Kavram
Philosophia
- Yunanca
- φιλοσοφία (philosophia); φιλόσοφος (philosophos)
- Latince
- philosophia (sapientiae studium, sapientiae amor)
- Almanca
- Philosophie
- Fransızca
- philosophie
- İngilizce
- philosophy
- Türkçe
- felsefe (filozof)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Roma'da philosophia önce Yunan okullarının öğretisi, bir eğitim dalı ve çoğu zaman şüpheyle bakılan bir yabancı meşgaledir. Cicero onu Latinceye taşıyıp devlet adamının terbiyesine bağlar. Seneca'da anlam dönüşür: (1) Felsefe sözlerde değil işlerdedir; ona yöneltilen en utanç verici suçlama, filozofların "felsefenin sözleriyle uğraşıp işleriyle uğraşmaması"dır (Ep. 24.15; 20.2). (2) Felsefe insan soyuna "öğüt" vaat eder (Ep. 48.7); bir ruh hekimliğidir, öteki ilaçların aksine iyileştirirken tatlıdır (Ep. 50.9). (3) Soy ağacına bakmaz: Sokrates patrici değildi, Platon'u soylu yapan felsefedir (Ep. 44.1–3). (4) Diyalektik kelime oyunlarına, "fare bir hecedir" türü safsatalara dökülen felsefe vaadine ihanet eder; vaadi insanı tanrıya eşit kılmaktır (Ep. 48.6–11). (5) Bilgelik insan zihninin yetkin iyisidir; felsefe ise ona duyulan sevgi ve ona yönelmektir (Ep. 89.4–5).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6.–5. yy | Pythagoras (rivayet) | Bilge (sophos) değil, bilgeliği seven (philosophos): hayat bayramında seyirci olan | — |
| MÖ 4. yy | Platon | Filozof bilgelikle bilgisizlik arasındadır; felsefe ölmeye hazırlıktır (Phaidon 64a) | sophist |
| MÖ 3. yy | Stoacılar | Felsefe, bilgeliğin (insanî ve ilahî şeylerin bilgisi) sanatının alıştırmasıdır; mantık, fizik, ahlâk | — |
| MÖ 1. yy | Cicero | Studium sapientiae; Yunan felsefesini Latinceye taşıma görevi; felsefe ruhun hekimliğidir (Tusc. 3.6) | Cicero, Tusculanae disputationes |
| MS 1. yy | Seneca | Bir hayat sanatı ve öğüt; sözde değil işte; herkese açık; insanı tanrıya eşit kılmayı vaat eder | Seneca, Epistulae morales |
| MS 4.–5. yy | Augustinus | Gerçek felsefe gerçek dindir (De vera religione 5.8); filozofların bilgeliği Tanrı'nın bilgeliğine bağlanır | — |
| MS 6. yy | Boethius | Felsefe, hapisteki yazara görünen bir kadın kişiliğinde teselli verir (De consolatione philosophiae) | — |
Dönüşüm: Yunanca'da bir arayışın adı olan kelime, Stoacılarda sistemli bir sanata, Seneca'da bir ruh terbiyesine ve öğüde, Augustinus'ta dinin içine alınan bir yola dönüşür; Ortaçağ okulunda yeniden bir disiplin olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | φιλοσοφία (philosophia) | philein "sevmek" + sophia "bilgelik". Kelimeyi ilk kez Pythagoras'ın kullandığı rivayeti Herakleides Pontikos'tan gelir; Cicero onu aktarır (Tusculanae 5.8–9). Platon'da filozof bilgeliğe sahip olan değil, onu arzulayandır (Symposion 204a). |
| Latince | philosophia; sapientiae studium | Latince yerli bir karşılık kurmadı; Yunanca kelimeyi aldı. Cicero açıklayıcı olarak studium sapientiae der (De officiis 2.5); Seneca sapientiae amor et adfectatio "bilgeliği sevmek ve ona yönelmek" diye tarif eder (Ep. 89.4). |
| Almanca / Fransızca | Philosophie / philosophie | |
| İngilizce | philosophy |
Türkçe karşılığı
felsefe. felsefe: Arapça falsafa yoluyla gelen yerleşik kelime; tercih edilen. hikmet: İslâm geleneğinde felsefenin ve bilgeliğin ortak adı; burada sapientia'nın karşılığı "bilgelik" ile çakışır, Seneca'nın sapientia / philosophia ayrımını siler. bilgelik sevgisi: etimolojiyi verir ama terim olarak kullanılamaz; yalnız tarifin açıklamasında yerindedir.
"Felsefe" bugün bir akademik disiplinin adıdır; Seneca'nın philosophia'sı ise bir hayat tarzı, bir ruh hekimliği ve bir öğüt sanatıdır. "Hikmet" demek onu yeniden hayata bağlar ama bilgelikle (sapientia) ayrımını bulanıklaştırır. Tercih edilen "felsefe", disiplin çağrışımına rağmen sapientia ile philosophia arasındaki Stoacı ayrımı (hedef ile ona yönelen çaba) korur.
Atıf ve kaynak notu
"Felsefe" kelimesini Pythagoras'ın icat ettiği hikâyesi Platon okulundan Herakleides'e aittir ve muhtemelen Platoncu filozof idealini geriye yansıtır. Seneca'nın "felsefe bir hayat tarzıdır" vurgusunu bütün Antik felsefeye genellemek de modern bir okumanın (Hadot) işidir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: felsefe, felsefenin, Felsefe, felsefeye, felsefesi, felsefeyle
Metinlerde işaretlendiği yerler
30 yer · 30 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.4.2
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.pr.16
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.1
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine1
- Augustinus, Düzen Üzerine1.5
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine21
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine5
- Augustinus, İtiraflar3.8
- Augustinus, Teslis Üzerine51
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.21
- Augustinus, Tanrı Devleti5.13
- Augustinus, Tashihler1.1.3
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.M3
- Boethius, Teslis Üzerinepr~2
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_2
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.161
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.393_2
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1187
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1041_2
- Boethius, Aritmetik Üzerinepr_2
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1169_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler2.24
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.39
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.004
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.019
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi1
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları1
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri84
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-III-9.1
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Vorwort-3