İçeriğe geç

Kavram

Artes liberales

Yunanca
ἐγκύκλιος παιδεία (enkyklios paideia); ἐγκύκλια μαθήματα
Latince
artes liberales, liberalia studia
Almanca
freie Künste (Artes liberales)
Fransızca
arts libéraux
İngilizce
liberal arts
Türkçe
özgür sanatlar (hür sanatlar)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Liberalis gündelik Latincede "özgür insana yakışan, soylu, cömert" demektir (bkz. liberalitas). Artes liberales bu anlamdan çıkar: ücret karşılığı yapılan, elle yürütülen zanaatlerin (artes sordidae, volgares) karşıtı. Seneca Ep. 88'de Poseidonios'un dörtlü ayrımını aktarır: avam ve aşağılık sanatlar, eğlence sanatları, çocuklara öğretilen sanatlar (enkyklios paideia) ve gerçekten özgür sanatlar; yalnız fazileti dert edinen sanatlar sonuncusudur. Dilbilgisi, musiki, geometri, astronomi ruhu fazilete götürmez, yalnızca onu fazileti almaya hazırlar (non perducunt animum ad virtutem, sed expediunt, 88.20). Felsefenin parçası değil, hizmetçisidirler; felsefe her şeyi kendi zemininden kurar, matematik ise ilkelerini başkasından ödünç alır (88.25–28). Seneca ayrıca gereksiz bilgi birikimini bir tür ölçüsüzlük (intemperantiae genus) sayar ve filozofları da aynı hastalıkla suçlar (88.36–42).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon, İsokrates Felsefeye hazırlık olarak matematik bilimleri (Politeia 7) / genel kültür olarak retorik eğitimi paideia
MÖ 1. yy Cicero, Varro Hatibin ve özgür vatandaşın eğitimi; Varro'nun Disciplinae'si dokuz sanat sayar Cicero, De oratore
MS 1. yy Seneca Özgür sanatlar fazilet öğretmez, yalnızca ruhu hazırlar; felsefenin hizmetçisidir; gereksiz bilgi ölçüsüzlüktür Seneca, Epistulae morales (88. Mektup)
386 Augustinus Aklın kendi ürettiği ilimler sırası (gramer, diyalektik, retorik, musiki, geometri, astronomi; sayı hepsinin özü), Tanrı'nın ve ruhun bilgisine yükselişin basamakları (II 35–47); Retractationes I 3'te bu ağırlık geri alınır Augustinus, De ordine II
MS 5. yy Martianus Capella Yedi sanatın alegorik kanonu —
MS 6. yy Boethius, Cassiodorus Quadrivium adı (Boethius) ve manastır eğitimine aktarım —

Dönüşüm: Özgür insanın ayrıcalığı olan eğitim, Seneca'da felsefenin hizmetçisine, Hıristiyan Ortaçağında ise teolojinin hizmetçisine (ancilla) dönüşür; "özgür" sıfatı toplumsal statüden ruhsal özgürleşmeye kayar.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἐγκύκλιος παιδεία "Çembersel, genel eğitim": felsefeden önce okunan dilbilgisi, retorik, diyalektik, geometri, aritmetik, astronomi, musiki. Seneca: quas ἐγκυκλίους Graeci, nostri autem liberales vocant (Ep. 88.23).
Latince artes liberales; liberalia studia liber "özgür" kökünden: köle olmayan, özgür doğmuş bir insana yakışan bilgiler. Seneca kelimenin kökü üzerinde oynar: gerçekten özgür olan tek uğraş, insanı özgür kılan bilgeliktir (unum studium vere liberale est, quod liberum facit, Ep. 88.2). Ortaçağda Martianus Capella, Boethius ve Cassiodorus ile yediye sabitlenir: trivium (grammatica, rhetorica, dialectica) ve quadrivium (arithmetica, geometria, musica, astronomia).
Almanca / Fransızca freie Künste / arts libéraux İkisi de liber kökünü korur.
İngilizce liberal arts

Türkçe karşılığı

özgür sanatlar. özgür sanatlar: Seneca'nın liber / liberalis kelime oyununu korur; ars çekirdek tabloda "sanat"tır. hür sanatlar: aynı anlamda, biraz eski; kullanılabilir. liberal sanatlar: akademik dilde yaygın, ama "liberal" bugün siyasî çağrışım taşıdığı için Seneca'nın oyununu karartır. genel kültür / genel eğitim: enkyklios paideia için uygun, ama Latince terimin "özgür" vurgusunu kaybeder.

"Özgür sanatlar" demek, Seneca'nın asıl tezini görünür kılar: bu sanatlar insanı özgür kılmaz, yalnızca özgür bir insana yakışır; insanı özgür kılan felsefedir. "Liberal sanatlar" ya da "genel kültür" demek ise onları tarafsız bir eğitim programı olarak sunar ve Seneca'nın eleştirisini yumuşatır.

Atıf ve kaynak notu

Yedi sanatlık kesin liste (trivium ve quadrivium) Seneca'dan sonradır. Seneca'nın saydıkları (dilbilgisi, musiki, geometri, aritmetik, astronomi) ve dışarıda bıraktıkları (resim, heykel, güreş, aşçılık) henüz sabitlenmemiş bir kanonu yansıtır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: özgür sanatlarla, özgür sanatlar, özgür sanatlara, Özgür sanatlar, Özgür ilimlerle, özgür ilim dalına

Metinlerde işaretlendiği yerler

16 yer · 16 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.