İçeriğe geç

Kavram

Philosophia

Yunanca
φιλοσοφία (philosophia); φιλόσοφος (philosophos)
Latince
philosophia (sapientiae studium, sapientiae amor)
Almanca
Philosophie
Fransızca
philosophie
İngilizce
philosophy
Türkçe
felsefe (filozof)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Roma'da philosophia önce Yunan okullarının öğretisi, bir eğitim dalı ve çoğu zaman şüpheyle bakılan bir yabancı meşgaledir. Cicero onu Latinceye taşıyıp devlet adamının terbiyesine bağlar. Seneca'da anlam dönüşür: (1) Felsefe sözlerde değil işlerdedir; ona yöneltilen en utanç verici suçlama, filozofların "felsefenin sözleriyle uğraşıp işleriyle uğraşmaması"dır (Ep. 24.15; 20.2). (2) Felsefe insan soyuna "öğüt" vaat eder (Ep. 48.7); bir ruh hekimliğidir, öteki ilaçların aksine iyileştirirken tatlıdır (Ep. 50.9). (3) Soy ağacına bakmaz: Sokrates patrici değildi, Platon'u soylu yapan felsefedir (Ep. 44.1–3). (4) Diyalektik kelime oyunlarına, "fare bir hecedir" türü safsatalara dökülen felsefe vaadine ihanet eder; vaadi insanı tanrıya eşit kılmaktır (Ep. 48.6–11). (5) Bilgelik insan zihninin yetkin iyisidir; felsefe ise ona duyulan sevgi ve ona yönelmektir (Ep. 89.4–5).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6.–5. yy Pythagoras (rivayet) Bilge (sophos) değil, bilgeliği seven (philosophos): hayat bayramında seyirci olan —
MÖ 4. yy Platon Filozof bilgelikle bilgisizlik arasındadır; felsefe ölmeye hazırlıktır (Phaidon 64a) sophist
MÖ 3. yy Stoacılar Felsefe, bilgeliğin (insanî ve ilahî şeylerin bilgisi) sanatının alıştırmasıdır; mantık, fizik, ahlâk —
MÖ 1. yy Cicero Studium sapientiae; Yunan felsefesini Latinceye taşıma görevi; felsefe ruhun hekimliğidir (Tusc. 3.6) Cicero, Tusculanae disputationes
MS 1. yy Seneca Bir hayat sanatı ve öğüt; sözde değil işte; herkese açık; insanı tanrıya eşit kılmayı vaat eder Seneca, Epistulae morales
MS 4.–5. yy Augustinus Gerçek felsefe gerçek dindir (De vera religione 5.8); filozofların bilgeliği Tanrı'nın bilgeliğine bağlanır —
MS 6. yy Boethius Felsefe, hapisteki yazara görünen bir kadın kişiliğinde teselli verir (De consolatione philosophiae) —

Dönüşüm: Yunanca'da bir arayışın adı olan kelime, Stoacılarda sistemli bir sanata, Seneca'da bir ruh terbiyesine ve öğüde, Augustinus'ta dinin içine alınan bir yola dönüşür; Ortaçağ okulunda yeniden bir disiplin olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca φιλοσοφία (philosophia) philein "sevmek" + sophia "bilgelik". Kelimeyi ilk kez Pythagoras'ın kullandığı rivayeti Herakleides Pontikos'tan gelir; Cicero onu aktarır (Tusculanae 5.8–9). Platon'da filozof bilgeliğe sahip olan değil, onu arzulayandır (Symposion 204a).
Latince philosophia; sapientiae studium Latince yerli bir karşılık kurmadı; Yunanca kelimeyi aldı. Cicero açıklayıcı olarak studium sapientiae der (De officiis 2.5); Seneca sapientiae amor et adfectatio "bilgeliği sevmek ve ona yönelmek" diye tarif eder (Ep. 89.4).
Almanca / Fransızca Philosophie / philosophie
İngilizce philosophy

Türkçe karşılığı

felsefe. felsefe: Arapça falsafa yoluyla gelen yerleşik kelime; tercih edilen. hikmet: İslâm geleneğinde felsefenin ve bilgeliğin ortak adı; burada sapientia'nın karşılığı "bilgelik" ile çakışır, Seneca'nın sapientia / philosophia ayrımını siler. bilgelik sevgisi: etimolojiyi verir ama terim olarak kullanılamaz; yalnız tarifin açıklamasında yerindedir.

"Felsefe" bugün bir akademik disiplinin adıdır; Seneca'nın philosophia'sı ise bir hayat tarzı, bir ruh hekimliği ve bir öğüt sanatıdır. "Hikmet" demek onu yeniden hayata bağlar ama bilgelikle (sapientia) ayrımını bulanıklaştırır. Tercih edilen "felsefe", disiplin çağrışımına rağmen sapientia ile philosophia arasındaki Stoacı ayrımı (hedef ile ona yönelen çaba) korur.

Atıf ve kaynak notu

"Felsefe" kelimesini Pythagoras'ın icat ettiği hikâyesi Platon okulundan Herakleides'e aittir ve muhtemelen Platoncu filozof idealini geriye yansıtır. Seneca'nın "felsefe bir hayat tarzıdır" vurgusunu bütün Antik felsefeye genellemek de modern bir okumanın (Hadot) işidir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: felsefe, felsefenin, Felsefe, felsefeye, felsefesi, felsefeyle

Metinlerde işaretlendiği yerler

30 yer · 30 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.