemekle yanılmadı; eğer Kilise âdetinde bu konuda alışılmadık olan kelimeye değil, şeyin kendisine bakmak istersek. Çünkü o, Tanrı'nın dünyayı yaptığı ebedî ve değişmez akla (ratio) akılla kavranır dünya demiştir. Bunun varlığını inkâr eden, Tanrı'nın yaptığını akılsızca yaptığını, ya da yaparken veya yapmadan önce ne yaptığını bilmediğini söylemek zorunda kalır; çünkü bu, yapmanın aklı O'nda yoktu demektir. Varsa, ki vardı, Platon akılla kavranır dünya demekle onu kastetmiş görünüyor. Yine de Kilise yazılarında yeterince eğitilmiş olsaydık bu adı kullanmazdık.

1.3.8

et quod duos mundos, unum sensibilem, alterum intellegibilem, non ex Platonis uel ex Platonicorum persona, sed ex mea sic commendaui, tamquam hoc etiam dominus significare uoluerit, quia non ait: regnum meum non est de mundo, sed: regnum meum non est de hoc mundo, cum possit et aliqua locutione dictum inueniri et, si alius a domino Christo significatus est mundus, ille congruentius possit intellegi, in quo erit caelum nouum et terra noua, quando conplebitur quod oramus dicentes: adueniat regnum tuum. nec Plato quidem in hoc errauit, quia esse mundum intellegibilem dixit, si non uocabulum, quod ecclesiasticae consuetudini in re illa inusitatum est, sed ipsam rem uelimus adtendere. mundum quippe ille intellegibilem nuncupauit ipsam rationem sempiternam atque incommutabilem, qua fecit deus mundum. quam qui esse negat, sequitur, ut dicat inrationabiliter deum fecisse quod fecit, aut, cum faceret uel antequam faceret, nescisse, quid faceret, si apud eum ratio faciendi non erat. si uero erat, sicut erat, ipsam uidetur Plato uocasse intellegibilem mundum. nec tamen isto nomine nos uteremur, si iam satis essemus litteris ecclesiasticis eruditi.

1.3.9"En iyi ahlâka en büyük çaba gösterilmelidir" dedikten sonra hemen "Çünkü Tanrımız bizi başka türlü işitemez; iyi yaşayanları ise pek kolay işitir" diye eklemem de hoşuma gitmiyor. Çünkü bu, Tanrı günahkârları işitmezmiş gibi söylenmiştir. Bu söz İncil'de geçer, ama henüz Mesih'i tanımamış, ancak O'nun bedenen aydınlattığı biri tarafından söylenmiştir.

1.3.9

Nec illud mihi placet, quod cum dixissem: summa opera danda est optimis moribus, mox addidi: deus enim noster aliter nos exaudire non poterit; bene autem uiuentes facillime exaudiet. sic enim dictum est, tamquam deus non exaudiat peccatores; quod quidem dixit in euangelio, sed ille, qui nondum cognouerat Christum, a quo iam fuerat inluminatus in corpore.

1.3.10Filozof Pythagoras'ı öyle övmem de hoşuma gitmiyor ki, duyan ya da okuyan, Pythagorasçı öğretide hiç yanılgı olmadığına inandığımı sanabilir; oysa birçok yanılgı, hem de ölümcül yanılgılar vardır.

1.3.10

nec illud placet, quod Pythagorae philosopho tantum laudis dedi, ut, qui hanc audit uel legit, possit putare me credidisse nullos errores in Pythagorica esse doctrina, cum sint plures idemque capitales.

1.3.11Bu eser şöyle başlar: "Şeylerin düzenini, Zenobius..."

1.3.11

Hoc opus sic incipit: De ordine rerum, Zenobi.

1.4.14. Soliloquia, iki kitap

Bunlar arasında, en çok bilmek istediğim şeylere dair hakikati akılla araştırma hevesim ve aşkıma göre iki cilt daha yazdım. Yalnız olduğum hâlde, akıl ve ben iki kişiymişiz gibi kendime soruyor, kendime cevap veriyordum. Bu yüzden bu esere Soliloquia (İç Konuşmalar) adını verdim. Ama yarım kaldı. Yine de birinci kitapta, bedenin hissiyle değil zihinle kavranan bilgeliği kavramak isteyenin nasıl olması gerektiği araştırılıp bir ölçüde ortaya konuldu; kitabın sonunda da bir akıl yürütmeyle gerçekten var olanların ölümsüz olduğu sonucuna varıldı. İkinci kitapta ruhun ölümsüzlüğü uzun uzun ele alındı, ama bitirilmedi.

1.4.1

Inter haec scripsi etiam duo uolumina secundum studium meum et amorem ratione indagandae ueritatis de his rebus, quas maxime scire cupiebam, me interrogans mihique respondens, tamquam duo essemus ratio et ego, cum solus essem. unde hoc opus Soliloquia nominaui; sed inperfectum remansit, ita tamen, ut in primo libro quaereretur et utcumque appareret, qualis esse debeat, qui uult percipere sapientiam, quae utique non sensu corporis, sed mente percipitur, et quadam ratiocinatione in libri fine colligitur ea, quae uere sunt, esse inmortalia; in secundo autem de inmortalitate animae diu res agitur et non peragitur.

1.4.2Bu kitaplarda, duada söylediğim şu sözü onaylamıyorum: "Yalnız temizlerin doğruyu bilmesini isteyen Tanrı." Çünkü temiz olmayan birçok kişinin de birçok doğruyu bildiği cevabı verilebilir. Burada temizlerden başkasının bilemeyeceği doğrunun ne olduğu ve bilmenin ne olduğu belirlenmemiştir.

1.4.2

In his sane libris non approbo, quod in oratione dixi: deus, qui nisi mundos uerum scire noluisti. responderi enim potest multos etiam non mundos multa scire uera; neque enim definitum est hic, quid sit uerum, quod nisi mundi scire non possint, et quid sit scire.

1.4.3Orada yazılı şu sözde: "Hissin bilmediği bütün dünya krallığı olan Tanrı", eğer Tanrı anlaşılıyorsa, "ölümlü bedenin hissinin bilmediği" diye kelime eklenmeliydi. "Hissin bilmediği" denen dünya ise doğru olarak, yeni gök ve yeni yerde olacak dünya diye anlaşılır; ama burada da o kelimeler eklenmeli, "ölümlü bedenin hissi" denmeliydi. O zaman hâlâ, hissin asıl olarak bedene ait söylendiği tarzda konuşuyordum. Yukarıda bu konuda söylediğimi sürekli tekrarlamak gerekmez; yazılarımda bu ifade nerede geçerse hatırlanmalıdır.

1.4.3

illud, quod ibi positum est: deus, cuius regnum est totus mundus, quem sensus ignorat, si deus intellegendus est, addenda fuerant uerba, ut diceretur: quem mortalis corporis sensus ignorat. si autem mundus dictus est, quem sensus ignorat, ille recte intellegitur, qui futurus est caelo nouo et terra noua; sed etiam hic addenda erant illa, ut diceretur: mortalis corporis sensus. sed illo more adhuc loquebar, quo sensus proprie corporis appellatur, nec adsidue repetendum est, quod et superius inde iam dixi, sed hoc recolendum, ubicumque ista locutio in meis litteris inuenitur

1.4.4Baba ve Oğul için "Doğuran ve doğurduğu birdir" dediğim yerde "birdirler" demeliydim; nitekim Hakikat'in kendisi açıkça "Ben ve Baba biriz" der.

1.4.4

Et ubi dixi de patre et filio: qui gignit et quem gignit. unum est, dicendum fuit: unum sunt, sicut aperte ipsa ueritas loquitur dicens: ego et pater unum sumus.

1.4.5Ruhun bu hayatta Tanrı'yı anlayınca artık mesut olduğunu söylemem de hoşuma gitmiyor; meğer ki ümitle.

1.4.5

nec illud mihi placet, quod in ista uita deo intellecto iam beatam esse animam dixi, nisi forte spe.

1.4.6"Bilgeliğe bağlanmaya tek bir yolla varılmaz" sözü de iyi durmuyor; sanki "Yol benim" diyen Mesih'ten başka bir yol varmış gibi. Dindar kulakların bu incinmesinden kaçınılmalıydı; gerçi o evrensel yol başkadır, Mezmur'da okuduğumuz "Yollarını bana bildir, Rab, patikalarını bana öğret" sözündeki yollar başkadır.

1.4.6

item quod dixi: ad sapientiae coniunctionem non una uia perueniri non bene sonat; quasi alia uia sit praeter Christum, qui dixit: ego sum uia. uitanda ergo erat haec offensio aurium religiosarum, quamuis alia sit illa uniuersalis uia, aliae autem uiae, de quibus et in Psalmo canimus: uias tuas, domine, notas fac mihi et semitas tuas doce me.

1.4.7Orada söylenen "Bu hissedilir şeylerden büsbütün kaçınılmalıdır" sözünde, sahte filozof Porphyrios'un "Bütün bedenlerden kaçınılmalıdır" görüşünü benimsiyormuşuz sanılmasından sakınılmalıydı. Ben "bütün hissedilirlerden" değil, "bunlardan", yani bozulur olanlardan demiştim. Ama şöyle demek daha iyi olurdu: Gelecek çağın yeni gök ve yeni yerinde böyle hissedilir şeyler olmayacaktır.

1.4.7

in eo, quod ibi dictum est, penitus ista sensibilia fugienda, cauendum fuit, ne putaremur illam Porfyri falsi philosophi tenere sententiam, qua dixit omne corpus esse fugiendum. non autem dixi ego: omnia sensibilia, sed: ista, hoc est corruptibilia; sed hoc potius dicendum fuit, non autem talia sensibilia futura sunt in futuri saeculi caelo nouo et terra noua.

1.4.8Bir yerde, özgür sanatlarda eğitilenlerin bunları öğrenirken kendi içlerinde unutmayla örtülü olanları çıkardıklarını, bir bakıma yeniden kazıp ortaya çıkardıklarını söyledim. Bunu da onaylamıyorum. Çünkü daha inandırıcı olan şudur: Bazı bilgi dallarını bilmeyenler bile iyi sorulduğunda doğru cevaplar verir, çünkü kavrayabildikleri ölçüde ebedî aklın ışığı yanlarında hazırdır; bu değişmez doğruları orada görürler. Platon'a ve onun gibilere göründüğü gibi, bunları bir zamanlar bilip unuttukları için değil. Bu görüşe karşı, üstlendiğim işin fırsat verdiği ölçüde, Teslis Üzerine'nin on ikinci kitabında tartıştım.

1.4.8

Item quodam loco dixi, quod disciplinis liberalibus eruditi sine dubio in se illas obliuione obrutas eruunt discendo et quodam modo refodiunt. sed hoc quoque inprobo. credibilius est enim propterea uera respondere de quibusdam disciplinis etiam inperitos earum, quando bene interrogantur, quia praesens est eis, quando id capere possunt, lumen rationis aeternae, ubi haec inmutabilia uera conspiciunt. non quia ea nouerant aliquando et obliti sunt, quod Platoni uel talibus uisum est. contra quorum opinionem, quantum pro suscepto opere dabatur occasio, in libro duodecimo de trinitate disserui.

1.4.9Bu eser şöyle başlar: "Çok ve çeşitli şeyleri kendi kendime..."

1.4.9

Hoc opus sic incipit: Voluenti mihi multa ac uaria mecum.

1.5.15. Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine, bir kitap

Soliloquia kitaplarından sonra, kırdan Milano'ya dönmüşken Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine kitabını yazdım. Bunu yarım kalan Soliloquia'yı tamamlamak için kendime bir hatırlatma notu gibi düşünmüştüm; ama nasılsa istemediğim hâlde insanların eline geçti ve eserlerim arasında sayılıyor. Akıl yürütmelerinin karışıklığı ve kısalığı yüzünden o kadar kapalıdır ki, okurken benim bile dikkatimi yorar, kendim de güçlükle anlarım.

1.5.1

Post libros Soliloquiorum iam de agro Mediolanium reuersus scripsi librum de inmortalitate animae. quod mihi quasi commonitorium esse uolueram propter Soliloquia terminanda, quae inperfecta remanserant, sed nescio quo modo me inuito exiit in manus hominum et inter mea opuscula nominatur. qui primo ratiocinationum contortione atque breuitate sic obscurus est, ut fatiget, cum legitur, etiam intentionem meam uixque intellegatur a me ipso.

1.5.2Bu kitabın bir delilinde, insan ruhlarından başkasını düşünmeden "Hiçbir şey öğrenmeyende bilgi dalı bulunamaz" dedim. Başka bir yerde de "İlim, bir bilgi dalına ait olandan başka hiçbir şeyi kapsamaz" dedim. Tanrı'nın bilgi dallarını öğrenmediğini, geleceğin önbilgisini de içeren her şeyin ilmine sahip olduğunu düşünmedim. Orada söylenen "Ruhtan başka hiçbir şeyde akılla birlikte hayat yoktur" sözü de böyledir; çünkü Tanrı'da da akılsız hayat yoktur, O'nda en yüksek hayat ve en yüksek akıl vardır. Biraz yukarıda da "Akılla kavranan şey her zaman aynıdır" dedim; oysa ruh da kavranır ve elbette her zaman aynı değildir. "Ruh ebedî akıldan ayrılamaz, çünkü ona yerce bağlı değildir" sözümü de, Kutsal Yazılarda o zaman "Günahlarınız sizinle Tanrı arasını ayırıyor" diye yazılı olanı hatırlayacak kadar eğitilmiş olsaydım söylemezdim. Buradan anlaşılıyor ki, yerce değil cisimsiz olarak bağlı olan şeylerde de ayrılmadan söz edilebilir.

1.5.2

Denique cogitans nihil aliud quam animos hominum in quadam argumentatione eiusdem libri dixi: nec esse in eo, qui nihil discit, disciplina potest; itemque alio loco dixi: nec ullam rem scientia conplectitur, nisi quae ad aliquam pertinet disciplinam, nec uenit in mentem deum non discere disciplinas et habere omnium rerum scientiam, in qua etiam praescientia est futurorum. tale est et illud, quod ibi dictum est, non esse uitam cum ratione ulli nisi animae; neque enim deo sine ratione uita est, cum apud eum et summa uita et summa sit ratio. et illud aliquanto superius dixi, id, quod intellegitur, eius modi esse semper, cum intellegatur et animus, qui utique non eius modi est semper. quod uero dixi: animum propterea non posse ab aeterna ratione separari, quia non ei localiter iungitur, profecto non dixissem, si iam tunc essem litteris sacris ita eruditus, ut recolerem, quod scriptum est: peccata uestra separant inter uos et deum. unde intellegi datur etiam earum rerum posse dici separationem, quae non locis. sed incorporaliter iuncta fuerant.

1.5.3"Ruh bedenden yoksunsa bu dünyada değildir" sözünde ne kastettiğimi de hatırlayamadım. Ölülerin ruhları ya bedenden yoksun değil mi ya da bu dünyada değil mi? Sanki cehennem bu dünyada değilmiş gibi! Ama bedenden yoksunluk iyi bir anlamda da olabildiği için, belki beden adıyla bedenin vebalarını kastetmişimdir. Öyleyse kelimeyi çok alışılmadık biçimde kullanmışım demektir.

1.5.3

Quid sit etiam, quod dixi: anima si caret corpore, in hoc mundo non est, non potui recordari. numquid enim animae mortuorum aut non carent corpore aut in hoc mundo non sunt? quasi uero inferi non sint in hoc mundo. sed quia carere corpore in bono potest, fortasse nomine corporis pestes corporeas appellaui. quod si ita est, nimis insolenter uerbo usus sum.

1.5.4Şu söz de düşüncesizce söylenmiştir: "En yüksek özden bedene, var olduğu kadar var olduğu görünüm ruh aracılığıyla verilir. Demek ki beden ruh aracılığıyla var olur ve canlandırıldığı ölçüde vardır; ister bütün olarak, dünya gibi, ister tek tek, dünyadaki her hayvan gibi." Bunun hepsi tamamen düşüncesizce söylenmiştir.

1.5.4

illud quoque temere dictum est: a summa essentia speciem corporis per animam tribui, qua est, in quantumcumque est. per animam ergo corpus subsistit et eo ipso est, quo animatur, siue uniuersaliter, ut mundus, siue particulariter, ut unum quodque animal intra mundum; hoc totum prorsus temere dictum est.

1.5.5Bu kitap şöyle başlar: "Bir yerde bilgi dalı varsa..."

Milano'da vaftiz almak üzereyken, aynı dönemde bilgi dalları hakkında kitaplar yazmaya da giriştim. Benimle birlikte olan ve bu tür çalışmalardan uzak durmayan kişilere sorular soruyor, sanki belli adımlarla cisimlerden cisimsizlere ulaşmak ya da ulaştırmak istiyordum. Ama bunlardan yalnız gramer kitabını bitirebildim, onu da sonra dolabımızdan kaybettim; bir de musiki hakkında, ritim denen kısma dair altı cilt. Bu altı kitabı da vaftiz olduktan ve İtalya'dan Afrika'ya döndükten sonra yazdım; Milano'da bu bilgi dalına ancak başlamıştım. Aynı şekilde orada başladığım öteki beş daldan, yani diyalektik, retorik, geometri, aritmetik ve felsefeden yalnız başlangıçlar kaldı. Onları da kaybettik, ama bazılarının elinde bulunduğunu sanıyorum.

1.5.5

Hic liber sic incipit: Si alicubi est disciplina. Per idem tempus, quo Mediolani fui baptismum percepturus, etiam disciplinarum libros conatus sum scribere interrogans eos, qui mecum erant atque ab huius modi studiis non abhorrebant, per corporalia cupiens ad incorporalia quibusdam quasi passibus certis uel peruenire uel ducere. sed earum solum de grammatica librum absoluere potui, quem postea de armario nostro perdidi, et de musica sex uolumina, quantum adtinet ad eandem partem, quae rythmus uocatur. sed eosdem sex libros iam baptizatus iamque ex Italia regressus in Africam scripsi; incoaueram quippe tantummodo istam apud Mediolanium disciplinam. de aliis uero quinque disciplinis illic similiter incoatis, de dialectica, de rhetorica, de geometrica, de arithmetica, de philosophia, sola principia remanserunt, quae tamen etiam ipsa perdidimus, sed haberi ab aliquibus existimo.

1.6.16. Katolik Kilise'nin Ahlâkı ve Manicilerin Ahlâkı Üzerine, iki kitap

Vaftiz olduktan sonra Roma'dayken, Manicilerin sahte ve aldatıcı perhizkârlık ve perhiz övünmelerine sessiz kalamadım. Bununla bilgisizleri aldatmak için kendilerini, karşılaştırılamayacakları gerçek Hıristiyanlardan üstün tutuyorlardı. Bu yüzden iki kitap yazdım: biri Katolik Kilise'nin ahlâkı, öteki Manicilerin ahlâkı üzerine.

1.6.1

Iam baptizatus autem cum Romae essem nec tacitus ferre possem Manicheorum iactantiam de falsa et fallaci continentia uel abstinentia, qua se ad inperitos decipiendos ueris Christianis, quibus conparandi non sunt, insuper praeferunt, scripsi duos libros, unum de moribus ecclesiae catholicae et alterum de moribus Manicheorum.

1.6.2Katolik Kilise'nin ahlâkı üzerine olan kitapta "Senin için bütün gün eziliyoruz, koyunlar gibi sayıldık" diye okunan tanıklığı koyduğum yerde, henüz alışık olmadığım Kutsal Yazıları az hatırladığım için kodeksimin hatası beni yanılttı. Aynı çevirinin başka kodekslerinde "Senin için eziliyoruz" değil, "Senin için ölüme uğratılıyoruz" yazar; başkaları bunu tek kelimeyle "öldürülüyoruz" demiştir. Yunanca kitaplar bunun daha doğru olduğunu gösterir; eski ilâhî Yazıların Latince çevirisi de Yetmişler'e göre bu dilden yapılmıştır. Yine de "Senin için eziliyoruz" sözlerine göre tartışarak birçok şey söyledim. Bunları konunun kendisi bakımından yanlış diye reddetmiyorum; ama eski ve yeni Yazıların göstermek istediğim uyumunu, en azından bu sözlerden göstermiş değilim. Yanılgının bana nereden sızdığını söyledim; aynı uyumu başka tanıklıklardan yeterince gösterdim.

1.6.2

In eo igitur, qui est de moribus ecclesiae catholicae, ubi posui testimonium, in quo legitur, quoniam propter te adficimur tota die, aestimati sumus ut oues, mendositas nostri codicis me fefellit minus memorem scripturarum, in quibus nondum adsuetus eram. nam eiusdem interpretationis alii codices non habent: propter te adficimur, sed propter te morte adficimur, quod uno uerbo alii dixerunt mortificamur. hoc esse uerius graeci libri indicant, ex qua lingua in latinam secundum Septuaginta interpretes ueterum diuinarum scripturarum est facta translatio. et tamen secundum haec uerba, id est: propter te adficimur, multa disputans dixi, quae in ipsis rebus non tamquam falsa inprobo, uerum tamen conuenientiam scripturarum ueterum et nouarum, quam demonstrare cupiebam, ex his dumtaxat uerbis non utique demonstraui. unde autem mihi error obrepserit, dixi; ex aliis uero testimoniis eandem conuenientiam sufficienter ostendi.

1.6.3Biraz sonra Bilgelik kitabından kendi kodeksime göre bir tanıklık koydum. Orada şöyle yazılıydı: "Bilgelik ölçülülüğü, adaleti ve fazileti öğretir." Bu kelimelere göre doğru şeyler anlattım, ama bir yazı hatası vesilesiyle bulunmuş şeylerdi. Çünkü bilgeliğin, "ölçülülük" adıyla işaret edildiğini düşündüğüm seyrin hakikatini ve öteki ikisiyle, adalet ve faziletle anlaşılmasını istediğim eylemin dürüstlüğünü öğretmesinden daha doğru ne olabilir? Oysa aynı çevirinin daha doğru kodekslerinde "Ölçülülüğü, bilgeliği, adaleti ve fazileti öğretir" yazar. Latince çevirmen bunlarla filozofların ağzından pek düşmeyen o dört fazileti adlandırmıştır: İtidale "ölçülülük" demiş, basirete "bilgelik" adını vermiş, cesareti "fazilet" kelimesiyle dile getirmiş, yalnız adaleti kendi adıyla çevirmiştir. Bu dört faziletin aynı Bilgelik kitabında Yunanların verdiği adlarla anıldığını çok sonra Yunanca kodekslerde bulduk.

1.6.3

Et paulo post testimonium posui de libro Sapientiae secundum codicem nostrum, in quo scriptum erat: sobrietatem enim sapientia docet et iustitiam et uirtutem, et secundum haec uerba disserui res quidem ueras, sed ex occasione mendositatis inuentas. quid enim uerius, quod sapientia doceat ueritatem contemplationis, quam nomine sobrietatis significatam putaui, et actionis probitatem, quam per duo alia intellegi uolui, per iustitiam atque uirtutem, cum codices eiusdem interpretationis ueriores habeant: sobrietatem enim et sapientiam docet et iustitiam et uirtutem? his enim omnibus latinus interpres quattuor illas uirtutes, quae maxime in ore philosophorum esse adsolent, nominauit, sobrietatem appellans temperantiam, prudentiae inponens nomen sapientiam, fortitudinem uero uirtutis uocabulo enuntians, solam iustitiam suo nomine interpretatus est. has autem quattuor uirtutes in eodem libro Sapientiae suis nominibus appellatas, sicut a Graecis uocantur, longe postea repperimus in codicibus graecis.

1.6.4Süleyman'ın kitabından koyduğum "Boşuna uğraşanların boşluğu, dedi Vaiz" sözünü birçok kodekste okudum, ama Yunancası böyle değildir; "Boşlukların boşluğu" der. Bunu sonra gördüm ve "boşuna uğraşanların" değil "boşlukların" yazan Latince kodekslerin daha doğru olduğunu anladım. Yine de bu hata vesilesiyle tartıştıklarımın doğru olduğu konunun kendisinden bellidir.

1.6.4

item quod posui de libro Salomonis: uanitas uanitantium, dixit Ecclesiastes, in multis quidem codicibus legi, sed hoc graecus non habet; habet autem: uanitas uanitatum, quod postea uidi, et inueni eos latinos esse ueriores, qui habent uanitatum, non uanitantium. ex occasione tamen huius mendositatis quaecumque disserui, uera esse ipsis rebus apparet.

1.6.5"Bilmek istediğimiz Varlık'ı, yani Tanrı'yı önce tam bir sevgiyle sevelim" dememe gelince, "tam" yerine "saf" demek daha iyi olurdu; meğer ki yüz yüze gördüğümüzde Tanrı sevgisinin daha büyük olmayacağı düşünülsün. Demek ki bu söz şöyle anlaşılmalıdır: İmanla yürüdüğümüz sürece olabilecek en büyük sevgiye "tam" denmiştir. Görerek yürüdüğümüzde daha tam, hatta en tam olacaktır.

1.6.5

Quod autem dixi: eum ipsum, quem cognoscere uolumus, hoc est deum, prius plena caritate diligamus, melius diceretur: sincera quam plena, nisi forte putatur caritatem dei non futuram esse maiorem, quando uidebimus facie ad faciem. sic itaque hoc accipiatur, tamquam plena dicta sit, qua maior esse non possit, quamdiu ambulamus per fidem; erit enim plenior, immo plenissima, sed per speciem.

1.6.6Yoksullara yardım edenler için, ruhları hiçbir acıyla sarsılmayacak kadar bilge olsalar bile merhametli denmesi gerektiğini söylemem, bu hayatta böyle bilgeler olduğunu belirlemişim gibi anlaşılmamalıdır. Çünkü "olduklarından" demedim, "olsalar bile" dedim.

1.6.6

item quod dixi de his, qui subueniunt indigentibus, quia misericordes uocantur, etiam si sapientes usque adeo sint, ut iam nullo animi dolore turbentur, non sic accipiendum est, tamquam definierim in hac uita esse tales sapientes; non enim dixi: cum sint, sed dixi: etiam si sint.

1.6.7Başka bir yerde şöyle dedim: "Bu insan sevgisi, memelerine sarılan ruhu besleyip güçlendirdiğinde, ruh Tanrı'yı izlemeye yeterli olur. O'nun yüceliği, ruh bu yeryüzünde oturduğu sürece yetecek ölçüde kendini açmaya başlayınca öyle büyük bir sevgi ateşi doğar, öyle büyük bir ilâhî aşk yangını yükselir ki, bütün kusurlar yanıp kül olduğunda, kutsanmış ve arınmış insanda 'Ben yakıp yok eden ateşim' sözünün ne kadar ilâhî söylendiği yeterince görünür." Pelagiusçular burada bu olgunluğun bu ölümlü hayatta olabileceğini söylediğimi sanabilirler. Sanmasınlar. Tanrı'yı izlemeye yeterli olmuş ve bütün kusurları yakacak kadar büyük olan sevgi ateşi bu hayatta doğup büyüyebilir; ama doğuş sebebini gerçekleştirmek, yani insanda hiç kusur bırakmamak burada mümkün değildir. Yine de bu büyük iş, gerçekleşebileceği yerde ve zamanda aynı sevgi ateşiyle gerçekleşir. Öyle ki, yeniden doğuş yıkanması, insanın doğumunun getirdiği ve haksızlığının biriktirdiği bütün günahların suçluluğundan nasıl arındırıyorsa, o olgunluk da, insan zayıflığının bu çağda onlarsız olamayacağı bütün kusurların lekesinden arındıracaktır. Elçi'nin şu sözü de böyle anlaşılmalıdır: "Mesih Kilise'yi sevdi ve onun için kendini verdi; onu sözle su yıkanmasıyla temizleyerek, lekesiz, buruşuksuz ve böyle bir şeyi olmayan şanlı bir Kilise olarak kendine sunmak için." Kilise'nin temizlendiği sözle su yıkanması budur. Ama bütün Kilise, burada olduğu sürece "Borçlarımızı bağışla" dediğine göre, burada elbette lekesiz ve buruşuksuz değildir; yine de burada aldığı şeyden, burada olmayan o şana ve olgunluğa götürülür.

Başlığı Manicilerin Ahlâkı Üzerine olan öteki kitapta şu söz:

1.6.7

Alio loco, ubi dixi: iam uero, cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus suis nutrierit et roborauerit animum, sequendo deo factus est idoneus; ubi eius maiestas ex tanta parte, quanta animi, dum terrae huius inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit, tantus caritatis ardor innascitur et tantum diuini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus uitiis in homine sanctificato atque purgato satis appareat, quam diuine dictum sit: ego sum ignis consumens, possunt putare Pelagiani istam perfectionem in hac mortali uita me dixisse posse contingere. sed non hoc putent. ardor quippe caritatis sequendo deo factus idoneus et tam magnus, ut uitia cuncta consumat, in hac uita nasci et crescere potest, perficere uero, propter quod nascitur, ut nullum insit homini uitium, non consequenter hic potest, quamuis tanta ista res eodem ardore caritatis perficiatur, ubi perfici et quando perfici potest, ut. quemadmodum lauacrum regenerationis purgat a reatu omnium peccatorum, quae humana traxit natiuitas et contraxit iniquitas, ita illa perfectio purget ab omnium labe uitiorum, sine quibus esse non potest humana in hoc saeculo infirmitas. sicut accipiendum est etiam quod dixit apostolus: Christus dilexit ecclesiam et semet ipsum tradidit pro ea, mundans eam lauacro aquae in uerbo, ut exhiberet sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi. hic est enim lauacrum aquae in uerbo, quo mundatur ecclesia. sed cum tota dicat, quamdiu hic est: dimitte nobis debita nostra. non utique hic est sine macula aut ruga aut aliquid huius modi, ex eo tamen, quod hic accipit, ad illam gloriam, quae hic non est, perfectionemque perducitur. In alio libro, cuius est titulus: de moribus Manicheorum, illud.

1.6.8"Tanrı'nın iyiliği bütün eksilen şeyleri öyle düzenler ki, düzenli hareketlerle eksildikleri yere dönünceye kadar en uygun olabilecekleri yerde olurlar." Bu, Origenes'in sandığı gibi her şey eksildiği yere dönecekmiş gibi değil, dönenlerin hepsi öyle diye anlaşılmalıdır. Çünkü ebedî ateşle cezalandırılacak olanlar eksildikleri Tanrı'ya dönmeyeceklerdir. Gerçi bütün eksilen şeyler en uygun olabilecekleri yerde olacak biçimde düzenlenir, çünkü dönmeyenler de cezada en uygun yerdedir.

1.6.8

quod dixi: dei bonitas omnia deficientia sic ordinat, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, donec ordinatis motibus ad id recurrant, unde defecerunt, non sic accipiendum est, tamquam omnia recurrant ad id, unde defecerunt, sicut Origeni uisum est, sed ea omnia, quae recurrunt. non enim recurrent ad deum, a quo defecerunt, qui sempiterno igne punientur, quamuis omnia deficientia sic ordinentur, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, quia et illi, qui non recurrunt, congruentissime in poena sunt.

1.6.9Başka bir yerde şöyle dedim: "Bok böceklerinin, yuvarlak top yapıp gömdükleri çamurdan çıktığından hemen hiç kimse şüphe etmez." Oysa birçok kişi bu örneğin doğruluğundan şüphe eder, birçok kişi de hiç duymamıştır.

1.6.9

alio loco: nemo fere, inquam, de scarabeis dubitat, quin de limo in pilam rotundato ab his atque obruto existant, cum hoc exemplum utrum uerum sit multi dubitant, multi ne audierint quidem.

1.6.10Bu eser şöyle başlar: "Başka kitaplarda yeterince ele aldığımızı sanıyorum."

1.6.10

Hoc opus sic incipit: In aliis libris satis opinor egisse nos.

1.7.17. Ruhun Büyüklüğü Üzerine, bir kitap

Aynı şehirde, ruh hakkında birçok şeyin sorulup tartışıldığı bir diyalog yazdım: Nereden gelir, nasıldır, ne kadar büyüktür, neden bedene verilmiştir, bedene geldiğinde nasıl olur, ayrıldığında nasıl olur? Ama ne kadar büyük olduğu çok özenli ve ince biçimde tartışıldığı için, yani mümkünse onun cisimsel bir büyüklüğü olmadığını, yine de büyük bir şey olduğunu göstermek için, bütün kitap bu tek araştırmadan ad aldı ve Ruhun Büyüklüğü Üzerine denildi.

1.7.1

In eadem urbe scripsi dialogum, in quo de anima multa quaeruntur ac disseruntur, id est unde sit, qualis sit, quanta sit, cur corpori fuerit data, cum ad corpus uenerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit. sed quoniam quanta sit diligentissime ac subtilissime disputatum est, ut eam, si possemus, ostenderemus corporalis quantitatis non esse et tamen magnum aliquid esse, ex hac una inquisitione totus liber nomen accepit, ut appellaretur de animae quantitate.

1.7.2O kitapta, ruhun bütün sanatları kendisiyle birlikte getirdiğinin bana göründüğünü ve öğrenmek denen şeyin hatırlamaktan başka bir şey olmadığını söyledim. Bu, sanki ruhun başka bir bedende ya da başka yerde, bedende ya da bedenden dışarıda bir zamanlar yaşadığı ve burada öğrenmediği hâlde sorulunca cevap verdiği şeyleri başka bir hayatta önceden öğrendiği onaylanıyormuş gibi anlaşılmamalıdır. Çünkü bu eserde yukarıda da söylediğimiz gibi, ruh akılla kavranır bir tabiat olduğu için bunu yapabilir: Yalnız akılla kavranır değil, değişmez şeylere de bağlanmıştır. Öyle bir düzende yaratılmıştır ki, bağlı olduğu bu şeylere ya da kendine yöneldiğinde, onları gördüğü ölçüde onlar hakkında doğru cevap verir. Bütün sanatları da bu şekilde getirmiş ve taşıyor değildir. Bedenin hislerine ait sanatlarda, tıbbın çoğu ve astronominin tamamı gibi, burada öğrendiğinden başkasını söyleyemez. Yalnız anlayışın kavradığı şeylere ise, dediğim sebeple, kendi kendine ya da başkası tarafından iyi sorulup hatırlatıldığında cevap verir.

1.7.2

In eo libro illud, quod dixi, omnes artes animam secum adtulisse mihi uideri nec aliud quicquam esse id, quod dicitur discere, quam reminisci et recordari, non sic accipiendum est, quasi ex hoc adprobetur animam uel in alio corpore uel alibi siue in corpore siue extra corpus aliquando uixisse et ea, quae interrogata respondet, cum hic non didicerit, in alia uita ante didicisse. fieri enim potest, sicut iam in hoc opere supra diximus, ut hoc ideo possit, quia natura intellegibilis est, ut conectatur non solum intellegibilibus uerum etiam inmutabilibus rebus, eo ordine facta, ut, cum se ad eas res mouet, quibus conexa est, uel ad se ipsam, in quantum eas uidet, in tantum de his uera respondeat. nec sane omnes artes eo modo secum adtulit ac secum habet; nam de artibus, quae ad sensus corporis pertinent, sicut multa medicinae, sicut astrologiae omnia, nisi quod hic didicerit non potest dicere. ea uero, quae sola intellegentia capit, propter id, quod dixi, cum uel a se ipsa uel ab alio fuerit bene interrogata et recordata, respondet.

1.7.3Başka bir yerde şöyle dedim: "Burada daha çok şey söylemek, sana bir şey öğütler gibi kendimi de zorlamak isterdim; öyle ki en çok kendimi borçlu olduğum kendime dönmekten başka bir şey yapmayayım." Burada "en çok kendimi borçlu olduğum Tanrı'ya dönmek" demeliydim gibi görünüyor. Ama insan önce kendine iade edilmeli ki, orayı bir basamak yaparak oradan yükselip Tanrı'ya çıksın. Tıpkı o küçük oğulun önce kendine dönüp sonra "Kalkıp babama gideceğim" demesi gibi. Bu yüzden böyle konuştum. Nitekim hemen ekledim: "Ve böylece efendisine dost bir köle olayım." Demek ki "en çok kendimi borçlu olduğum" sözünü insanlara göre söyledim; çünkü kendime öteki insanlardan daha çok borçluyum, ama Tanrı'ya kendimden daha çok borçluyum.

1.7.3

Alio loco: uellem, inquam, hinc plura dicere ac me ipsum constringere, dum quasi tibi praecipio, ut nihil aliud agerem, quam redderer mihi, cui me maxime debeo. ubi uideor dicere potius debuisse: redderer deo, cui me maxime debeo. sed quoniam prius sibi ipse homo reddendus est, ut illic quasi gradu facto inde surgat atque adtollatur ad deum, sicut filius ille minor prius reuersus est ad semet ipsum et tunc ait: surgam et ibo ad patrem meum, ideo sic sum locutus. denique mox addidi: atque ita fieri amicum mancipium domino. quod ergo dixi: cui me maxime debeo, ad homines rettuli; magis enim mihi me debeo quam hominibus ceteris, quamuis deo magis quam mihi.

1.7.4Bu kitap şöyle başlar: "Boş vaktinin bol olduğunu gördüğüme göre."

1.7.4

Hic liber sic incipit: Quoniam uideo te abundare otio.

1.8.18. Hür İrade Üzerine, üç kitap

Henüz Roma'da bulunurken kötülüğün nereden geldiğini tartışarak araştırmak istedik. Tartışmayı şöyle yürüttük: Bu konuda ilâhî otoriteye boyun eğerek inandığımız şeyi, Tanrı'nın yardımıyla tartışarak başarabildiğimiz ölçüde, dikkatle incelenmiş akıl anlayışımıza da götürsün. Akılla özenle inceledikten sonra kötülüğün iradenin hür seçiminden başka yerden çıkmadığı sonucuna vardığımız için, bu tartışmanın doğurduğu üç kitaba Hür İrade Üzerine adı verildi. İkinci ve üçüncüsünü Afrika'da, Hippo Regius'ta presbiter olarak atandıktan sonra, o zaman elimden geldiği kadar tamamladım.

1.8.1

Cum adhuc Romae demoraremur, uoluimus disputando quaerere, unde sit malum, et eo modo disputauimus, ut, si possemus, id quod de hac re diuinae auctoritati subditi credebamus etiam ad intellegentiam nostram, quantum disserendo opitulante deo agere possemus, ratio considerata et pertractata perduceret. et quoniam constitit inter nos diligenter ratione discussa malum non exortum nisi ex libero uoluntatis arbitrio, tres libri, quos eadem disputatio peperit, appellati sunt de libero arbitrio. quorum secundum et tertium in Africa iam Hippone Regio presbyter ordinatus, sicut tunc potui, terminaui.

1.8.2Bu kitaplarda o kadar çok konu tartışılmıştır ki, ya çözemediğim ya da o anda uzun konuşma gerektiren bazı sorular karşımıza çıkınca ertelendi. Bu soruların hakikate daha uygun olan yanı belli olmayınca, iki yandan ya da bütün yanlarından akıl yürütmemiz şu sonuca bağlandı: Hangisi doğru olursa olsun, Tanrı'nın övülmesi gerektiğine inanılsın, hatta bu gösterilsin. Tartışma, kötülüğün iradenin hür seçiminden çıktığını inkâr eden ve öyleyse her tabiatın yaratıcısı Tanrı'nın suçlanması gerektiğini ileri sürenler için üstlenilmişti. Bunlar Manicilerdir ve dinsiz yanılgılarına göre, değişmez ve Tanrı ile aynı ölçüde ebedî bir kötülük tabiatı getirmek isterler. Tanrı'nın, seçilmişlerini öyle önceden belirlediği, onlardan hür iradeyi artık kullananların iradelerini de kendisinin hazırladığı lütfu hakkında ise, soru böyle konduğu için bu kitaplarda hiçbir şey tartışılmadı. Bu lütfun anılması için bir fırsat çıktığında geçerken anıldı; konu buymuş gibi emekli bir akıl yürütmeyle savunulmadı. Çünkü kötülüğün nereden geldiğini sormak başka, önceki iyiye nasıl dönüleceğini ya da daha büyük iyiye nasıl varılacağını sormak başkadır.

1.8.2

In his libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones, quas uel enodare non poteram uel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte uel ex omnibus earundem quaestionum partibus, in quibus non apparebat, quid potius congrueret ueritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut, quodlibet eorum uerum esset, laudandus crederetur uel etiam ostenderetur deus. propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero uoluntatis arbitrio mali originem duci et deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt, eo modo uolentes secundum suae inpietatis errorem — Manichei enim sunt — inmutabilem quandam et deo coaeternam introducere naturam mali. de gratia uero dei, qua suos electos sic praedestinauit, ut eorum, qui iam in eis utuntur libero arbitrio, ipse etiam praeparet uoluntates, nihil in his libris disputatum est propter hoc proposita quaestione. ubi autem incidit locus, ut huius gratiae commemoratio fieret, transeunter commemorata est, non, quasi inde ageretur, operosa ratiocinatione defensa. aliud est enim quaerere, unde sit malum, et aliud est quaerere, unde redeatur ad pristinum uel ad maius perueniatur bonum.

1.8.3Bu nedenle, iradenin hür seçimini lütfa yer bırakmayacak biçimde savunan, onun liyakatimize göre verildiğini ileri süren yeni sapkın Pelagiusçular, o tartışmanın gereği olarak bu kitaplarda hür irade lehine çok şey söyledim diye, sanki onların davasını gütmüşüm gibi böbürlenmesinler. Birinci kitapta, kötü işlerin Tanrı'nın adaletiyle cezalandırıldığını söyledim ve ekledim: "İrade ile yapılmasalardı adil olarak cezalandırılmazlardı." Yine iyi iradenin bedenin ve dış şeylerin bütün iyilerinden haklı olarak üstün tutulacak kadar büyük bir iyilik olduğunu gösterirken dedim ki: "Görüyorsun ki, sanırım, bu kadar büyük ve gerçek iyiye sahip olmak ya da ondan yoksun kalmak irademizde bulunuyor. İradede iradenin kendisinden daha çok ne bulunabilir?" Başka bir yerde: "Daha önce hiç bilge olmamış olsak bile, övülecek ve mutlu hayatı irademizle, çirkin ve sefil hayatı irademizle hak ettiğimizden ve yaşadığımızdan şüphe etmemiz için ne sebep var?" Yine başka yerde: "Buradan çıkan sonuç şudur: Doğru ve ahlâkça güzel yaşamak isteyen, bunu geçici şeylerden üstün tutarak isterse, bu kadar büyük şeye o kadar kolaylıkla ulaşır ki, onun için istediğine sahip olmak istemekten başka bir şey değildir." Bir başka yerde: "Bakmaya dönme zamanı gelen o ebedî kanun bunu değişmez bir sağlamlıkla pekiştirmiştir: Liyakat iradededir, ödül ve ceza ise saadet ve sefalettedir." Başka yerde: "Herkesin neyi izleyip benimsemeyi seçeceğinin iradede olduğu anlaşıldı." İkinci kitapta: "İnsan, insan olduğu ölçüde bir iyidir, çünkü isteyince doğru yaşayabilir." Başka yerde: "Ancak aynı iradenin hür seçimiyle doğru davranılabilir." Üçüncü kitapta: "İradeyi değişmez iyiden değişir iyiye çeviren bu hareketin nereden çıktığını sormaya ne gerek var? Çünkü onun ancak ruha ait, iradî ve bu yüzden suçlanabilir olduğunu itiraf ediyoruz ve bu konudaki bütün yararlı öğreti, bu hareketi kınayıp durdurarak irademizi zamansal düşüşten ebedî iyinin tadına varmaya döndürmeye yarar." Başka yerde: "Hakikat senin içinden gizlice haykırıyor. Çünkü istediğimizde yaptığımızdan başka bir şeyin elimizde olduğunu düşünemezdin. Bu yüzden hiçbir şey irade kadar elimizde değildir. Çünkü o, istediğimiz anda hiç aralık olmadan hazırdır." Yine başka yerde: "Yapman gerekeni gördüğün için övülüyorsan, onu ancak değişmez hakikat olan Tanrı'da görebildiğine göre, istemeyi buyuran, yapabilmeyi sağlayan ve istememeyi cezasız bırakmayan ne kadar daha övülmeli!" Sonra ekledim: "Herkes aldığı şeyi borçluysa ve insan zorunlu olarak günah işleyecek biçimde yaratıldıysa, günah işlemek borcudur. Günah işlediğinde borcunu yapar. Bunu söylemek cinayetse, kimseyi tabiatı günaha zorlamaz." Bir kez daha: "İradeden önce iradenin sebebi ne olabilir? Çünkü ya o da iradedir ve iradenin bu kökünden ayrılmış olunmaz, ya da irade değildir ve günahı yoktur. Demek ki ya irade günahın ilk sebebidir ya da hiçbir günah günahın ilk sebebi değildir; günah işleyenden başkasına da günah yüklenemez. Öyleyse iradeden başkasına haklı olarak yüklenemez." Biraz sonra: "Hiçbir şekilde sakınılamayacak şeyde kim günah işler? Oysa günah işleniyor: Demek ki sakınılabilir." Pelagius bir kitabında bu sözümü tanık olarak kullandı. O kitaba cevap verdiğimde kitabımın adının Tabiat ve Lütuf Üzerine olmasını istedim.

1.8.3

Quapropter noui heretici Pelagiani, qui liberum sic asserunt uoluntatis arbitrium, ut gratiae dei non relinquant locum, quandoquidem eam secundum merita nostra dari adserunt, non se extollant, quasi eorum egerim causam, quia multa in his libris dixi pro libero arbitrio, quae illius disputationis causa poscebat. dixi quippe in primo libro male facta iustitia dei uindicari et addidi: non enim iuste uindicarentur, nisi fierent uoluntate. item cum ipsam bonam uoluntatem tam magnum bonum esse monstrarem, ut omnibus corporis et extraneis bonis merito anteponeretur, dixi: uides igitur iam, ut existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uel careamus tanto et tam uero bono; quid enim tam in uoluntate quam ipsa uoluntas sita est? et alio loco: quid ergo causa est, inquam, cur dubitandum putemus, etiamsi numquam antea sapientes fuimus, uoluntate nos tamen laudabilem et beatam uitam, uoluntate turpem et miseram mereri ac degere? itemque alio loco: ex quo conficitur, inquam, ut quisquis recte honesteque uult uiuere, si id se uelle prae fugacibus rebus uelit, adsequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum uelle sit habere, quod uoluit. itemque alibi dixi: hoc enim aeterna lex illa, ad cuius considerationem redire iam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uoluntate meritum sit, in beatitate autem et miseria praemium atque supplicium. et alio loco: quid, inquam, quisque sectandum et amplectendum eligat, in uoluntate esse positum constitit. et in secundo libro: homo enim ipse, inquam, in quantum homo est, aliquod bonum est, quia recte uiuere, cum uult, potest. et alio loco dixi: recte fieri non posse nisi eodem libero uoluntatis arbitrio. et in libro tertio: quid opus est quaeri, inquam, unde iste motus existat, quo uoluntas auertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum non nisi animi et uoluntarium et ob hoc culpabile esse fateamur omnisque de hac re disciplina utilis ad id ualeat, ut eo motu inprobato atque cohibito uoluntatem nostram ad fruendum sempiterno bono a lapsu temporali conuertamus? et in alio loco: obscure, inquam, de te ueritas clamat. non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra nisi quod, cum uolumus, facimus. quapropter nihil tam in nostra potestate quam ipsa uoluntas est. ea enim prorsus nullo interuallo mox, ut uolumus, praesto est. item alio loco: si enim tu laudaris, inquam, uidendo, quid facere debeas, cum id non uideas nisi in illo, qui est incommutabilis ueritas, quanto magis ille, qui et uelle praecepit et posse praebuit et non inpune nolle permisit. deinde subiunxi dicens: si enim hoc debet quisque, quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet, ut peccet. cum uero peccat, quod debet facit; quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit, ut peccet. et iterum: quae tandem esse poterit, inquam, ante uoluntatem causa uoluntatis? aut enim et ipsa uoluntas est et a radice ista uoluntatis non receditur, aut non est uoluntas et peccatum nullum habet. aut igitur uoluntas est primum causa peccandi aut nullum peccatum est prima causa peccandi, nec est, cui inputetur peccatum nisi peccanti. non ergo est, cui recte inputetur nisi uoluntati. et paulo post: quis, inquam, peccat in eo, quod nullo modo cauere potest? peccatur autem: caueri igitur potest. quo testimonio meo in quodam libro suo Pelagius usus est. cui libro cum respondissem, titulum libri mei esse uolui: de natura et gratia.

1.8.4Tanrı'nın lütfu, o zaman konusu olmadığı için bu ve buna benzer sözlerimde anılmadığından, Pelagiusçular bizim onların görüşünde olduğumuzu sanıyor ya da sanabilir. Ama boşuna sanıyorlar. Çünkü günah işlenen de doğru yaşanan da irade, burada sözlerimizle ele aldığımız irade, Tanrı'nın lütfuyla, günahın kölesi olduğu kölelikten kurtarılmaz ve kusurları yenmek için yardım görmezse, ölümlüler doğru ve dindarca yaşayamaz. Onu kurtaran bu ilâhî iyilik de iradenin önüne geçmeseydi, liyakatine verilmiş olur, karşılıksız verilen lütuf olmazdı. Bu lütfun düşmanları olan bu yeni sapkınları çürütürken başka eserlerimizde bunu yeterince ele aldık. Bununla birlikte, hür irade üzerine olan bu kitaplarda da, onlar henüz ortada olmadığı için onlara karşı değil Manicilere karşı yazılmış olmalarına rağmen, onların lanetli bir dinsizlikle kaldırmaya çalıştıkları Tanrı'nın bu lütfu hakkında büsbütün susmadık. İkinci kitapta, yalnız büyük değil en küçük iyilerin de ancak bütün iyilerin kaynağı olan Tanrı'dan gelebileceğini söyledik. Biraz sonra da şunu: "Doğru yaşamayı sağlayan faziletler büyük iyilerdir; onlarsız doğru yaşanabilen herhangi bir cismin görünümleri en küçük iyilerdir; onlarsız doğru yaşanamayan ruh güçleri orta iyilerdir. Faziletleri kimse kötü kullanmaz; öteki iyileri, yani orta ve en küçük olanları ise herkes hem iyi hem kötü kullanabilir. Fazileti kimsenin kötü kullanmamasının sebebi, faziletin işinin, iyi kullanılmayabilecek şeylerin iyi kullanımı olmasıdır; iyi kullanarak kimse kötü kullanmaz. Bu yüzden Tanrı'nın iyiliğinin bolluğu ve büyüklüğü yalnız büyük değil, orta ve en küçük iyilerin de var olmasını sağlamıştır. O'nun iyiliği büyük iyilerde ortalardakinden, ortalarda en küçüklerdekinden daha çok övülmeli, ama hepsini vermiş olmasında, hepsini vermemiş olmasından daha çok övülmelidir." Başka yerde: "Sen yalnız sarsılmaz dindarlığını koru ki, hissederken, anlarken ya da herhangi bir şekilde düşünürken karşına Tanrı'dan olmayan hiçbir iyi çıkmasın." Yine başka yerde: "Ama insan kendiliğinden düştüğü gibi kendiliğinden kalkamadığı için, yukarıdan bize uzatılan Tanrı'nın sağ elini, yani Rabbimiz İsa Mesih'i sağlam imanla tutalım."

1.8.4

In his atque huius modi uerbis meis, quia gratia dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani uel putare possunt suam nos tenuisse sententiam. sed frustra hoc putant. uoluntas quippe, qua et peccatur et recte uiuitur, quod hic uerbis egimus, uoluntas ergo ista nisi dei gratia liberetur a seruitute, qua facta est serua peccati, et, ut uitia superet, adiuuetur, recte pieque uiui a mortalibus non potest. et hoc diuinum beneficium, quo liberatur, nisi eam praeueniret, iam meritis eius daretur et non esset gratia, quae utique gratis datur. quod in aliis opusculis nostris satis egimus istos inimicos huius gratiae, nouos hereticos, refellentes, quamuis in his libris, qui non contra illos omnino — quippe illi nondum erant — sed contra Manicheos conscripti sunt de libero arbitrio, non omni modo de ista dei gratia reticuimus, quam nefanda inpietate conantur auferre. diximus quippe in secundo libro non solum magna sed etiam minima bona non esse posse nisi ab illo, a quo sunt omnia bona, hoc est deo. et paulo post: uirtutes, inquam, in quibus recte uiuitur, magna bona sunt; species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte uiui potest, minima bona sunt; potentiae uero animi, sine quibus recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, non solum bene sed etiam male quisque uti potest. et ideo uirtute nemo male utitur, quia opus uirtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus; nemo autem bene utendo male utitur. quare abundantia et magnitudo bonitatis dei non solum magna sed etiam media et minima bona esse praestitit. magis laudanda est bonitas eius in magnis quam in mediis et magis in mediis quam in minimis his bonis, sed magis in omnibus, quam si non omnia tribuisset. et in alio loco: tu tantum, inquam, pietatem inconcussam tene, ut nullum tibi bonum uel sentienti uel intellegenti uel quoquo modo cogitanti occurrat, quod non sit ex deo. itemque alio loco dixi: sed quoniam non, sicut sponte homo cecidit, ita etiam sponte surgere potest, porrectam nobis desuper dexteram dei, id est domini nostri Iesu Christi, firma fide teneamus.

1.8.5Üçüncü kitapta, Pelagius'un da eserlerimden kullandığını andığım şu sözü söyledikten sonra: "Hiçbir şekilde sakınılamayacak şeyde kim günah işler? Oysa günah işleniyor: Demek ki sakınılabilir", hemen şunu ekledim: "Yine de bilgisizlikle yapılan bazı şeyler de kınanır ve düzeltilmesi gerekir diye hükmedilir; ilâhî otoritelerde böyle okuruz. Elçi 'Merhamet gördüm, çünkü bilmeden yaptım' der; peygamber de 'Gençliğimin ve bilgisizliğimin hatalarını anma' der. Zorunlulukla yapılan kınanacak şeyler de vardır: İnsan doğru yapmak ister, ama yapamaz. Şu sesler nereden geliyor: 'İstediğim iyiyi yapmıyorum, nefret ettiğim kötülüğü yapıyorum'; 'İstemek elimde, ama iyiyi gerçekleştirmek değil'; 'Ten tine karşı, tin tene karşı arzu duyar; bunlar birbirine karşıdır, öyle ki istediğinizi yapmazsınız'? Ama bunların hepsi, o ölüm hükmünden gelen insanların şeyleridir. Çünkü bu insanın cezası değil de tabiatıysa, bunların hiçbiri günah değildir. İnsan, tabiatça yapıldığı ve daha iyi olamayacağı bu durumdan ayrılmıyorsa, bunları yaptığında yapması gerekeni yapmış olur. İnsan iyi olsaydı başka türlü olurdu. Şimdi ise böyle olduğu için iyi değildir ve iyi olmak elinde değildir; ya nasıl olması gerektiğini görmez, ya da görür ama olması gerektiğini gördüğü gibi olamaz. Bunun ceza olduğundan kim şüphe eder? Her ceza adilse günahın cezasıdır ve azap diye adlandırılır. Adil değilse, ki ceza olduğundan kimse şüphe etmiyor, adaletsiz birinin insana hâkim olmasıyla konmuştur. Ama Tanrı'nın her şeye gücünden ve adaletinden şüphe etmek delilik olduğuna göre, bu ceza adildir ve bir günah için ödenmektedir. Hiçbir adaletsiz hâkim, insanı Tanrı bilmiyormuş gibi çalamaz, ya da Tanrı güçsüzmüş gibi O'nun iradesine karşı korkutarak ya da sarsarak koparamaz ki adaletsiz bir cezayla ona işkence etsin. Geriye şu kalıyor: Bu adil ceza insanın hüküm giymesinden gelir." Başka yerde: "Yanlışı doğru sanıp istemeden yanılmak ve ten bağının direnip işkence etmesi karşısında şehvetli işlerden kaçınamamak, yaratılmış insanın tabiatı değil, hüküm giymiş insanın cezasıdır. Doğru davranma iradesinden söz ederken, insanın içinde yaratıldığı iradeden söz ediyoruz."

1.8.5

Et in libro tertio, cum dixissem illud, quod et Pelagium de meis opusculis usum fuisse commemoraui: quis enim peccat in eo, quod nullo modo cauere potest? peccatur autem: caueri igitur potest, continuo secutus adiunxi: et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam inprobantur et corrigenda iudicantur, sicut in diuinis auctoritatibus legimus. ait enim apostolus: misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci; ait et propheta: delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris. sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: non quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago; et illud: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; et illud: caro concupiscit aduersus spiritum, spiritus autem aduersus carnem. haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis? sed haec omnia hominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. si autem iniusta poena est — quoniam poenam esse nemo ambigit — iniusto aliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de damnatione hominis ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena damnati. cum autem de uoluntate recta faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus est, loquimur.

1.8.6İşte Pelagiusçu sapkınlık ortaya çıkmadan çok önce, sanki onlara karşı tartışıyormuşuz gibi tartıştık. Bütün iyilerin, yani büyük, orta ve en küçük olanların Tanrı'dan olduğu söylenince, iradenin hür seçimi orta iyiler arasında bulunur, çünkü onu kötü de kullanabiliriz; ama öyle bir şeydir ki onsuz doğru yaşayamayız. Onun iyi kullanımı ise fazilettir ve bunu kimsenin kötü kullanamayacağı büyük iyiler arasında bulunur. Söylendiği gibi büyük, orta ve en küçük bütün iyiler Tanrı'dan olduğuna göre, hür iradenin iyi kullanımı da Tanrı'dandır, çünkü bu fazilettir ve büyük iyiler arasında sayılır. Sonra Tanrı'nın lütfunun, günahkârlara pek adil olarak verilmiş hangi sefaletten kurtardığı söylendi; çünkü insan kendiliğinden, yani hür iradeyle düşebildi, ama kalkamadı. Adil hükmün bu sefaletine, her insanın doğumunun başından çektiği bilgisizlik ve güçlük de dahildir; bu kötülükten de Tanrı'nın lütfu olmadan kimse kurtulmaz. Pelagiusçular aslî günahı inkâr ederek bu sefaletin adil hükümden geldiğini kabul etmek istemezler. Oysa aynı üçüncü kitapta tartıştığımız gibi, bilgisizlik ve güçlük insanın tabiî başlangıçları olsaydı bile, Tanrı yine suçlanmamalı, övülmeliydi. Bu tartışma, aslî günahı anlatan eski ahit Kutsal Yazılarını kabul etmeyen ve elçi yazılarında bu konuda okunanların Yazıları bozanlarca sokulduğunu, sanki elçilerce söylenmemiş gibi, iğrenç bir utanmazlıkla ileri süren Manicilere karşı yürütülmelidir. Pelagiusçulara karşı ise, kabul ettiklerini söyledikleri her iki Yazı'nın bildirdiği şey savunulmalıdır.

1.8.6

Ecce tam longe, antequam Pelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uelut iam contra illos disputaremus. cum enim bona dicerentur ex deo, id est et magna et media et minima, in mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna et media et minima, ex deo sunt, sequitur, ut ex deo sit etiam bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque scriptura commendat, quam se accipere profitentur.

1.8.7Bu eser şöyle başlar: "Söyle bana, rica ederim, Tanrı kötülüğün yaratıcısı değil midir?"

1.8.7

Hoc opus sic incipit: Dic mihi, quaeso te, utrum deus non sit auctor mali.

1.9.19. Manicilere Karşı Tekvin Üzerine, iki kitap

Artık Afrika'dayken Manicilere karşı Tekvin Üzerine iki kitap yazdım. Daha önceki kitaplarda da, Tanrı'nın en yüksek derecede iyi ve değişmez olduğunu, bütün değişebilir tabiatları yarattığını, hiçbir tabiatın ya da cevherin, tabiat ve cevher olduğu ölçüde, kötü olmadığını göstermek için yaptığım bütün tartışmalarda dikkatim Manicilere karşı uyanıktı. Yine de bu iki kitap, onların çılgın bir yanılgıyla bütün hırslarıyla saldırdıkları eski kanunu savunmak için, en açık biçimde onlara karşı yayımlanmıştır. Birinci kitap "Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yarattı" yazısından yedi günün tamamlanmasına, Tanrı'nın yedinci günde dinlendiğinin okunduğu yere kadar gider. İkincisi "Bu, göğün ve yerin yaratılışının kitabıdır" yazısından, Âdem ile karısının cennetten çıkarılıp hayat ağacının başına bekçi konduğu yere kadar uzanır. Kitabın sonunda Manicilerin yanılgısının karşısına Katolik hakikatin imanını koydum; onların ne dediğini, bizim ne dediğimizi kısa ve açık biçimde özetledim.

1.9.1

Iam uero in Africa constitutus scripsi duos libros de Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens.

1.9.2"O ışık akılsız kuşların gözlerini değil, Tanrı'ya inanan, görünür ve geçici şeylerin sevgisinden dönüp onun buyruklarını yerine getirmeye yönelenlerin temiz yüreklerini besler; bunu bütün insanlar isterlerse yapabilir" demiştim. Yeni sapkınlar olan Pelagiusçular bunun kendi görüşlerine uygun söylendiğini sanmasınlar. Bütün insanların isterlerse bunu yapabileceği kesinlikle doğrudur. Ama irade Rab tarafından hazırlanır ve sevginin armağanıyla yapabilecekleri kadar güçlendirilir. Burada bunun söylenmemesinin sebebi, eldeki meseleye gerekli olmamasıdır.

1.9.2

Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni.

1.9.3Orada okunan şu görüşe gelince: Rabbin "Büyüyün ve çoğalın" sözüyle verdiği bereketin günahtan sonra tensel verimliliğe dönüştüğüne inanılmalıdır. Bu görüş, ancak o insanlar günah işlemeselerdi insan evlatları olmayacakmış diye anlaşılabiliyorsa, onu asla onaylamıyorum.

1.9.3

quod uero ibi legitur, benedictionem domini, de qua dictum est: crescite et multiplicamini, in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo.

1.9.4Şu da doğru bir çıkarım değildir: Tekvin kitaplarında yeşil otlar ve meyveli ağaçlar bütün yaban hayvanlarına, bütün kuşlara ve bütün sürüngenlere yiyecek olarak verilir; oysa yalnız etle yaşıyor görünen dört ayaklılar ve kuşlar da vardır; demek ki bu ifade sadece alegori olarak anlaşılmalıdır. Hayır: İnsanlar Tanrı'ya hiçbir haksızlık etmeden kulluk etmeleri, ona itaatleri sayesinde bütün hayvanları ve kuşları her bakımdan hizmetlerinde bulundurmayı hak etselerdi, bunlar insanların elinden toprağın ürünleriyle de beslenebilirdi.

1.9.4

illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes.

1.9.5İsrail halkı hakkında şunu nasıl söylediğim de sorulabilir: "O halk henüz bedensel sünnet ve kurbanlarla, milletler denizinin ortasındaymış gibi, kanuna kulluk ediyordu." Oysa milletler arasında kurban sunamıyordu; nitekim onların bugün de kurbansız kaldıklarını görüyoruz, meğer ki Fısıh'ta koyun kesmeleri kurban sayılsın.

1.9.5

item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrificiis remansisse, nisi forte, quod per pascha immolant ouem, hoc in sacrificio deputetur.

1.9.6İkinci kitapta da pabulum (yem) kelimesiyle hayatın ifade edilebileceğini yazmıştım. Daha iyi çeviriye sahip nüshalarda pabulum değil faenum (ot) yazılı olduğundan, bu pek yerinde söylenmiş görünmüyor; çünkü faenum kelimesi hayat anlamına pabulum kadar uymaz. "Toprak ve kül neden kibirlenir?" diye yazılı sözlere peygamber sözleri demekte de haklı görünmüyorum; çünkü bu söz, peygamber diye adlandırılacağından emin olduğumuz bir kitapta okunmaz.

1.9.6

In secundo etiam libro illud, quod posui, nomine pabuli

1.9.7

significari posse uitam — melioris interpretationis codices non habent pabulum, sed faenum — non satis apte dictum uidetur. non enim congruit faeni nomen significationi uitae quomodo pabuli. item non uideor recte appellasse uerba prophetica, quibus scriptum est: quid superbit terra et cinis? quia non in eo libro legitur, quem certi simus appellandum esse prophetam.

1.9.8"Tanrı onun yüzüne hayat soluğu üfledi ve insan canlı bir ruh, yahut yaşayan bir ruh oldu" ayetini açıklarken de, Elçi'nin Tekvin'den tanıklık getirip "İlk insan Âdem yaşayan bir ruh oldu" dediği yeri, onun açıklanmasını istediği gibi anlamamıştım. Elçi bu tanıklığı canlı bedenin var olduğunu ispatlamak için getirmişti; bense buradan, ilk insanın, yalnız bedeninin değil kendisinin canlı yaratıldığının gösterilmesi gerektiğini düşünmüştüm.

1.9.8

nec illud apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi dicens: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, sicut ille uoluit exponi, intellexi, cum exponerem, quod scriptum est: insufflauit deus in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum.

1.9.9"Hiçbir tabiata kendi günahlarından başkası zarar vermez" dememin sebebi şudur: Adil insana zarar veren, ona gerçekten zarar vermiş olmaz, çünkü onun göklerdeki ödülünü artırır; günah işleyerek ise gerçekten kendine zarar verir, çünkü zarar verme iradesi yüzünden yaptığı zararın karşılığını görecektir. Pelagiusçular bu sözü elbette kendi öğretilerine çekebilir, "Hiçbir tabiata kendi günahlarından başkası zarar vermez" dediğim için küçük çocuklara başkalarının günahlarının zarar vermediğini söyleyebilirler. Ama şunu görmezler: İnsan tabiatına ait olan küçük çocuklar aslî günahı, insan tabiatı ilk insanlarda günah işlediği için devralırlar; dolayısıyla insan tabiatına da kendi günahlarından başkası zarar vermemiştir. Çünkü günah, herkesin kendisinde günah işlediği tek insan aracılığıyla dünyaya girmiştir. Ben de "hiçbir insana" değil, "hiçbir tabiata" kendi günahlarından başkasının zarar vermediğini söyledim.

1.9.9

quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem mercedem eius auget in caelis; sibi autem peccando uere nocet, quoniam propter ipsam uoluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua.

1.9.10Biraz sonra söylediğim "Tabiî kötülük yoktur" sözünde de benzer bir sığınak arayabilirler; meğer ki bu söz, ilk başta kusursuz yaratılmış tabiata bağlansın. Gerçek ve asıl anlamıyla insanın tabiatı denen odur. Ama kelimeyi aktararak, insanın doğduğu hale de tabiat deriz; Elçi de bu kullanımla şöyle demiştir: "Biz de bir zamanlar ötekiler gibi tabiatça gazap çocuklarıydık."

1.9.10

item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malum naturale, possunt quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem dixit apostolus: fuimus enim et nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri.

1.9.11Bu eser şöyle başlar: "Maniciler aldatacakları kimseleri seçselerdi..."

1.9.11

Hoc opus sic incipit: Si eligerent Manichei, quos deciperent..

1.10.110. Musiki Üzerine, altı kitap

Sonra, yukarıda andığım gibi, musiki üzerine altı kitap yazdım. Bunlardan özellikle altıncısı tanındı; çünkü orada bilinmeye değer bir konu işlenir: Cisimsel ve ruhanî ama değişebilir sayılardan, değişmez hakikatin kendisinde bulunan değişmez sayılara nasıl varılır ve böylece "Tanrı'nın görünmez nitelikleri yaratılmış olanlar aracılığıyla anlaşılarak" nasıl görülür? Bunu yapamayıp yine de Mesih'e imanla yaşayanlar, o şeyleri daha kesin ve daha mutlu biçimde görmeye bu hayattan sonra erişirler. Yapabilenler ise, Tanrı ile insanlar arasındaki tek aracı olan Mesih'e imanları yoksa, bütün bilgelikleriyle yok olurlar.

1.10.1

Deinde, ut supra commemoraui, sex libros de musica scripsi. quorum ipse sextus maxime innotuit, quoniam res in eo cognitione digna uersatur, quomodo a corporalibus et spiritalibus, sed mutabilibus numeris perueniatur ad inmutabiles numeros, qui iam in ipsa sunt inmutabili ueritate, ac sic inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciantur. quod qui non possunt et tamen ex fide Christi uiuunt, ad illa certius atque felicius conspicienda post hanc uitam ueniunt; qui autem possunt, si desit eis fides Christi, qui unus mediator est dei et hominum, cum tota sapientia sua pereunt.

1.10.2Bu kitapta şöyle demiştim: "Cisimler bu tür sayılara ne kadar çok sahipse o kadar iyidir; ruh ise beden aracılığıyla aldığı bu sayılardan yoksun kalarak iyileşir, tensel hislerden yüz çevirip bilgeliğin ilâhî sayılarıyla yeniden biçimlenince." Bu söz, bozulmaz ve ruhanî bedenlerde cisimsel sayılar olmayacakmış gibi anlaşılmamalıdır, çünkü o bedenler daha güzel ve daha uyumlu olacaktır. Ruhun da en iyi halindeyken o sayıları, burada onlardan yoksun kalarak iyileştiği gibi, hissetmeyeceği sanılmamalıdır. Burada akılla kavranan şeyleri alabilmek için tensel hislerden yüz çevirmeye muhtaçtır; çünkü zayıftır ve dikkatini ikisine birden vermeye pek gücü yetmez. Ruh çirkin bir zevke çekilebildiği sürece de bu cisimsel şeylerdeki ayartıdan sakınmak gerekir. O zaman ise öyle sağlam ve kusursuz olacaktır ki cisimsel sayılar onu bilgeliği seyretmekten alıkoymayacak; onları hissedecek ama onlarca ayartılmayacak, onlardan yoksun kalarak da iyileşmeyecek, bilakis öyle iyi ve doğru olacaktır ki bu sayılar ne ondan gizli kalabilecek ne de onu meşgul edebilecektir.

1.10.2

In hoc libro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto numerosiora talibus numeris; anima uero istis, quae per corpus accipit, carendo fit melior, cum sese auertit a carnalibus sensibus et diuinis sapientiae numeris reformatur, non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in corporibus incorruptibilibus et spiritalibus, cum speciosiora et decentiora futura sint, aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. hic enim opus habet auertere se a carnalibus sensibus ad intellegibilia capienda, quia infirma est et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam, et in his corporalibus nunc inlecebra cauenda est, quamdiu anima inlici ad delectationem turpem potest. tunc autem firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non auertatur a contemplatione sapientiae et ita sentiat eos, ut non inliciatur ab eis nec eis carendo fiat melior, sed ita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec occupare.

1.10.3Yine şöyle demiştim: "Bu sağlık, bu beden belirli vaktinde ve sırasında eski sağlamlığına kavuşturulduğunda en sağlam ve en kesin hale gelecektir." Bu söz, dirilişten sonraki bedenler ilk insanların cennetteki bedenlerinden daha iyi olmayacakmış gibi anlaşılmamalıdır; çünkü onlar artık bunların beslendiği cisimsel gıdalarla beslenmeyecektir. "Eski sağlamlık" ancak şu ölçüde anlaşılmalıdır: O bedenler hiçbir hastalığa uğramayacaktır, tıpkı bunların da günahtan önce uğrayamayacağı gibi.

1.10.3

Item quod dixi: haec autem sanitas tunc firmissima erit atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerit restitutum, non ita dictum putetur, quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa iam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista; sed pristina stabilitas hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem ita nullam corpora illa patientur, sicut nec ista pati possent ante peccatum.

1.10.4Başka bir yerde demiştim: "Bu dünyanın sevgisi daha yorucudur. Çünkü ruh onda aradığı şeyi, yani kalıcılığı ve ebediyeti bulamaz; en aşağı güzellik şeylerin gelip geçişiyle tamamlanır ve onda kalıcılığı taklit eden şey en yüksek Tanrı'dan ruh aracılığıyla aktarılır. Çünkü yalnız zamanda değişen görünüm, hem zamanda hem mekânda değişenden önce gelir." Bu sözlerde en aşağı güzellikle yalnız insanların ve beden hissini paylaştığımız bütün hayvanların bedenlerindeki güzellik anlaşılabiliyorsa, açık bir akıl onları savunur. Çünkü o güzellikte kalıcılığı taklit eden şey, aynı bedenlerin, kaldıkları ölçüde, kendi yapıları içinde kalmasıdır ve bu, en yüksek Tanrı'dan onlara ruh aracılığıyla aktarılır. Yapıyı dağılıp akıp gitmekten koruyan ruhtur; nitekim canlıların bedenlerinde ruh ayrılınca böyle olduğunu görürüz.

Ama bu güzellik bütün cisimlerde anlaşılırsa, bu söz evrenin kendisine de canlı gözüyle bakmayı gerektirir; öyle ki onda kalıcılığı taklit eden şey de ona en yüksek Tanrı'dan ruh aracılığıyla aktarılmış olsun. Oysa bu evrenin, Platon'un ve daha pek çok filozofun kanaati gibi, bir canlı olduğunu ne kesin bir akılla araştırıp bulabildim ne de ilâhî Yazıların otoritesiyle buna ikna olunabileceğini gördüm. Bu yüzden Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine'de de bu anlama gelebilecek bir söz söylediğimi, onu düşünmeden söylenmiş diye not ederek belirttim. Bunun yanlış olduğunu kesin olarak söylediğim için değil, evrenin canlı olduğunun doğruluğunu da kavrayamadığım için. Şundan ise kuşkum yok, sarsılmadan tutulmalıdır: Evrenin ruhu olsun olmasın, bu evren bizim Tanrımız değildir. Çünkü ruhu varsa, onu yaratan bizim Tanrımızdır; yoksa, evren hiçbir şeyin tanrısı olamaz, bizimki hiç olamaz. Evren canlı olmasa bile, ruhanî ve hayat verici bir güç vardır; bu güç, kutsal meleklerde evreni süslemek ve yönetmek için Tanrı'ya hizmet eder. Bunu anlamayanlar da pek haklı olarak buna inanırlar. Kutsal melekler adıyla burada, Tanrı'nın gizli ve saklı hizmetine konmuş bütün kutsal ruhanî yaratıkları kastediyorum. Ne var ki Kutsal Yazı meleksel tinleri "ruhlar" adıyla anmaz. Bu yüzden kitabın sonuna doğru şöyle demiş olmama gelince: "Mesut ve kutsal ruhların akla ve anlayışa ait sayıları, onsuz ağaçtan yaprak düşmeyen ve saçlarımızı sayan Tanrı kanununu, araya hiçbir tabiat girmeden alır ve yeryüzü ve yeraltı hukukuna kadar iletir." "Ruhlar" kelimesinin burada Kutsal Yazılara göre nasıl savunulabileceğini görmüyorum; çünkü burada yalnız kutsal melekleri kastetmek istemiştim ve ilâhî kanonik sözlerde onların ruhu olduğunu okuduğumu hatırlamıyorum.

1.10.4

Alio loco: laboriosior est, inquam, huius mundi amor. quod enim in illo anima quaerit, constantiam scilicet aeternitatemque, non inuenit, quoniam rerum transitu conpletur infima pulchritudo et, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam traicitur, quoniam prior est species tantummodo tempore commutabilis quam ea, quae et tempore et locis. haec uerba si eo modo accipi possint, ut non intellegatur infima pulchritudo nisi in corporibus hominum omniumque animalium, cum quibus sensu corporis uiuimus, ratio manifesta defendit. hoc quippe in ea pulchritudine imitatur constantiam, quod in conpage sua manent eadem corpora, in quantum manent, id autem a summo deo in ea per animam traicitur. anima quippe ipsam conpagem tenet, ne dissoluatur et diffluat, quod uidemus in corporibus animalium anima discedente contingere. si autem ipsa pulchritudo in omnibus corporibus intellegatur, cogit ista sententia etiam ipsum mundum animal credere, ut etiam in ipsum, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam traiciatur. sed animal esse istum mundum, sicut Plato sensit aliique philosophi plurimi, nec ratione certa indagare potui nec diuinarum scripturarum auctoritate persuaderi posse cognoui. unde, tale aliquid a me dictum quod accipi possit etiam in libro de inmortalitate animae, temere dictum notaui, non quia hoc falsum esse confirmo, sed quia nec uerum esse conprehendo, quod sit animal mundus. hoc sane inconcusse retinendum esse non dubito, deum nobis non esse istum mundum, siue anima eius ulla siue nulla sit, quia si ulla est, ille, qui eam fecit, est deus noster; si autem nulla est, nullorum deus potest esse iste, quanto minus noster. esse tamen spiritalem uitalemque uirtutem, etiamsi non sit animal mundus, quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque administrandum mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditur. angelorum autem sanctorum nomine omnem sanctam creaturam spiritalem in dei secreto atque occulto ministerio constitutam nunc appellauerim. sed spiritus angelicos sancta scriptura nomine animarum significare non solet. proinde in eo, quod circa finem libri huius dixi: rationales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque ad terrena et inferna iura transmittunt, non uideo, quemadmodum uocabulum animarum secundum scripturas sanctas forsitan possit ostendi, quandoquidem hic non nisi angelos sanctos intellegi uolui, quos habere animas numquam me legisse in diuinis eloquiis canonicis recolo.

1.10.5Bu kitap şöyle başlar: "Yeterince uzun süredir, neredeyse..."

1.10.5

Hic liber sic incipit: Satis diu paene.

1.11.111. Öğretmen Üzerine, bir kitap

Aynı sıralarda De magistro başlıklı kitabımı yazdım. Orada, İncil'de yazılı olan "Sizin tek öğretmeniniz vardır, Mesih" sözü de göz önünde tutularak, insana ilmi öğreten öğretmenin Tanrı'dan başkası olmadığı tartışılır, araştırılır ve bulunur.

1.11.1

Per idem tempus scripsi librum, cuius est titulus de magistro. in quo disputatur et quaeritur et inuenitur magistrum non esse, qui docet hominem scientiam, nisi deum secundum illud etiam, quod in euangelio scriptum est: unus est magister uester Christus.

1.11.2Bu kitap şöyle başlar: "Konuşurken ne yapmak istiyoruz sence?"

1.11.2

Hic liber sic incipit: Quid tibi uidemur efficere uelle, cum loquimur?

1.12.112. Gerçek Din Üzerine, bir kitap

O sıralarda Gerçek Din Üzerine kitabını da yazdım. Orada şu konular çok yönlü ve pek geniş olarak tartışılır: Tek gerçek Tanrı'ya, yani Teslis'e, Baba'ya, Oğul'a ve Kutsal Ruh'a gerçek dinle tapılmalıdır; gerçek din olan Hıristiyan dini, Tanrı'nın ne büyük merhametiyle, zaman içindeki düzeniyle insanlara bağışlanmıştır; insan aynı Tanrı'ya tapmaya nasıl bir tatlılıkla alıştırılır. Yine de bu kitap en çok Manicilerin iki tabiatına karşı konuşur.

1.12.1

Tunc etiam de uera religione librum scripsi, in quo multipliciter et copiosissime disputatur unum uerum deum, id est trinitatem, patrem et filium et spiritum sanctum, religione uera colendum, et quanta misericordia eius per temporalem dispensationem concessa sit hominibus Christiana religio, quae uera religio est, et ad eundem cultum dei quemadmodum sit homo quadam suauitate coaptandus. maxime tamen contra duas naturas Manicheorum liber hic loquitur.

1.12.2Bu kitabın bir yerinde demiştim: "Şu sana açık ve belli olsun: Ruh, Tanrısı yerine bir ruha, bir cisme ya da kendi hayallerine tapmasaydı, dinde hiçbir yanılgı olamazdı." Burada "ruh" kelimesini bütün cisimsiz yaratık yerine kullandım ve Kutsal Yazıların diliyle konuşmadım. Onlar bu kelimeyi mecazen kullanmadıklarında, ölümlü canlıların, ölümlü oldukları sürece insanların da, kendisiyle yaşadığı ruhtan başka bir şey anlatmak isterler mi, bilmiyorum. Biraz sonra aynı düşünceyi daha iyi ve kısaca şöyle ifade ettim: "Yaratandan çok yaratığa kulluk etmeyelim, düşüncelerimizde boşa çıkmayalım; işte kusursuz din budur." Yaratık tek kelimesiyle her ikisini, ruhanî ve cisimsel olanı anlattım. Oradaki "ya da kendi hayallerine" sözümün karşılığı da buradaki "düşüncelerimizde boşa çıkmayalım" sözümdür.

1.12.2

In hoc libro quodam loco: sit, inquam, tibi manifestum atque perceptum nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro deo suo non coleret animam aut corpus aut fantasmata sua. hic animam pro uniuersa creatura incorporali posui non loquens more scripturarum, quae animam, quando non translato uerbo utuntur, nescio utrum uelint intellegi nisi eam, qua uiuunt animalia mortalia, in quibus et homines sunt, quamdiu mortales sunt. paulo post autem eundem sensum melius sum breuiterque conplexus, ubi dixi: non ergo creaturae potius quam creatori seruiamus nec euanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. creaturam quippe uno nomine utramque, id est spiritalem corporalemque, significaui. restat, quod ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: nec euanescamus in cogitationibus nostris.

1.12.3Yine şöyle demiştim: "Zamanımızda Hıristiyan dini budur; onu tanımak ve izlemek en güvenli ve en kesin kurtuluştur." Bu söz adına göre söylenmiştir, bu adın ait olduğu şeyin kendisine göre değil. Çünkü şimdi Hıristiyan dini denen şeyin kendisi eskilerde de vardı, insan soyunun başlangıcından Mesih'in tende gelişine kadar hiç eksik olmadı; o zamandan itibaren zaten var olan gerçek din Hıristiyan diye anılmaya başlandı. Elçiler onu, dirilişi ve göğe yükselişinden sonra vaaz etmeye başlayıp pek çok kişi iman edince, yazıldığı gibi, öğrenciler ilk defa Antakya'da Hıristiyan diye adlandırıldılar. Bu yüzden "Zamanımızda Hıristiyan dini budur" dedim; önceki zamanlarda olmadığı için değil, sonraki zamanlarda bu adı aldığı için.

1.12.3

Item quod dixi: ea est nostris temporibus Christiana religio, quam cognoscere ac sequi securissima et certissima salus est, secundum hoc nomen dictum est, non secundum ipsam rem, cuius hoc nomen est. nam res ipsa, quae nunc Christiana religio nuncupatur, erat et apud antiquos nec defuit ab initio generis humani, quousque Christus ueniret in carne, unde uera religio, quae iam erat, coepit appellari Christiana. cum enim eum post resurrectionem ascensionemque in caelum coepissent apostoli praedicare et plurimi crederent, primum apud Antiochiam, sicut scriptum est, appellati sunt discipuli Christiani. propterea dixi: haec est nostris temporibus Christiana religio, non quia prioribus temporibus non fuit, sed quia posterioribus hoc nomen accepit.

1.12.4Başka bir yerde: "Öyleyse şimdi söyleneceklere elinden geldiğince özenle ve dindarca dikkat et; çünkü Tanrı böylelerine yardım eder." Bu, Tanrı yalnız böylelerine yardım edermiş gibi anlaşılmamalıdır. Böyle olmayanlara da, böyle olsunlar, yani özenle ve dindarca arasınlar diye yardım eder; böyle olanlara ise bulsunlar diye yardım eder.

1.12.4

Alio loco: intende igitur, inquam, in haec, quae secuntur, diligenter et pie, quantum potes; tales enim adiuuat deus. quod non ita intellegendum est, quasi tantummodo tales adiuuet, cum etiam adiuuet non tales, ut sint tales, id est ut diligenter et pie quaerant; tales autem adiuuat, ut inueniant.

1.12.5Yine bir başka yerde: "Sonra, ilk günaha borçlu olduğumuz bedensel ölümden sonra, bu beden kendi vaktinde ve sırasında eski sağlamlığına kavuşturulacaktır." Bu şöyle anlaşılmalıdır: Günah işleyerek yitirdiğimiz o eski sağlamlık da yaşlılığın çöküşüne yüz tutmayacak kadar büyük bir mutluluğa sahipti. Bu beden dirilişte işte bu eski sağlamlığa kavuşacak, ama daha fazlasına da sahip olacaktır: Geçici gıdalarla beslenmeyecek, hayat veren tine dönüşerek dirildiğinde, artık ruhanî de olacağından, yalnız tinle tam olarak hayat bulacaktır. İlk olan beden ise, insan günah işlemeseydi ölmeyecek olsa da, canlı olarak, yani yaşayan bir ruh olarak yaratılmıştı.

1.12.5

itemque alibi: deinde, inquam, iam erit consequens, ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati. quod sic accipiendum est, quia etiam pristina stabilitas corporis, quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, ut in defectum non uergeret senectutis. huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum, sed habebit amplius, ut nec alimentis temporalibus sustentetur, sed ad sufficientiam uiuificetur solo spiritu, cum resurrexerit in spiritum uiuificantem, quia iam etiam spiritale erit. illud autem, quod primum fuit quamuis non moriturum, nisi homo peccasset, tamen animale factum est, hoc est in animam uiuentem.

1.12.6Başka bir yerde de: "Günah o kadar iradî bir kötülüktür ki, iradî değilse hiçbir şekilde günah değildir." Bu tarif yanlış görünebilir, ama dikkatle incelenirse son derece doğru bulunacaktır. Çünkü burada, Hür İrade Üzerine'nin üçüncü kitabından bazı yerleri anarken yukarıda gösterdiğim gibi, günahın cezası da olan değil, yalnız günah olan düşünülmelidir. Gerçi haklı olarak iradî olmayan günahlar denenler de, bilmeden ya da zorlanarak işlenseler bile, büsbütün iradesiz işlenemezler. Bilmeden günah işleyen, yapılmaması gerekeni yapılması gerekir sanarak elbette iradesiyle işler. Tenin tine karşı arzu duyması yüzünden istediğini yapamayan da istemeyerek arzu duyar ve bu yüzden istediğini yapmaz; ama yenilirse, arzuya isteyerek razı olur ve bu yüzden istediğinden başkasını yapmaz, yani adaletten azat, günaha köledir. Küçük çocuklarda aslî günah denen şey de, onlar henüz iradelerini kullanmadıkları halde, iradî diye adlandırılabilir; bu saçma değildir, çünkü insanın ilk kötü iradesinden alındığı için bir bakıma miras olmuştur. Demek ki şu sözüm yanlış değildir: "Günah o kadar iradî bir kötülüktür ki, iradî değilse hiçbir şekilde günah değildir." Bu yüzden Tanrı'nın lütfuyla, Mesih'te vaftiz edilen herkesin yalnız bütün geçmiş suçları çözülmekle kalmaz, ki bu yeniden doğuşun tiniyle olur, yetişkinlerde iradenin kendisi de iyileştirilir ve Rab tarafından hazırlanır, ki bu da imanın ve sevginin tiniyle olur.

1.12.6

Et alibi: usque adeo, inquam, peccatum uoluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit uoluntarium. potest uideri falsa haec definitio, sed, si diligenter discutiatur, inuenietur esse uerissima. peccatum quippe illud cogitandum est, quod tantummodo peccatum est, non quod est etiam poena peccati, sicut superius ostendi, cum quaedam commemorarem ex libro tertio de libero arbitrio, quamuis et illa, quae non inmerito non uoluntaria peccata dicuntur, quia uel a nescientibus uel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit, concupiscit quidem nolens et ideo non facit quod uult, sed, si uincitur, concupiscentiae consentit uolens, et ideo non facit nisi quod uult, liber scilicet iustitiae seruusque peccati. et illud, quod in paruulis dicitur originale peccatum, cum adhuc non utantur arbitrio uoluntatis, non absurde uocatur etiam uoluntarium, quia ex prima hominis mala uoluntate contractum factum est quodam modo hereditarium. non itaque falsum est, quod dixi: usque adeo peccatum uoluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit uoluntarium. ideo gratia dei non solum reatus omnium praeteritorum soluitur in omnibus, qui baptizantur in Christo, quod fit spiritu regenerationis, uerum etiam in grandibus uoluntas ipsa sanatur et praeparatur a domino, quod fit spiritu fidei et caritatis. Alio loco quod dixi de domino Iesu Christo:

1.12.7Başka bir yerde Rab İsa Mesih hakkında "Hiçbir şeyi zorla yapmadı, her şeyi ikna ve öğütle yaptı" demiştim. O sırada alıp satanları kırbaçla tapınaktan kovduğu aklıma gelmemişti. Ama cinleri bile, istemedikleri halde insanlardan ikna sözüyle değil güç zoruyla kovmuşken, bu nedir, ne kadardır ki?

1.12.7

nihil egit ui, sed omnia suadendo et monendo, non mihi occurrerat, quod uendentes et ementes flagellando eiecit de templo. sed quid hoc aut quantum est, quamuis et daemones nolentes ab hominibus non sermone suasionis, sed ui potestatis eiecerit? item alio loco:

1.12.8Yine başka bir yerde: "Önce, tek ve en yüksek olana, yalnız ona tapılması gerektiğini söyleyenleri izlemek gerekir; bunlarda hakikat parlamazsa, ancak o zaman başka yere göçmeli." Bu, sanki bu dinin hakikatinden kuşku duymuşum gibi söylenmiş görünebilir. Ama yazdığım kişiye uygun biçimde söyledim. "Bunlarda hakikat parlamazsa" derken onlarda parlayacağından hiç kuşku duymuyordum; tıpkı Elçi'nin "Mesih dirilmediyse" derken onun dirildiğinden kuşku duymadığı gibi.

1.12.8

prius, inquam, isti sequendi sunt; qui unum summum et solum colendum esse dicunt; si apud hos ueritas non eluxerit, tunc demum migrandum. quod ita potest uideri dictum, quasi de huius religionis ueritate dubitauerim. dixi autem, sicut ei congruebat, ad quem scribebam. sic enim dixi: si apud hos ueritas non eluxerit, nihil dubitans, quod apud eos elucesceret, quemadmodum ait apostolus: si Christus non resurrexit, non utique dubitans, quod resurrexit.

1.12.9Yine şöyle demiştim: "O mucizelerin zamanımıza kadar sürmesine izin verilmedi; ruh sürekli görünür şeyler aramasın, insan soyu yenilikleriyle tutuştuğu şeylere alışıp soğumasın diye." Bu elbette doğrudur: Bugün vaftiz edilenlerin üzerine el konduğunda, bütün milletlerin dillerini konuşacak şekilde Kutsal Ruh'u almıyorlar; Mesih'in vaizlerinin geçen gölgesiyle hastalar da artık iyileşmiyor; o zaman olup sonra kesildiği açık olan başka şeyler de var. Ama sözüm, bugün Mesih'in adıyla hiçbir mucize olmadığına inanılacak şekilde anlaşılmamalıdır. Çünkü ben bu kitabı yazdığım sırada, Milano'da, oranın şehitlerinin bedenleri yanında bir körün gözünün açıldığını ve başka birkaç olayı zaten biliyordum. Bu zamanlarda da böyle şeyler o kadar çok oluyor ki, ne hepsini bilebiliyoruz ne de bildiklerimizi sayabiliyoruz.

1.12.9

Item quod dixi: nec miracula illa in nostra tempora durare permissa sunt, ne anima semper uisibilia quaereret et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum nouitate flagrauit, uerum est quidem; non enim nunc usque, cum manus inponitur baptizatis, sic accipiunt spiritum sanctum, ut loquantur linguis omnium gentium, aut nunc usque per umbram transeuntem praedicatorum Christi sanantur infirmi, et si qua talia tunc facta sunt, quae postea cessasse manifestum est. sed non sic accipiendum est, quod dixi, ut nunc in Christi nomine fieri miracula nulla credantur. nam ego ipse, quando istum ipsum scripsi librum, ad Mediolanensium corpora martyrum in eadem ciuitate caecum inluminatum fuisse iam noueram et alia nonnulla, qualia tam multa etiam istis temporibus fiunt, ut nec omnia cognoscere nec ea, quae cognoscimus, enumerare possimus.

1.12.10Başka bir yerde söylediğim şu söze gelince: "Elçi'nin dediği gibi, her düzen Tanrı'dandır." Elçi bunu bu kelimelerle söylememiştir, anlam aynı görünse de. Onun dediği şudur: "Var olanlar Tanrı tarafından düzenlenmiştir."

1.12.10

Et alio loco illud, quod dixi: sicut ait apostolus: omnis ordo a deo est, non eisdem uerbis hoc dixit apostolus, quamuis eadem uideatur esse sententia. ait quippe ille: quae autem sunt, a deo ordinata sunt.

1.12.11Bir başka yerde: "Kimse bizi aldatmasın: Haklı olarak kınanan her şey, daha iyisiyle karşılaştırılarak reddedilir." Bu, cevherler ve tabiatlar için söylenmiştir; konumuz buydu, iyi eylemler ve günahlar değil.

1.12.11

et alibi: prorsus, inquam, nemo nos fallat: quidquid recte uituperatur, in melioris conparatione respuitur. hoc de substantiis atque naturis dictum est; inde enim disputabatur, non de bonis actibus atque peccatis.

1.12.12Yine bir yerde: "İnsan insana, ten kardeşleri, çocuklar, eşler, akrabalar, hısımlar ya da vatandaşlar sevildiği gibi sevilmemelidir; çünkü bu sevgi de geçicidir. Tabiatımız buyruklarda ve Tanrı'nın suretinde kalıp bu bozulmaya atılmasaydı, doğmak ve ölmekle oluşan böyle hiçbir yakınlığımız olmazdı." Bu düşünceyi tümüyle reddediyorum; daha önce Manicilere Karşı Tekvin Üzerine'nin birinci kitabında da reddetmiştim. Çünkü bu düşünce, o ilk eşlerin, günah işlemeselerdi insan soyundan nesil vermeyecekleri inancına götürür; sanki erkekle kadının birleşmesinden doğanların ölümlü doğması zorunluymuş gibi. Henüz şunu görememiştim: O büyük günahla insan tabiatı kötüye dönüşmeseydi, ölmeyecek olanlardan ölmeyecek olanlar doğabilirdi; böylece hem ana babalarda hem çocuklarda mutluluk ve verimlilik sürseydi, Tanrı'nın önceden belirlediği belli sayıda kutsala ulaşılana kadar insanlar, ölen ana babalarının yerini almak için değil, yaşayanlarla birlikte hüküm sürmek için doğacaklardı. Demek ki kimse suç işlemeseydi ve kimse ölmeseydi, bu akrabalıklar ve hısımlıklar yine olurdu.

1.12.12

itemque alibi: sed nec sic quidem, inquam, ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres uel filii uel coniuges uel quique cognati aut adfines aut ciues; nam et ista dilectio temporalis est. non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis et imagine dei manens in istam corruptionem non relegaretur. hunc sensum prorsus inprobo, quem iam et superius inprobaui in primo libro de Genesi contra Manicheos. ad hoc enim ducit, ut credantur illi coniuges primi non generaturi posteros homines, nisi peccassent, tamquam necesse fuerit, ut morituri gignerentur, si de concubitu maris et feminae gignerentur. nondum enim uideram fieri potuisse, ut non morituri de non morituris nascerentur, si peccato illo magno non mutaretur in deterius humana natura ac per hoc, si et in parentibus et in filiis felicitas fecunditasque mansisset, usque ad certum sanctorum numerum, quem praedestinauit deus, nascerentur homines non parentibus successuri morientibus, sed cum uiuentibus regnaturi. essent ergo etiam istae cognationes atque adfinitates, si nullus delinqueret nullusque moreretur.

1.12.13Yine başka bir yerde: "Tek Tanrı'ya yönelerek ve ruhlarımızı yalnız ona bağlayarak (religantes), ki din (religio) kelimesinin buradan geldiğine inanılır, her türlü batıl inançtan uzak duralım." Bu sözlerimde din kelimesinin kökeni için verilen açıklama beni daha çok tatmin etmişti. Çünkü Latin dilinin yazarlarının bu ismin başka bir kökenini açıkladıklarının farkındayım: Din, yeniden seçildiği için (religitur) böyle adlandırılmıştır; bu fiil legere'den, yani eligere'den (seçmek) türemiştir, öyle ki Latincede religo, eligo gibi görünür.

1.12.13

Item alio loco: ad unum deum tendentes, inquam, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus. in his uerbis meis ratio, quae reddita est, unde sit dicta religio, plus mihi placuit. nam non me fugit aliam nominis huius originem exposuisse latini sermonis auctores, quod inde sit appellata religio, quod religitur: quod uerbum compositum est a legendo, id est eligendo, ut ita latinum uideatur religo sicut eligo.

1.12.14Bu kitap şöyle başlar: "Bütün iyi ve mesut hayatın yolu..."

1.12.14

Hic liber sic incipit: Cum omnis uitae bonae ac beatae uia.

1.13.113. İnanmanın Faydası Üzerine, bir kitap

Hippo Regius'ta presbyterken, İnanmanın Faydası Üzerine kitabını yazdım. Bunu, Manicilerce aldatıldığını ve hâlâ o yanılgıda tutulduğunu bildiğim bir dostuma yazdım; o, Katolik imanının öğretisinde insanlara inanmalarının buyrulmasıyla, neyin doğru olduğunun ise en kesin akılla öğretilmemesiyle alay ediyordu.

1.13.1

Iam uero apud Hipponem Regium presbyter scripsi librum de utilitate credendi ad amicum meum, quem deceptum a Manicheis adhuc eo errore noueram detineri et inridere in catholicae fidei disciplina, quod iuberentur homines credere, non autem, quid esset uerum, certissima ratione docerentur.

1.13.2Bu kitapta demiştim: "Kanunun, bugün Hıristiyanların uygulaması caiz olmayan buyruk ve emirlerinde, Sebt, sünnet, kurbanlar ve benzerlerinde, öyle büyük sırlar bulunur ki, her dindar anlar: Oradaki her şeyi harfine, yani kelimesi kelimesine almaktan daha zararlı, tinle açığa kavuşturmaktan daha sağlıklı hiçbir şey yoktur. 'Harf öldürür, tin ise hayat verir' sözü buradandır." Ama Elçi Pavlus'un bu sözlerini Tin ve Harf Üzerine adlı kitapta başka türlü açıkladım; bana göre, daha doğrusu olayların kendisinin gösterdiği gibi, çok daha uygun biçimde. Gerçi bu anlam da reddedilmemelidir.

1.13.2

In hoc libro dixi: in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et si quid huius modi est, tanta mysteria continentur, ut omnis pius intellegat nihil esse perniciosius, quam quidquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum, nihil autem salubrius quam spiritu reuelari. inde est: littera occidit, spiritus autem uiuificat. sed aliter exposui uerba ista apostoli Pauli et, quantum mihi uidetur uel potius ipsis rebus apparet, multo conuenientius in eo libro, qui scribitur de spiritu et littera, quamuis non sit et iste sensus respuendus.

1.13.3Yine demiştim: "Dinde iki tür kişi övgüye değerdir: Biri bulmuş olanlar, ki onları en mesut saymak gerekir; öteki büyük bir gayret ve doğrulukla arayanlar. Birinciler artık mülkün kendisindedir, ötekiler ise kesinlikle varılan yoldadır." Bu sözlerimde, bulmuş olan ve mülkün kendisinde olduklarını söylediğimiz kimseler, bu hayatta değil de ümit ettiğimiz ve iman yoluyla yöneldiğimiz hayatta en mesut olarak anlaşılırsa, bu anlamda yanılgı yoktur. Çünkü aranması gerekeni bulmuş sayılacak olanlar, bizim arayarak ve inanarak, yani iman yolunu tutarak varmak istediğimiz yerde olanlardır. Ama bu kimselerin bu hayatta bulunduğu ya da bulunmuş olduğu düşünülürse, bana bu doğru görünmüyor. Sebebi, bu hayatta imanla inanılan değil de zihinle görülen hiçbir doğrunun bulunamaması değildir; sebep, o doğrunun, ne olursa olsun, en mesut kılacak büyüklükte olmamasıdır.

Elçi'nin "Şimdi aynada, bilmece halinde görüyoruz" ve "Şimdi kısmen biliyorum" dediği şey de zihinle görülmez değildir; elbette görülür, ama henüz en mesut kılmaz. En mesut kılan, onun "O zaman ise yüz yüze" ve "O zaman bilindiğim gibi bileceğim" dediği şeydir. Bunu bulanlar için saadetin mülkünde bulunuyorlar denmelidir; tuttuğumuz iman yolu oraya götürür ve biz inanarak oraya varmak istiyoruz. Ama bu yolun götürdüğü mülkte artık bulunan en mesutların kimler olduğu büyük bir meseledir. Kutsal meleklerin orada olduğu hiç mesele değildir. Ama ölmüş kutsal insanlar için, onların o mülkte bulunduğu söylenebilir mi diye sormak yerindedir. Çünkü onlar, ruhu ağırlaştıran bozulabilir bedenden soyunmuşlardır, ama bedenlerinin kurtuluşunu onlar da hâlâ bekliyorlar; tenleri ümitle dinlenmekte, gelecek bozulmazlıkta ise henüz parlamamaktadır. Yüreğin gözleriyle hakikati söylendiği gibi "yüz yüze" seyretmek bakımından bundan ötürü eksikleri olup olmadığını tartışarak araştırmanın yeri burası değildir.

1.13.3

Item dixi: duae sunt enim personae in religione laudabiles, una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicari necesse est, alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum est inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non faciat beatissimos. neque enim quod ait apostolus: uidemus nunc per speculum in aenigmate et: nunc scio ex parte, ex parte non cernitur mente; cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire. sed quinam sint illi beatissimi, qui iam sunt in ea possessione, quo ducit haec uia, magna quaestio est. et angeli quidem sancti quod ibi sint, nulla quaestio est. sed de sanctis hominibus iam defunctis, utrum ipsi dicendi sint iam in illa possessione consistere, merito quaeritur. iam enim corpore quidem corruptibili, quo anima grauatur, exuti sunt, sed adhuc expectant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorruptione clarescit. sed utrum ad contemplandam cordis oculis ueritatem, sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere.

1.13.4Yine "Büyük, ahlâken güzel, hatta ilâhî şeyleri bilmek en büyük saadettir" demiştim. Bunu da aynı saadete bağlamalıyız. Bu hayatta ise ne kadar bilinirse bilinsin, henüz en büyük saadet değildir; çünkü onun bilinmeyen kısmı kıyas kabul etmez derecede daha büyüktür.

1.13.4

item quod dixi: nam scire magna et honesta uel etiam diuina beatissimum est, ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est beatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur.

1.13.5Şöyle de demiştim: "Bir şeyin zihnin kesin aklıyla tutulması, ki buna bilmek deriz, ile söylentiyle ya da yazıyla, inanılmak üzere sonrakilere faydalı olarak aktarılması arasında büyük fark vardır"; biraz sonra da: "Demek ki bildiğimizi akla, inandığımızı otoriteye borçluyuz." Bu, daha yaygın konuşmada, güvenilir tanıklara inandığımız şeyi bildiğimizi söylemekten çekineceğimiz şekilde anlaşılmamalıdır. Tam anlamıyla konuştuğumuzda, yalnız zihnin sağlam aklıyla kavradığımız şeyi biliyoruz deriz. Ama ilâhî Yazı'nın da yaptığı gibi, alışılmış kullanıma daha uygun kelimelerle konuştuğumuzda, hem bedenimizin hisleriyle algıladıklarımızı hem de güvenilir tanıklara inandıklarımızı bildiğimizi söylemekten çekinmeyelim; yeter ki bunlarla o öteki arasındaki farkı anlayalım.

1.13.5

Et quod dixi: multum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo post: quod scimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, non sic accipiendum est, ut in sermone usitatiore uereamur nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus, sicut loquitur etiam scriptura diuina, non dubitemus dicere scire nos et quod percipimus nostri corporis sensibus et quod fide dignis credimus testibus, dum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus.

1.13.6Yine "Bütün insanların ya ahmak ya da bilge olduğundan kimsenin kuşkusu yoktur" demiştim. Bu, Hür İrade Üzerine'nin üçüncü kitabında okunan şu söze zıt görünebilir: "Sanki insan tabiatı ahmak ile bilge dışında hiçbir ara hal kabul etmiyormuş gibi." Ama orada mesele, ilk insanın bilge mi, ahmak mı, yoksa ikisi de değil olarak mı yaratıldığıydı. Kusursuz yaratılan kişiye hiçbir şekilde ahmak diyemezdik, çünkü ahmaklık büyük bir kusurdur; ayartılabilen kişiye nasıl bilge diyeceğimiz de pek açık değildi. Bu yüzden kestirmeden şöyle demek istedim: "Sanki insan tabiatı ahmaklık ile bilgelik dışında hiçbir ara hal kabul etmiyormuş gibi." Küçük çocukları da göz önünde tutuyordum: Aslî günahı devraldıklarını kabul etsek de, hür iradeyi henüz ne iyi ne kötü kullandıkları için onlara tam anlamıyla ne bilge ne ahmak diyebiliriz. Burada ise bütün insanların ya bilge ya ahmak olduğunu söylerken, kendilerini hayvanlardan ayırıp insan yapan aklı artık kullananları kastettim; tıpkı bütün insanların mesut olmak istediğini söylediğimiz gibi. Bu kadar doğru ve açık bir sözde, bunu henüz isteyemeyen küçük çocuklar da anlaşılacak diye korkar mıyız?

1.13.6

Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero natura humana praeter stultam et sapientem nullam mediam recipiat affectionem. sed illud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem quomodo diceremus, qui potuit seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum utentes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui iam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid enim in hac sententia tam uera atque manifesta metuimus ne intellegantur et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt?

1.13.7Başka bir yerde, Rab İsa'nın burada tendeyken yaptığı mucizeleri andıktan sonra şunu ekledim: "Neden, diyeceksin, bunlar şimdi olmuyor?" Cevabım şuydu: "Çünkü şaşırtıcı olmasalar kimseyi etkilemezlerdi; alışılmış olsalar şaşırtıcı olmazlardı." Bunu, şimdi bu kadar büyükleri ve hepsi olmadığı için söyledim, şimdi hiç olmadığı için değil.

1.13.7

Alio loco, cum miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo.

1.13.8Kitabın sonunda ise demiştim: "Ama bu sözümüz sandığımdan çok uzadığına göre kitaba burada son verelim. Hatırlamanı isterim ki, Manicileri çürütmeye henüz başlamadım, o saçmalıklara henüz saldırmadım, Katolik Kilise hakkında da büyük bir şey açıklamadım; yalnızca, elimden gelirse, gerçek Hıristiyanlar hakkında sana kötü niyetle ya da cahilce aşılanan kanaati sökmek ve seni büyük ve ilâhî şeyleri öğrenmeye yükseltmek istedim. Bu cilt böyle kalsın. Gönlün yatışınca belki diğerlerinde daha hazır olurum." Bunları, Manicilere karşı henüz hiçbir şey yazmamışım ya da Katolik öğretisi üzerine hiçbir şeyi yazıya geçirmemişim gibi söylemedim; daha önce yayımlanmış bunca cilt, iki konuda da susmadığıma tanıktır. Ama ona yazılan bu kitapta Manicileri çürütmeye henüz başlamamıştım, o saçmalıklara saldırmamıştım, Katolik Kilise hakkında büyük bir şey açmamıştım; çünkü bu başlangıç yapılınca ona burada yazmadıklarımı yazacağımı ümit ediyordum.

1.13.8

In fine autem libri: sed quoniam sermo iste noster, inquam, multo processit longius, quam putabam, hic finem libro faciamus. in quo memineris uolo nondum me Manicheos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse -neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, etiam opinionem de ueris Christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat. placatiore autem animo tuo facto ero fortassis in ceteris promtior. haec non ita dixi, quasi nihil contra Manicheos adhuc scripsissem uel nihil de doctrina catholica mandassem litteris, cum tot superius edita uolumina de utraque re non me tacuisse testantur, sed in hoc libro ad illum scripto nondum Manicheos refellere coeperam et illas nugas nondum inuaseram neque de ipsa catholica magnum aliquid aperueram, quoniam sperabam hoc initio facto ad eum me scripturum fuisse, quae hic non scripseram.

1.13.9Bu kitap şöyle başlar: "Honoratus, bana bir ve aynı görünseydi..."

1.13.9

Hic liber sic incipit: Si mihi, Honorate, unum atque idem uideretur esse.

1.14.114. İki Ruh Üzerine, bir kitap

Bu kitaptan sonra, hâlâ presbyterken, Manicilere karşı İki Ruh Üzerine'yi yazdım. Onlara göre bu ruhlardan biri Tanrı'nın parçasıdır, öteki karanlıklar soyundandır; bu soyu Tanrı yaratmamıştır ve o, Tanrı ile birlikte ezelîdir. Biri iyi, biri kötü bu iki ruhun tek bir insanda bulunduğunu saçmalarlar. Kötü olanın tene ait olduğunu söylerler ve teni de karanlıklar soyundan sayarlar; iyi olanı ise Tanrı'nın, karanlıklar soyuyla çarpışmış olan dışarıdan gelme parçasından sayarlar. Bu ikisinin karıştığını söyler, insanın bütün iyiliklerini o iyi ruha, bütün kötülüklerini o kötü ruha yüklerler.

1.14.1

Post hunc librum scripsi adhuc presbyter contra Manicheos de duabus animabus, quarum dicunt unam partem dei esse, alteram de gente tenebrarum. quam non condiderit deus et quae sit deo coaeterna, et has ambas animas, unam bonam, alteram malam, in homine uno esse delirant, istam scilicet malam propriam carnis esse dicentes, quam carnem etiam dicunt gentis esse tenebrarum, illam uero bonam ex aduenticia dei parte, quae cum tenebrarum gente conflixerit, atque utrumque misceri, et omnia quidem bona hominis illi bonae animae, omnia uero mala illi malae animae tribuunt.

1.14.2Bu kitapta, hiçbir hayat yoktur ki, hayat olması bakımından ve tümüyle hayat olduğu ölçüde, hayatın en yüksek kaynağına ve ilkesine bağlı olmasın, demiştim. Bunu, yaratığın yaratana bağlı olması gibi anlaşılsın diye söyledim, onun bir parçası olarak ondan çıktığı sanılsın diye değil.

1.14.2

In hoc libro illud, quod dixi, nullam esse qualemcumque uitam, quae non eo ipso, quo uita est et in quantum omnino uita est, ad summum uitae fontem principiumque pertineat, ita dixi, ut tamquam creatura ad creatorem pertinere intellegatur, non autem de illo esse tamquam pars eius existimetur.

1.14.3Yine şöyle demiştim: "Günah iradeden başka hiçbir yerde değildir." Pelagiusçular bunun küçük çocuklar yüzünden lehlerine söylendiğini düşünebilirler; çünkü çocuklar henüz irade seçimlerini kullanmadıkları için, vaftizde kendilerine bağışlanacak aslî günahları olduğunu inkâr ederler. Sanki onların Âdem'den kökence devraldığını, yani onun suçuna karışıp bundan dolayı cezaya müstahak olduklarını söylediğimiz günah, ilâhî buyruğun çiğnendiği sırada kendisiyle işlendiği iradeden başka bir yerden gelebilirmiş gibi.

"Günah iradeden başka hiçbir yerde değildir" sözüm şundan ötürü de yanlış sanılabilir: Elçi demiştir ki: "İstemediğimi yapıyorsam, onu yapan artık ben değil, içimde oturan günahtır." Bu günah iradede olmaktan o kadar uzaktır ki, "İstemediğimi yapıyorum" der. O halde günah nasıl iradeden başka hiçbir yerde değildir? Ama Elçi'nin böyle sözünü ettiği bu günah, günahla meydana geldiği ve günahın cezası olduğu için günah diye adlandırılır. Çünkü bu, tenin arzusu için söylenmiştir; bunu devamında şöyle açar: "Biliyorum ki içimde, yani tenimde iyilik oturmuyor; çünkü istemek elimdedir, ama iyiyi tamamlamak değil." İyinin tamamlanması, günah arzusunun insanda hiç bulunmamasıdır. İyi yaşandığında irade bu arzuya razı olmaz; yine de iyiyi tamamlamaz, çünkü iradenin direndiği arzu hâlâ içindedir. Bu arzunun suçu vaftizde çözülür, ama zayıflık kalır; iyi ilerleyen her mümin, o iyileşene kadar, ona bütün gayretiyle direnir. İradeden başka yerde olmayan günah ise, özellikle ardından adil hükmün geldiği, tek insan aracılığıyla dünyaya giren günah olarak anlaşılmalıdır. Gerçi günah arzusuna razı olunan günah da ancak iradeyle işlenir. Bu yüzden başka bir yerde de "Demek ki ancak iradeyle günah işlenir" dedim.

1.14.3

Item quod dixi: nusquam scilicet nisi in uoluntate. esse peccatum, possunt Pelagiani pro se dictum putare propter paruulos, quos ideo negant habere originale peccatum, quod eis in baptismo remittatur, quia nondum arbitrio uoluntatis utuntur. quasi uero peccatum, quod eos ex Adam dicimus originaliter trahere, id est reatu eius inplicatos, et ab hoc poenae obnoxios detineri, umquam esse potuit nisi ex uoluntate, qua uoluntate commissum est, quando diuini praecepti est facta transgressio. potest etiam putari falsa esse ista sententia, qua diximus nusquam nisi in uoluntate esse peccatum, quia dixit apostolus: si autem, quod nolo, hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod in me habitat peccatum. hoc enim peccatum usque adeo non est in uoluntate, ut dicat: quod nolo, hoc facio. quomodo ergo nusquam est nisi in uoluntate peccatum? sed hoc peccatum, de quo sic est locutus apostolus, ideo peccatum uocatur, quia peccato factum est et poena peccati est, quandoquidem hoc de concupiscentia carnis dicitur, quod aperit in consequentibus dicens: scio, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non. perfectio quippe boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud praecipue intellegendum est, quod iusta damnatio consecuta est - hoc enim per unum hominem intrauit in mundum - quamquam et hoc peccatum, quo consentitur peccati concupiscentiae, non nisi uoluntate committitur. propter hoc et alio loco dixi: non igitur nisi uoluntate peccatur.

1.14.4Yine başka bir yerde iradenin kendisini şöyle tarif ettim: "İrade, ruhun, hiçbir zorlama olmadan, bir şeyi ya yitirmemek ya da elde etmek için hareketidir." Bu, tarif sayesinde isteyen istemeyenden ayrılsın diye ve dikkat, cennette ilk olanlara, insan soyu için kötülüğün başlangıcı olanlara, hiçbir zorlama olmadan, yani hür iradeyle günah işleyenlere çevrilsin diye söylendi. Onlar buyruğa karşı bilerek davrandılar; o ayartıcı da bunu yapmalarını telkin etti, zorlamadı. Bilmeden günah işleyen için de istemeden günah işledi denebilir, bu uygunsuz olmaz; ama o da bilmeden yaptığını yine de isteyerek yaptı. Böylece onun günahı da iradesiz olamadı. Bu irade de, tarif edildiği gibi, ruhun hiçbir zorlama olmadan bir şeyi yitirmemek ya da elde etmek için hareketiydi. Çünkü istemeseydi yapmayacağı şeyi yapmaya zorlanmış değildi. İstediği için yaptı; ama yaptığının günah olduğunu bilmediğinden, istediği için günah işlemiş olmadı. Böylece böyle bir günah da iradesiz olamadı, ama günahın iradesiyle değil, eylemin iradesiyle; yine de o eylem günahtı, çünkü yapılmaması gereken yapılmıştı.

Bilerek günah işleyen ise, onu günaha zorlayan şeye günahsız direnebildiği halde direnmiyorsa, kesinlikle isteyerek günah işler; çünkü direnebilen, boyun eğmeye zorlanmaz. Zorlayan arzuya iradeyle direnemeyip bu yüzden adaletin buyruklarına aykırı davrananda ise bu, artık günahın cezası da olan bir günahtır. Bu yüzden günahın iradesiz olamayacağı son derece doğrudur.

1.14.4

Itemque alio loco ipsam uoluntatem definiui dicens: uoluntas est animi motus cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod propterea dictum est, ut hac definitione uolens a nolente discerneretur et sic ad illos referretur intentio, qui primi in paradiso fuerunt humano generi origo mali nullo cogente peccando, hoc est libera uoluntate peccando, quia et scientes contra praeceptum fecerunt, et ille temptator suasit, ut hoc fieret, non coegit. nam et qui nesciens peccauit, non incongruenter nolens peccasse dici potest, quamuis et ipse, quod nesciens fecit, uolens tamen fecit; ita nec ipsius esse potuit sine uoluntate peccatum. quae uoluntas utique, sicut definita est, animae motus fuit cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod enim, si noluisset, non fecisset, non coactus est facere. quia uoluit, ergo fecit, etsi non, quia uoluit, peccauit nesciens peccatum esse, quod fecit. ita nec tale peccatum sine uoluntate esse potuit, sed uoluntate facti, non uoluntate peccati, quod tamen factum peccatum fuit; hoc enim factum est, quod fieri non debuit. qui autem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere nec tamen facit, utique uolens peccat, quoniam qui potest resistere, non cogitur cedere. qui uero cogenti cupiditati uoluntate resistere non potest et ideo facit contra praecepta iustitiae, iam hoc ita peccatum est, ut sit etiam poena peccati. quapropter peccatum sine uoluntate esse non posse uerissimum est.

1.14.5"Günah, adaletin yasakladığı ve kaçınmakta hür olunan şeyi tutma ya da elde etme iradesidir" diye yaptığımız tarif de doğrudur; çünkü tarif edilen, günahın cezası da olan değil, yalnız günah olandır. Günah aynı zamanda günahın cezası olduğunda, arzunun hükmü altındaki irade ne yapabilir ki, dindarsa yardım için dua etmekten başka? İrade, ne kadar kurtarılmışsa o kadar hürdür ve ancak o kadarıyla irade diye adlandırılır. Yoksa hepsine asıl anlamıyla irade değil arzu denmelidir; bu arzu, Manicilerin saçmaladığı gibi yabancı bir tabiatın eklentisi değil, bizim tabiatımızın kusurudur ve ondan ancak Kurtarıcı'nın lütfuyla iyileşilir. Biri arzunun kendisinin de kusurlu ve günaha kul olan iradeden başka bir şey olmadığını söylerse, karşı çıkmamalı, mesele açıkken kelimeler üzerine tartışma açmamalıdır. Çünkü böylece de gösterilmiş olur ki, ister eylemde ister kökende olsun, iradesiz hiçbir günah yoktur.

1.14.5

Itemque definitio peccati, qua diximus: peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi, quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere, propterea uerum est, quia id definitum est, quod tantummodo peccatum est, non quod etiam poena peccati. nam quando tale est, ut idem sit et poena peccati, quantum est, quod ualet uoluntas sub dominante cupiditate, nisi forte, si pia est, ut oret auxilium? in tantum enim libera est, in quantum liberata est, et in tantum appellatur uoluntas. alioquin tota cupiditas quam uoluntas proprie nuncupanda est, quae non est, sicut Manichei desipiunt, alienae naturae additamentum, sed nostrae uitium, a quo non sanatur nisi gratia saluatoris. quod si quisquam dicit etiam ipsam cupiditatem nihil esse aliud quam uoluntatem, sed uitiosam peccatoque seruientem, non resistendum est nec de uerbis, cum res constet, controuersia facienda. etiam sic enim ostenditur sine uoluntate nullum esse peccatum siue in opere siue in origine.

1.14.6Yine şöyle demiştim: "Araştırmaya başlamıştım: O kötü ruh türünün iyiyle karışmadan önce bir iradesi var mıydı? Çünkü yoksa, günahsız ve masum olacak, bu yüzden hiç de kötü olmayacaktır." "O halde, diyorlar, iradesini suçlu tutmadığınız küçük çocukların günahından niçin söz ediyorsunuz?" Cevap şudur: Onlar kendi iradelerinin özelliğiyle değil, kökenleriyle suçlu tutulurlar. Yeryüzündeki her insan kökence Âdem'den başka nedir ki? Âdem'in ise elbette iradesi vardı ve bu iradeyle günah işleyince günah onun aracılığıyla dünyaya girdi.

1.14.6

Rursus in eo, quod dixi: iam quaerere coeperam, utrum illud malum genus animarum, antequam bono misceretur, habuisset aliquam uoluntatem. si enim non habebat, sine peccato atque innocens erit et ideo nullo modo malum, 'cur ergo', inquiunt, peccatum dicitis paruulorum, quorum uoluntatem non tenetis ream?' respondetur non eos proprietate uoluntatis, sed origine reos teneri. omnis enim homo terrenus quid est origine nisi Adam? porro autem Adam habebat utique uoluntatem, qua uoluntate cum peccasset, peccatum per eum intrauit in mundum.

1.14.7Yine şöyle demiştim: "Kötü ruhlar tabiatça hiçbir şekilde var olamazlar." Elçi'nin "Biz de ötekiler gibi tabiatça gazap çocuklarıydık" sözünü nasıl anladığımız sorulursa, cevabımız şudur: Bu sözlerimde tabiatla, asıl anlamıyla tabiat denen şeyi, kusursuz yaratıldığımız tabiatı kastettim. Öteki ise kökeninden ötürü tabiat diye adlandırılır; bu köken elbette tabiata aykırı olan kusuru taşır.

1.14.7

Itemque in eo, quod dixi: natura esse malae animae nullo modo queunt, si quaeritur, quomodo accipiamus, quod ait apostolus: fuimus et nos natura filii irae sicut et ceteri, respondemus naturam in his uerbis meis me intellegi uoluisse illam, quae proprie natura dicitur, in qua sine uitio creati sumus. nam ista propter originem natura appellatur, quae origo utique habet uitium, quod est contra naturam.

1.14.8Yine "Birini, yapamayacağı şeyi yapmadı diye günahlı tutmak son derece haksızlık ve deliliktir" denmişti. "O halde, diyorlar, küçük çocuklar niçin suçlu tutulur?" Cevap: Çünkü yapabileceği şeyi, yani ilâhî buyruğa uymayı yapmamış olan kişinin kökeninden dolayı suçlu tutulurlar.

1.14.8

et iterum quod dictum est: peccati reum tenere quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis est et insaniae, 'cur ergo', inquiunt, 'paruuli tenentur rei?' respondetur, quia eius ex origine tenentur, qui non fecit quod facere potuit, diuinum scilicet seruare mandatum.

1.14.9Şöyle de demiştim: "O ruhlar ne yaparlarsa, iradeyle değil tabiatla yapıyorlarsa, yani yapmak ve yapmamak için hür bir ruh hareketinden yoksunlarsa, nihayet kendi işlerinden uzak durma gücüne hiç sahip değillerse, onların günahından söz edemeyiz." Bu yüzden küçük çocuklarla ilgili mesele bizi rahatsız etmez; çünkü onlar, yapmak ve yapmamak için hür ruh hareketinden yoksun olmadan, kötü işten uzak durmaya tam gücü varken iradesiyle günah işleyen kişinin kökeninden suçlu tutulurlar. Maniciler tamamen masal uydurarak ortaya koydukları karanlıklar soyu için bunu söylemezler; o tabiatın hep kötü olduğunu, hiçbir zaman iyi olmadığını ileri sürerler.

1.14.9

quod autem dixi: illae animae quidquid faciunt, si natura, non uoluntate faciunt, id est si Libero et ad faciendum et ad non faciendum motu animi carent, si denique abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, peccatum earum tenere non possumus, propterea non perturbat de paruulis quaestio, quia ex illius origine rei tenentur, qui uoluntate peccauit, quando libero et ad faciendum et non faciendum motu animi non carebat eique ab opere malo abstinendi summa potestas erat. quod Manichei de tenebrarum gente non dicunt, quam fabulosissime inducunt, eamque naturam semper malam, numquam bonam fuisse contendunt.

1.14.10Şu söz de sorgulanabilir: "Şimdilik belirsiz olmakla birlikte, günahla değil tabiatla bedensel işlere adanmış ruhlar olsa ve daha aşağıda olsalar da bize içten bir yakınlıkla dokunsalar bile, onların, biz onları izleyip bedensel şeyleri sevdiğimizde kötü olduğumuz için, kötü sayılmaları gerekmez." Bunu, daha açık konuşmaya başladığım şu ruhlar hakkında söylemiştim: "Onlara, bizim daha aşağı bir ruh türü tarafından çirkinliklere çekildiğimiz kabul edilse bile, bundan ne o tabiatların kötü olduğu ne de bunların en yüksek iyi olduğu sonucu çıkar." Tartışmayı bu yere kadar onlar hakkında götürmüştüm. Öyleyse sorulabilir: Böyle ruhların olmadığından hiç kuşku duymamam gerekirken neden "şimdilik belirsiz" dedim? Bunu şundan dedim: Şeytanın ve meleklerinin kendi türlerinde ve Tanrı'nın onları kendi düzenleri içinde, oldukları gibi yarattığı tabiatta iyi olduklarını, ama onlarca ayartılıp baştan çıkarılırsak bizim için kötü, onlardan sakınıp onları yenersek bizim için şerefli ve şanlı olduğunu söyleyenlerle karşılaşmıştım.

Bunu söyleyenler ispat için Yazılardan yeterli tanıklık getirdiklerini sanırlar; ya Eyüp kitabında şeytan anlatılırken yazılı olan şu sözü: "Bu, Rabbin meleklerince alay edilsin diye yaptığı yaratığın başlangıcıdır"; ya da yüz üçüncü Mezmur'daki şu sözü: "Onunla alay etmek için yarattığın bu ejderha." Bu mesele, bunu savunmayan Manicilere karşı değil, savunan başkalarına karşı ele alınıp çözülmesi gereken bir meseledir; onu o zaman uzun uzadıya işleyip açıklığa kavuşturmak istemedim. Kitabı istediğimden çok daha uzun yapmak istemiyordum; çünkü bu kabul edilse bile, kötülüğün tabiatını en çılgın bir yanılgıyla ebedî iyiyle birlikte ezelî sayan Manicilerin çürütülmesi gerektiğini ve artık çürütülebileceğini görüyordum. Bu yüzden "şimdilik belirsiz" dedim; bu konuda ben kuşkulu olduğum için değil, benimle böyle düşündüklerini gördüğüm kimseler arasında bu mesele henüz çözülmediği için. Ama bunu çok daha sonraki başka kitaplarımda, Tekvin'in Lafzî Tefsiri'nde, Kutsal Yazılara göre elimden geldiğince açık biçimde çözdüm.

1.14.10

Illud autem quaeri potest quomodo dixerim: etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis officiis non peccato, sed natura deditae nosque, quamquam sint inferiores, aliqua tamen interiore uicinitate contingunt, non illas ideo malas haberi oportere, quia nos, cum eas sequimur et corporea diligimus, mali sumus, quandoquidem de illis hoc dixi, de quibus apertius loqui coeperam dicens: quamquam etiamsi eisdem concedatur inferiore alio genere animarum nos inlici ad turpia, non inde conficiunt aut illas naturas malas esse aut istas summum bonum — de his enim disputationem usque ad hunc loculum perduxi, ubi dixi: etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis officiis non peccato, sed natura deditae et cetera - quaeri ergo potest, cur dixerim: quod interim incertum, cum prorsus dubitare non debuerim non esse tales animas. sed hoc ideo dixi, quia expertus sum, qui dicerent diabolum et angelos eius bonos esse in genere suo et in ea natura, in qua eos creauit deus ordine proprio tales, quales sunt, sed nobis malum esse, si inliciamur et seducamur ab eis, si autem caueamus eos atque uincamus, decorum atque gloriosum. et hoc qui dicunt, uidentur sibi, ut id probent, de scripturis adhibere idonea testimonia uel illud, quod scriptum est in libro Iob, cum diabolus describeretur: hoc est initium figmenti domini, quod fecit ad inludendum ab angelis suis, uel illud in Psalmo centesimo tertio: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei. quam quaestionem, quae non aduersus Manicheos, qui hoc non sentiunt, sed aduersus alios, qui hoc sentiunt, suscipienda esset atque soluenda, pertractare atque enodare tunc nolui, ne librum multo, quam uellem, facerem longiorem, cum uiderem, etiamsi hoc concederetur, tamen debere Manicheos ac iam posse conuinci introducentes insanissimo errore naturam mali aeterno bono coaeternam. ideo ergo dixi: quod interim incertum est, non quod ego inde dubitarem, sed quod inter me et illos, quos ita sapere inueneram, nondum esset ista quaestio dissoluta. quod tamen in aliis longe posterioribus libris meis de Genesi ad litteram secundum scripturas sanctas quanta potui manifestatione dissolui.

1.14.11Başka bir yerde: "Bedensel şeyleri severek günah işliyoruz, çünkü ruhanî olanları sevmemizi adalet buyuruyor ve tabiatça bunu yapabiliyoruz; o zaman kendi türümüzde en iyi ve mesut oluruz." Burada, neden "lütufla" değil de "tabiatça yapabiliyoruz" dediğim sorulabilir. Ama Manicilere karşı mesele tabiat üzerineydi; lütuf da elbette, kaybolanı aramaya ve kurtarmaya gelen aracılığıyla, bu tabiatın kusurlu haliyle yapamadığını yapabilmesini sağlar. O zaman da bu lütfu hatırlayarak, hâlâ o ölümcül yanılgının elinde tutulan en yakın dostlarım için dua etmiş ve şöyle demiştim: "Büyük Tanrı, her şeye gücü yeten Tanrı, en yüksek iyilikteki Tanrı, dokunulmaz ve bozulmaz olduğuna inanılması ve anlaşılması gereken, Katolik Kilise'nin taptığı Üçlü Birlik; merhametini kendimde denemiş biri olarak sana yalvarırım: Çocukluğumdan beri insan yaşayışında benimle tam bir uyum içinde olanların sana tapmada benden ayrılmalarına izin verme." Böyle dua ederken, imanla şunu zaten tutuyordum: Tanrı'ya dönmüş olanlara ilerlemeleri ve tamamlanmaları için onun lütfuyla yardım edilmekle kalmaz, ki burada bu lütfun onların dönüşünün liyakatine karşılık verildiği söylenebilir, Tanrı'ya dönmeleri de Tanrı'nın lütfuna aittir. Çünkü ondan fazlasıyla yüz çevirmiş olanlar için ona dua ettim ve ona dönmeleri için dua ettim.

1.14.11

Alio loco: propterea, inquam, corporea diligendo peccamus; quia spiritalia diligere et iustitia iubemur et natura possumus, et tunc in nostro genere optimi et beati sumus. ubi quaeri potest, cur natura et non gratia possumus dixerim. sed contra Manicheos de natura quaestio uersabatur, et utique id agit gratia, ut ista natura, quod uitiata non potest, possit per eum, qui uenit quaerere et saluum facere, quod perierat, quam tamen gratiam etiam tunc recolens oraui pro familiarissimis meis, qui mortifero illo adhuc tenebantur errore, et dixi: deus magne, deus omnipotens, deus summae bonitatis, quem inuiolabilem et incorruptibilem credi atque intellegi fas est, trina unitas, quam catholica ecclesia colit, supplex oro expertus in me misericordiam tuam, ne homines, cum quibus mihi a pueritia in hominum uictu fuit summa consensio, in tuo cultu a me dissentire permittas. sic utique orans iam fide retinebam non solum conuersos ad deum gratia eius adiuuari, ut proficiant ac perficiantur — ubi adhuc dici potest pro merito conuersionis illorum istam dari gratiam — uerum etiam ut conuertantur ad deum, ad ipsam dei gratiam pertinere, quem pro eis oraui, qui erant ab illo nimis auersi, atque ad illum conuerterentur oraui.

1.14.12Bu kitap şöyle başlar: "Tanrı'nın merhametinin yardımıyla..."

1.14.12

Hic liber sic incipit: Opitulante dei misericordia.

1.15.115. Manici Fortunatus'a Karşı Tutanak, bir kitap

Aynı dönemde, presbyterliğim sırasında, Manicilerin presbyterlerinden Fortunatus adlı biriyle tartıştım. Bu adam Hippo'da uzun süre yaşamış ve o kadar çok kişiyi baştan çıkarmıştı ki, onlar sayesinde orada oturmak hoşuna gidiyordu. Karşılıklı söylediklerimizi kâtipler, resmî bir tutanak düzenler gibi kaydetti; nitekim tarihi ve konsül adı da vardır. Hafızaya emanet edilsin diye bunu kitap haline getirttim. Orada mesele kötülüğün nereden geldiğidir: Ben insanın kötülüğünün iradenin hür seçiminden doğduğunu savundum, o ise kötülüğün tabiatının Tanrı ile birlikte ezelî olduğuna ikna etmeye çalıştı. Ama ertesi gün nihayet bize karşı söyleyecek bir şey bulamadığını itiraf etti. Katolik olmadı, ama Hippo'dan ayrıldı.

1.15.1

Eodem tempore presbyterii mei contra Fortunatum quendam, Manicheorum presbyterum, disputaui, qui plurimum temporis apud Hipponem uixerat seduxeratque tam multos, ut per eos ibi eum delectaret habitare. quae disputatio nobis altercantibus excepta est a notariis, ueluti gesta conficerentur; nam et diem habent et consulem. hanc in librum memoriae mandandum conferre curaui. uersatur ibi quaestio, unde sit malum, me asserente exortum fuisse hominis malum ex libero uoluntatis arbitrio, illo autem naturam mali deo coaeternam suadere moliente. sed consequenti die tandem confessus est nihil se aduersus nos inuenire, quod diceret, nec sane catholicus factus, sed tamen ab Hippone discessit.

1.15.2Bu kitapta şöyle demiştim: "Ruhun, Tanrı'nın yarattığı bütün öteki şeyler gibi Tanrı tarafından yaratıldığını, her şeye gücü yeten Tanrı'nın yarattıkları arasında ruha baş köşenin verildiğini söylüyorum." Bunu bütün akıllı yaratık için genel olarak anlaşılsın diye söyledim; gerçi yukarıda da söylediğimiz gibi, Kutsal Yazılarda meleklerin ruhlarından söz edildiği ya hiç görülmez ya da kolayca bulunamaz.

1.15.2

In hoc libro illud, quod dixi: animam dico esse factam a deo, ut cetera omnia, quae a deo facta sunt, et inter illa, quae deus omnipotens fecit, principalem locum datum esse animae, ita dixi, ut hoc generaliter de uniuersa creatura rationali accipi uellem, quamuis in scripturis sanctis animas dictas esse angelorum aut omnino aut non possit facile reperiri, sicut supra iam diximus.

1.15.3Başka bir yerde de: "Kendi iradesiyle işlenmiyorsa günah olmadığını söylüyorum" demiştim. Burada günahın cezası da olmayan günahı kastettim; böyle bir ceza hakkında söylenmesi gerekeni aynı tartışmanın başka bir yerinde söyledim.

1.15.3

item alio loco: ego dico, inquam, peccatum non esse, si non propria uoluntate peccatur. ubi peccatum illud intellegi uolui, quod non est etiam poena peccati; nam de tali poena dixi alibi in eadem disputatione, quod dicendum fuit.

1.15.4Yine şöyle demiştim: "Öyle ki, biz günahta kaldıkça bize cezalarla işkence eden bu ten, sonra dirilişte bize boyun eğsin ve kanunu ve ilâhî buyrukları tutmamıza hiçbir karşı koyuşla engel olmasın." Bu, bozulmaz ve ölümsüz bedene sahip olacağımız o Tanrı krallığında da kanun ve buyruklar ilâhî Yazılardan alınacakmış gibi anlaşılmamalıdır. Anlamı şudur: Ebedî kanun orada tam bir kusursuzlukla tutulacak ve Tanrı'yı ve yakını sevmeye dair o iki buyruğu okuyarak değil, kusursuz ve sonsuz sevginin kendisinde tutacağız.

1.15.4

itemque dixi: ut postea eadem ipsa caro, quae nos poenis torsit in peccato manentes, subiciatur nobis in resurrectione et nulla aduersitate nos quatiat, quominus legem et diuina praecepta seruemus. quod non est ita accipiendum, tamquam et in illo dei regno, ubi incorruptibile atque inmortale corpus habebimus, de scripturis diuinis lex et praecepta sumenda sunt, sed quia perfectissime ibi lex aeterna seruabitur et illa duo praecepta de diligendo deo et proximo non in lectione, sed in ipsa perfecta et sempiterna dilectione tenebimus.

1.15.5Bu eser şöyle başlar: "Eylül kalendalarından beş gün önce, Arcadius Augustus ikinci kez ve seçkin zat Rufinus konsülken..."

1.15.5

Hoc opus sic incipit: V. KAL. SEPTEMBRIS ARCADIO AVGVSTO BIS ET RVFINO VV. CC. CONSS.

1.16.116. İman ve İnanç Formülü Üzerine, bir kitap

Aynı sıralarda, bütün Afrika'nın genel konsilini Hippo Regius'ta toplayan piskoposların huzurunda, onların emriyle iman ve inanç formülü üzerine konuştum. Bizi yakından seven bazılarının büyük ısrarıyla bu konuşmayı kitap haline getirdim. Orada konuların kendisi işlenir, ama vaftiz adaylarına ezberlemeleri için teslim edilen o kelime dizisi verilmez.

1.16.1

Per idem tempus coram episcopis hoc mihi iubentibus, qui plenarium totius Africae concilium Hippone Regio habebant, de fide ac symbolo disputaui. quam disputationem nonnullis eorum, qui nos familiarius diligebant, studiosissime instantibus in librum contuli. in quo de rebus ipsis ita disseritur, ut tamen non fiat uerborum illa contextio, quae tenenda memoriter conpetentibus traditur.

1.16.2Bu kitapta tenin dirilişinden söz ederken şöyle demiştim: "Aldanması mümkün olmayan Hıristiyan imanına göre beden dirilecektir. Buna inanılmaz gözüyle bakan, tenin şimdi nasıl olduğuna dikkat eder, ama gelecekte nasıl olacağını düşünmez; çünkü meleklere özgü değişimin gerçekleşeceği o zamanda artık ten ve kan olmayacak, yalnız beden olacaktır." Orada yeryüzü bedenlerinin gök bedenlerine dönüşmesi üzerine söylediğim başka şeyler de vardır; çünkü Elçi bu konuda konuşurken "Ten ve kan Tanrı'nın krallığını miras alamaz" demişti. Ama kim bunları, şimdi sahip olduğumuz yeryüzü bedeninin dirilişte öyle bir gök bedenine dönüşeceği ve ne bu uzuvların ne de tenin cevherinin kalacağı şeklinde anlarsa, kuşkusuz Rabbin bedeni hatırlatılarak düzeltilmelidir. O, dirilişten sonra aynı uzuvlarla yalnız gözlerle görülmek için değil, ellerle dokunulmak için de göründü ve ten taşıdığını sözüyle de doğruladı: "Dokunun ve görün; çünkü tinin, bende gördüğünüz gibi, kemiği ve eti yoktur." Buradan açıkça anlaşılır ki Elçi, Tanrı'nın krallığında tenin cevherinin bulunmayacağını söylememiş, ya tene göre yaşayanları "ten ve kan" diye adlandırmış ya da tenin bozulmasını kastetmiştir ki bu elbette o zaman hiç olmayacaktır. Nitekim "Ten ve kan Tanrı'nın krallığını miras alamaz" dedikten sonra, söylediğini açıklıyormuş gibi anlaşılabilecek şekilde hemen ekledi: "Bozulma da bozulmazlığı miras alamaz." İnanmayanları ikna etmesi güç olan bu konuyu elimden geldiğince özenle tartıştığımı, Tanrı Devleti'nin son kitabını okuyan görecektir.

1.16.2

In hoc libro cum de resurrectione carnis ageretur: resurget, inquam, corpus secundum Christianam fidem, quae falli non potest. quod cui uidetur incredibile, qualis sit nunc caro adtendit, qualis autem futura sit non considerat, quia illo tempore inmutationis angelicae non iam caro erit et sanguis, sed tantum corpus et cetera, quae ibi de corporum terrestrium in corpora caelestia mutatione disserui, quoniam dixit apostolus, cum inde loqueretur: caro et sanguis regnum dei non possidebit. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum, quale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione mutari, ut nec membra ista nec carnis sit futura substantia, procul dubio corripiendus est commonitus de corpore domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis uerum etiam manibus tractandus apparuit carnemque se habere etiam sermone firmauit dicens: palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere. unde constat apostolum non carnis substantiam negasse in dei regno futuram, sed aut qui secundum carnem uiuunt carnis et sanguinis nomine nuncupasse aut ipsam carnis corruptionem, quae tunc utique nulla erit. nam cum dixisset: caro et sanguis regnum dei non possidebunt - bene intellegitur tamquam exponendo, quid dixerit — continuo subdidit: neque corruptio incorruptionem possidebit. de qua re ad suadendum infidelibus difficili diligenter, quantum potui, me disseruisse reperiet, quisquis de ciuitate dei librum nouissimum legerit.

1.16.3Bu kitap şöyle başlar: "Yazılı olduğu için..."

1.16.3

Hic liber sic incipit: Quoniam scriptum est.

1.17.117. Tekvin'in Lafzî Tefsiri, tamamlanmamış bir kitap

Tekvin hakkında Manicilere karşı iki kitap yazmıştım. Orada Kutsal Yazı'nın sözlerini alegorik anlamlarına göre işlemiştim, tabiat olaylarının bunca büyük sırlarını lafzına göre, yani orada söylenenlerin tarihsel özelliklerine göre nasıl anlaşılabileceğini açıklamaya cesaret edememiştim. Bu yüzden bu pek çetin ve pek zor işte de neler yapabileceğimi denemek istedim. Ama Yazıları açıklama acemiliğim bu ağır yükün altında ezildi ve tek bir kitabı bile tamamlamadan, taşıyamadığım emekten vazgeçtim. Bu eserde küçük yazılarımı gözden geçirirken, tamamlanmamış haliyle bu kitap elime geçti. Onu yayımlamamıştım ve ortadan kaldırmaya karar vermiştim, çünkü sonra Tekvin'in Lafzî Tefsiri başlıklı on iki kitabı yazdım. Onlarda da birçok şey bulunmuş olmaktan çok araştırılmış görünse de, bu kitap onlarla hiçbir şekilde karşılaştırılamaz. Yine de bunu gözden geçirdikten sonra kalmasını istedim; ilâhî sözleri çözme ve araştırmadaki ilk adımlarımın, bence faydasız olmayan bir göstergesi olsun diye. Başlığının da "Tekvin'in Lafzî Tefsiri, tamamlanmamış" olmasını istedim.

Kitabın şu sözlere kadar yazdırılmış olduğunu gördüm: "Yine de Baba Baba'dır ve Oğul, Oğul'dan başka bir şey değildir; çünkü ona Baba'nın benzeri denirken, araya hiçbir benzemezlik girmediği gösterilse de, benzeri olduğuna göre Baba yalnız değildir." Bunlardan sonra, yeniden düşünülüp işlenmek üzere Yazı'nın şu sözlerini tekrarladım: "Ve Tanrı dedi: İnsanı kendi suretimizde ve benzerliğimizde yapalım." Tamamlanmamış kitabı buraya kadar yazdırıp bırakmıştım. Orada bundan sonra gelenleri, onu gözden geçirirken eklemeyi uygun buldum; yine de tamamlamadım, bunu da ekleyip tamamlanmamış bıraktım. Tamamlasaydım, en azından altıncı güne ait Tanrı'nın bütün işlerini ve sözlerini tartışırdım. Bu kitapta beğenmediğim aynı şeyleri işaret etmek, ya da iyi anlaşılmadıkları için başkalarının hoşuna gitmeyebilecek şeyleri savunmak bana gereksiz göründü. Kısaca şunu öğütlerim: Çok sonra yazdığım o on iki kitap okunsun, bu kitap hakkında onlara bakılarak hüküm verilsin.

1.17.1

Cum de Genesi duos libros contra Manicheos condidissem, quoniam secundum allegoricam significationem scripturae uerba tractaueram non ausus naturalium rerum tanta secreta ad litteram exponere, hoc est quemadmodum possent secundum historicam proprietatem, quae ibi dicta sunt, accipi, uolui experiri in hoc quoque negotiosissimo ac difficillimo opere, quid ualerem. sed in scripturis exponendis tirocinium meum sub tantae sarcinae mole succubuit, et nondum perfecto uno libro ab eo, quem sustinere non poteram, labore conquieui. sed in hoc opere cum mea opuscula retractarem, iste ipse, ut erat inperfectus, uenit in manus, quem neque edideram et abolere decreueram, quoniam scripsi postea duodecim libros, quorum titulus est: de Genesi ad litteram. in quibus quamuis multa quaesita potius quam inuenta uideantur, tamen eis iste nullo modo est conparandus. uerum et hunc posteaquam retractaui, manere uolui, ut esset index, quantum existimo, non inutilis rudimentorum meorum in enucleandis atque scrutandis diuinis eloquiis, eiusque titulum esse uolui: de Genesi ad litteram inperfectus. inueni quippe eum usque ad haec uerba dictatum: pater tamen pater est, nec filius aliud est quam filius, quia et cum dicitur similitudo patris, quamquam ostendat nullam interuenire dissimilitudinem, non tamen solus est pater, si habet similitudinem. post haec repetiui uerba scripturae rursus consideranda atque tractanda: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. huc usque dictatum librum inperfectum reliqueram. quod autem ibi sequitur, addendum putaui, cum eum retractarem, nec sic tamen perfeci, sed hoc quoque addito inperfectum reliqui. si enim perfecissem, saltem de omnibus operibus et uerbis dei, quae ad sextum diem pertinent, disputassem. in hoc libro eadem notare, quae mihi displicent, uel defendere, quae aliis non bene intellecta displicere possunt, superfluum mihi uisum est. breuiter enim potius admoneo, ut illi duodecim libri legantur, quos longe postea feci. ex ipsis de isto iudicetur

1.17.2Bu kitap şöyle başlar: "Her şeye gücü yeten Tanrı'nın ustalığıyla yapıldığını hissettiğimiz tabiat olaylarının karanlık yanları, kesin hüküm vererek değil, araştırarak işlenmelidir."

1.17.2

Hic ergo sic incipit: De obscuris naturalium rerum, quae omnipotente deo artifice facta sentimus, non adfirmando, sed quaerendo tractandum est.

1.18.118. Rabbin Dağdaki Konuşması Üzerine, iki kitap

Aynı sıralarda, Matta'ya göre Rabbin dağdaki konuşması üzerine iki cilt yazdım.

1.18.1

Per idem tempus de sermone domini in monte secundum Matheum duo uolumina scripsi.

1.18.2Birincisinde, "Ne mutlu barış yapanlara, çünkü onlara Tanrı'nın oğulları denecek" yazısından ötürü şöyle demiştim: "Bilgelik, her şey artık düzene girmiş olan, akla isyan eden hiçbir hareketin kalmadığı, her şeyin insanın tinine itaat ettiği, onun da Tanrı'ya itaat ettiği barış yapanlara uygundur." Bunu nasıl söylediğim haklı olarak merak edilebilir. Çünkü bu hayatta hiç kimseye, uzuvlarında zihnin kanununa karşı koyan kanunun hiç bulunmaması nasip olamaz; insanın tini ona razı olmayacak şekilde direnmiş olsa bile, o yine karşı koyar. Demek ki "Akla isyan eden hiçbir hareket yoktur" sözü, barış yapanların şimdi tenin arzularını dizginleyerek bir gün o en tam barışa ulaşmak için çalıştıkları anlamında doğru olarak anlaşılabilir.

1.18.2

In quorum primo propter id, quod scriptum est: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabuntur: sapientia, inquam, congruit pacificis, in quibus iam ordinata sunt omnia nullusque motus aduersus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperat deo. quod merito mouet, quomodo dixerim. non enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quandoquidem etiamsi ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum eius laberetur adsensum, non ideo tamen non repugnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque ueniatur.

1.18.3Başka bir yerde de aynı İncil sözünü, "Ne mutlu barış yapanlara, çünkü onlara Tanrı'nın oğulları denecek" sözünü tekrarlayıp şunu eklemiştim: "Bunlar bu hayatta tamamlanabilir, nitekim elçilerde tamamlandığına inanıyoruz." Bu, elçilerde burada yaşarken tenin hiçbir hareketinin tine karşı koymadığını düşünelim diye söylenmiş değildir; bunlar burada, elçilerde tamamlandığına inandığımız ölçüde, yani bu hayatta ne kadar kusursuzluk mümkünse o insanî kusursuzluk ölçüsünde tamamlanabilir demektir. "Bunlar bu hayatta tamamlanabilir, çünkü elçilerde tamamlandığına inanıyoruz" denmedi; "nitekim elçilerde tamamlandığına inanıyoruz" dendi. Yani onlarda tamamlandığı gibi tamamlanır: Bu hayatın alabileceği bir kusursuzlukla; "Ey ölüm, kavgan nerede?" denileceği zaman, ümit ettiğimiz o en tam barışla tamamlanacağı gibi değil.

1.18.3

Proinde quod alio loco, cum eandem sententiam euangelicam repetens dixissem: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabuntur, adiunxi dicens: et ista quidem in hac uita conpleri possunt, sicut conpleta esse in apostolis credimus, sic accipiendum est, non ut in apostolis hic uiuentibus nullum carnis motum arbitremur spiritui repugnasse, sed hactenus hic ista posse conpleri, quatenus in apostolis credimus esse conpleta, ea mensura scilicet perfectionis humanae, quanta in hac uita potest esse perfectio. non enim dictum est: 'ista in hac uita conpleri possunt; nam conpleta esse in apostolis credimus', sed dictum est: sicut conpleta esse in apostolis credimus, ut ita conpleantur, sicut in illis conpleta sunt, id est quadam perfectione, cuius capax est ista uita, non sicut conplenda sunt illa, quam speramus, pace plenissima, quando dicetur: ubi est, mors, contentio tua?

1.18.4Başka bir yerde araya koyduğum "Çünkü Tanrı Ruh'u ölçüyle vermez" tanıklığının asıl ve daha doğru anlamda Mesih için söylendiğini henüz anlamamıştım. Öteki insanlara Ruh ölçüyle verilmeseydi, Elişa, İlyas'ta olanın iki katını istemezdi.

1.18.4

Alio loco quod interposui testimonium: non enim ad mensuram dat deus spiritum, nondum intellexeram de Christo proprie uerius accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia.

1.18.5Yine "Her şey gerçekleşene kadar kanundan bir yota ve bir nokta bile geçmeyecek" yazısını açıklarken, bunun kusursuzluğu güçlü biçimde ifade etmekten başka bir şey olarak anlaşılamayacağını söylemiştim. Burada haklı olarak şu sorulur: Bu kusursuzluk, irade seçimini artık kullanan hiç kimsenin burada günahsız yaşamadığı doğru kalacak şekilde anlaşılabilir mi? Bütün ilâhî emirleri yerine getiren değilse, kim kanunu son noktasına kadar yerine getirebilir? Ama aynı emirler arasında bize "Borçlarımızı bağışla, biz de borçlularımızı bağışladığımız gibi" demeyi buyuran da vardır; bütün Kilise bu duayı dünyanın sonuna kadar söyler. Demek ki yapılmayan her şey bağışlandığında, bütün emirler yerine getirilmiş sayılır.

1.18.5

item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine peccato. a quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in eisdem mandatis est etiam, quod iubemur dicere: dimitte debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, quam orationem usque in finem saeculi tota dicit ecclesia. omnia ergo mandata facta deputantur, quando quidquid non fit ignoscitur.

1.18.6Rabbin "Kim bu en küçük emirlerden birini bozar ve insanlara öyle öğretirse" diye başlayıp "Adaletiniz din bilginlerinin ve Ferisilerin adaletinden üstün olmazsa, göklerin krallığına giremezsiniz" sözüne kadar gelen bölümü, sonraki başka vaazlarımda çok daha iyi ve uygun biçimde açıkladım; burada tekrar etmek uzun sürer. Oradaki anlam şuna varır: Söyleyenlerin ve yapanların adaleti, din bilginlerinin ve Ferisilerin adaletinden üstündür. Çünkü din bilginleri ve Ferisiler hakkında Rab başka bir yerde "Söylerler ama yapmazlar" demiştir. Şu yazıyı da sonradan daha iyi anladık: "Kardeşine öfkelenen." Yunanca nüshalarda burada konduğu gibi "sebepsiz yere" yoktur, gerçi anlam aynıdır. Çünkü biz, kardeşine öfkelenmenin ne demek olduğuna bakmak gerektiğini söyledik; kardeşinin günahına öfkelenen kardeşine öfkelenmiş olmaz. Demek ki günaha değil de kardeşe öfkelenen, sebepsiz yere öfkelenir.

1.18.6

Sane quod ait dominus: quicumque enim soluerit unum de mandatis istis minimis et docuerit sic et cetera usque ad eum locum, ubi ait: nisi abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et Farisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum, multo melius et conuenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. ad hoc autem iste ibi perducitur sensus, ut eorum sit iustitia maior quam scribarum et Farisaeorum, qui dicunt et faciunt. de scribis quippe et Farisaeis alio loco ipse dominus ait: dicunt enim et non faciunt. illud etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est:

1.18.7

qui irascitur fratri suo. codices enim graeci non habent: sine causa, sicut hic positum est, quamuis idem ipse sit sensus. illud enim diximus intuendum, quid sit irasci fratri suo, quoniam non fratri irascitur, qui peccato fratris irascitur. qui ergo fratri, non peccato irascitur, sine causa irascitur.

1.18.8Yine şöyle demiştim: "Bu, baba, ana ve öteki kan bağları için de anlaşılmalıdır; onlarda insan soyuna doğumla ve ölümle düşmüş olan şeyden nefret edelim." Bu söz, insan tabiatının önceki günahı olmasaydı ve kimse ölmeseydi bu yakınlıklar olmayacakmış gibi anlaşılıyor; bu anlamı yukarıda reddettim. Hiçbir aslî günah olmadan insan soyu ölümsüzce büyüyüp çoğalsaydı da akrabalıklar ve hısımlıklar elbette olurdu. Bu yüzden Rabbin neden düşmanları sevmeyi buyurduğu, başka yerde ise ana babadan ve çocuklardan nefret etmeyi buyurduğu meselesi burada çözüldüğü gibi değil, sonra sık sık çözdüğümüz gibi çözülmelidir: Düşmanları Tanrı'nın krallığına kazanmak için sevelim, yakınlarımızda ise Tanrı'nın krallığına engel olan şeyden nefret edelim.

1.18.8

Item quod dixi: hoc et de patre et de matre et de ceteris uinculis sanguinis intellegendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur, quem sensum iam superius inprobaui. essent enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato sine morte cresceret et multiplicaretur genus humanum. ac per hoc aliter soluenda quaestio est, cur dominus praeceperit diligendos inimicos, cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios, non sicut hic soluta est, sed sicut eam posterius saepe soluimus. id est ut diligamus inimicos lucrandos regno dei et oderimus in propinquis, si inpediunt regno dei.

1.18.9Yine, karının zina dışında boşanmasını yasaklayan buyruğu burada çok titizlikle tartıştım. Ama Rabbin karıyı boşamaya izin veren zinayla ne anlaşılmasını istediği iyice düşünülüp araştırılmalıdır: Çirkin ilişkilerde hükme uğrayan zina mı, yoksa "Senden ayrılıp zina eden herkesi yok ettin" sözünde anılan zina mı? Birincisi de bunun içindedir, çünkü Mesih'in uzuvlarını alıp fahişenin uzuvları yapan Rab'den ayrılarak zina etmiş olur. Okurun bu kadar önemli ve çözümü zor bir konuda bizim bu tartışmamızın kendisine yeteceğini sanmasını istemem. Sonra yazılan yazılarımızı ya da başkalarının daha iyi düşünülmüş ve işlenmiş yazılarını okusun, yahut gücü yetiyorsa burada haklı olarak kafa karıştırabilecek şeyleri daha uyanık ve daha anlayışlı bir zihinle kendisi incelesin. Her günah zina olduğu için değil; çünkü Tanrı, kendisinden ayrılıp zina eden herkesi yok ederken, her gün kutsallarının "Borçlarımızı bağışla" duasını dinlediğine göre, her günah işleyeni yok etmez. Ama bu zinanın nasıl anlaşılıp sınırlandırılması gerektiği ve bu türden zina için de karıyı boşamanın caiz olup olmadığı çok karanlık bir meseledir. Çirkin ilişkilerde işlenen zina için boşamanın caiz olduğu ise hiç mesele değildir. Bunun buyrulmadığını, izin verildiğini söylediğim yerde de, başka bir Yazı'nın "Zina eden karısını tutan ahmak ve dinsizdir" sözünü göz önünde tutmamıştım. Yine de Rab'den "Ben de seni hüküm giydirmeyeceğim; git, bundan sonra günah işleme" sözünü işitip itaatle dinlediyse, o kadının bundan sonra da zina eden sayılması gerektiğini söyleyemem.

1.18.9

Item de praecepto, quo prohibetur uxor dimitti nisi propter fornicationem, hic quidem scrupulosissime disputaui, sed quam uelit dominus intellegi fornicationem, propter quam liceat dimittere uxorem, utrum eam, quae damnatur in stupris, an illam, de qua dicitur: perdidisti omnem, qui fornicatur abs te, in qua utique et ista est — neque enim non fornicatur a domino, qui tollens membra Christi facit ea membra meretricis — etiam atque etiam cogitandum est atque requirendum, nec uolo in re tanta tamque ad digerendum difficili putare lectorem istam sibi nostram disputationem debere sufficere, sed legat et ea siue nostra, quae postea scripta sunt, siue aliorum melius considerata atque tractata, uel ipse, si potest, ea, quae hic merito mouere possunt, uigilantiore atque intellegentiore mente discutiat, non quia omne peccatum fornicatio est — neque enim omnem peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos suos exaudit dicentes: dimitte nobis debita nostra, cum perdat omnem, qui fornicatur ab eo — sed quatenus intellegenda atque limitanda est haec fornicatio et utrum etiam propter hanc liceat dimittere uxorem, latebrosissima quaestio est. licere tamen propter istam, quae in stupris committitur, nulla quaestio est. et ubi dixi hoc permissum esse, non iussum, non adtendi aliam scripturam dicentem: qui tenet adulteram, stultus et inpius est. nec sane dixerim adulteram fuisse deputandam illam mulierem, etiam posteaquam audiuit a domino: nec ego te damnabo; uade, deinceps iam noli peccare, si hoc oboedienter audiuit.

1.18.10Başka bir yerde, Elçi Yuhanna'nın "Onun için dua etsin demiyorum" dediği kardeşin ölüme götüren günahını şöyle tarif ettim: "Kardeşin ölüme götüren günahı, bence, kişinin Rabbimiz İsa Mesih'in lütfuyla Tanrı'yı tanıdıktan sonra kardeşliğe saldırması ve onu Tanrı ile barıştıran lütfa karşı haset meşaleleriyle tutuşmasıdır." Bunu kesinlikle ileri sürmedim, çünkü bunu sandığımı söyledim. Yine de şunu eklemeliydim: "Bu hayatı zihnin böyle cani bir sapkınlığı içinde bitirirse"; çünkü bu hayatta bulunan en kötü kişiden bile ümit kesilmemelidir ve ümit kesilmeyen için dua etmek de sabırsızlık değildir.

1.18.10

Alio loco peccatum fratris ad mortem, de quo dicit Iohannes apostolus: non pro illo dico ut roget, ita definiui, ut dicerem: peccatum fratris ad mortem puto esse, cum post agnitionem dei per gratiam domini nostri Iesu Christi quisque obpugnat fraternitatem et aduersus ipsam gratiam, qua reconciliatus est deo, inuidentiae facibus agitatur. quod quidem non confirmaui, quoniam hoc putare me dixi, sed tamen addendum fuit: si in hac tam scelerata mentis peruersitate finierit hanc uitam, quoniam de quocumque pessimo in hac uita constituto non est utique desperandum nec pro illo inpatienter oratur, de quo non desperatur.

1.18.11İkinci kitapta da demiştim: "Kimse Tanrı'nın krallığını bilmez olamayacaktır, Biricik Oğul'u yalnız akılla değil, görünür biçimde, Rabbin insanında (homo dominicus) gökten yaşayanları ve ölüleri yargılamak için geldiğinde." Ama Tanrı ile insanlar arasındaki aracı, insan Mesih İsa, kendisi Rab olduğu halde, ona homo dominicus denmesi doğru mudur, bilmiyorum; kutsal ev halkında kime homo dominicus denemez ki? Bunu söylerken ilâhî sözlerin bazı Katolik yorumcularında okumuştum. Ama bunu nerede söylediysem, söylememiş olmayı isterdim. Sonra gördüm ki söylenmemeliymiş, gerçi bir gerekçeyle savunulabilir.

1.18.11

In secundo item libro: nulli, inquam, licebit ignorare dei regnum, cum eius unigenitus non solum intellegibiliter sed etiam uisibiliter in homine dominico de caelo uenerit iudicaturus uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte dicatur homo dominicus, qui est mediator dei et hominum, homo Christus Iesus [cum sit utique dominus]: dominicus autem homo quis in eius sancta familia non potest dici? et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quippe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi.

1.18.12Yine "Neredeyse hiç kimsenin vicdanı Tanrı'dan nefret edemez" demiştim; bunu söylememem gerektiğini görüyorum. Çünkü "Senden nefret edenlerin kibri" sözü hakkında söylendiği birçok kişi vardır.

1.18.12

item quod dixi: nullius enim fere conscientia deum potest odisse, non uideo fuisse dicendum. multi enim sunt, de quibus dictum est: superbia eorum, qui oderunt te.

1.18.13Başka bir yerde şöyle demiştim: "Rab 'Her günün kötülüğü kendine yeter' dedi, çünkü zorunluluk yemek yemeyi dayatıyordu. Bu zorunluluğa, bize ceza olduğu için kötülük dendiğini düşünüyorum; çünkü günah işleyerek hak ettiğimiz bu kırılganlığa aittir." Burada, bedenin gıdalarının, günah işleyerek bu ölüm cezasını hak etmeden önce cennette ilk insanlara da verildiğini göz önünde tutmamıştım. Onlar henüz ruhanî değil canlı olan bir bedende ölümsüzdüler, ama bu tür ölümsüzlükte cisimsel gıdaları da kullanıyorlardı.

1.18.13

Alio loco in eo, quod dixi: ob hoc dixisse dominum: sufficit diei malitia sua, quia cibos sumere urgebat ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis; pertinet enim ad hanc fragilitatem, quam peccando meruimus, non adtendi etiam primis hominibus data fuisse in paradiso corporis alimenta, antequam istam mortis poenam peccando meruissent. sic enim erant inmortales in corpore nondum spiritali, sed animali, ut tamen in huius modi inmortalitate alimentis corporalibus uterentur.

1.18.14Yine "Tanrı'nın kendisine seçtiği, lekesiz ve kırışıksız şanlı Kilise" demiştim. Bunu şimdi her bakımdan öyle olduğu için söylemedim; gerçi Mesih, onun hayatı, göründüğünde öyle olsun diye seçildiğinden kuşku yoktur. O zaman o da onunla birlikte şan içinde görünecektir; işte bu şandan ötürü şanlı Kilise denmiştir.

1.18.14

item quod dixi: quam sibi elegit deus gloriosam ecclesiam non habentem maculam neque rugam, non ideo dixi, quia nunc ex omni parte iam talis est, quamuis ad hoc electa non dubitetur, ut talis sit, quando Christus apparuerit, uita eius; tunc enim et ipsa cum illo apparebit in gloria; propter quam gloriam dicta est ecclesia gloriosa.

1.18.15Yine Rabbin "İsteyin, alacaksınız; arayın, bulacaksınız; kapıyı çalın, size açılacak" sözünde, bu üçünün birbirinden farkını uğraşıp açıklamayı uygun bulmuştum. Ama hepsi, pek ısrarlı istemeye bağlanırsa çok daha iyi olur. Nitekim Rab bunu, hepsini tek kelimeyle kapatarak gösterdi: "Gökteki Babanız kendisinden isteyenlere ne kadar çok iyi şey verecektir." "İsteyenlere, arayanlara ve kapıyı çalanlara" demedi.

1.18.15

item quod dominus ait: petite et accipietis, quaerite et inuenietis, pulsate et aperietur uobis, operose quidem, tria ista quid inter se differant, exponendum putaui; sed longe melius ad instantissimam petitionem omnia referentur. hoc quippe ostendit, ubi eodem uerbo cuncta conclusit dicens: quanto magis pater uester, qui in caelis est, dabit bona petentibus se; non enim dixit: petentibus, quaerentibus et pulsantibus.

1.18.16Bu eser şöyle başlar: "Rabbin söylediği konuşmayı..."

1.18.16

Hoc opus sic incipit: Sermonem, quem locutus est dominus.

1.19.119. Donatus Yanlılarına Karşı Mezmur, bir kitap

Donatusçuların davasının en alt halk tabakasına, bilgisiz ve okumamış insanlara da ulaşmasını ve elimizden geldiğince hafızalarına yerleşmesini istediğim için, onlara söylenmek üzere Latin harfleri sırasıyla, ama V harfine kadar, abecedaria denen türden bir mezmur yazdım. Son üç harfi atladım, onların yerine, ana Kilise onlara hitap ediyormuş gibi son olarak bir nevi sonuç ekledim. Karşılık olarak söylenen nakarat ile söylenmesini istediğimiz davanın girişi harf sırasında değildir; harf sırası girişten sonra başlar. Bunu belirli bir şiir türünde yapmak istemedim, çünkü vezin zorunluluğu beni halkın pek kullanmadığı kelimelere zorlamasın istedim.

1.19.1

Volens etiam causam Donatistarum ad ipsius humillimi uulgi et omnino inperitorum atque idiotarum notitiam peruenire et eorum, quantum fieri per nos posset, inhaerere memoriae, psalmum, qui eis cantaretur, per latinas litteras feci, sed usque ad V litteram, quales abecedarias appellant. tres uero ultimas omisi, sed pro eis nouissimum quasi epilogum adiunxi, tamquam eos mater adloqueretur ecclesia. ypopsalma etiam, quod respondetur, et prooemium causae, quod uoluimus ut cantaretur, non sunt in ordine litterarum; earum quippe ordo incipit post prooemium. ideo autem non aliquo carminis genere id fieri uolui, ne me necessitas metrica ad aliqua uerba, quae uulgo minus sunt usitata, conpelleret.

1.19.2Bu mezmur şöyle başlar: "Barışa sevinen hepiniz, şimdi doğruyu yargılayın"; onun nakaratı da budur.

1.19.2

Iste psalmus sic incipit: Omnes, qui gaudetis de pace, modo uerum iudicate, quod eius ypopsalma est.

1.20.120. Sapkın Donatus'un Mektubuna Karşı, bir kitap

Aynı presbyterlik dönemimde, Maiorinus'tan sonra Kartaca'da Donatus yanlılarının ikinci piskoposu olan Donatus'un mektubuna karşı bir kitap da yazdım. O mektupta, Mesih'in vaftizinin ancak kendi cemaatinde olduğuna inanılmasını sağlamaya çalışır. Bu kitapta ona itiraz ediyoruz.

1.20.1

Librum etiam contra epistulam Donati, qui partis Donati secundus post Maiorinum episcopus apud Carthaginem fuit, eodem presbyterii mei tempore scripsi; in qua epistula ille agit, ut non nisi in eius communione baptisma Christi esse credatur. cui nos contradicimus in hoc libro.

1.20.2Bir yerinde Elçi Petrus hakkında, onun şahsında, kayanın üzerindeymiş gibi Kilise'nin kurulduğunu söyledim. Bu anlam, en mübarek Ambrosius'un mısralarında da pek çok ağızdan söylenir; horoz için şöyle der:

"Kilise'nin kayası, o ötünce, suçunu kendisi yıkadı."

Ama biliyorum ki sonra Rabbin "Sen Petrus'sun ve ben Kilisemi bu kayanın üzerine kuracağım" sözünü pek sık şöyle açıkladım: Burada kastedilen, Petrus'un "Sen Mesih'sin, yaşayan Tanrı'nın Oğlu" diye itiraf ettiği kişidir; böylece bu kayadan adını alan Petrus, bu kayanın üzerine kurulan ve göklerin krallığının anahtarlarını alan Kilise'nin kişiliğini temsil eder. Çünkü ona "Sen kayasın" denmedi, "Sen Petrus'sun" dendi. Kaya ise Mesih'ti; Simon, bütün Kilise'nin itiraf ettiği gibi onu itiraf ettiği için Petrus diye adlandırıldı. Bu iki görüşten hangisi daha inandırıcıysa okur onu seçsin.

1.20.2

In quo dixi quodam loco de apostolo Petro, quod in illo tamquam in petra fundata sit ecclesia. qui sensus etiam cantatur ore multorum in uersibus beatissimi Ambrosi, ubi de gallo gallinacio ait: hoc ipse, petra ecclesiae, canente culpam diluit. sed scio me postea saepissime sic exposuisse, quod a domino dictum est: tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, ut super hunc intellegeretur, quem confessus est Petrus dicens: tu es Christus, filius dei uiui, ac sic Petrus ab hac petra appellatus personam ecclesiae figuraret, quae super hanc petram aedificatur et accepit claues regni caelorum. non enim dictum illi est: tu es petra, sed: tu es Petrus. petra autem erat Christus, quem confessus Simon, sicut et tota ecclesia confitetur, dictus est Petrus. harum duarum autem sententiarum quae sit probabilior, eligat lector.

1.20.3Başka bir yerde "Tanrı kimsenin ölümünü aramaz" dedim. Bu şöyle anlaşılmalıdır: İnsan ölümü Tanrı'yı terk ederek kendine edindi; Tanrı'ya dönmeyen de edinmektedir. Yazılı olduğu gibi: "Tanrı ölümü yapmadı." Ama şu da daha az doğru değildir: "Hayat da ölüm de Rab Tanrı'dandır"; hayat veren olarak ondan, ölüm cezalandıran olarak ondan.

1.20.3

Alio loco dixi: nullius mortem deus quaerit. quod sic accipiendum est, quia homo sibi adquisiuit mortem deserens deum et adquirit, qui non redit ad deum, secundum quod scriptum est: deus mortem non fecit. sed etiam illud non minus uerum est: uita et mors a domino deo est, uita scilicet a donante, mors a uindicante.

1.20.4Yine, mektubunu çürüttüğüm Donatus'un, imparatordan kendisiyle Caecilianus arasında deniz aşırı piskoposları yargıç olarak vermesini istediğini söylemiştim. Bunu onun değil, aynı bölünmeden başka bir Donatus'un yaptığı daha inandırıcı bulunuyor. O ise Donatusçuların Kartaca piskoposu değil, Casae Nigrae'liydi, ama o melun bölünmeyi Kartaca'da ilk başlatan oydu.

1.20.4

Item quod dixi Donatum, cuius epistulam refellebam, rogasse, ut imperator inter ipsum et Caecilianum transmarinos episcopos iudices daret, non ipsum, sed alium Donatum, eiusdem tamen scismatis, hoc fecisse probabilius inuenitur. ille autem non erat Carthaginiensis Donatistarum episcopus, sed a Casis Nigris, qui tamen primus apud Carthaginem ipsum nefarium scisma conmisit.

1.20.5Kartacalı Donatus, Hıristiyanların yeniden vaftiz edilmesini de başlatmamıştır; mektubuna cevap verirken onun başlattığına inanmıştım. Bilgelik Kitabı'ndan cümlenin ortasındaki gerekli kelimeleri de o çıkarmamıştır. Yazılı olan "Ölüden vaftiz edilen ve ona yeniden dokunan kimsenin yıkanması ne işe yarar?" sözünü o, sanki "Ölüden vaftiz edilenin yıkanması ne işe yarar?" yazılıymış gibi aktarmıştır. Oysa biz, Donatus yanlıları var olmadan önce de pek çok nüshanın, ama Afrika nüshalarının, ortada "ve ona yeniden dokunan" sözü olmadan böyle olduğunu sonradan öğrendik. Bunu o zaman bilseydim, ona ilâhî sözün hırsızı ya da saldırganı gibi bunca şey söylemezdim. Bu kitap şöyle başlar: "Sen oradayken bizzat senden işitmiştim."

1.20.5

nec sane Donatus Carthaginiensis, ut Christiani rebaptizarentur, instituit — quod ego eum instituisse credideram, quando eius epistulae respondebam — nec de libro Sapientiae ipse abstulit de media sententia uerba ad rem necessaria, ubi, cum scriptum sit: qui baptizatur a mortuo et iterum tangit illum, quid proficit lauatio eius? iste sic posuit, tamquam scriptum esset: qui baptizatur a mortuo, quid proficit lauatio eius? nos autem et antequam esset pars Donati, sic habuisse codices plurimos, uerum tamen Afros, ut non esset in medio: et iterum tangit illum, post addidicimus. quod si iam scirem, non in istum tamquam in furem diuini eloquii uel uiolatorem tanta dixissem. Hic liber sic incipit: Abs te ipso praesente audieram.

1.21.121. Mani'nin Öğrencisi Adimantus'a Karşı, bir kitap

Aynı dönemde, Mani'nin öğrencisi Adimantus'un Kanuna ve Peygamberlere karşı yazdığı, İncil'in ve Elçilerin yazılarını onlara zıt göstermeye çalıştığı bazı tartışmaları elime geçti. Onun sözlerini aktarıp cevabımı vererek karşılık verdim. Bunu burada tek ciltte topladım. Bazı sorulara bir değil iki kez cevap verdim; çünkü ilk verdiğim cevap kaybolmuştu ve ben yeniden cevap verdikten sonra bulundu. Aynı sorulardan bazılarını halka yönelik kilise vaazlarında çözdüm. Bazılarına da hâlâ cevap vermedim; daha acil işler yüzünden geçilen bazıları ise kaldı ve üstüne bir de unutma eklendi.

1.21.1

Eodem tempore uenerunt ad manus meas quaedam disputationes Adimanti, qui fuerit discipulus Manichei, quas conscripsit aduersus legem et prophetas, uelut contraria eis euangelica et apostolica scripta demonstrare conatus. huic ego respondi uerba eius ponens eisque reddens responsionem meam. quod hic uno uolumine inclusi et in eo quibusdam quaestionibus non semel, sed iterum respondi, quoniam quod pro me responderam perierat et tunc inuentum est, cum iam iterum respondissem. aliquas sane earundem quaestionum popularibus ecclesiasticis sermonibus solui; adhuc etiam quibusdam non respondi; aliquae remanserunt, quae rebus aliis magis urgentibus praetermissae sunt cumulo quoque obliuionis adiuncto.

1.21.2Bu kitapta şöyle demiştim: "Eski ahdi alan o halk, zamanların şaşılacak ve pek düzenli dağılımına göre, Rabbin gelişinden önce şeylerin belli gölgeleri ve simgeleri altında tutuluyordu; yine de onda yeni ahdin öylesine büyük bir vaazı ve haber verilişi vardır ki, İncil'de ve Elçilerin öğretisinde, ne kadar çetin ve ilâhî olursa olsun, o eski kitaplarda da bulunmayan hiçbir buyruk ve vaat yoktur." Oysa "neredeyse" eklemeli ve şöyle demeliydim: "İncil'de ve Elçilerin öğretisinde, ne kadar çetin ve ilâhî olursa olsun, o eski kitaplarda da bulunmayan neredeyse hiçbir buyruk ve vaat yoktur." Çünkü Rab dağdaki konuşmasında "Eskilere şöyle dendiğini duydunuz; ama ben size şöyle diyorum" derken, o eski kitaplarda buyrulmuş olandan fazlasını buyurmadıysa bu ne anlama gelir? Sonra, Musa aracılığıyla Sina dağında verilen kanunda, asıl anlamıyla eski ahit denen şeyde, o halka vaat edilenler arasında göklerin krallığının vaat edildiğini okumuyoruz; Elçi bu ahdin Sara'nın cariyesi ve onun oğlu ile önceden temsil edildiğini söyler. Ama orada yeni ahit de Sara'nın kendisi ve oğlu ile temsil edilmiştir. Bu yüzden simgeler incelenirse, Mesih aracılığıyla gösterilmiş ya da gösterilmesi beklenen her şeyin orada peygamberce söylendiği bulunur. Yine de eskide değil yenide bulunan, simge olmayan, kendine özgü bazı buyruklar yüzünden, burada olup orada olmayan "neredeyse hiçbir şey yoktur" demek, "hiçbir şey yoktur" demekten daha ihtiyatlı ve ölçülü olurdu; gerçi orada Tanrı ve yakın sevgisine dair o iki buyruk da vardır ve Kanun'un, Peygamberlerin, İncil'in ve Elçilerin her şeyi en doğru şekilde bu ikisine bağlanır.

1.21.2

In hoc dixi: certis enim quibusdam umbris et figuris rerum ante domini aduentum secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum populus ille tenebatur, qui testamentum uetus accepit; tamen in eo tanta praedicatio et praenuntiatio noui testamenti est, ut nulla in euangelio atque apostolica doctrina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ueteribus desint. sed addendum erat 'paene' atque dicendum: ut paene nulla in euangelio atque apostolica doctrina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ueteribus desint. quid est enim, quod in sermone euangelico in monte dominus dicit: audistis, quia dictum est antiquis hoc; ego autem dico uobis hoc, si nil ipse amplius praecepit, quam praeceptum est in illis ueteribus libris? deinde regnum caelorum illi populo fuisse promissum non legimus in his, quae promissa sunt lege data per Moysen in monte Sina, quod proprie uetus dicitur testamentum, quod praefiguratum dicit apostolus per ancillam Sarrae et filium eius; sed et ibi figuratum est et nouum per ipsam Sarram et filium eius. proinde si figurae discutiantur, omnia ibi prophetata reperiuntur, quae sunt praesentata uel expectantur praesentanda per Christum. uerum tamen propter quaedam praecepta non figurata, sed propria, quae non in uetere, sed in nouo inueniuntur, cautius et modestius diceretur paene nulla quam nulla hic esse, quae non sint et illic, quamuis illic sint duo illa praecepta de dilectione dei et proximi, quo rectissime omnia et legitima et prophetica et euangelica et apostolica referuntur.

1.21.3Yine "Yazılarda oğul adı üç şekilde kullanılır" demem pek düşünülmeden söylenmiştir. Çünkü başka bazı şekilleri kuşkusuz atladık; örneğin "cehennem oğlu" ya da "evlatlık oğul" denir ki bunlar elbette ne tabiata, ne öğretiye, ne taklide göre söylenir. Tek onlarmış gibi saydığımız üç şeklin örneklerini vermiştik: Tabiata göre, Yahudilerin İbrahim'in oğulları olması gibi; öğretiye göre, Elçi'nin İncil'i öğrettiği kimselere oğullarım demesi gibi; taklide göre, imanını taklit ettiğimiz İbrahim'in oğulları olmamız gibi.

1.21.3

Item quod dixi: tribus modis in scripturis filiorum nomen accipitur, minus considerate dictum est. et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus, sicut dicitur filius gehennae uel filius adoptiuus, quae utique nec secundum naturam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem dicuntur. quorum trium modorum, tamquam sola sint, exempla reddidimus: secundum naturam, sicut Iudaei filii Abrahae, secundum doctrinam, sicut filios suos quos euangelium docuit apostolus uocat, secundum imitationem, sicut filii Abrahae nos sumus, cuius imitamur fidem.

1.21.4"Bozulmazlığı ve ölümsüzlüğü giyince artık ten ve kan olmayacaktır" sözüm ise tensel bozulmaya göre söylenmiştir, tenin olmayacağı anlamında cevherine göre değil; Rabbin dirilişten sonraki bedenine de bu cevhere göre ten denmiştir.

1.21.4

quod autem dixi: cum induerit incorruptionem et inmortalitatem, iam non caro et sanguis erit, secundum corruptionem carnalem dictum est carnem non futuram, non secundum substantiam, secundum quam et domini corpus post resurrectionem caro appellata est.

1.21.5Başka bir yerde: "Kişi iradesini değiştirmedikçe iyi iş yapamaz. Bunun elimizde olduğunu başka bir yerde şöyle öğretir: 'Ya ağacı iyi yapın, meyvesi de iyi olsun, ya da ağacı kötü yapın, meyvesi de kötü olsun.'" Bu, vaaz ettiğimiz Tanrı lütfuna aykırı değildir. İradeyi daha iyiye çevirmek insanın elindedir; ama bu güç Tanrı tarafından verilmedikçe hiçtir; onun hakkında "Onlara Tanrı'nın oğulları olma yetkisini verdi" denmiştir. Elimizde olan, istediğimizde yaptığımız şeydir; öyleyse hiçbir şey iradenin kendisi kadar elimizde değildir. Ama irade Rab tarafından hazırlanır. İşte yetkiyi böyle verir.

1.21.5

Alio loco: nisi quisque, inquam, uoluntatem mutauerit, bonum operari non potest. quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, ubi ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum, aut facite arborem malam et fructum eius malum. quod non est contra gratiam dei, quam praedicamus. in potestate est quippe hominis mutare in melius uoluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum est: dedit eis potestatem filios dei fieri. cum enim hoc sit in potestate, quod, cum uolumus, facimus, nihil tam in potestate quam ipsa uoluntas est. sed praeparatur uoluntas a domino. eo modo ergo dat potestatem.

1.21.6Sonra söylediğim şu söz de böyle anlaşılmalıdır: "Tanrı'nın iyiliğiyle aşılanmayı ya da onun sertliğiyle kesilmeyi hak etmek bizim elimizdedir." Çünkü elimizde olan, ancak irademizle ulaştığımız şeydir; irade Rab tarafından güçlü ve kudretli hazırlandığında, güç ve imkânsız olan dindarlık işi bile kolay olur.

1.21.6

sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate dei uel excidi eius seueritate mereamur, quia in potestate nostra non est, nisi quod nostra assequimur uoluntate, quae cum fortis et potens praeparatur a domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile atque inpossibile fuit.

1.21.7Bu kitap şöyle başlar: "'Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yarattı' yazısı hakkında..."

1.21.7

Hic liber sic incipit: De eo, quod scriptum: in principio deus fecit caelum et terram.

1.22.122. Romalılara Mektup'tan Bazı Önermelerin Açıklaması

Henüz presbyterken, Kartaca'da birlikte bulunduğumuz sırada aramızda Elçi'nin Romalılara Mektubu okundu. Kardeşler bazı şeyler sordu, ben de elimden geldiği gibi cevap verdim; söylediklerimin yazıya geçirilmeden dökülmektense yazılmasını istediler. Onlara uyunca önceki küçük yazılarıma bir kitap daha eklendi.

1.22.1

Cum presbyter adhuc essem, contigit, ut Carthagine inter nos, qui simul eramus, ad Romanos apostoli epistula legeretur, et quaedam interrogatus a fratribus quibusdam cum sicut poteram responderem, uoluerunt scribi potius, quae dicebam, quam sine litteris fundi. ubi cum eis obtemperarem, liber unus accessit superioribus opusculis meis.

1.22.2Bu kitapta şöyle demiştim: "'Biliyoruz ki kanun ruhanîdir, ama ben tenselim' demesi, kanunun ancak ruhanî olanlarca, yani Tanrı'nın lütfunun öyle kıldıklarınca yerine getirilebileceğini yeterince gösterir." Bunu, artık ruhanî olan Elçi'nin ağzından değil, kanun altında bulunan, henüz lütuf altında olmayan insanın ağzından anlaşılsın istedim. Bu sözleri önce böyle anlıyordum. Sonra otoriteleri beni etkileyen bazı ilâhî söz yorumcularını okuyunca daha dikkatle düşündüm ve "Biliyoruz ki kanun ruhanîdir, ama ben tenselim" sözünün Elçi'nin kendisi için de anlaşılabileceğini gördüm; Pelagiusçulara karşı yakın zamanda yazdığım kitaplarda bunu elimden geldiğince özenle gösterdim. Demek ki bu kitapta "Ama ben tenselim" sözünün ve "Ne sefil insanım ben! Beni bu ölüm bedeninden kim kurtaracak? Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla Tanrı'nın lütfu" dediği yere kadar olan kısmın, henüz lütuf altında değil kanun altında bulunan, iyi yapmak isteyen ama tenin arzusuna yenilip kötülük yapan insanı anlattığını söyledim. Bu arzunun egemenliğinden ancak Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla Tanrı'nın lütfu, Kutsal Ruh'un armağanıyla kurtarır. Kutsal Ruh aracılığıyla yüreklerimize dökülen sevgi tenin arzularını yener, öyle ki kötülük yapmak için onlara razı olmayız, bilakis iyilik yaparız. Bununla, iyi ve dindar yaşadığımız sevginin Tanrı'dan değil kendimizden olduğunu ileri süren Pelagiusçu sapkınlık da yıkılır. Ama onlara karşı yayımladığımız kitaplarda, bu sözlerin ruhanî ve artık lütuf altında bulunan insan için de daha iyi anlaşıldığını gösterdik. Sebep, henüz ruhanî olmayan, ama ölülerin dirilişinde ruhanî olacak ten bedeni ve tenin arzusudur. Kutsallar bu arzuyla, kötülük için ona razı olmayarak çarpışırlar, ama direndikleri bu hareketlerden bu hayatta kurtulamazlar. Ölümün zaferle yutulacağı o hayatta ise bu hareketler olmayacaktır. Demek ki bu arzudan ve onun, direnilse de içimizde bulunan hareketlerinden ötürü, lütuf altındaki her kutsal da, henüz lütuf altında olmayıp kanun altında olan insanın sözleri dediğim bütün bu sözleri söyleyebilir. Bunu burada göstermek uzun sürer; nerede gösterdiğimi söyledim.

1.22.2

In quo libro: quod autem ait, inquam, scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, satis ostendit non posse inpleri legem nisi ab spiritalibus, quales facit gratia dei. quod utique non ex persona apostoli accipi uolui, qui iam spiritalis erat, sed hominis sub lege positi, nondum sub gratia. sic enim prius haec uerba sapiebam, quae postea lectis quibusdam diuinorum tractatoribus eloquiorum, quorum me moueret auctoritas, consideraui diligentius et uidi etiam de ipso apostolo posse intellegi, quod ait: scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, quod in eis libris, quos contra Pelagianos nuper scripsi, quantum potui, diligenter ostendi. in isto ergo libro et hoc, quod dictum est: ego autem carnalis sum et deinde cetera usque ad eum locum, ubi dixit: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei per Iesum Christum, dominum nostrum, dixi hominem describi adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutum, bene facere uolentem, sed uictum concupiscentia carnis male facientem. a cuius concupiscentiae dominatu non liberat nisi gratia dei per Iesum Christum, dominum nostrum dono spiritus sancti, per quem diffusa caritas in cordibus nostris uincit carnis concupiscentias, ne consentiamus eis ad male faciendum, sed potius bona faciamus. unde quidem iam euertitur heresis Pelagiana, quae uult non ex deo nobis, sed ex nobis esse caritatem, qua bene ac pie uiuimus. sed in illis libris, quos aduersus eos edidimus, etiam spiritalis hominis iamque sub gratia constituti melius intellegi uerba ista monstrauimus propter corpus carnis, quod spiritale nondum est, erit autem in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non careant in hac uita. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut tamen sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia positus dicere ista omnia, quae esse dixi uerba hominis nondum sub gratia positi, sed sub lege. quod hic ostendere longum est et ubi id ostendi dictum est.

1.22.3Şunu da tartışıyordum: Tanrı henüz doğmamış olanda, büyüğün kendisine hizmet edeceğini söylediği kişide neyi seçti, aynı şekilde henüz doğmamış büyükte neyi reddetti? Onlar hakkında, çok sonra söylenmiş olsa da "Yakup'u sevdim, Esav'dan ise nefret ettim" peygamberlik tanıklığı işte bu yüzden anılır. Akıl yürütmeyi şu söze kadar götürdüm: "Demek ki Tanrı önbilgisinde kimsenin işlerini seçmedi, çünkü onları kendisi verecektir; önbilgisinde imanı seçti, öyle ki kendisine iman edeceğini önceden bildiği kişiyi Kutsal Ruh'u vermek üzere seçti, o da iyi iş yaparak ebedî hayata erişsin." O zaman henüz, aynı Elçi'nin "Lütfun seçimiyle bir artakalan oldu" dediği lütuf seçiminin ne olduğunu dikkatle araştırmamış ve bulmamıştım. Eğer ondan önce herhangi bir liyakat gelirse o lütuf değildir; o zaman verilen şey lütuf gereği değil borç gereği, bağışlanmaktan çok liyakatlere ödenmiş olur.

1.22.3

Item quod disputans, quid elegerit deus in nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergo elegit deus opera cuiusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia, ut, quem sibi crediturum praesciuit, ipsum elegerit, cui spiritum sanctum daret, ut bona operando etiam aeternam uitam consequeretur, nondum diligentius quaesiueram nec adhuc inueneram, qualis sit electio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedunt, ne iam quod datur non secundum gratiam, sed secundum debitum reddatur potius meritis quam donetur. proinde quod continuo dixi:

1.22.4Bundan ötürü hemen ardından söylediğim şu sözü: "Çünkü aynı Elçi 'Her şeyde her şeyi işleyen aynı Tanrı' der; hiçbir yerde 'Tanrı her şeyde her şeye iman eder' denmemiştir" ve sonra eklediğim "Demek ki iman etmemiz bizimdir, ama iyi iş yapmamız, iman edenlere Ruh'u verenindir" sözünü, imanın kendisinin de aynı Ruh'ta verilen Tanrı armağanları arasında bulunduğunu bilseydim, kesinlikle söylememeliydim. Öyleyse ikisi de iradenin seçimi yüzünden bizimdir, ikisi de iman ve sevgi Ruhu yüzünden verilmiştir. Çünkü yazılı olduğu gibi, yalnız sevgi değil, "imanla birlikte sevgi, Baba Tanrı'dan ve Rabbimiz İsa Mesih'tendir."

1.22.4

dicit enim idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; nusquam autem dictum est: deus credit omnia in omnibus, ac deinde subiunxi: quod ergo credimus, nostrum est, quod autem bene operamur, illius est, qui credentibus dat spiritum, profecto dicere non deberem, si iam scirem etiam ipsam fidem inter dei munera reperiri, quae dantur in eodem spiritu. utrumque ergo nostrum est propter arbitrium uoluntatis et utrumque tamen datum est propter spiritum fidei et caritatis. neque enim sola caritas, sed, sicut scriptum est, caritas cum fide a deo patre et domino nostro Iesu Christo.

1.22.5Biraz sonra da "İman etmek ve istemek bizimdir, iman edenlere ve isteyenlere yüreklerimize sevgiyi döken Kutsal Ruh aracılığıyla iyi iş yapma imkânını vermek ise onundur" demiştim. Bu doğrudur, ama aynı kurala göre ikisi de onundur, çünkü iradeyi o hazırlar; ikisi de bizimdir, çünkü biz istemeden olmaz.

1.22.5

Et quod paulo post dixi: nostrum est enim credere et uelle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem bene operandi per spiritum sanctum, per quem caritas diffunditur in cordibus nostris, uerum est quidem, sed ea regula et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis.

1.22.6Bu yüzden sonra söylediğim şu söz: "Çünkü çağrılmazsak isteyemeyiz de; çağrıdan sonra istediğimizde de, Tanrı koşanlara güç vermez ve çağırdığı yere götürmezse irademiz ve koşumuz yetmez" ve ardından eklediğim "Demek ki iyi iş yapmamızın, isteyene ya da koşana değil, merhamet eden Tanrı'ya bağlı olduğu açıktır" tamamıyla doğrudur. Ama Tanrı'nın tasarısına göre olan çağrıyı az tartıştım; çünkü bu, çağrılanların hepsinin değil, yalnız seçilmişlerin çağrısıdır.

1.22.6

ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum.

1.22.7Biraz sonra da şöyle dedim: "Tanrı'nın seçtiklerinde [işler değil] iman liyakati başlatır, öyle ki Tanrı'nın armağanıyla iyi iş yaparlar; hüküm giydirdiklerinde de imansızlık ve dinsizlik cezanın liyakatini başlatır, öyle ki cezanın kendisiyle kötü iş yaparlar." Bunu pek doğru söyledim, ama imanın liyakatinin de Tanrı'nın armağanı olduğunu ne araştırılması gerektiğini düşündüm ne de söyledim.

1.22.7

itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his, quos elegit deus, [non opera, sed] fides incoat meritum, ut per munus dei bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi.

1.22.8Başka bir yerde: "Kime merhamet ederse onu iyi iş yapar kılar, kimi katılaştırırsa onu kötü iş yapmaya bırakır. Ama o merhamet önceki iman liyakatine, bu katılaştırma da önceki dinsizliğe verilir." Bu doğrudur, ama şu da araştırılmalıydı: İmanın liyakati de Tanrı'nın merhametinden gelmez mi? Yani bu merhamet insanda yalnız mümin olduğu için mi olur, yoksa mümin olsun diye de mi olmuştur? Çünkü Elçi'nin şöyle dediğini okuyoruz: "Mümin olmam için merhamete eriştim"; "Mümin olduğum için" demiyor. Demek ki mümine verilir, ama mümin olsun diye de verilmiştir.

1.22.8

Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut male operetur. sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utrum et meritum fidei de misericordia dei ueniat, id est utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. legimus enim dicente apostolo: misericordiam consecutus, ut fidelis essem, non ait: quia fidelis eram. fideli ergo datur quidem, sed data est etiam, ut esset fidelis.

1.22.9Bu yüzden aynı kitabın başka bir yerinde pek doğru olarak şöyle dedim: "İşlerden değil de Tanrı'nın merhametinden hem iman etmek üzere çağrılıyorsak hem de iman edenlere iyi iş yapma imkânı veriliyorsa, milletlere bu merhamet kıskanılmamalıdır." Gerçi orada, Tanrı'nın tasarısıyla olan çağrıyı yeterince özenle işlemedim.

1.22.9

rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi: quoniam si non ex operibus, sed misericordia dei et uocamur, ut credamus, et credentibus praestatur, ut bene operemur, non est gentibus ista inuidenda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de illa, quae per dei propositum fit, uocatione tractauerim.

1.22.10Bu kitap şöyle başlar: "Pavlus'un Romalılara Mektubundaki düşünceler şunlardır."

1.22.10

Hic liber sic incipit: Sensus hi sunt in epistula Pauli ad Romanos.

1.23.123. Galatyalılara Mektup'un Açıklaması, bir kitap

Bu kitaptan sonra aynı Elçi'nin Galatyalılara Mektubunu, parça parça, yani bazı yerleri atlayarak değil, baştan sona ve bütünüyle açıkladım. Bu açıklamayı tek ciltte topladım.

1.23.1

Post hunc librum exposui eiusdem apostoli epistulam ad Galatas non carptim, id est aliqua praetermittens, sed continuanter et totam; hanc autem expositionem uno uolumine conprehendi.

1.23.2Orada şöyle denir: "Önceki elçiler doğru sözlüdür, onlar insanlardan değil, Tanrı'dan insan aracılığıyla, yani henüz ölümlü olan İsa Mesih aracılığıyla gönderilmişlerdir; sonuncu elçi de doğru sözlüdür, o da dirilişinden sonra artık bütünüyle Tanrı olan İsa Mesih aracılığıyla gönderilmiştir." "Artık bütünüyle Tanrı" sözü, dirilişten sonra sahip olmaya başladığı ölümsüzlük için söylenmiştir; bütünüyle Tanrı olduğu, ölümlü iken de hiç ayrılmadığı, her zaman ölümsüz olan Tanrılığı için değil. Bu anlamı devamı gösterir. Çünkü şunu ekledim: "Ötekiler, henüz kısmen insan, yani ölümlü olan Mesih aracılığıyla öncekilerdir; sonuncu elçi Pavlus ise artık bütünüyle Tanrı, yani her bakımdan ölümsüz olan İsa Mesih aracılığıyla." Bunu Elçi'nin "İnsanlardan ya da insan aracılığıyla değil, İsa Mesih ve Baba Tanrı aracılığıyla" sözünden ötürü, sanki İsa Mesih artık insan değilmiş gibi söyledim. Çünkü devamı şöyledir: "Onu ölülerden dirilten", ki "insan aracılığıyla değil" demesinin sebebi buradan anlaşılsın. Demek ki ölümsüzlüğü bakımından Mesih Tanrı şimdi artık insan değildir; ama göğe yükseldiği insan tabiatının cevheri bakımından şimdi de Tanrı ile insanlar arasındaki aracı insan Mesih İsa'dır. Çünkü göğe giderken onu görenlerin gördüğü gibi gelecektir.

1.23.2

In quo illud, quod dictum est: priores ergo apostoli ueraces, qui non ab hominibus, sed a deo per hominem missi sunt, per Iesum Christum scilicet adhuc mortalem; uerax etiam nouissimus apostolus, qui per Iesum Christum totum iam deum post resurrectionem eius missus est, propter inmortalitatem dictum est: totum iam deum, quam post resurrectionem habere coepit, non propter diuinitatem semper inmortalem, a qua numquam recessit, in qua totus deus erat, et cum moriturus adhuc erat. hunc autem sensum sequentia manifestant. adiunxi enim dicens: priores sunt ceteri apostoli per Christum adhuc ex parte hominem, id est mortalem; nouissimus est apostolus Paulus per Iesum Christum iam totum deum, id est omni ex parte inmortalem. hoc enim dixi, quod ait apostolus: non ab hominibus neque per hominem, sed per legum Christum et deum patrem, quasi iam Iesus Christus non sit homo. sequitur enim: qui suscitauit illum a mortuis, ut hinc appareret, cur dixerit: neque per hominem. proinde propter inmortalitatem iam nunc non homo Christus deus, propter substantiam uero humanae naturae, in qua ascendit in caelum, etiam nunc mediator dei et hominum homo Christus Iesus, quoniam sic ueniet, quomodo eum uiderunt, qui uiderunt euntem in caelum.

1.23.3Yine şöyle demiştim: "Tanrı'nın lütfu, Tanrı ile barışalım diye günahlarımızı bağışlayan şeydir; barış ise Tanrı ile barışmamızı sağlayan şeydir." Bu, ikisinin de Tanrı'nın genel lütfuna ait olduğunu bilerek anlaşılmalıdır; tıpkı Tanrı'nın halkında özel olarak İsrail bir şey, Yahuda başka bir şey olduğu halde, genel olarak ikisine de İsrail denmesi gibi.

1.23.3

Item quod dixi: gratia dei est, qua nobis donantur peccata, ut reconciliemur deo; pax autem, qua reconciliamur deo, sic accipiendum est, ut tamen sciamus etiam utrumque ad generalem dei gratiam pertinere, quomodo in populo dei aliud specialiter Israhel, aliud Iudas, et tamen utrumque generaliter Israhel.

1.23.4Yine "Öyleyse ne? Kanun, ihlal uğruna konmuştur" ayetini açıklarken, ayrımı şöyle yapmayı uygun bulmuştum: Soru "Öyleyse ne?", cevap "Kanun ihlal uğruna konmuştur." Bu hakikatten uzak değildir; ama bana şu ayrım daha iyi görünüyor: Soru "Öyleyse kanun nedir?", cevap "İhlal uğruna konmuştur."

1.23.4

item cum exponerem: quid ergo? lex transgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut interrogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis gratia proposita est. quod quidem non abhorret a uero; sed melior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio sit: quid ergo lex? et inferatur responsio: transgressionis gratia proposita est.

1.23.5Şöyle de demiştim: "Bu yüzden pek düzenli olarak şunu ekler: 'Tinle yönetiliyorsanız artık kanun altında değilsiniz'; öyle ki kanun altında olanların, tinleri tene karşı öyle arzu duyan kimseler olduğunu, yani adalet sevgisinde yenilmez durumda kalamayıp kendilerine karşı arzu duyan tene yenildiklerini anlayalım." Bu, o sırada "Ten tine karşı, tin tene karşı arzu duyar; bunlar birbirine karşıdır, öyle ki istediğinizi yapmazsınız" sözünün, lütuf altında değil kanun altında olanlara ait olduğunu düşündüğüm anlayıştan gelir. Henüz şunu anlamamıştım: Bu sözler kanun altında değil lütuf altında olanlara da uyar; çünkü onlar da tinle karşı arzu duydukları tensel arzulara razı olmasalar da, ellerinden gelse onlara hiç sahip olmak istemezler. Bu yüzden her istediklerini yapmazlar; çünkü onlardan kurtulmak isterler ama kurtulamazlar. Onlara, ancak bozulabilir tene de sahip olmadıklarında sahip olmayacaklardır.

1.23.5

quod autem dixi: ordinatissime itaque subiungit: quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, ut intellegamus eos esse sub lege, quorum spiritus ita concupiscit aduersus carnem, ut non ea, quae uolunt, faciant, id est, non se teneant inuictos in caritate iustitiae, sed a concupiscente aduersus se carne uincantur, hoc ex illo sensu est, quo sentiebam id, quod dictum est: caro concupiscit aduersus spiritum, spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis, ad eos pertinere, qui sub lege sunt, nondum sub gratia. adhuc enim non intellexeram haec uerba et illis, qui sub gratia sunt, non sub lege, propterea conuenire, quia et ipsi concupiscentias carnis, contra quas spiritu concupiscunt, quamuis eis non consentiant, nollent tamen illas habere, si possent. non ideo, non quaecumque uolunt faciunt, quia uolunt eis carere nec possunt. tunc enim eas non habebunt, quando nec corruptibilem carnem.

1.23.6Bu kitap şöyle başlar: "Elçi'nin Galatyalılara yazmasının sebebi şudur."

1.23.6

Hic liber sic incipit: Causa, propter quam scribit apostolus ad Galatas, haec est.

1.24.124. Romalılara Mektup'un Başlanmış Açıklaması, bir kitap

Galatyalılara Mektup gibi Romalılara Mektup'u da açıklamayı üstlenmiştim. Ama bu eser tamamlansaydı birçok kitap olacaktı; bunlardan birini yalnız selamlamanın tartışmasıyla bitirdim, yani baştan "Baba Tanrımız ve Rab İsa Mesih'ten size lütuf ve barış" dediği yere kadar. Çünkü bu sözümüzün karşısına çıkan, Kutsal Ruh'a karşı işlenip ne bu çağda ne gelecekte bağışlanmayan günah hakkındaki pek zor meseleyi çözmek isterken konuda oyalandık. Sonra bütün mektubu açıklayan başka ciltler eklemeyi bıraktım; eserin büyüklüğünden ve zahmetinden yılıp daha kolay başka işlere geçtim. Böylece ilk yazdığım kitabı tek başına bıraktım; başlığının "Romalılara Mektup'un Başlanmış Açıklaması" olmasını istedim.

1.24.1

Epistulae quoque ad Romanos sicut ad Galatas expositionem susceperam. sed huius operis, si perficeretur, plures libri erant futuri, quorum unum in sola disputatione ipsius salutationis absolui, ab initio scilicet usque ad illud, ubi ait: gratia uobis et pax a deo patre nostro et domino Iesu Christo. factum est quippe, ut immoraremur, cum uellemus soluere incurrentem sermoni nostro difficillimam quaestionem de peccato in spiritum sanctum, quod non remittitur neque in hoc saeculo neque in futuro. sed deinde cessaui alia uolumina adiungere exponendo epistulam totam, ipsius autem operis magnitudine ac labore deterritus et in alia faciliora delapsus sum. ita factum est, ut librum, quem feceram primum, relinquerem solum, cuius esse titulum uolui: epistulae ad Romanos incoata expositio.

1.24.2Orada lütfun günahların bağışlanmasında, barışın ise Tanrı ile barışmada olduğunu söyledim. Bunu nerede söylediysem, barışın ve Tanrı ile uzlaşmanın genel lütfa ait olmadığı şeklinde anlaşılmamalıdır. Lütuf adıyla özel olarak günahların bağışlanmasını ifade etmiştir; tıpkı "Kanun ve Peygamberler" denildiğinde kanuna özel olarak, genel olarak da peygamberleri içine alacak şekilde kanun dememiz gibi.

1.24.2

Vbi quod dixi, gratiam esse in dimissione peccatorum, pacem uero in reconciliatione dei, ubicumque hoc dixi, non sic accipiendum est, ac si pax ipsa et reconciliatio non pertineat ad gratiam generalem, sed specialiter gratiae nomine remissionem significauerit peccatorum, sicut legem et specialiter dicimus, secundum quod dictum est: lex et prophetae, et generaliter, ut in ea sint et prophetae.

1.24.3Bu kitap şöyle başlar: "Elçi Pavlus'un Romalılara yazdığı mektupta..."

1.24.3

Hic liber sic incipit: In epistula, quam apostolus Paulus scripsit ad Romanos.

1.25.125. Seksen Üç Muhtelif Mesele, bir kitap

Yazdıklarımız arasında, tek kitap sayılsa da uzun bir eser daha vardır; başlığı "Seksen Üç Muhtelif Mesele Üzerine"dir. Bu meseleler pek çok kâğıda dağılmıştı; çünkü dönüşümün ilk zamanından, Afrika'ya geldikten sonra, kardeşlerin beni boş gördükleri zaman sordukları gibi, hiçbir düzen gözetmeden yazdırılmıştı. Piskopos olunca, toplanmalarını ve numaralar konarak onlardan tek bir kitap yapılmasını emrettim; herkes okumak istediği şeyi kolayca bulsun diye.

1.25.1

Est etiam inter illa, quae scripsimus, quoddam prolixum opus, qui tamen unus deputatur liber, cuius est titulus: de diuersis quaestionibus octoginta tribus. cum autem dispersae fuissent per cartulas multas, quoniam ab ipso primo tempore conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat.

1.25.2Bu meselelerin birincisi: Ruh kendinden mi vardır?

1.25.2

Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit;

1.25.3İkincisi: Hür irade üzerine.

1.25.3

secunda de libero arbitrio;

1.25.4Üçüncüsü: İnsanın daha kötü oluşu Tanrı'nın eseri midir?

1.25.4

tertia: utrum deo auctore sit homo deterior;

1.25.5Dördüncüsü: İnsanın daha kötü olmasının sebebi nedir?

1.25.5

quarta: quae sit causa, ut sit homo deterior;

1.25.6Beşincisi: Akılsız canlı mesut olabilir mi?

1.25.6

quinta: utrum animal inrationale beatum esse possit;

1.25.7Altıncısı: Kötülük üzerine.

1.25.7

sexta de malo;

1.25.8Yedincisi: Canlıda asıl anlamıyla ruh denen nedir?

1.25.8

septima: quae proprie in animante anima dicatur;

1.25.9Sekizincisi: Ruh kendi kendini hareket ettirir mi?

1.25.9

octaua: utrum per se ipsam moueatur;

1.25.10Dokuzuncusu: Hakikat bedenin hisleriyle algılanabilir mi? Burada şöyle demiştim: "Bedensel hissin ulaştığı, duyulur da denen her şey hiç ara vermeden değişir." Bu elbette dirilişin bozulmaz bedenleri için doğru değildir; ama şimdi bedenimizin hiçbir hissi onlara ulaşmaz, meğer ki böyle bir şey Tanrı tarafından açıklansın.

1.25.10

nona: utrum corporis sensibus percipi ueritas possit. in qua illud, quod dixi: omne, quod corporeus sensus adtingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur, sine dubio uerum quidem non est in corporibus resurrectionis incorruptibilibus, sed nunc ea nullus nostri corporis sensus adtingit, nisi forte diuinitus tale aliquid reueletur.

1.25.11Onuncusu: Beden Tanrı'dan mıdır? On birincisi: Mesih neden kadından doğmuştur?

1.25.11

decima est: utrum corpus a deo sit; undecima: quare Christus de femina natus sit.

1.25.12On ikinci sırada "Bir bilgenin görüşü" başlığını taşıyan bölüm benim değildir. Ama o zaman bu konuları tesadüfen pek dikkatle araştıran bazı kardeşlere benim aracılığımla bilindi ve hoşlarına gitti; onu bizimkiler arasına yazmak istediler. Kartacalı Fonteius adlı birinin eseridir: Tanrı'yı görmek için zihnin temizlenmesi üzerine. Bunu putperestken yazdı, ama vaftiz edilmiş bir Hıristiyan olarak öldü.

1.25.12

duodecima loco, ubi titulus est:

1.25.13

sententia cuiusdam sapientis, non est mea, sed quia per me innotuit quibusdam fratribus, qui tunc casu ista diligentissime consulebant, et placuit eis, inter nostra eam scribere uoluerunt. est autem cuiusdam Fontei Carthaginiensis: de mente mundanda ad uidendum deum, quod paganus quidem scripsit, sed Christianus baptizatus est mortuus.

1.25.14On üçüncüsü: İnsanların hayvanlardan üstün olduğu hangi kanıtla bellidir?

1.25.14

tertia decima est: quo documento constet homines bestiis excellere;

1.25.15On dördüncüsü: Rabbimiz İsa Mesih'in bedeni hayal değildi.

1.25.15

quarta decima: non fuisse corpus domini nostri Iesu Christi phantasma;

1.25.16On beşincisi: Akıl üzerine.

1.25.16

quinta decima de intellectu;

1.25.17On altıncısı: Oğul üzerine.

1.25.17

sexta decima de filio;

1.25.18On yedincisi: Tanrı'nın ilmi üzerine.

1.25.18

septima decima de scientia dei;

1.25.19On sekizincisi: Teslis üzerine.

1.25.19

octaua decima de trinitate;

1.25.20On dokuzuncusu: Tanrı ve yaratık üzerine.

1.25.20

nona decima de deo et creatura;

1.25.21Yirmincisi: Tanrı'nın yeri üzerine.

1.25.21

uicensima de loco dei;

1.25.22Yirmi birincisi: Tanrı kötülüğün yaratıcısı değil midir? Burada şu sözümün yanlış anlaşılmamasına dikkat edilmelidir: "Tanrı kötülüğün yaratıcısı değildir, çünkü var olan her şeyin yaratıcısıdır ve onlar var oldukları ölçüde iyidirler." Buradan kötülerin cezasının, cezalandırılanlar için elbette kötü olan cezanın, Tanrı'dan olmadığı sanılmasın. Bunu, "Tanrı ölümü yapmadı" denmesi gibi söyledim; oysa başka yerde "Ölüm de hayat da Rab Tanrı'dandır" yazılıdır. Demek ki kötülerin Tanrı'dan gelen cezası kötüler için kötülüktür, ama Tanrı'nın iyi işleri arasındadır; çünkü kötülerin cezalandırılması adildir ve adil olan her şey elbette iyidir.

1.25.22

uicensima prima: utrum deus mali auctor non sit. ubi uidendum est, ne male intellegatur, quod dixi: mali auctor non est, quia omnium, quae sunt, auctor est, quia in quantum sunt, in tantum bona sunt, et ne hinc putetur non ab illo esse poena malorum, quae utique malum est his, qui puniuntur. sed hoc ita dixi, quemadmodum dictum est: deus mortem non fecit, cum alibi scriptum sit: mors et uita a domino deo est. malorum ergo poena, quae a deo est, malum est quidem malis, sed in bonis dei operibus est, quoniam iustum est, ut mali puniantur, et utique bonum est omne, quod iustum est.

1.25.23Yirmi ikincisi: Tanrı zorunluluğa katlanmaz.

1.25.23

uicensima secunda est: deum non pati necessitatem.

1.25.24Yirmi üçüncüsü: Baba ve Oğul üzerine. Burada, "Bilge denilmesini sağlayan bilgeliği doğurdu" demiştim; ama bu meseleyi sonra Teslis Üzerine kitabında daha iyi işledim.

1.25.24

uicensima tertia est: de patre et filio. ubi dixi, quod cum ipse genuerit, de qua sapiens dicitur, sapientiam; sed melius istam quaestionem in libro postea de trinitate tractaui.

1.25.25Yirmi dördüncüsü: Hem günah hem doğru eylem iradenin hür seçiminde midir? Bunun böyle olduğu tamamıyla doğrudur, ama iradenin doğru eylemde hür olması için Tanrı'nın lütfuyla kurtarılması gerekir.

1.25.25

uicensima quarta est: utrum et peccatum et recte factum in libero sit uoluntatis arbitrio. quod ita esse omnino uerissimum est, sed ut ad recte faciendum liberum sit, dei gratia liberatur.

1.25.26Yirmi beşincisi: Mesih'in haçı üzerine.

1.25.26

uicensima quinta de cruce Christi;

1.25.27Yirmi altıncısı: Günahların farkı üzerine.

1.25.27

uicensima sexta de differentia peccatorum;

1.25.28Yirmi yedincisi: Takdir üzerine.

1.25.28

uicensima septima de prouidentia;

1.25.29Yirmi sekizincisi: Tanrı evreni neden yaratmak istedi?

1.25.29

uicensima octaua: quare deus mundum facere uoluerit;

1.25.30Yirmi dokuzuncusu: Evrende yukarı ya da aşağı diye bir şey var mıdır?

1.25.30

uicensima nona: utrum aliquid sit sursum aut deorsum uniuerso;

1.25.31Otuzuncusu: Her şey insanın faydası için mi yaratıldı?

1.25.31

tricensima: utrum omnia in utilitatem hominis creata sint.

1.25.32Otuz birincisi de benim değil, Cicero'nundur; ama bu da benim aracılığımla kardeşlere bilindiği için, onun ruhun faziletlerini nasıl böldüğünü ve tarif ettiğini öğrenmek isteyerek, topladıkları şeylerin arasına yazdılar.

1.25.32

tricensima prima nec ipsa mea est, sed Ciceronis, uerum quia et haec per me innotuit fratribus, inter ista, quae colligebant, scripserunt eam uolentes nosse, quemadmodum uirtutes animi ab illo diuisae atque definitae sint.

1.25.33Otuz ikincisi: Biri aynı şeyi başkasından daha iyi anlar mı ve böylece aynı şeyin anlayışı sonsuza kadar gider mi?

1.25.33

tricensima secunda est: utrum rem illam alius alio magis intellegat atque ita eiusdem rei per infinitum eat intellegentia.

1.25.34Otuz üçüncüsü: Korku üzerine.

1.25.34

tricensima tertia est de metu;

1.25.35Otuz dördüncüsü: Korkudan kurtulmaktan başka bir şey sevilmemeli midir?

1.25.35

tricensima quarta: utrum non aliud amandum sit quam metu carere;

1.25.36Otuz beşincisi: Ne sevilmelidir? Burada şöyle demiştim: "Sevilmesi gereken, sahip olmanın bilmekten başka bir şey olmadığı şeydir." Bunu pek onaylamıyorum. Çünkü "Tanrı'nın tapınağı olduğunuzu ve Tanrı'nın Ruhu'nun sizde oturduğunu bilmiyor musunuz?" denilenler Tanrı'ya sahip değil değildiler; yine de onu tanımıyorlardı ya da tanınması gerektiği gibi tanımıyorlardı. Yine "Kimse mutlu hayatı bilip de sefil olmaz" derken "bilmek"i, onun bilinmesi gereken şekilde bilmek anlamında söyledim. Çünkü en azından aklını kullananlardan kim onu büsbütün bilmez ki, mesut olmak istediklerini bildiklerine göre?

1.25.36

tricensima quinta: quid amandum sit. in qua illud, quod dixi: id esse amandum, quod nihil est aliud habere quam nosse, non satis adprobo. neque enim deum non habebant, de quibus dictum est: nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? nec tamen eum nouerant uel non, sicut noscendus est, nouerant. item quod dixi: nemo igitur beatam uitam nouit et miser est, nouit dixi, quomodo noscenda est. nam quis eam penitus nescit eorum dumtaxat qui iam ratione utuntur, quandoquidem beatos se esse uelle nouerunt?

1.25.37Otuz altıncısı: Sevginin beslenmesi üzerine. Burada şöyle demiştim: "Tanrı ve ruh sevildiğinde, buna asıl anlamıyla sevgi denir, en arınmış ve tamamlanmış sevgi, eğer başka hiçbir şey sevilmiyorsa." Bu doğruysa, Elçi nasıl "Hiç kimse kendi teninden nefret etmemiştir" der ve bundan hareketle karıların sevilmesini öğütler? Ama "asıl anlamıyla" denmesinin sebebi budur: Ten sevilir, ama asıl anlamıyla değil, kullanılması için kendisine yeten ruh yüzünden. Kendisi için seviliyor görünse de, yani çirkin olmasını istemediğimizde bile, onun güzelliği başka bir şeye, her şeyin güzelliğini borçlu olduğu şeye bağlanmalıdır.

1.25.37

tricensima sexta de nutrienda caritate. ubi dixi: deus igitur et animus cum amantur, ⟦caritas⟧ proprie dicitur, purgatissima et consummata, si nihil aliud amatur. quod si uerum est, quomodo apostolus ait: nemo umquam carnem suam odio habuit, et ex hoc admonet, ut diligantur uxores? sed ideo dictum est: ⟦caritas⟧ proprie dicitur, quoniam caro diligitur quidem, nec tamen proprie, sed propter animam, cui sufficit ad usum. nam etsi propter se ipsam uidetur diligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus eius, ad illud scilicet, a quo decora sunt omnia.

1.25.38Otuz yedincisi: Her zaman doğmuş olan üzerine.

1.25.38

tricensima septima de semper nato;

1.25.39Otuz sekizincisi: Ruhun biçimlenmesi üzerine.

1.25.39

tricensima octaua de conformatione animae;

1.25.40Otuz dokuzuncusu: Gıdalar üzerine.

1.25.40

tricensima nona de alimentis;

1.25.41Kırkıncısı: Ruhların tabiatı bir olduğuna göre, insanların iradeleri neden farklıdır?

1.25.41

quadragensima: cum animarum natura una sit, unde hominum diuersae uoluntates;

1.25.42Kırk birincisi: Tanrı her şeyi yarattığına göre, neden eşit yaratmadı?

1.25.42

quadragensima prima: cum omnia deus fecerit, quare non aequaliter fecit;

1.25.43Kırk ikincisi: Tanrı'nın bilgeliği Rab İsa Mesih hem ana rahminde hem göklerde nasıl bulundu?

1.25.43

quadragensima secunda: quemadmodum dei sapientia, dominus Iesus Christus, et in utero matris fuerit et in caelis;

1.25.44Kırk üçüncüsü: Tanrı'nın Oğlu neden insanda, Kutsal Ruh neden güvercinde göründü?

1.25.44

quadragensima tertia: quare filius dei in homine apparuit et spiritus sanctus in columba;

1.25.45Kırk dördüncüsü: Rab İsa Mesih neden bu kadar geç geldi? Burada insan soyunun, tek bir insanmış gibi çağlarını anarken demiştim: "Tanrı'dan öğretmenin, onun taklidiyle en iyi ahlâka biçimlensin diye, gençlik çağından başka bir zamanda gelmesi uygun olmazdı." Bunun, Elçi'nin "Kanun altında, küçükleri koruyan bir mürebbi altındaymış gibi" sözüne uyduğunu ekledim. Ama başka yerde, Mesih'in insan soyunun altıncı çağında, sanki yaşlılığında, geldiğini neden söylediğimiz akla takılabilir. Demek ki gençlik hakkındaki söz, sevgiyle işleyen imanın canlılığına ve ateşine, yaşlılık hakkındaki ise zamanların sayısına bağlanır. Her ikisi insanların bütününde anlaşılabilir, bireylerin çağlarında olduğu gibi; bedende gençlik ve yaşlılık birlikte olamaz, ama ruhta olabilir: Biri canlılık, öteki olgunluk bakımından.

1.25.45

quadragensima quarta: quare tanto post uenerit dominus Iesus Christus. ubi, cum generis humani tamquam unius hominis aetates commemorarem, dixi: nec oportuit uenire diuinitus magistrum, cuius imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore iuuentutis, et adiunxi ad hoc ualere, quod apostolus dicit: sub lege tamquam sub paedagogo paruulos custodiens. sed potest mouere, cur alibi dixerimus Christum in generis humani sexta aetate tamquam in senectute uenisse. hoc ergo, quod de iuuentute dictum est, ad uigorem feruoremque fidei refertur, quae per dilectionem operatur, illud autem de senectute ad temporum numerum. potest enim intellegi utrumque in uniuersitate hominum, quod potest in aetatibus singulorum, sicut in corpore non potest simul et iuuentus esse et senectus, in animo autem potest, illa propter alacritatem, ista propter grauitatem.

1.25.46Kırk beşincisi: Müneccimlere karşı.

1.25.46

quadragensima quinta est. aduersus mathematicos.

1.25.47Kırk altıncısı: İdealar üzerine.

1.25.47

quadragensima sexta est de ideis.

1.25.48Kırk yedincisi: Bir gün düşüncelerimizi görebilir miyiz? Burada şöyle demiştim: "Melek bedenlerinin, bizim sahip olmayı ümit ettiğimiz gibi, pek parlak ve eterik olduğuna inanmak gerekir." Bu, şimdi sahip olduğumuz uzuvlar olmadan ve bozulmaz da olsa tenin cevheri olmadan anlaşılırsa yanlıştır. Düşüncelerimizin görülmesi meselesi Tanrı Devleti eserinde çok daha iyi işlenmiştir.

1.25.48

quadragensima septima: utrum aliquando cogitationes nostras uidere possumus. ubi quod dixi: angelica corpora, qualia nos speramus habituros, lucidissima atque aetheria esse credendum est, si hoc sine membris, quae nunc habemus, et sine substantia quamuis incorruptibilis, tamen carnis accipiatur, erratur. multo autem melius in opere de ciuitate dei quaestio ista tractata est de uidendis cogitationibus nostris.

1.25.49Kırk sekizincisi: İnanılabilir şeyler üzerine.

1.25.49

quadragensima octaua de credibilibus;

1.25.50Kırk dokuzuncusu: İsrailoğulları neden görünür biçimde hayvan kurban ediyorlardı?

1.25.50

quadragensima nona: quare filii Israhel sacrificabant uisibiliter pecorum uictimas;

1.25.51Ellincisi: Oğul'un eşitliği üzerine.

1.25.51

quinquagensima de aequalitate filii;

1.25.52Elli birincisi: Tanrı'nın suretinde ve benzerliğinde yaratılan insan üzerine. Burada "Hayat olduğu için insana insan denmesi doğru değildir, çünkü insanın cesedine de insan denir" demiştim; bu da nedir? En azından "doğru olarak denmez" dediğim yerde "asıl anlamıyla denmez" demeliydim. Yine demiştim: "Tanrı'nın sureti ve benzerliği olmak bir şeydir, Tanrı'nın suretinde ve benzerliğinde olmak başka bir şeydir; bu ayrım bilgisizce yapılmış değildir, nitekim insanın suretinde yaratıldığını öğrendik." Bu, insana Tanrı'nın sureti denmezmiş gibi anlaşılmamalıdır; çünkü Elçi "Erkek başını örtmemelidir, çünkü Tanrı'nın sureti ve şanıdır" der. Ama ona "Tanrı'nın suretinde" de denir; Biricik Oğul'a ise bu denmez, o yalnız surettir, suretinde değildir.

1.25.52

quinquagensima prima de homine facto ad imaginem et similitudinem dei. ubi quid est, quod dixi: homo scilicet uita non recte appellatur, cum dicatur homo etiam cadauer hominis? ergo saltem dicere debui: non proprie dicitur, ubi dixi: non recte dicitur. item dixi: neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut ad imaginem factum accepimus. quod non ita est intellegendum, quasi homo non dicatur imago dei, cum dicat apostolus: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; sed dicitur etiam ad imaginem dei, quod unigenitus non dicitur, qui tantummodo imago est, non ad imaginem.

1.25.53Elli ikincisi: "İnsanı yarattığıma pişmanım" sözü üzerine.

1.25.53

quinquagensima secunda est de eo, quod dictum est: paenitet me hominem fecisse;

1.25.54Elli üçüncüsü: İsrailoğullarının Mısırlılardan aldığı altın ve gümüş üzerine.

1.25.54

quinquagensima tertia de auro et argento, quod ab Aegyptiis Israhelitae acceperunt;

1.25.55Elli dördüncüsü: "Tanrı'ya yapışmak benim için iyidir" yazısı üzerine. Burada "Her ruhtan daha iyi olana Tanrı deriz" demiştim; daha çok "Yaratılmış her tinden daha iyi olana" denmeliydi.

1.25.55

quinquagensima quarta de eo, quod scriptum est: mihi adhaerere deo bonum est. ubi quod dixi: quod autem est omni anima melius, id deum dicimus, magis dici debuit: omni creato spiritu melius.

1.25.56Elli beşincisi: "Altmış kraliçe, seksen cariye ve sayısız genç kız vardır" yazısı üzerine.

1.25.56

quinquagensima quinta de eo, quod scriptum est: sexaginta sunt reginae et octoginta concubinae et adulescentulae, quarum non est numerus;

1.25.57Elli altıncısı: Tapınağın yapımının kırk altı yılı üzerine.

1.25.57

quinquagensima sexta de annis quadraginta sex aedificati templi;

1.25.58Elli yedincisi: Yüz elli üç balık üzerine.

1.25.58

quinquagensima septima de centum quinquaginta tribus piscibus;

1.25.59Elli sekizincisi: Vaftizci Yahya üzerine.

1.25.59

quinquagensima octaua de Iohanne baptista;

1.25.60Elli dokuzuncusu: On kız üzerine.

1.25.60

quinquagensima nona de decem uirginibus;

1.25.61Altmışıncısı: "O gün ve saati kimse bilmez, ne göklerin melekleri ne İnsanoğlu, yalnız Baba bilir."

1.25.61

sexagensima: de die autem et hora nemo scit, neque angeli caelorum neque filius hominis, nisi pater solus;

1.25.62Altmış birincisi: İncil'de Rabbin dağda beş ekmekle halkı doyurduğunun yazılı olması üzerine. Burada "İki balık o iki kişiyi, yani kralı ve kâhini ifade eder; o kutsal mesh de onlara aitti" demiştim. "Özellikle onlara aitti" demem gerekirdi; çünkü bazen peygamberlerin de meshedildiğini okuyoruz. Yine demiştim: "Mesih'i günahların silinmesinden sonra yükselen kâhin olarak gösteren Luka, Natan aracılığıyla Davut'a çıkar, çünkü peygamber Natan gönderilmişti ve Davut onun ikazıyla tövbe ederek günahının silinmesine erişti." Bu, Davut'un oğlu Natan'ın peygamber Natan olduğu şeklinde anlaşılmamalıdır; burada da "çünkü peygamber o gönderilmişti" değil, "çünkü peygamber Natan gönderilmişti" denmiştir; öyle ki sır aynı insanda değil, aynı isimde anlaşılsın.

1.25.62

sexagensima prima de eo, quod scriptum est in euangelio, turbas dominum in monte pauisse de panibus quinque. ubi quod dixi: duos pisces duas illas significare personas, regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat, dicendum potius fuit: maxime pertinebat, quoniam unctos aliquando legimus et prophetas. item dixi: Lucas, qui tamquam ascendentem post abolitionem peccatorum sacerdotem Christum insinuauit, per Nathan ascendit ad Dauid, quia Nathan propheta missus erat, cuius correptione Dauid ipsius peccati abolitionem paenitendo inpetrauit. non sic accipiendum est, tamquam ipse fuerit Nathan propheta, qui filius Dauid, quia nec hic dictum est, quia ipse propheta missus erat, sed dictum: quia Nathan propheta missus erat, ut mysterium non in eodem homine, sed in eodem nomine intellegatur.

1.25.63Altmış ikincisi: İncil'de, "İsa Yahya'dan çok kişiyi vaftiz ediyordu, ama kendisi değil, öğrencileri vaftiz ediyordu" yazısına dair. Burada "Kendisine 'Sana doğrusunu söylüyorum, bugün benimle cennette olacaksın' denen o haydut, vaftiz bile olmamıştı" demiştim. Bunu bizden önce Kilise'nin başka kutsal yöneticilerinin de yazılarında söylediğini buluyoruz; ama o haydudun vaftiz edilmediğinin hangi kanıtlarla gösterilebileceğini bilmiyorum. Bu konu sonraki bazı küçük yazılarımızda, özellikle Vincentius Victor'a Ruhun Kökeni Üzerine yazdığımız eserde daha dikkatle tartışılmıştır.

1.25.63

sexagensima secunda est ad id, quod scriptum est in euangelio, quod baptizabat Iesus plures quam Iohannes, quamuis ipse non baptizaret, sed discipuli eius. ubi quod dixi: latro ille, cui dictum est: amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso, qui nec ipsum baptismum acceperat, hoc quidem et alios ante nos rectores sanctae ecclesiae posuisse in suis litteris inuenimus, sed quibus documentis possit ostendi, quod non fuerit ille latro baptizatus, ignoro. de qua re in posterioribus quibusdam opusculis nostris diligentius disputatum est, maxime in eo, quod ad Vincentium Victorem de animae origine scripsimus.

1.25.64Altmış üçüncüsü: Söz üzerine.

1.25.64

sexagensima tertia est de uerbo;

1.25.65Altmış dördüncüsü: Samiriyeli kadın üzerine.

1.25.65

sexagensima quarta de muliere Samaritana;

1.25.66Altmış beşincisi: Lazarus'un dirilişi üzerine.

1.25.66

sexagensima quinta de resurrectione Lazari;

1.25.67Altmış altıncısı: "Kardeşler, bilmiyor musunuz, kanunu bilenlere söylüyorum, kanun insana ancak yaşadığı sürece egemendir" yazısından "İçinizde oturan Ruhu ile ölümlü bedenlerinize de hayat verecektir" yazısına kadar. Burada Elçi'nin "Biliyoruz ki kanun ruhanîdir, ama ben tenselim" sözünü açıklamak isteyerek demiştim: "Yani henüz ruhanî lütufla kurtarılmamış olarak tene razı oluyorum." Bu, artık lütuf altında olan ruhanî insanın kendisi için bunu söyleyemeyeceği şeklinde anlaşılmamalıdır; "Ne sefil insanım ben! Beni bu ölüm bedeninden kim kurtaracak?" denen yere kadar olan kısım için de böyledir. Bunu sonra öğrendim, daha önce itiraf ettiğim gibi. Yine Elçi'nin "Beden günah yüzünden ölüdür" sözünü açıklarken "Beden, zamana bağlı şeylerin eksikliğiyle ruhu rahatsız ettiği sürece ölü olarak nitelendirilir" demiştim. Ama sonra bana daha iyi göründü ki, beden günahtan önce sahip olmadığı ölme zorunluluğuna artık sahip olduğu için ölü denmiştir.

1.25.67

sexagensima sexta de eo, quod scriptum est: an ignoratis, fratres — scientibus enim legem loquor — quia lex dominatur homini, in quantum tempus uiuit? usque ad eum locum, in quo scriptum est uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ubi illud, quod ait apostolus: scimus autem, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, exponere uolens dixi: id est carni consentio nondum a spiritali gratia liberatus; quod non sic accipiendum est, quasi spiritalis homo iam sub gratia constitutus etiam de ipso non possit hoc dicere et cetera usque ad eum locum, ubi dictum est: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? quod postea didici, sicut sum iam ante confessus. rursus exponens, quod ait apostolus: corpus quidem mortuum est propter peccatum, mortuum, inquam, corpus dicit, quamdiu tale est, ut indigentia rerum temporalium molestet animum. sed isto melius mihi postea uisum est ideo mortuum corpus dictum, quod habeat iam moriendi necessitatem, quam non habuit ante peccatum.

1.25.68Altmış yedincisi: "Bu zamanın acılarının bizde açıklanacak gelecekteki şana denk olmadığını düşünüyorum" yazısından "Ümitle kurtulduk" yazısına kadar. Burada "Yaratık da yok oluşun köleliğinden kurtulacaktır" yazısını açıklarken şöyle demiştim: "Yaratığın kendisi, yani suretin mührü günah yüzünden yitirildikten sonra yalnız yaratık olarak kalan insanın kendisi." Bu, insanın Tanrı'nın suretinden taşıdığı her şeyi yitirdiği şeklinde anlaşılmamalıdır. Çünkü hiç yitirmemiş olsaydı, "Zihninizin yenilenmesiyle yeniden biçimlenin" ve "Aynı surete dönüşüyoruz" denmesine sebep olmazdı. Ama hepsini yitirmiş olsaydı da, "İnsan suret içinde yürüse de boş yere kaygılanır" denmesine sebep olacak hiçbir şey kalmazdı. Yine, en yüksek meleklerin ruhanî, en aşağıdakilerin ise canlı hayat yaşadığını söylemem, en aşağıdakiler hakkında, Kutsal Yazılarla ya da olayların kendisiyle gösterilebileceğinden daha cesurca söylenmiştir; gösterilebilse bile, pek zor gösterilebilir.

1.25.68

sexagensima septima est de eo, quod scriptum est: existimo enim, quod indignae sint passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis, usque ad id, quod dictum est: spe enim salui facti sumus. ubi cum exponerem, quod scriptum est: et ipsa creatura liberabitur a seruitute interitus, dixi: et ipsa creatura, id est ipse homo, cum iam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura. quod non ita est accipiendum, quasi totum amiserit homo, quod habebat imaginis dei. nam si omnino non amisisset, non esset, propter quod diceretur: reformamini in nouitate mentis uestrae, et: in eandem imaginem transformamur; sed rursus, si totum amisisset, nihil maneret, unde diceretur: quamquam in imagine ambulat homo, tamen uane conturbatur. item quod dixi spiritaliter summos angelos uiuere, infimos uero animaliter, audacius dictum est de infimis, quam ut possit uel scripturis sanctis uel ipsis rebus ostendi, quia, etsi forsitan potest, difficillime potest.

1.25.69Altmış sekizincisi: "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun?" yazısı üzerine. Burada demiştim: "Biri daha hafif, hatta ağır ve çok günahlarına rağmen, çok inleme ve tövbe acısıyla Tanrı'nın merhametine layık olursa, bu onun değildir, ki bırakılsa yok olur, ama onun dualarına ve acısına yetişen merhametli Tanrı'nındır. Çünkü Tanrı merhamet etmezse istemek yetmez; ama barışa çağıran Tanrı, barışa irade önce gelmedikçe merhamet etmez." Bu, tövbeden sonrası için söylenmiştir. Çünkü iradenin kendisinden de önce gelen bir Tanrı merhameti vardır; o olmasaydı irade Rab tarafından hazırlanmazdı. İmandan önce gelen çağrının kendisi de bu merhamete aittir. Biraz sonra bu konuyu işlerken dedim ki: "Tek tek insanlarda, halklarda ve insan soyunun kendisinde zamanların uygun fırsatlarıyla işleyen bu çağrı, yüce ve derin bir düzenlemeye aittir." "Rahimde seni kutsadım", "Babanın böğründeyken seni gördüm", "Yakup'u sevdim, Esav'dan ise nefret ettim" gibi sözler de buraya aittir; gerçi "Babanın böğründeyken seni gördüm" tanıklığının sanki yazılıymış gibi nereden aklıma geldiğini bilmiyorum.

1.25.69

sexagensima octaua est de eo, quod scriptum est: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? ubi dixi: quia etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et multis, tamen multo gemitu et dolore paenitendi misericordia dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas praecesserit ad pacem. hoc dictum est post paenitentiam. nam est misericordia dei etiam ipsam praeueniens uoluntatem, quae si non esset, non praepararetur uoluntas a domino. ad eam misericordiam pertinet et ipsa uocatio, quae etiam fidem praeuenit. de qua paulo post cum agerem, dixi: haec autem uocatio, quae siue in singulis hominibus siue in populis atque in ipso genere humano per temporum oportunitates operatur, altae et profundae ordinationis erit. quo pertinet etiam illud: in utero sanctificaui te, et: cum esses in renibus patris tui, uidi te, et: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, et cetera, quamuis testimonium illud: cum esses in renibus patris tui, uidi te, unde mihi, tamquam scriptum sit, occurrerit nescio.

1.25.70Altmış dokuzuncusu: "O zaman Oğul da her şeyi kendisine boyun eğdirene boyun eğecektir" yazısı üzerine.

1.25.70

sexagensima nona de eo, quod scriptum est: tunc et ipse filius subiectus erit ei, qui illi subiecit omnia;

1.25.71Yetmişincisi: Elçi'nin şu sözü üzerine: "Ölüm zaferle yutuldu. Ey ölüm, kavgan nerede? Ey ölüm, iğnen nerede? Ölümün iğnesi günahtır, günahın gücü ise kanundur."

1.25.71

septuagensima de eo, quod apostolus dicit: absorta est mors in uictoriam. ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis peccatum, uirtus uero peccati lex;

1.25.72Yetmiş birincisi: "Birbirinizin yükünü taşıyın, böylece Mesih'in kanununu yerine getirirsiniz" yazısı üzerine.

1.25.72

septuagensima prima de eo, quod scriptum est: inuicem onera uestra portate, et sic inplebitis legem Christi;

1.25.73Yetmiş ikincisi: Ebedî zamanlar üzerine.

1.25.73

septuagensima secunda de temporibus aeternis;

1.25.74Yetmiş üçüncüsü: "Tavırda insan gibi bulundu" yazısı üzerine.

1.25.74

septuagensima tertia de eo, quod scriptum est: et habitu inuentus ut homo;

1.25.75Yetmiş dördüncüsü: Pavlus'un Koloselilere Mektubunda yazılı olan şu söz üzerine: "Onda günahların bağışlanmasıyla kurtuluşumuz vardır; o görünmez Tanrı'nın suretidir."

1.25.75

septuagensima quarta de eo, quod scriptum est in epistula Pauli ad Colosenses: in quo habemus redemptionem in remissionem peccatorum, qui est imago dei inuisibilis;

1.25.76Yetmiş beşincisi: Tanrı'nın mirası üzerine.

1.25.76

septuagensima quinta de hereditate dei;

1.25.77Yetmiş altıncısı: Elçi Yakup'un şu sözü üzerine: "Ey boş insan, işsiz imanın işe yaramadığını bilmek ister misin?"

1.25.77

septuagensima sexta de eo, quod Iacobus apostolus dicit: uis autem scire o homo inanis, quia fides sine operibus otiosa est?

1.25.78Yetmiş yedincisi: Korku üzerine: Günah mıdır?

1.25.78

septuagensima septima de timore, utrum peccatum sit;

1.25.79Yetmiş sekizincisi: Heykellerin güzelliği üzerine.

1.25.79

septuagensima octaua de pulchritudine simulacrorum;

1.25.80Yetmiş dokuzuncusu: Firavun'un büyücüleri neden Tanrı'nın kulu Musa gibi mucizeler yaptılar?

1.25.80

septuagensima nona: quare magi Pharaonis fecerunt miracula sicut Moyses, famulus dei;

1.25.81Sekseninci: Apollinarisçilere karşı.

1.25.81

octogensima aduersus Apollinaristas;

1.25.82Seksen birincisi: Kırk ve elli sayıları üzerine.

1.25.82

octogensima prima de quadragensima et quinquagensima;

1.25.83Seksen ikincisi: "Rab sevdiğini ikaz eder, kabul ettiği her oğlu kamçılar" yazısı üzerine.

1.25.83

octogensima secunda de eo, quod scriptum est: quem enim diligit dominus, corripit, flagellat autem omnem filium, quem recipit;

1.25.84Seksen üçüncüsü: Evlilik üzerine.

1.25.84

octogensima tertia de coniugio.

1.25.85Bu eser şöyle başlar: "Ruh kendinden mi vardır?"

1.25.85

Hoc opus sic incipit: Vtrum anima a se ipsa sit.

1.26.126. Yalan Üzerine, bir kitap

Yalan Üzerine bir kitap da yazdım. Biraz zahmetle anlaşılsa da yeteneği ve zihni faydalı biçimde çalıştırır ve daha çok ahlâka, doğru sözü sevmeye yarar. Bunu da küçük yazılarım arasından çıkarmaya karar vermiştim, çünkü bana karanlık, dolambaçlı ve baştan sona sıkıcı görünüyordu; bu yüzden yayımlamamıştım. Sonra Yalana Karşı başlıklı öteki kitabı yazınca, bunun var olmamasını daha da çok istedim ve emir verdim, ama yapılmadı. Bu yüzden yazılarımı gözden geçirirken onu sağlam bulunca, onun da gözden geçirilerek kalmasını buyurdum; özellikle öteki kitapta bulunmayan bazı gerekli şeyler bunda var. Birinin başlığı Yalana Karşı, ötekinin Yalan Üzerine olmasının sebebi şudur: Öteki baştan sona açıktan açığa yalana saldırı, bunun büyük kısmı ise araştırıcı bir tartışmadır. Ama ikisi de aynı gayeye yönelir.

1.26.1

Item de mendacio scripsi librum, qui etsi cum aliquo labore intellegitur, habet tamen non inutilem ingenii et mentis administrationem magisque moribus ad ueriloquium diligendum proficit. hunc quoque auferre statueram de opusculis meis, quia et obscurus et anfractuosus et omnino molestus mihi uidebatur, propter quod eum nec edideram. deinde, cum postea scripsissem alterum, cuius titulus est: contra mendacium, multo magis istum non esse decreueram et iusseram, sed non est factum. itaque in ista retractatione opusculorum meorum cum eum incolumem repperissem, etiam ipsum retractatum manere praecepi, maxime quia in eo nonnulla sunt necessaria, quae in illo altero non sunt. propterea uero illius inscriptio est: contra mendacium, istius autem: de mendacio. quoniam per illum totum oppugnatio est aperta mendacii, istius autem magna pars in inquisitionis disputatione uersatur; ad eundem tamen finem uterque dirigitur.

1.26.2Bu kitap şöyle başlar: "Yalan büyük bir meseledir."

1.26.2

Hic liber sic incipit: Magna quaestio est de mendacio.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…