İçeriğe geç
Teslis Üzerine

Augustinus · Teslis Üzerine

IV. Kitap

  1. İnsan soyu yeryüzündeki ve gökteki şeylerin bilgisine büyük değer vermeye alışkındır. Bunda, kendini tanımayı bu bilgiye tercih edenler elbette daha iyidir. Kendi zayıflığını bilen bir ruh, onu hesaba katmadan yıldızların yollarını araştıran, hatta onları öğrenmeye niyetlenen ya da zaten öğrenmiş olduğu hâlde kendi kurtuluşuna ve sağlamlığına hangi yoldan gideceğini bilmeyen ruhtan daha övgüye değerdir. Ama Kutsal Ruh'un sıcaklığıyla uyarılıp Tanrı'ya doğru uyanan, onun sevgisi içinde kendi gözünde değersizleşen, ona girmek isteyip de giremeyen, onun ışığıyla kendi içine bakıp kendini bulan ve kendi hastalığının onun saflığıyla bağdaşamayacağını anlayan kişi için ağlamak tatlıdır. Bütün sefaletinden sıyrılıncaya dek kendisine tekrar tekrar acıması için ona yalvarmak ve insanın biricik Kurtarıcısı ve aydınlatıcısı aracılığıyla kurtuluşun karşılıksız rehinini almış olarak güvenle dua etmek ona tatlı gelir. Böyle davranan ve böyle acı çeken kişiyi bilgi şişirmez, çünkü sevgi bina eder. O, bir bilgiyi öteki bilgiye tercih etmiştir: Dünyanın surlarını, yeryüzünün temellerini, göklerin doruklarını bilmektense kendi zayıflığını bilmeyi tercih etmiştir. Bu bilgiyi ekleyerek acıyı da eklemiştir: vatanına, vatanının kurucusuna, mesut Tanrısına duyduğu özlemden doğan gurbet acısını. Bu tür insanlar arasında, Mesih'inin ailesinde, ey Rab Tanrım, senin yoksullarının arasında inliyorsam, bana kendi ekmeğinden ver de adalete acıkıp susamayan, tersine doymuş ve bolluk içinde olan insanlara cevap vereyim. Onları doyuran senin hakikatin değil, kendi hayalleridir; hakikatini itip ondan geri sekiyorlar ve kendi boşluklarına düşüyorlar. İnsan yüreğinin ne çok uydurma doğurduğunu elbette hissediyorum; benim yüreğim de insan yüreğinden başka nedir ki? Ama yüreğimin Tanrısına şunu yalvarıyorum: Bu uydurmalardan hiçbirini sağlam bir hakikat diye bu yazılara dökmeyeyim; benim aracılığımla onlara ne gelebilecekse, oradan gelsin. Gözlerinin önünden atılmış olsam da uzaktan dönmeye çalışıyorum; biricik Oğlunun tanrılığının insanlığıyla döşediği yol üzerinden, onun hakikatinin esintisi oradan üzerime serpilir. Ben değişebilir olduğum hâlde bu hakikati, onda değişebilir hiçbir şey görmediğim ölçüde içime çekiyorum: Ne cisimler gibi yerlerde ve zamanlarda, ne ruhlarımızın düşünceleri gibi yalnız zamanlarda ve yerlere benzer bir şeyde, ne de zihnimizin bazı akıl yürütmeleri gibi yalnız zamanlarda ve hiçbir yer tasavvuru olmaksızın değişen bir şey görüyorum onda. Çünkü Tanrı'nın özünde, var olduğu o özde, ne ebediyet ne hakikat ne irade bakımından değişebilir hiçbir şey yoktur: Orada hakikat ebedîdir, sevgi ebedîdir; orada sevgi hakikidir, ebediyet hakikidir; orada ebediyet sevilendir, hakikat sevilendir.

    41_5

    PROOEMIUM. 1. Scientiam terrestrium coelestiumque rerum magni aestimare solet genus humanum: in quo profecto meliores sunt qui huic scientiae praeponunt nosse semetipsos; laudabiliorque est animus cui nota est vel infirmitas sua, quam qui ea non respecta, vias siderum scrutatur etiam cogniturus, aut qui iam cognitas tenet, ignorans ipse qua ingrediatur ad salutem ac firmitatem suam. Qui vero iam evigilavit in Deum, Spiritus sancti calore excitatus, atque in eius amore coram se viluit, ad eumque intrare volens nec valens, eoque sibi lucente attendit in se, invenitque se, suamque aegritudinem illius munditiae contemperari non posse cognovit; flere dulce habet, eumque deprecari, ut etiam atque etiam misereatur, donec exuat totam miseriam, et precari cum fiducia, iam accepto gratuito pignore salutis, per eius unicum Salvatorem hominis et illuminatorem: hunc ita agentem et dolentem scientia non inflat, quia charitas aedificat; praeposuit enim scientiam scientiae, praeposuit scire infirmitatem suam magis quam scire mundi moenia, fundamenta terrarum, et fastigia caelorum: et hanc apponendo scientiam, apposuit dolorem; dolorem peregrinationis suae ex desiderio patriae suae, et conditoris eius beati Dei sui. In hoc genere hominum, in familia Christi tui, Domine Deus meus, si inter pauperes tuos gemo, da mihi de pane tuo respondere hominibus qui non esuriunt et sitiunt iustitiam, sed satiati sunt et abundant. Satiavit autem illos phantasma eorum, non veritas tua, quam repellendo resiliunt, et in suam vanitatem cadunt. Ego certe sentio quam multa figmenta pariat cor humanum: et quid est cor meum, nisi cor humanum? Sed hoc oro Deum cordis mei, ut nihil ex eis figmentis pro solido vero eructuem in has litteras, sed inde veniat in eas quidquid per me venire potuerit, unde mihi, quamvis proiecto a facie oculorum suorum, et de longinquo redire conanti, per viam quam stravit humanitate divinitas Unigeniti sui, aura veritatis eius aspergitur. Quam in tantum licet mutabilis haurio, in quantum in ea nihil mutabile video, nec locis et temporibus, sicut corpora; nec solis temporibus et quasi locis, sicut spirituum nostrorum cogitationes; nec solis temporibus, et nulla vel imagine locorum, sicut quaedam nostrarum mentium ratiocinationes. Omnino enim Dei essentia, qua est, nihil mutabile habet, nec in aeternitate, nec in veritate, nec in voluntate: quia aeterna ibi est veritas, aeterna charitas; et vera ibi est charitas, vera aeternitas; et chara ibi est aeternitas, chara veritas.

    42

  1. Ama değişmez sevinçten sürgün edilmiş olsak da, oradan kesilip koparılmış değiliz; bu yüzden bu değişebilir ve zamana bağlı şeylerde bile ebediyeti, hakikati, saadeti arıyoruz: Çünkü ne ölmek, ne aldanmak, ne de sarsılmak istiyoruz. Bize gurbetimize uygun görüntülerin tanrısal olarak gönderilmesi bundandır: Bunlarla, aradığımızın burada olmadığını, buradan oraya dönmemiz gerektiğini hatırlayalım diye; oraya bağlı olmasaydık bunları burada aramazdık. Önce Tanrı'nın bizi ne kadar sevdiğine ikna olmamız gerekiyordu; yoksa umutsuzluktan ona doğru kalkmaya cesaret edemezdik. Ama nasıl kimseleri sevdiğinin de gösterilmesi gerekiyordu; yoksa liyakatimize güvenip kibirlenerek ondan daha da uzaklaşır, kendi gücümüzde daha da tükenirdik. Bu yüzden bizimle öyle davrandı ki, daha çok onun gücüyle ilerleyelim; böylece sevginin gücü alçakgönüllülüğün zayıflığında tamamlansın. Mezmur'da şöyle derken bunu işaret eder: "Ey Tanrı, mirasına gönüllü bir yağmur ayırdın; o zayıf düştü, ama sen onu tamamladın." "Gönüllü yağmur"la lütuftan başkasının anlaşılmasını istemez: liyakate karşılık olarak ödenmeyen, karşılıksız (gratis) verilen lütuf; ona lütuf (gratia) adının verilmesi de bundandır. Onu verdi; layık olduğumuz için değil, istediği için. Bunu bilince kendimize güvenmeyiz; zayıf düşmek budur. O ise bizi tamamlar; Elçi Pavlus'a da şöyle demişti: "Lütfum sana yeter; çünkü güç zayıflıkta tamamlanır." Demek ki insanı Tanrı'nın bizi ne kadar sevdiğine ve nasıl kimseleri sevdiğine ikna etmek gerekiyordu: ne kadar sevdiğine, umutsuzluğa düşmeyelim diye; nasıl kimseleri sevdiğine, kibirlenmeyelim diye. Elçi bu çok gerekli konuyu şöyle açıklar: "Tanrı bize olan sevgisini şununla gösteriyor: Biz daha günahkârken Mesih bizim için öldü. Şimdi onun kanıyla aklandığımıza göre, onun aracılığıyla gazaptan haydi haydi kurtulacağız. Çünkü düşmanken Oğlunun ölümüyle Tanrı'yla barıştırıldıysak, barıştırılmış olarak onun hayatıyla haydi haydi kurtulacağız." Başka bir yerde de der ki: "Öyleyse buna ne diyelim? Tanrı bizden yanaysa, kim bize karşı olabilir? Kendi Oğlunu esirgemeyip onu hepimiz için ele veren, onunla birlikte bize her şeyi de bağışlamaz mı?" Bize olmuş diye bildirilen şey, eski adil kişilere de olacak diye gösteriliyordu; böylece aynı imanla onlar da alçaltılıp zayıf düşsünler, zayıf düşünce de tamamlansınlar.
  1. Tanrı'nın, her şeyin kendisi aracılığıyla yaratıldığı tek bir Sözü vardır ve o değişmez hakikattir; bu yüzden her şey orada asıl hâliyle ve değişmez biçimde bir aradadır: Yalnız şimdi bu bütün yaratılışta var olanlar değil, var olmuş olanlar ve var olacak olanlar da. Ama orada ne var olmuşlardır ne var olacaklardır, yalnızca vardırlar; her şey hayattır, her şey birdir; daha doğrusu bir tek şeydir ve bir tek hayattır. Çünkü her şey onun aracılığıyla öyle yaratıldı ki, bunlarda yaratılmış olan her şey onda hayattır ve yaratılmış değildir. Çünkü başlangıçta Söz yaratılmadı; tersine, "Söz Tanrı'nın yanındaydı ve Söz Tanrı'ydı ve her şey onun aracılığıyla yaratıldı." Kendisi her şeyden önce var olmasaydı ve yaratılmamış olsaydı, her şey onun aracılığıyla yaratılmış olmazdı. Onun aracılığıyla yaratılanlar arasında hayat olmayan cisim bile, yaratılmadan önce onda hayat olmasaydı, onun aracılığıyla yaratılmazdı. Çünkü yaratılmış olan onda zaten hayattı; hem de herhangi bir hayat değil. Ruh da bedenin hayatıdır, ama o da yaratılmıştır, çünkü değişebilirdir. Peki ne aracılığıyla yaratıldı, Tanrı'nın değişmez Sözü aracılığıyla değilse? Çünkü "her şey onun aracılığıyla yaratıldı ve onsuz hiçbir şey yaratılmadı." Demek ki yaratılmış olan onda zaten hayattı; herhangi bir hayat değil, "hayat insanların ışığıydı": akıl sahibi zihinlerin ışığı elbette; insanlar hayvanlardan bunlar sayesinde ayrılır ve bu yüzden insandırlar. Demek ki bu, etlerin ışığı olan bedensel ışık değildir; ister gökten parlasın ister yeryüzü ateşleriyle yakılsın, o ışık yalnız insan etlerinin değil, hayvan etlerinin, en küçük kurtçuklara kadar hepsinin ışığıdır; çünkü bunların hepsi o ışığı görür. Ama o hayat insanların ışığıydı; "hiçbirimizden de uzakta değildir: Çünkü onda yaşıyor, hareket ediyor ve varız."

    42

    CAPUT PRIMUM. 2. Sed quoniam exsulavimus ab incommutabili gaudio, nec tamen inde praecisi atque abrupti sumus, ut non etiam in istis mutabilibus et temporalibus aeternitatem, veritatem, beatitudinem quaereremus (nec mori enim, nec falli, nec perturbari volumus); missa sunt nobis divinitus visa congrua peregrinationi nostrae, quibus admoneremur non hic esse quod quaerimus, sed illuc ab ista esse redeundum, unde nisi penderemus, hic ea non quaereremus. Ac primum nobis persuadendum fuit, quantum nos diligeret Deus, ne desperatione non auderemus erigi in eum. Quales autem dilexerit, ostendi oportebat, ne tanquam de meritis nostris superbientes, magis ab eo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus: ac per hoc egit nobiscum, ut per eius fortitudinem potius proficeremus, atque ita in infirmitate humilitatis perficeretur virtus charitatis. Hoc significat in Psalmo, ubi ait: Pluviam voluntariam segregans, Deus, haereditati tuae; et infirmata est, tu vero perfecisti eam. Pluviam quippe voluntariam nonnisi gratiam vult intellegi, non meritis redditam, sed gratis datam, unde et gratia nominatur: dedit enim eam, non quia digni eramus, sed quia voluit. Hoc cognoscentes, non fidentes in nobis erimus; et hoc est infirmari. Ipse vero perficit nos, qui etiam Paulo apostolo dixit: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur. Persuadendum ergo erat homini quantum nos dilexerit Deus, et quales dilexerit: quantum, ne desperaremus; quales, ne superbiremus. Hunc locum Apostolus pernecessarium sic explicat: Commendat autem, inquit, suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est; multo magis iustificati nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii eius; multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. Item alio loco: Quid ergo, inquit, dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, quomodo non et cum illo nobis omnia donavit? Quod autem factum nobis annuntiatur, hoc futurum ostendebatur et antiquis iustis, ut per eumdem fidem etiam ipsi humiliati infirmarentur, et infirmati perficerentur. 3. Quia igitur unum Verbum Dei est, per quod facta sunt omnia, quod est incommutabilis veritas, ibi principaliter atque incommutabiliter sunt omnia simul; non solum quae nunc sunt in hac universa creatura, verum etiam quae fuerunt et quae futura sunt. Ibi autem nec fuerunt, nec futura sunt, sed tantummodo sunt; et omnia vita sunt, et omnia unum sunt, et magis unum est et una vita est. Sic enim omnia per ipsum facta sunt, ut quidquid factum est in his, in illo vita sit, et facta non sit: quia in principio non factum est Verbum, sed erat Verbum apud Deum, et Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt; nec per ipsum omnia facta essent, nisi ipsum esset ante omnia, factumque non esset. In iis autem quae per ipsum facta sunt, etiam corpus quod vita non est, per ipsum non fieret, nisi in illo, antequam fieret, vita esset. Quod enim factum est, iam in illo vita erat, et non qualiscumque vita: nam et anima vita est corporis, sed et haec facta est, quia mutabilis est; et per quid facta est, nisi per Dei Verbum incommutabile? Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quod ergo factum est, iam in illo vita erat, et non qualiscumque vita, sed vita erat lux hominum: lux utique rationalium mentium, per quas homines a pecoribus differunt, et ideo sunt homines. Non ergo lux corporea, quae lux est carnium, sive de coelo fulgeat, sive terrenis ignibus accendatur, nec humanarum tantum carnium, sed etiam belluinarum et usque ad minutissimos quoque vermiculos. Omnia enim haec vident istam lucem: at illa tua lux hominum erat; nec longe posita ab unoquoque nostrum: in illa enim vivimus, et movemur, et sumus.

    43

  1. "Işık karanlıkta parlar, karanlık onu kavramadı." Karanlık, insanların kötü arzuyla ve imansızlıkla körleşmiş akılsız zihinleridir. Bunları tedavi etmek ve iyileştirmek için, her şeyin kendisi aracılığıyla yaratıldığı Söz "beden oldu ve aramızda yaşadı." Çünkü aydınlanmamız Söz'e, yani insanların ışığı olan o hayata pay almaktır. Ama günahların kirliliği yüzünden bu pay almaya hiç elverişli değildik, pek uygun değildik. Demek ki arınmamız gerekiyordu. Haksızların ve kibirlilerin tek arınması da adil olanın kanı ve Tanrı'nın alçakgönüllülüğüdür: Tabiatça olmadığımız Tanrı'yı seyredebilmek için, tabiatça olduğumuz ve günah yüzünden olmadığımız şey olmuş olan onun aracılığıyla arınalım diye. Çünkü tabiatça Tanrı değiliz; tabiatça insanız; günah yüzünden adil değiliz. Bu yüzden Tanrı adil bir insan olarak, günahkâr insan için Tanrı katında aracılık etti. Çünkü günahkâr adile uymaz, ama insan insana uyar. Böylece insanlığının benzerliğini bize katarak haksızlığımızın benzemezliğini kaldırdı; ölümlülüğümüze ortak olarak bizi tanrılığına ortak etti. Günahkârın, mahkûmiyetin zorunluluğundan gelen ölümü, adil olanın, merhametin iradesinden gelen ölümüyle haklı olarak çözüldü; çünkü onun teki bizim çiftimize uyar. Bu uygunluk —ya da uyuşma, ya da birlikte ses verme, ya da ses birliği, ya da daha uygun ne deniyorsa—, yani birin ikiye oranı, yaratılışın her birleşiminde, ya da daha iyi deniyorsa her uyumlanışında, çok büyük önem taşır. Çünkü şu an aklıma geldiği kadarıyla, Yunanların harmonia dediği uyumlanışı söylemek istedim. Tekin çifte ses uyumunun ne kadar önemli olduğunu göstermenin şimdi yeri değil. Bu uyum en çok bizde bulunur ve bize öylesine tabiatça yerleştirilmiştir —kim tarafından, bizi yaratan tarafından değilse?— ki, bilgisizler bile, ister kendileri şarkı söylesinler ister başkalarını dinlesinler, onu hissetmeden edemezler. Çünkü daha tiz ve daha pes sesler bununla uyuşur; öyle ki ondan ayrı düşen, çoğu kimsenin sahip olmadığı bilgiyi değil, doğrudan işitme hissimizi şiddetle rahatsız eder. Ama bunu ispat etmek uzun bir konuşma ister; oysa bunu bilen biri onu kurallı bir monokordla doğrudan kulaklara gösterebilir.

    43

    CAPUT II. 4. Sed lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Tenebrae autem sunt stultae mentes hominum, prava cupiditate atque infidelitate caecatae. Has ut curaret atque sanaret Verbum, per quod facta sunt omnia, caro factum est, et habitavit in nobis. Illuminatio quippe nostra participatio Verbi est, illius scilicet vitae quae lux est hominum. Huic autem participationi prorsus inhabiles, et minus idonei eramus, propter immunditiam peccatorum. Mundandi ergo eramus. Porro iniquorum et superborum una mundatio est sanguis iusti, et humilitas Dei: ut ad contemplandum Deum quod natura non sumus, per eum mundaremur factum quod natura sumus, et quod peccato non sumus. Deus enim natura non sumus: homines natura sumus, iusti peccato non sumus. Deus itaque factus homo iustus, intercessit Deo pro homine peccatore. Non enim congruit peccator iusto, sed congruit homini homo. Adiungens ergo nobis similitudinem humanitatis suae, abstulit dissimilitudinem iniquitatis nostrae: et factus particeps mortalitatis nostrae, fecit nos participes divinitatis suae. Merito quippe mors peccatoris veniens ex damnationis necessitate, soluta est per mortem iusti venientem ex misericordiae voluntate, dum simplum eius congruit duplo nostro. Haec enim congruentia, sive convenientia, vel concinentia, vel consonantia, vel si quid commodius dicitur, quod unum est ad duo, in omni compaginatione; vel, si melius dicitur, coaptatione creaturae, valet plurimum. Hanc enim coaptationem, sicut mihi nunc occurrit, dicere volui, quam Graeci ἁρμονίαν vocant. Neque nunc locus est, ut ostendam quantum valeat consonantia simpli ad duplum, quae maxima in nobis reperitur, et sic nobis insita naturaliter (a quo utique, nisi ab eo qui nos creavit?), ut nec imperiti possint eam non sentire, sive ipsi cantantes, sive alios audientes: per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, non scientiam, cuius expertes sunt plurimi, sed ipsum sensum auditus nostri vehementer offendat. Sed hoc ut demonstretur, longo sermone opus est: ipsis autem auribus exhiberi potest ab eo qui novit in regulari monochordo.

    44

  1. Ama şimdi üzerinde durmamız gereken şey, Tanrı'nın izin verdiği ölçüde, Rabbimiz ve Kurtarıcımız İsa Mesih'in tekinin bizim çiftimize nasıl uyduğunu ve kurtuluşumuz için onunla bir bakıma nasıl birlikte ses verdiğini açıklamaktır. Hiçbir Hristiyanın kuşku duymadığı gibi, biz hem ruhça hem bedence ölüyüz: ruhça günah yüzünden, bedence günahın cezası yüzünden; dolayısıyla bedence de günah yüzünden. Bu iki şeyimizin, yani hem ruhun hem bedenin, daha kötüye dönüşmüş olan daha iyiye yenilensin diye ilaca ve dirilişe ihtiyacı vardı. Ruhun ölümü dinsizliktir; bedenin ölümü ise bozulabilirliktir; ruhun bedenden ayrılması da bununla olur. Çünkü Tanrı onu terk edince ruh nasıl ölürse, ruh onu terk edince beden de öyle ölür: Ruh bilgelikten yoksun kalır, beden cansız kalır. Ruh tövbeyle diriltilir; hâlâ ölümlü olan bedende hayatın yenilenmesi, dinsizi aklayana inanan imanla başlar; iyi ahlâkla artar ve iç insan gitgide daha çok yenilendikçe günden güne güçlenir. Beden ise dış insan olarak, bu hayat ne kadar uzun sürerse, ister yaşlılıkla ister hastalıkla ister çeşitli sıkıntılarla, o kadar çok bozulur; ta ki herkesin ölüm dediği o sonuncuya varıncaya dek. Bedenin dirilişi ise sona ertelenmiştir; o zaman aklanmamız da söze sığmaz bir şekilde tamamlanacaktır. "Çünkü o zaman ona benzeyeceğiz, çünkü onu olduğu gibi göreceğiz." Ama şimdi, bozulan beden ruha ağırlık verdikçe ve insanın yeryüzündeki hayatı baştan sona bir denenme oldukça, meleklere eşit kılınacağımız adaletle ve bizde açığa çıkacak yücelikle karşılaştırıldığında, "yaşayan hiç kimse onun önünde aklanmayacaktır." Ruhun ölümünü bedenin ölümünden ayırmak için daha fazla kanıt anmama ne gerek var? Rab İncil'deki tek bir cümlede iki ölümü de herkesin kolayca ayırt edebileceği biçimde koymuştur: "Bırak, ölüler kendi ölülerini gömsün." Gömülmesi gereken ölü bir bedendi; onu gömenlerin ise imansızlığın dinsizliği yüzünden ruhça ölü olduklarının anlaşılmasını istedi; "Ey uyuyan, kalk, ölüler arasından diril, Mesih seni aydınlatacak" dendiğinde uyandırılanlar böyledir. Elçi de dul kadın hakkında bir tür ölümü kınayarak şöyle der: "Zevk içinde yaşayan kadın, yaşarken ölüdür." Demek ki eskiden dinsiz olup şimdi dindar olan ruhun, imanın adaleti sayesinde ölümden dirildiği ve yaşadığı söylenir. Beden ise yalnız ruhun gelecekteki ayrılışı yüzünden ölecek olduğu için değil, etin ve kanın bu kadar büyük zayıflığı yüzünden de Yazılar'ın bir yerinde ölü diye anılır. Elçi şöyle der: "Beden günah yüzünden ölüdür, ama ruh adalet yüzünden hayattır." Bu hayat imandan doğmuştur, çünkü "adil olan imanla yaşar." Peki devamında ne der? "İsa'yı ölüler arasından dirilten Tanrı'nın Ruhu sizde yaşıyorsa, Mesih İsa'yı ölüler arasından dirilten, sizde yaşayan Ruhu aracılığıyla ölümlü bedenlerinizi de diriltecektir."

    44

    CAPUT III. 5. Verum quod instat in praesentia, quantum donat Deus, edisserendum est quemadmodum simplum Domini et Salvatoris nostri Iesu Christi duplo nostro congruat, et quodam modo concinat ad salutem. Nos certe, quod nemo christianus ambigit, et anima et corpore mortui sumus: anima, propter peccatum; corpore, propter poenam peccati, ac per hoc et corpore propter peccatum. Utrique autem rei nostrae, id est, et animae et corpori, medicina et resurrectione opus erat, ut in melius renovaretur quod erat in deterius commutatum. Mors autem animae impietas est; et mors corporis, corruptibilitas, per quam fit et animae a corpore abscessus. Sicut enim anima Deo deserente, sic corpus anima deserente moritur: unde illa fit insipiens; hoc, exanime. Resuscitatur enim anima per poenitentiam, et in corpore adhuc mortali renovatio vitae inchoatur a fide, qua creditur in eum qui iustificat impium, bonisque moribus augetur et roboratur de die in diem, cum magis magisque renovatur interior homo. Corpus vero tanquam homo exterior, quanto est haec vita diuturnior, tanto magis magisque corrumpitur, vel aetate, vel morbo, vel variis afflictionibus, donec veniat ad ultimam quae ab omnibus mors vocatur. Eius autem resurrectio differtur in finem; cum et ipsa iustificatio nostra perficietur ineffabiliter. Tunc enim similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Nunc vero quamdiu corpus quod corrumpitur aggravat animam, et vita humana super terram tota tentatio est; non iustificabitur in conspectu eius omnis vivens, in comparatione iustitiae qua aequabimur Angelis, et gloriae quae revelabitur in nobis. De morte autem animae a morte corporis distinguenda, quid plura documenta commemorem; cum Dominus in una sententia evangelica utramque mortem cuivis facile discernendam posuerit, ubi ait: Sine mortuos sepelire mortuos suos? Sepeliendum quippe corpus mortuum erat: sepultores autem eius per infidelitatis impietatem in anima mortuos intellegi voluit, quales excitantur cum dicitur, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus. Detestatur autem quamdam mortem Apostolus, dicens de vidua: Quae autem in deliciis agit, vivens mortua est. Anima igitur iam pia, quae fuit impia, propter iustitiam fidei dicitur ex morte revixisse atque vivere. Corpus autem non tantum moriturum propter animae abscessum qui futurus est, sed propter tantam infirmitatem carnis et sanguinis, quodam in loco in Scripturis etiam mortuum dicitur, loquente Apostolo: Corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter iustitiam. Haec vita ex fide facta est; quoniam iustus ex fide vivit. Sed quid sequitur? Si autem Spiritus eius qui suscitavit Iesum a mortuis, habitat in vobis; qui suscitavit Christum Iesum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum eius in vobis.

    44_2

  1. İşte Kurtarıcımız bizim bu çifte ölümümüze kendi tek ölümünü harcadı; iki dirilişimizi de gerçekleştirmek için kendi tek dirilişini bir sır ve bir örnek olarak önümüze koydu ve sundu. Çünkü o, günahkâr ya da dinsiz değildi ki, ruhça ölmüş biri gibi iç insanda yenilenmesi, aklı başına gelerek adalet hayatına geri çağrılması gereksin. Ölümlü bir bedene bürünmüştü; yalnız onda ölerek, yalnız onda dirilerek, yalnız onunla iki açıdan da bize uydu; çünkü o bedende iç insan için bir sır, dış insan için bir örnek gerçekleşiyordu. İç insanımızın sırrı için, ruhumuzun ölümünü işaret etmeye yönelik o söz yalnız Mezmur'da değil haçta da söylendi: "Tanrım, Tanrım, beni niçin terk ettin?" Bu söze, şöyle diyen Elçi uyar: "Biliyoruz ki eski insanımız onunla birlikte çarmıha gerildi; günah bedeni ortadan kalksın da artık günaha kulluk etmeyelim." İç insanın çarmıha gerilmesiyle tövbenin acıları ve perhizkârlığın şifalı bir işkencesi anlaşılır; dinsizliğin ölümü, yani Tanrı'nın bizi içinde terk ettiği ölüm, bu ölümle yok edilir. Bu yüzden böyle bir haç sayesinde günah bedeni ortadan kalkar; artık uzuvlarımızı haksızlığın silahları olarak günaha sunmayalım diye. Çünkü iç insan da günden güne yenileniyorsa, yenilenmeden önce elbette eskidir. Aynı Elçi'nin şu sözü içeride gerçekleşir: "Eski insanı üzerinizden çıkarın, yeni insanı giyinin." Bunu ardından şöyle açıklar: "Bu yüzden yalanı bırakıp doğruyu söyleyin." Yalan nerede bırakılır, içeride değilse? Öyle ki "yüreğinde doğruyu söyleyen" Tanrı'nın kutsal dağında otursun. Rab'bin bedeninin dirilişi ise iç dirilişimizin sırrına aittir; bu, dirildikten sonra kadına "Bana dokunma, çünkü henüz Babama yükselmedim" demesinden anlaşılır. Bu gizeme, şöyle diyen Elçi uyar: "Mesih'le birlikte dirildiyseniz, yukarıdakileri arayın; Mesih orada, Tanrı'nın sağında oturuyor. Yukarıdakileri düşünün." Mesih Babasına yükselmedikçe ona dokunmamak, Mesih hakkında bedence düşünmemek demektir. Rab'bin bedeninin ölümü ise dış insanımızın ölümüne örnek olmaya aittir; çünkü Rab kullarını en çok böyle bir acıyla, bedeni öldürüp ruhu öldüremeyenlerden korkmamaya teşvik etti. Elçi bu yüzden şöyle der: "Mesih'in sıkıntılarından eksik kalanları kendi bedenimde tamamlayayım diye." Rab'bin bedeninin dirilişi de dış insanımızın dirilişine örnek olmaya ait bulunur; çünkü öğrencilerine şöyle dedi: "Dokunun ve görün; çünkü bir ruhun, gördüğünüz gibi bende olan et ve kemikleri yoktur." Öğrencilerden biri de onun yara izlerini elleyerek "Rabbim ve Tanrım!" diye haykırdı. O bedenin bütünlüğü eksiksiz göründüğünde, öğrencilerini teşvik ederken söylediği şey onda gösterilmiş oldu: "Başınızın bir teli bile yok olmayacak." Peki niçin önce "Bana dokunma, çünkü henüz Babama yükselmedim" der ve niçin Babasına yükselmeden önce öğrencileri ona dokunur? Orada iç insanın sırrı ima edildiği, burada dış insanın örneği sunulduğu için değilse? Yoksa biri, yükselmeden önce erkeklerin, yükseldikten sonra ise kadınların ona dokunduğunu söylemeye cüret edecek kadar saçma ve hakikatten uzak mıdır? Rab'de önden gerçekleşmiş olan, gelecekteki bedensel dirilişimizin bu örneği yüzünden Elçi şöyle der: "İlk ürün Mesih'tir, sonra Mesih'e ait olanlar." Orada bedenin dirilişinden söz ediliyordu; bu yüzden şunu da der: "Alçaklığımızın bedenini kendi yüceliğinin bedenine benzer biçimde dönüştürdü." Demek ki Kurtarıcımızın tek ölümü bizim iki ölümümüze kurtuluş oldu. Onun tek dirilişi de bize iki diriliş sağladı; çünkü onun bedeni her iki konuda, yani hem ölümde hem dirilişte, hem iç insanımızın sırrı hem dış insanımızın örneği olarak, şifa veren bir uygunlukla bize hizmet etti.

    44_2
    1. Huic ergo duplici morti nostrae Salvator noster impendit simplam suam: et ad faciendam utramque resuscitationem nostram, in sacramento et exemplo praeposuit et proposuit unam suam. Neque enim fuit peccator aut impius, ut ei tanquam spiritu mortuo in interiore homine renovari opus esset, et tanquam resipiscendo ad vitam iustitiae revocari: sed indutus carne mortali, et sola moriens, sola resurgens, ea sola nobis ad utrumque concinuit, cum in ea fieret interioris hominis sacramentum, exterioris exemplum. Interioris enim hominis nostri sacramento data est illa vox, pertinens ad mortem animae nostrae significandam, non solum in Psalmo, verum etiam in cruce: Deus meus, Deus meus, utquid me dereliquisti? Cui voci congruit Apostolus dicens: Scientes quia vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Crucifixio quippe interioris hominis poenitentiae dolores intelleguntur, et continentiae quidam salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos reliquit Deus. Et ideo per talem crucem evacuatur corpus peccati, ut iam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato. Quia et interior homo si utique renovatur de die in diem, profecto vetus est antequam renovetur. Intus namque agitur quod idem apostolus dicit: Exuite vos veterem hominem, et induite novum. Quod ita consequenter exponit: Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem. Ubi autem deponitur mendacium, nisi intus, ut inhabitet in monte sancto Dei qui loquitur veritatem in corde suo? Resurrectio vero corporis Domini ad sacramentum interioris resurrectionis nostrae pertinere ostenditur, ubi postquam resurrexit, ait mulieri: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem meum. Cui mysterio congruit Apostolus dicens: Si autem consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens; quae sursum sunt, sapite. Hoc est enim Christum non tangere, nisi cum ascenderit ad Patrem, non de Christo sapere carnaliter. Iam vero ad exemplum mortis exterioris hominis nostri Dominicae carnis mors pertinet, quia per talem passionem maxime hortatus est servos suos, ut non timeant eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere. Propter quod dicit Apostolus: Ut suppleam quae desunt pressurarum Christi in carne mea. Et ad exemplum resurrectionis exterioris hominis nostri pertinere invenitur resurrectio corporis Domini, quia discipulis ait: Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere. Et unus ex discipulis etiam cicatrices eius contrectans, exclamavit dicens, Dominus meus, et Deus meus! Et cum illius carnis tota integritas appareret, demonstratum est in ea quod suos exhortans dixerat: Capillus capitis vestri non peribit. Unde enim primo, Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum; et unde antequam ascendat ad Patrem a discipulis tangitur, nisi quia illic insinuabatur interioris hominis sacramentum, hic praebebatur exterioris exemplum? An forte quisquam ita est absurdus atque aversus a vero, ut audeat dicere a viris eum tactum antequam ascenderet; a mulieribus autem, cum ascendisset? Propter hoc exemplum futurae nostrae resurrectionis in corpore, quod praecessit in Domino, dicit Apostolus: Initium Christus, deinde qui sunt Christi. De corporis enim resurrectione illo loco agebatur, propter quam etiam dicit: Transfiguravit corpus humilitatis nostrae conforme corpori gloriae suae. Una ergo mors nostri Salvatoris duabus mortibus nostris saluti fuit. Et una eius resurrectio duas nobis resurrectiones praestitit, cum corpus eius in utraque re, id est, et in morte et in resurrectione, et sacramento interioris hominis nostri, et exemplo exterioris, medicinali quadam convenientia ministratum est.

    45

  1. Bu tekin çifte oranı üç sayısından doğar: Bir ile iki üç eder. Ama söylediğim bu bütün altıya varır: Çünkü bir, iki ve üç altı eder. Bu sayıya, kendi parçalarıyla tamamlandığı için kusursuz sayı denir. Onun üç parçası vardır: altıda biri, üçte biri ve yarısı; onda kaçta kaç olduğu söylenebilecek başka hiçbir parça bulunmaz. Altıda biri birdir, üçte biri iki, yarısı üç; bir, iki ve üç de aynı altıyı tamamlar. Kutsal Yazı bu sayının kusursuzluğunu bize özellikle şununla tavsiye eder: Tanrı işlerini altı günde tamamladı ve insan altıncı günde Tanrı'nın suretinde yaratıldı. İnsan soyunun altıncı çağında da Tanrı'nın Oğlu geldi ve insanoğlu oldu; bizi Tanrı'nın suretine göre yeniden biçimlendirmek için. Şimdi yaşanan çağ odur; ister her çağa biner yıl dağıtılsın, ister tanrısal Yazılar'da zamanın anılmaya değer ve göze çarpan eklemlerini araştıralım: Böylece ilk çağ Adem'den Nuh'a, ikincisi oradan Abraham'a kadar bulunur; sonra, Matta'nın ayırdığı gibi, Abraham'dan Davut'a, Davut'tan Babil sürgününe, oradan da bakirenin doğurmasına kadar. Bu üç çağ o ikisine eklenince beş eder. Böylece altıncıyı Rab'bin doğuşu başlattı; bu çağ şimdi zamanın gizli sonuna kadar sürüyor. Bu altı sayısının zamanın bir simgesini taşıdığını şu üçlü bölümlemede de görürüz: Bir zamanı Kanun'dan önce, ikincisini Kanun altında, üçüncüsünü lütuf altında sayarız. Bu son zamanda yenilenmenin sırrını aldık; öyle ki zamanın sonunda bedenin dirilişiyle de her yönden yenilenerek yalnız ruhun değil bedenin de bütün zayıflığından iyileşelim. Şeytan'ın bağlamasıyla zayıflığın iki büklüm ettiği, Rab'bin iyileştirip doğrulttuğu o kadının Kilise'nin simgesi olduğu bundan anlaşılır. Mezmur'daki o ses de böyle gizli düşmanlardan yakınır: "Canımı iki büklüm ettiler." Bu kadın on sekiz yıldır zayıflık içindeydi; bu da üç kere altıdır. On sekiz yılın ayları ise altının küpü olan sayıda bulunur: altı kere altı, bunun da altı katı. İncil'in aynı yerinin hemen yanında o incir ağacı da vardır; acınası kısırlığını üçüncü yıl da ortaya koyuyordu. Ama onun için öyle aracılık edildi ki o yıl bağışlansın: meyve verirse iyi; vermezse kesilsin. Çünkü hem üç yıl aynı üçlü bölümlemeye aittir, hem de üç yılın ayları altının karesini, yani altı kere altıyı eder.
  1. Bir yıl da, otuzar günün tamamladığı on iki tam ay olarak düşünülürse —eskiler ayın dolanımının gösterdiği böyle bir ayı gözetmişlerdi—, altı sayısıyla güç kazanır. Çünkü birlerden oluşup ona varan birinci sayı dizisinde altının değeri neyse, onlardan oluşup yüze varan ikinci dizide altmışın değeri odur. Demek ki altmış gün yılın altıda biridir. Böylece birinci dizinin altısı, ikinci dizinin altısıyla çarpılır ve altı kere altmış, yani üç yüz altmış gün olur; bunlar da tam on iki aydır. Ama ayı insanlara ayın dolanımı gösterdiği gibi, yıl da güneşin dolanımıyla fark edilmiştir; güneşin yolunu tamamlayıp yılı kapatması için ise geriye beş gün ve bir günün dörtte biri kalır. Dört çeyrek bir gün eder; zamanın düzeni bozulmasın diye bu günü her dört yıl geçince araya katmak gerekir; buna artık gün (bissextum) derler. Bu beş günü ve çeyreği düşünürsek, onlarda da altı sayısı çok güçlüdür. Önce, bütünün parçadan itibaren sayılması alışılmış olduğu için, bunlar artık beş gün değil daha çok altı gündür; o çeyrek bir gün diye alınır. Sonra, o beş gün ayın altıda biridir; çeyreğin kendisi de altı saattir. Çünkü bütün bir gün, yani gecesiyle birlikte, yirmi dört saattir; bunun dörtte biri, yani günün çeyreği, altı saat eder. Böylece yılın akışında altı sayısı çok güçlüdür.

    45

    CAPUT IV. 7. Haec autem ratio simpli ad duplum oritur quidem a ternario numero; unum quippe ad duo, tria sunt: sed hoc totum quod dixi, ad senarium pervenit; unum enim et duo et tria sex fiunt. Qui numerus propterea perfectus dicitur quia partibus suis completur: habet enim illas tres, sextam, tertiam, dimidiam; nec ulla pars alia, quae dici possit quota sit, invenitur in eo. Sexta ergo eius unum est; tertia, duo; dimidia, tria. Unum autem et duo et tria consummant eumdem senarium. Cuius perfectionem nobis sancta Scriptura commendat, in eo maxime quod Deus sex diebus perfecit opera sua, et sexto die factus est homo ad imaginem Dei. Et sexta aetate generis humani, Filius Dei venit et factus est filius hominis, ut nos reformaret ad imaginem Dei. Ea quippe nunc aetas agitur, sive milleni anni singulis distribuantur aetatibus, sive in divinis Litteris memorabiles atque insignes quasi articulos temporum vestigemus, ut prima aetas inveniatur ab Adam usque ad Noe, inde secunda usque ad Abraham: et deinceps, sicut Matthaeus evangelista distinxit, ab Abraham usque ad David, a David usque ad transmigrationem in Babyloniam, atque inde usque ad virginis partum. Quae tres aetates coniunctae illis duabus, quinque faciunt. Proinde sextam inchoavit nativitas Domini, quae nunc agitur usque ad occultum temporis finem. Hunc senarium numerum quamdam temporis gerere figuram, etiam in illa ratione tripartitae distributionis agnoscimus, qua unum tempus computamus ante Legem; alterum, sub Lege; tertium, sub gratia. In quo tempore sacramentum renovationis accepimus: ut in fine temporis etiam resurrectione carnis omni ex parte renovati, ab universa, non solum animae, verum etiam corporis infirmitate sanemur. Unde intellegitur illa mulier in typo Ecclesiae a Domino sanata et erecta, quam curvaverat infirmitas alligante satana. De talibus enim occultis hostibus plangit illa vox Psalmi: Curvaverunt animam meam. Haec autem mulier decem et octo annos habebat in infirmitate, quod est ter seni. Menses autem annorum decem et octo inveniuntur in numero solidi quadrati senarii, quod est sexies seni, et hoc sexies. Iuxta quippe est in eodem Evangelii loco, arbor quoque illa ficulnea, cuius miseram sterilitatem etiam tertius annus arguebat. Sed ita pro illa intercessum est, ut dimitteretur illo anno, ut si fructum ferret, bene; sin aliter, excideretur. Nam et tres anni ad eamdem tripartitam distributionem pertinent, et menses trium annorum quadratum senarium faciunt, quod est sexies seni. 8. Annus etiam unus, si duodecim menses integri considerentur, quos triceni dies complent (talem quippe mensem veteres observaverunt, quem circuitus lunaris ostendit), senario numero pollet. Quod enim valent sex in primo ordine numerorum, qui constat ex unis ut perveniatur ad decem; hoc valent sexaginta in secundo ordine, qui constat ex denis ut perveniatur ad centum. Sexagenarius ergo numerus dierum, sexta pars anni est. Proinde per senarium primi versus multiplicatur, tanquam senarius secundi versus, et fiunt sexies sexageni, trecenti et sexaginta dies, qui sunt integri duodecim menses. Sed quoniam sicut mensem circuitus lunae ostendit hominibus, sic annus circuitu solis animadversus est; restant autem quinque dies et quadrans diei, ut sol impleat cursum suum annumque concludat: quatuor enim quadrantes faciunt unum diem, quem necesse est intercalari excurso quadriennio, quod bissextum vocant, ne temporum ordo turbetur: etiam ipsos dies quinque et quadrantem si consideremus, senarius numerus in eis plurimum valet. Primum, quia sicut fieri solet ut a parte totum computetur, non sunt iam dies quinque, sed potius sex, ut quadrans ille accipiatur pro die. Deinde, quia in ipsis quinque diebus sexta pars mensis est: ipse autem quadrans sex horas habet. Totus enim dies, id est, cum sua nocte, viginti quatuor horae sunt, quarum pars quarta, quae est quadrans diei, sex horae inveniuntur: ita in anni cursu senarius numerus plurimum valet.

    46

  1. Rab'bin bedeninin inşasında da altı sayısının yıl yerine konduğunun anlaşılması yersiz değildir; Yahudilerin yıkacakları tapınağı üç günde yeniden dikeceğini söylerken bu bedeni simgeliyordu. Onlar şöyle dediler: "Bu tapınak kırk altı yılda yapıldı." Kırk altı kere altı da iki yüz yetmiş altı eder. Bu kadar gün dokuz ay altı gün eder ve doğuran kadınlar için on ay gibi sayılır; bütün kadınlar dokuzuncu aydan sonra altıncı güne vardıkları için değil, Rab'bin bedeninin kusursuzluğunun doğuma bu kadar günde ulaştığı bilindiği için. Kilise'nin otoritesi bunu atalardan gelen gelenek olarak kabul edip korur. Çünkü Rab'bin 25 Mart'ta ana rahmine düştüğüne inanılır; acı çektiği gün de odur. Böylece içine gömüldüğü, ne önce ne sonra hiçbir ölünün konmadığı yeni mezar, ölümlülerden hiçbirinin tohumunun ekilmediği, içinde ana rahmine düştüğü bakire rahmine uyar. Doğumunun ise 25 Aralık'ta olduğu rivayet edilir. O günden bu güne kadar sayılınca iki yüz yetmiş altı gün bulunur; bu da altı sayısını kırk altı kez içerir. Tapınak bu kadar yılda inşa edildi, çünkü Rab'bin bedeni bu kadar altıyla tamamlandı; bu bedeni ölümün acısıyla yıkılınca üç günde yeniden diriltti. Bunu kendi bedeninin tapınağı hakkında söylüyordu; İncil'in şu çok açık ve çok güçlü tanıklığı bunu gösterir: "Yunus balinanın karnında nasıl üç gün üç gece kaldıysa, İnsanoğlu da yerin yüreğinde öyle üç gün üç gece kalacak."

    46

    CAPUT V. 9. Nec immerito in aedificatione corporis Dominici, in cuius figura templum a Iudaeis destructum triduo se resuscitaturum esse dicebat, numerus ipse senarius pro anno positus intellegitur. Dixerunt enim: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum. Et quadragies sexies seni, fiunt ducenti septuaginta sex. Qui numerus dierum complet novem menses et sex dies, qui tanquam decem menses parientibus feminis imputantur: non quia omnes ad sextum diem post nonum mensem perveniunt, sed quia ipsa perfectio corporis Domini tot diebus ad partum perducta comperitur, sicut a maioribus traditum suscipiens Ecclesiae custodit auctoritas. Octavo enim calendas aprilis conceptus creditur, quo et passus: ita monumento novo quo sepultus est, ubi nullus erat mortuorum positus, nec ante, nec postea, congruit uterus virginis quo conceptus est, ubi nullus seminatus est mortalium. Natus autem traditur octavo calendas ianuarias. Ab illo ergo die usque ad istum computati, ducenti septuaginta et sex reperiuntur dies, qui senarium numerum quadragies sexies habent. Quo numero annorum templum aedificatum est, quia eo numero senariorum corpus Domini perfectum est, quod mortis passione destructum, triduo resuscitavit. Dicebat enim hoc de templo corporis sui, sicut evidentissimo et robustissimo Evangelii testimonio declaratur, quo ait: Sicut fuit Ionas in ventre ceti tribus diebus, et tribus noctibus; sic erit Filius hominis in corde terrae tribus diebus, et tribus noctibus.

    47

  1. Bu üç günün de tam ve eksiksiz olmadığına Yazı tanıktır: Birinci gün son kısmından itibaren tam sayıldı, üçüncü gün de ilk kısmından itibaren yine tam sayıldı; aradaki, yani ikinci gün ise on ikisi gece, on ikisi gündüz olmak üzere yirmi dört saatiyle mutlak olarak tamdı. Çünkü haftanın altıncı günüydü ve önce Yahudilerin bağırışlarıyla üçüncü saatte çarmıha gerildi. Sonra altıncı saatte haçın üzerine asıldı ve dokuzuncu saatte ruhunu teslim etti. İncil'in sözlerinin dediği gibi, akşam olunca gömüldü; bu da günün sonunda demektir. Öyleyse nereden başlarsan başla —onun üçüncü saatte ağaca asıldığının anlaşılmasının Yuhanna İncili'ne nasıl aykırı olmadığına dair başka bir açıklama da verilebilse—, birinci günü tam olarak kavrayamazsın. Demek ki birinci gün son kısmından itibaren tam sayılacak, üçüncüsü de ilk kısmından itibaren. Çünkü Rab'bin dirilişinin bildirildiği şafağa kadar olan gece üçüncü güne aittir. Zira karanlıktan ışık parlasın diyen Tanrı, Yeni Ahit'in lütfu ve Mesih'in dirilişine pay almamız sayesinde "Bir zamanlar karanlıktınız, ama şimdi Rab'de ışıksınız" sözünü işitelim diye, günün geceden başladığını bize bir bakıma ima eder. Nitekim ilk günler, insanın gelecekteki düşüşü yüzünden ışıktan geceye doğru sayılır; bu günler ise insanın onarılması yüzünden karanlıktan ışığa doğru sayılır. Öyleyse ölüm saatinden diriliş şafağına kadar, dokuzuncu saatin kendisi de sayılırsa, kırk saat vardır. Dirilişten sonra yeryüzündeki kırk günlük hayatı da bu sayıya uyar. Bu sayı, dört bölümlü dünyadaki kusursuzluğun gizemini ima etmek için Yazılar'da çok sık geçer. Çünkü on bir tür kusursuzluğa sahiptir; dört katı da kırk eder. Gömülme akşamından diriliş şafağına kadar ise otuz altı saat vardır; bu da altının karesidir. Bu sayı da, uyumlanışın en büyük ses birliğinin bulunduğu o tekin çifte oranına bağlanır. Çünkü on iki ile yirmi dört tekin çifte oranıyla uyuşur ve otuz altı eder: bütün bir gece, bütün bir gündüz ve bütün bir gece; hem de yukarıda andığım o sır olmadan değil. Çünkü ruhu gündüze, bedeni geceye benzetmemiz saçma değildir: Rab'bin bedeni ölümde ve dirilişte hem ruhumuzun simgesini hem bedenimizin örneğini taşıyordu. Böylece otuz altı saatte de, on iki yirmi dörtle karşılaştırılınca, o tekin çifte oranı görünür. Bu sayıların Kutsal Yazılar'a niçin konduğuna dair başkası başka sebepler araştırabilir: ya benim verdiklerime tercih edilecek sebepler, ya onlar kadar inandırıcı ya da onlardan daha inandırıcı olanlar. Ama bunların Yazılar'a boş yere konduğunu ve orada bu sayıların anılmasının hiçbir gizemli sebebi olmadığını kimse bu kadar akılsızca ve yersizce ileri sürmez. Benim verdiğim sebepleri ise ya Kilise'nin otoritesine dayanarak atalardan aktarılmış olarak, ya tanrısal Yazılar'ın tanıklığından, ya da sayıların ve benzerliklerin gerekçesinden topladım. Akla karşı hiçbir aklı başında insan, Yazılar'a karşı hiçbir Hristiyan, Kilise'ye karşı hiçbir barışsever kimse düşünmez.

    47

    CAPUT VI. 10. Ipsum autem triduum non totum et plenum fuisse, Scriptura testis est: sed primus dies a parte extrema totus annumeratus est; dies vero tertius a parte prima, et ipse totus; medius autem inter eos, id est, secundus dies absolute totus viginti quatuor horis suis, duodecim nocturnis et duodecim diurnis. Crucifixus est enim primo Iudaeorum vocibus hora tertia, cum esset dies sexta sabbati. Deinde in ipsa cruce suspensus est hora sexta, et spiritum tradidit hora nona. Sepultus est autem cum iam sero factum esset, sicut sese habent verba Evangelii; quod intellegitur, in fine diei. Undelibet ergo incipias, etiam si alia ratio reddi potest, quomodo non sit contra Evangelium Ioannis, ut hora tertia ligno suspensus intellegatur; totum diem primum non comprehendis. Ergo a parte extrema totus computabitur, sicut tertius a parte prima. Nox enim usque ad diluculum, quo Domini resurrectio declarata est, ad tertium diem pertinet: quia Deus qui dixit de tenebris lucem clarescere, ut per gratiam Novi Testamenti et participationem resurrectionis Christi audiremus, Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino; insinuat nobis quodam modo quod a nocte dies sumat initium. Sicut enim primi dies propter futurum hominis lapsum a luce in noctem; ita isti propter hominis reparationem a tenebris ad lucem computantur. Ab hora ergo mortis usque ad diluculum resurrectionis horae sunt quadraginta, ut etiam ipsa hora nona connumeretur. Cui numero congruit etiam vita eius super terram post resurrectionem in quadraginta diebus. Et est iste numerus frequentissimus in Scripturis ad insinuandum mysterium perfectionis in quadripartito mundo. Habent enim quamdam perfectionem decem, et ea quater multiplicata faciunt quadraginta. A vespere autem sepulturae usque ad diluculum resurrectionis triginta sex horae sunt, qui est quadratus senarius. Refertur autem ad illam rationem simpli ad duplum, ubi est coaptationis maxima consonantia. Duodecim enim ad viginti quatuor simplo ad duplum conveniunt, et fiunt triginta sex: nox tota cum die toto et nocte tota, neque hoc sine illo sacramento quod supra memoravi. Non absurde quippe spiritum diei comparamus; corpus autem, nocti. Dominicum enim corpus in morte ac resurrectione, et spiritus nostri figuram, et corporis gerebat exemplum. Etiam sic ergo apparet illa ratio simpli ad duplum in horis triginta sex, cum duodecim conferuntur ad viginti quatuor. Et horum quidem numerorum causas, cur in Scripturis sanctis positi sint, potest alius alias indagare, vel quibus istae quas ego reddidi, praeponendae sint, vel aeque probabiles, vel istis etiam probabiliores: frustra tamen eos esse in Scripturis positos, et nullas causas esse mysticas cur illic isti numeri commemorentur, nemo tam stultus ineptusque contenderit. Ego autem quas reddidi, vel ex Ecclesiae auctoritate a maioribus traditas, vel ex divinarum testimonio Scripturarum, vel ex ratione numerorum similitudinumque collegi. Contra rationem nemo sobrius, contra Scripturas nemo christianus, contra Ecclesiam nemo pacificus senserit.

    48

  1. Bu sır, bu kurban, bu rahip, bu Tanrı, gönderilip kadından doğarak gelmeden önce, atalarımıza meleklerin mucizeleriyle kutsal ve gizemli bir biçimde görünen ya da onların kendileri tarafından yapılan her şey onun benzerlikleriydi: Böylece bütün yaratılış, ölümden kurtarılacak herkesin kurtuluşunun içinde bulunacağı o tek kişinin geleceğini, yaptığı işlerle bir bakıma söylesin. Çünkü bir ve en yüce gerçek Tanrı'dan dinsizliğin haksızlığıyla geri sekip ondan ayrı ses vererek akıp gitmiş, çokluğa dağılıp gitmiş, çoklukla parçalanmış ve çokluğa yapışmıştık. Bu yüzden acıyan Tanrı'nın işaret ve buyruğuyla şu gerekiyordu: Çokluğun kendisi gelecek olan Bir'i hep bir ağızdan haykırsın; çokluğun hep bir ağızdan haykırdığı Bir gelsin; çokluk Bir'in geldiğine tanıklık etsin; biz de çokluktan kurtulup Bir'e gelelim. Ruhça birçok günah yüzünden ölmüş ve bedence günah yüzünden ölecek olan bizler, bizim için bedence günahsız olarak ölen o Bir'i sevelim; dirilmiş olana inanıp onunla birlikte imanla ruhça dirilerek, Bir olan adilde bir olup aklanalım. Birçok uzvun bizden önce o tek başa gittiğini görünce, bu bedenin kendisinde de dirileceğimizden umudu kesmeyelim: Onda şimdi imanla arınmış, sonra görmeyle yeniden bütünlenmiş ve Aracı sayesinde Tanrı'yla barıştırılmış olarak Bir'e yapışalım, Bir'in tadına varalım, bir olarak kalalım.

    48

    CAPUT VII. 11. Hoc sacramentum, hoc sacrificium, hic sacerdos, hic Deus, antequam missus veniret, factus ex femina, omnia quae sacrate atque mystice patribus nostris per angelica miracula apparuerunt, sive quae per ipsos facta sunt, similitudines huius fuerunt, ut omnis creatura factis quodam modo loqueretur unum futurum in quo esset salus universorum a morte reparandorum. Quia enim ab uno vero Deo et summo per impietatis iniquitatem resilientes et dissonantes defluxeramus, et evanueramus in multa, discissi per multa et inhaerentes in multis: oportebat nutu et imperio Dei miserantis, ut ipsa multa venturum conclamarent unum; et a multis conclamatus veniret unus, et multa contestarentur venisse unum; et a multis exonerati veniremus ad unum, et multis peccatis in anima mortui, et propter peccatum in carne morituri amaremus sine peccato mortuum in carne pro nobis unum; et in resuscitatum credentes, et cum illo per fidem spiritu resurgentes, iustificaremur in uno iusto facti unum: nec in ipsa carne nos resurrecturos desperaremus, cum multa membra intueremur praecessisse nos caput unum; in quo nunc per fidem mundati, et tunc per speciem redintegrati, et per Mediatorem Deo reconciliati haereamus uni, fruamur uno, permaneamus unum.

    49

  1. Böylece Tanrı'nın Oğlu, Tanrı'nın Sözü, aynı zamanda Tanrı ile insanlar arasındaki aracı olan İnsanoğlu, tanrılığın birliğiyle Baba'ya eşit, insanlığı üstlenmesiyle bize ortak olan, insan olduğu yönüyle bizim için Baba'ya yalvarırken Baba'yla Tanrı olarak bir olduğunu da gizlemeyerek, başka sözler arasında şöyle der: "Yalnız bunlar için değil, onların sözüyle bana inanacak olanlar için de yalvarıyorum: Hepsi bir olsun; sen, Baba, nasıl bendeysen ve ben sendeysem, onlar da bizde bir olsunlar; böylece dünya beni senin gönderdiğine inansın. Bana verdiğin yüceliği ben de onlara verdim; biz nasıl birsek, onlar da bir olsunlar diye."

    49

    CAPUT VIII. 12. Sic ipse Filius Dei, Verbum Dei, et idem ipse mediator Dei et hominum Filius hominis, aequalis Patri per divinitatis unitatem, et particeps noster per humanitatis susceptionem, Patrem interpellans pro nobis per id quod homo erat, nec tamen tacens quod Deus cum Patre unum erat, inter caetera ita loquitur: Non pro his autem rogo, inquit, tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me: ut omnes unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint; ut mundus credat, quia tu me misisti. Et ego claritatem quam dedisti mihi, dedi eis, ut sint unum, sicut et nos unum sumus.

    50

"Ben ve onlar bir'iz" demedi; oysa Kilise'nin başı olduğu ve Kilise onun bedeni olduğu için "Ben ve onlar bir şeyiz" değil, "bir kişiyiz" diyebilirdi; çünkü baş ve beden tek bir Mesih'tir. Ama Baba'yla aynı cevherden olan tanrılığını göstererek, kendi türünde, yani aynı tabiatın aynı cevherden olan eşitliği içinde, kendisine ait olanların bir olmasını istiyor; ama kendisinde. Çünkü kendi başlarına bir olamazlardı: Çeşitli hazlar, arzular ve günahların kirlilikleri yüzünden birbirlerinden kopmuşlardı. Bu yüzden Aracı sayesinde arınırlar ki onda bir olsunlar: yalnız hepsinin ölümlü insanlıktan çıkıp meleklere eşit olacağı aynı tabiat sayesinde değil, aynı saadete doğru birlikte soluyan, sevginin ateşiyle bir bakıma tek bir ruh hâlinde kaynaşmış, son derece uyumlu aynı irade sayesinde de. "Biz nasıl birsek, onlar da bir olsunlar" sözünün anlamı budur: Baba ile Oğul yalnız cevherin eşitliğiyle değil iradeyle de nasıl birse, Oğul'un kendileriyle Tanrı arasında aracı olduğu kimseler de yalnız aynı tabiattan oldukları için değil, aynı sevgi birliği sayesinde de bir olsunlar. Sonra, Tanrı'yla kendisi sayesinde barıştırıldığımız Aracı olduğunu da şöyle gösterir: "Ben onlardayım, sen de bendesin; tam bir birlik içinde tamamlansınlar diye."

50

CAPUT IX. Non dixit, Ego et ipsi unum; quamvis per id quod Ecclesiae caput est et corpus eius Ecclesia, posset dicere, Ego et ipsi, non unum, sed unus, quia caput et corpus unus est Christus: sed divinitatem suam consubstantialem Patri ostendens, in suo genere, hoc est, in eiusdem naturae consubstantiali parilitate, vult esse suos unum, sed in ipso; quia in seipsis non possent, dissociati ab invicem per diversas voluptates et cupiditates et immunditias peccatorum: unde mundantur per Mediatorem, ut sint in illa unum; non tantum per eamdem naturam qua omnes ex hominibus mortalibus aequales Angelis fiunt, sed etiam per eamdem in eamdem beatitudinem conspirantem concordissimam voluntatem, in unum spiritum quodam modo igne charitatis conflatam. Ad hoc enim valet quod ait, Ut sint unum, sicut et nos unum sumus; ut quemadmodum Pater et Filius, non tantum aequalitate substantiae, sed etiam voluntate unum sunt; ita et ii inter quos et Deum mediator est Filius, non tantum per id quod eiusdem naturae sunt, sed etiam per eamdem dilectionis societatem unum sint. Deinde idipsum quod Mediator est, per quem reconciliamur Deo, sic indicat, Ego, inquit, in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum.

  1. İşte gerçek barış ve Yaratıcımızla aramızdaki sağlam bağ budur: Ölümün aracısı aracılığıyla lekelenip ona yabancılaşarak ondan uzaklaşmıştık; hayatın Aracısı aracılığıyla arınıp barıştırılmış oluyoruz. Çünkü kibirli şeytan kibirlenen insanı nasıl ölüme sürüklediyse, alçakgönüllü Mesih de itaat eden insanı öyle hayata geri getirdi: O, yücelmeye kalkıştığı için düştü ve kendisine razı olanı da düşürdü; bu ise alçaldığı için kalktı ve kendisine inananı da kaldırdı. Şeytan kendisinin sürüklediği yere kendisi varmamıştı —dinsizliği içinde ruhun ölümünü taşıyordu, ama bedenin ölümüne uğramamıştı, çünkü beden giysisini üstlenmemişti—; bu yüzden insana, aldatmaların krallığını aracılığıyla yönettiği cin lejyonlarının başında büyük bir hükümdar gibi görünüyordu. İnsanı böylece kendine tabi tutar: ya onu kudrete adaletten daha düşkün kılan büyüklenmenin dumanıyla, ya da sahte bir felsefeyle daha çok şişirerek; ya da içlerinde büyü aldatmacalarının da bulunduğu dine saygısız ayinlerle ağına düşürüp, daha meraklı ve daha kibirli ruhları aldatarak, oyuna getirerek uçuruma iterek. Hatta teletai dedikleri erginlenme törenleriyle ruhun arınmasını vaat eder; çok biçimli bir düzenle, yalanın işaretleri ve harikaları içinde kendini bir ışık meleğine dönüştürür.

    51

    CAPUT X. 13. Haec est vera pax, et cum Creatore nostro nobis firma connexio, purgatis et reconciliatis per Mediatorem vitae, sicut maculati et alienati ab eo recesseramus per mediatorem mortis. Sicut enim diabolus superbus hominem superbientem perduxit ad mortem; ita Christus humilis hominem obedientem reduxit ad vitam: quia sicut ille elatus cecidit, et deiecit consentientem; sic iste humiliatus surrexit, et erexit credentem. Quia enim non pervenerat diabolus quo ipse perduxerat (mortem quippe spiritus in impietate gestabat, sed mortem carnis non subierat, quia nec indumentum susceperat), magnus homini videbatur princeps in legionibus daemonum, per quos fallaciarum regnum exercet, sic hominem per elationis typhum, potentiae quam iustitiae cupidiorem, aut per falsam philosophiam magis inflans; aut per sacra sacrilega irretiens, in quibus etiam magicae fallaciae, curiosiores superbioresque animas deceptas illusasque praecipitans, subditum tenet; pollicens etiam purgationem animae, per eas quas τελετάς appellant, transfigurando se in angelum lucis per multiformem machinationem in signis et prodigiis mendacii.

    52

  1. En kötü ruhların hava cisimleri aracılığıyla, yeryüzü bedenleriyle ağırlaşmış ruhların —daha iyi bir yönelişte olanların bile— şaşacağı birçok şey yapması kolaydır. Yeryüzü cisimlerinin kendileri bile bazı sanatlar ve alıştırmalarla biçimlendirilerek tiyatro gösterilerinde insanlara öyle harikalar sergiliyor ki, bunları hiç görmemiş olanlar anlatıldığında güçlükle inanıyorlar. Öyleyse şeytan ve melekleri için, cisimsel unsurlardan hava cisimleri aracılığıyla etin şaşacağı şeyler yapmak; ya da gizli telkinlerle insan hislerini aldatmak için görüntülerden hayaller kurmak, bunlarla uyanıkları ya da uyuyanları aldatmak ya da çılgınları kışkırtmak ne büyük şeydir? Ama hayatça ve ahlâkça daha iyi bir insan, ya ip üzerinde yürüyen ya da bedenlerini türlü hareketlerle büküp inanılmaz birçok şey yapan çok kötü insanları seyredebilir; yine de böyle şeyler yapmayı hiçbir şekilde arzulamaz, bu yüzden onların kendisinden üstün tutulması gerektiğini de düşünmez. Bunun gibi inançlı ve dindar ruh da cinlerin mucizelerini yalnız görse değil, etin zayıflığı yüzünden onlardan ürperse bile, bu yüzden ne böyle şeyler yapamadığına üzülür ne de onları daha iyi sayar; hele ki, ister insan ister iyi melek olsunlar, her şeyin kendisine tabi olduğu Tanrı'nın gücüyle hiç de aldatıcı olmayan ve çok daha büyük şeyler yapmış olan azizlerin topluluğu içindeyken.

    52

    CAPUT XI. 14. Facile est enim spiritibus nequissimis per aerea corpora facere multa, quae mirentur animae terrenis corporibus aggravata, etiam melioris affectus. Si enim corpora ipsa terrena nonnullis artibus et exercitationibus modificata, in spectaculis theatricis tanta miracula hominibus exhibent, ut ii qui nunquam viderunt talia, narrata vix credant: quid magnum est diabolo et angelis eius, de corporeis elementis per aerea corpora facere quae caro miretur; aut etiam occultis inspirationibus ad illudendos humanos sensus phantasmata imaginum machinari, quibus vigilantes dormientesve decipiat, vel furentes exagitet? Sed sicut fieri potest ut homo vita ac moribus melior spectet nequissimos homines, vel in fune ambulantes, vel multimodis motibus corporum multa incredibilia facientes, nec ullo modo facere talia concupiscat, nec eos propterea sibi praeponendos existimet: sic anima fidelis et pia, non solum si videat, verum etiam si propter fragilitatem carnis exhorreat miracula daemonum, non ideo tamen aut non se posse talia dolebit, aut ob hoc illos meliores esse iudicabit; cum sit praesertim in societate sanctorum, qui per virtutem Dei cui cuncta subiecta sunt, et minime fallacia, et multo maiora fecerunt, sive homines, sive Angeli boni.

    53

  1. Demek ki ruhlar dine saygısız benzetmelerle, dinsizce meraklarla ve büyü ayinleriyle asla arınmaz ve Tanrı'yla barıştırılmaz. Çünkü sahte aracı yukarıdakilere geçirmez; tersine yolu kuşatıp kapatır, çevresine telkin ettiği yönelişlerle; bunlar ne kadar kibirliyse o kadar kötücüldür. Bunlar uçmak için faziletlerin kanatlarını besleyemez; tersine batmak için kusurların ağırlıklarını yığar; ruh kendini ne kadar yükselmiş görürse o kadar ağır düşecektir. Bu yüzden, Rab'bin alçakgönüllülüğüne tapmaları için yıldızın yol gösterdiği Mecusiler tanrısal uyarıyla nasıl davrandılarsa, biz de vatana geldiğimiz yoldan değil, başka bir yoldan dönmeliyiz: alçakgönüllü kralın öğrettiği ve alçakgönüllü krala düşman olan kibirli kralın kuşatamayacağı yoldan. Çünkü bize de, alçakgönüllü Mesih'e tapalım diye, "gökler Tanrı'nın yüceliğini anlattı"; "onların sesi bütün yeryüzüne, sözleri dünyanın uçlarına yayıldı." Ölüme giden yolumuz Adem'de günah aracılığıyla açıldı. "Çünkü günah tek bir insan aracılığıyla dünyaya girdi, ölüm de günah aracılığıyla; ve böylece herkesin günah işlediği o insanda bütün insanlara geçti." Bu yolun aracısı şeytandı: günaha ikna eden ve ölüme sürükleyen. Nitekim o da bizim çifte ölümümüzü gerçekleştirmek için kendi tek ölümünü getirdi. Çünkü dinsizlik yüzünden ruhça öldü, bedence ise elbette ölmedi; bize ise hem dinsizliği telkin etti, hem de bu yüzden bedenin ölümüne uğramayı hak etmemize yol açtı. Demek ki birini haksız bir telkinle kendimiz istedik, öteki adil bir mahkûmiyetle peşimizden geldi. "Tanrı ölümü yaratmadı" diye yazılması bu yüzdendir: Çünkü ölümün sebebi kendisi değildi; yine de ölüm, onun en adil karşılık vermesiyle günahkâra yüklendi. Tıpkı yargıcın suçluya ceza yüklemesi gibi; yine de cezanın sebebi yargıcın adaleti değil, suçun hak ettiği karşılıktır. Öyleyse ölümün aracısının bizi gönderdiği ama kendisinin gitmediği yere, yani bedenin ölümüne, Rab Tanrımız bizim için düzelmenin ilacını yerleştirdi; tanrısal ve yüce adaletin gizli ve pek derin bir düzenlemesiyle şeytan bunu hak etmedi. Öyle ki ölüm tek bir insan aracılığıyla geldiği gibi, ölülerin dirilişi de tek bir insan aracılığıyla gelsin. Çünkü insanlar kaçınamayacakları şeyden, yani bedenin ölümünden, ruhun ölümünden daha çok kaçınıyorlardı; yani cezadan, cezayı hak etmekten daha çok. Günah işlememeye ya hiç ya da pek az özen gösterilir; ölmemek için ise, bu elde edilemese de, var güçle çabalanır. Bu yüzden hayatın Aracısı, insanlık durumu gereği artık kaçınılamayan ölümden değil, imanla sakınılabilen dinsizlikten korkmak gerektiğini göstererek, geldiğimiz sonda karşımıza çıktı, ama geldiğimiz yoldan değil. Çünkü biz ölüme günah yoluyla geldik; o ise adalet yoluyla. Bu yüzden bizim ölümümüz günahın cezası olduğu hâlde, onun ölümü günah için bir kurban oldu.

    53

    CAPUT XII. 15. Nequaquam igitur per sacrilegas similitudines et impias curiositates et magicas consecrationes animae purgantur et reconciliantur Deo: quia falsus mediator non traiicit ad superiora, sed potius obsidens intercludit viam per affectus, quos tanto maligniores, quanto superbiores suae societati inspirat; qui non possunt ad evolandum pennas nutrire virtutum, sed potius ad demergendum pondera exaggerare vitiorum, tanto gravius anima ruitura, quanto sibi videtur evecta sublimius. Proinde, sicut Magi fecerunt divinitus moniti, quos ad humilitatem Domini adorandam stella perduxit; ita et nos, non qua venimus, sed per aliam viam in patriam redire debemus, quam rex humilis docuit, et quam rex superbus humili regi adversarius obsidere non possit. Et nobis enim, ut adoremus humilem Christum, coeli enarraverunt gloriam Dei, cum in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Via nobis fuit ad mortem per peccatum in Adam. Per unum quippe hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Huius viae mediator diabolus fuit, persuasor peccati, et praecipitator in mortem. Nam et ipse ad operandam duplam mortem nostram, simplam attulit suam. Per impietatem namque mortuus est in spiritu, carne utique mortuus non est: nobis autem et impietatem persuasit, et per hanc ut in mortem carnis venire mereremur effecit. Unum ergo appetivimus iniqua suasione, alterum nos secutum est iusta damnatione: propterea quippe scriptum est, Deus mortem non fecit, quia causa mortis ipse non fuit; sed tamen per eius retributionem iustissimam mors irrogata est peccatori. Sicut supplicium iudex irrogat reo, causa tamen supplicii non est iustitia iudicis, sed meritum criminis. Quo ergo nos mediator mortis transmisit, et ipse non venit, id est, ad mortem carnis; ibi nobis Dominus Deus noster medicinam emendationis inseruit, quam ille non meruit, occulta et nimis arcana ordinatione divinae altaeque iustitiae. Ut ergo sicut per unum hominem mors, ita et per unum hominem fieret resurrectio mortuorum, quia magis vitabant homines quod evitare non poterant, mortem carnis, quam mortem spiritus, id est, magis poenam quam meritum poenae (nam non peccare, aut non curatur, aut parum curatur; non mori autem quamvis non obtineatur, vehementer satagitur); vitae Mediator ostendens, quam non sit mors timenda, quae per humanam conditionem iam evadi non potest, sed potius impietas, quae per fidem caveri potest, occurrit nobis ad finem quo venimus, sed non qua venimus. Nos enim ad mortem per peccatum venimus; ille, per iustitiam: et ideo cum sit mors nostra poena peccati, mors illius facta est hostia pro peccato.

    54

  1. Ruh bedenden üstündür; ruhun ölümü Tanrı tarafından terk edilmek, bedenin ölümü ise ruh tarafından terk edilmektir. Bedenin ölümündeki ceza da şudur: Ruh Tanrı'yı isteyerek terk ettiği için bedeni istemeyerek terk eder; Tanrı'yı istediği için terk etmişken, bedeni istemese de terk eder ve bedeni yok edecek bir şiddeti kendine uygulamadıkça, istediği zaman da terk edemez. Aracının ruhu ise, bedenin ölümüne varıncaya dek hiçbir günah cezasının kendisine dokunmadığını gösterdi: Çünkü bedeni istemeyerek değil, istediği için, istediği zaman, istediği gibi terk etti. Tanrı'nın Sözüyle birliğe karışmış olarak bu yüzden der ki: "Canımı bırakmaya da yetkim var, onu yeniden almaya da yetkim var. Onu kimse benden alamaz; ben onu kendiliğimden bırakırım ve yeniden alırım." İncil'in anlattığı gibi, orada bulunanlar da en çok buna şaştılar: günahımızın simgesini dile getirdiği o sözden sonra hemen ruhunu teslim etmesine. Çünkü ağaca asılanlar uzun bir ölümle işkence çekerlerdi. Bu yüzden haydutların, hemen ölsünler ve Sebt'ten önce ağaçtan indirilsinler diye bacakları kırıldı; onun ise ölü bulunması şaşkınlık uyandırdı. Pilatus'un da, gömülmek üzere Rab'bin bedeni kendisinden istendiğinde buna şaştığını okuyoruz.

    54

    CAPUT XIII. 16. Quapropter cum spiritus corpori praeponatur, morsque sit spiritus a Deo deseri, mors autem corporis a spiritu deseri; eaque sit poena in morte corporis, ut spiritus quia volens deseruit Deum, deserat corpus invitus; ut cum spiritus Deum deseruerit quia voluit, deserat corpus etiamsi noluerit; nec deserat cum voluerit, nisi aliquam sibi vim, qua ipsum corpus perimatur, intulerit: demonstravit spiritus Mediatoris, quam nulla poena peccati usque ad mortem carnis accesserit, quia non eam deseruit invitus, sed quia voluit, quando voluit, quomodo voluit. Quippe Dei Verbo ad unitatem commixtus hinc ait: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Nemo tollit eam a me, sed ego pono eam a me, et iterum sumo eam. Et hoc maxime mirati sunt, sicut Evangelium loquitur, qui praesentes erant, cum post illam vocem, in qua figuram peccati nostri edidit, continuo tradidit spiritum. Longa enim morte cruciabantur ligno suspensi. Unde latronibus, ut iam morerentur, et de ligno ante sabbatum deponerentur, crura confracta sunt. Ille autem quia mortuus inventus est, miraculo fuit. Hoc etiam Pilatum legimus fuisse miratum, cum ab ipso sepeliendum corpus Domini peteretur.

    54_2

  1. Öyleyse insana ölüme götüren aracı olan o aldatıcı, kibirlilerin baştan çıkarıldığı dine saygısız ayinler ve kurbanlarla, arınma adı altında, kendini hayata giden yolda sahte biçimde karşımıza dikiyor. Ama ne bizim ölümümüze ortak olabildi ne de kendisi dirilebildi; bu yüzden kendi tek ölümünü bizim çifte ölümümüze getirebildi, ama hem yenilenmemizin sırrını hem de sonda gerçekleşecek uyanışın örneğini içeren tek bir dirilişi elbette getiremedi. Bu yüzden ruhça diri olup ölü bedenini dirilten hayatın gerçek Aracısı, ruhça ölü ve ölümün aracısı olan o şeytanı kendisine inananların ruhlarından dışarı attı; öyle ki içeride hüküm sürmesin, dışarıdan saldırsın ama yine de yenemesin. Kendini de onun sınamasına sundu; öyle ki onun ayartmalarını yenmek için de yalnız yardımıyla değil, örneğiyle de aracı olsun. Şeytan önce bütün girişlerden içeriye sızmaya uğraştı; vaftizden sonra çölde baştan çıkarıcı her ayartmayı tüketince kovuldu. Ruhça ölü olan, ruhça diri olanı istila edemediği için, insanın ölümüne açgözlüce düşkün olarak nasıl olursa olsun yapabildiği ölümü gerçekleştirmeye yöneldi; diri Aracının bizden aldığı ölümlü şeye karşı da ona izin verildi. Ama bir şey yapabildiği yerde her yönden yenildi; Rab'bin bedenini öldürme yetkisini dışarıdan aldığı yerde, bizi elinde tuttuğu içteki yetkisi öldürüldü. Çünkü öyle oldu ki birçok ölümdeki birçok günahın bağları, hiçbir günahın öncelemediği tek bir kişinin tek ölümüyle çözüldü. Rab bu ölümü, borçlu olmadığı hâlde bizim için ödedi; borçlu olduğumuz ölüm bize zarar vermesin diye. Çünkü herhangi bir kudretin hakkıyla bedenden soyulmadı, kendini kendisi soydu. İstemeseydi ölmeyebilecek olan, şüphesiz istediği için öldü. Bu yüzden "egemenlikleri ve yetkileri teşhir etti, kendisinde onlara karşı güvenle zafer kutladı." Çünkü bizim için sunulan tek ve en gerçek kurban olan ölümüyle, egemenliklerin ve yetkilerin ceza ödetmek için bizi hakkıyla alıkoymalarına yol açan bütün suçları temizledi, ortadan kaldırdı, söndürdü; dirilişiyle de önceden belirlenmiş olan bizleri yeni hayata çağırdı, çağrılanları akladı, aklananları yüceltti. Böylece şeytan, kendi rızasıyla baştan çıkarılmış olan insanı tam bir hakla elinde tutuyormuş gibi sahipleniyordu. Kendisi etin ve kanın hiçbir bozulmasıyla kuşatılmamıştı; ölümlü bedenin bu kırılganlığı yüzünden çok yoksul ve zayıf olan insana, kendisi daha zengin ve daha güçlüymüş gibi, o ölçüde kibirle, sanki paçavralar içindeki sefil birine hükmeder gibi hükmediyordu. İşte bu insanı bedenin ölümünün tam içinde kaybetti. Çünkü düşen günahkârı peşinden gitmeden ittiği yere, oraya inen Kurtarıcı'yı peşine düşerek sürükledi. Böylece Tanrı'nın Oğlu ölümün ortaklığında bizim dostumuz olmaya tenezzül etti; düşman ise oraya varmadığı için kendini bizden daha iyi ve daha büyük sanıyordu. Çünkü Kurtarıcımız der ki: "Kimsenin, dostları için canını vermekten daha büyük sevgisi yoktur." Bu yüzden şeytan, Rab acılarda ona boyun eğdiği ölçüde kendini Rab'den bile üstün sanıyordu; çünkü Mezmur'da okunan "Onu meleklerden biraz aşağı kıldın" sözü onun hakkında da anlaşılmıştır. Öyle ki haksız olan, bize karşı adil bir hakla davranıyormuş gibi davranırken, suçsuz yere öldürülen Rab onu en adil hakla yensin; böylece günah yüzünden meydana gelen esareti esir alsın, bizi de günah yüzünden hak ettiğimiz esaretten kurtarsın; haksız yere dökülen adil kanıyla ölümün senedini silerek aklanacak günahkârları satın alsın.

    54_2
    1. Ille itaque deceptor, qui fuit homini mediator ad mortem, falsoque se opponit ad vitam nomine purgationis per sacra et sacrificia sacrilega, quibus superbi seducuntur, quia nec participationem mortis nostrae habere potuit, nec resurrectionem suae, simplam quidem suam mortem ad duplam nostram potuit afferre: simplam vero resurrectionem, in qua et sacramentum esset renovationis nostrae, et eius quae in fine futura est evigilationis exemplum, non utique potuit. Ille proinde qui spiritu vivus carnem suam mortuam resuscitavit, verus vitae Mediator, illum spiritu mortuum et mortis mediatorem a spiritibus in se credentium foras misit, ut non regnaret intrinsecus, sed forinsecus oppugnaret, nec tamen expugnaret. Cui se ipse quoque tentandum praebuit, ut ad superandas etiam tentationes eius mediator esset, non solum per adiutorium, verum etiam per exemplum. At ille primitus ubi per omnes aditus ad interiora moliens irrepere, expulsus est, post baptisma in eremo completa omni tentatione illecebrosa, quia vivum spiritu, spiritu mortuus non invasit, quoquo modo avidus mortis humanae convertit se ad faciendam mortem quam potuit, et permissus est in illud quod ex nobis mortale vivus Mediator acceperat. Et ubi potuit aliquid facere, ibi ex omni parte devictus est; et unde accepit exterius potestatem Dominicae carnis occidendae, inde interior eius potestas, qua nos tenebat, occisa est. Factum est enim ut vincula peccatorum multorum in multis mortibus, per unius unam mortem quam peccatum nullum praecesserat, solverentur. Quam propterea Dominus pro nobis indebitam reddidit, ut nobis debita non noceret. Neque enim iure cuiusquam potestatis exutus est carne, sed ipse se exuit. Nam qui posset non mori si nollet, procul dubio quia voluit mortuus est: et ideo principatus et potestates exemplavit, fiducialiter triumphans eas in semetipso. Morte sua quippe uno verissimo sacrificio pro nobis oblato, quidquid culparum erat unde nos principatus et potestates ad luenda supplicia iure detinebant, purgavit, abolevit, exstinxit; et sua resurrectione in novam vitam nos praedestinatos vocavit, vocatos iustificavit, iustificatos glorificavit. Ita diabolus hominem, quem per consensionem seductum, tanquam iure integro possidebat, et ipse nulla corruptione carnis et sanguinis septus, per istam corporis mortalis fragilitatem, nimis egeno et infirmo, tanto superbior, quanto velut ditior et fortior, quasi pannoso et aerumnoso dominabatur, in ipsa morte carnis amisit. Quo enim cadentem non secutus impulit peccatorem, illuc descendentem persecutus compulit Redemptorem. Sic in mortis consortio Filius Dei nobis fieri dignatus est amicus, quo non perveniendo meliorem se nobis atque maiorem putavit inimicus. Dicit enim Redemptor noster: Maiorem dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. Quocirca etiam ipso Domino se credebat diabolus superiorem, in quantum illi Dominus in passionibus cessit; quia et de ipso intellectum est quod in Psalmo legitur, Minuisti eum paulo minus ab Angelis: ut ab iniquo velut aequo iure adversum nos agente, ipse occisus innocens eum iure aequissimo superaret, atque ita captivitatem propter peccatum factam captivaret, nosque liberaret a captivitate propter peccatum iusta, suo iusto sanguine iniuste fuso mortis chirographum delens, et iustificandos redimens peccatores.

    54_3

  1. Şeytan bundan ötürü kendi adamlarını hâlâ aldatıyor; sözde onları arındırmak, aslında daha çok dolandırıp batırmak için kendi ayinleriyle onlara sahte bir aracı olarak çıkıyor. Kibirlileri, Mesih'in ölümüyle alay edip onu küçümsemeye çok kolay ikna ediyor; kendisi bu ölümden ne kadar uzaksa, onlar tarafından o kadar kutsal ve tanrısal sanılıyor. Yine de yanında pek az kişi kaldı; çünkü uluslar kendi fidyelerini tanıyıp dindar bir alçakgönüllülükle içiyor, ona güvenerek düşmanlarını terk ediyor ve Kurtarıcılarına koşuyorlar. Şeytan, Tanrı'nın en üstün bilgeliğinin, kendisi hem tuzak kurarken hem kudururken onu inananlarının kurtuluşu için nasıl kullandığını bilmez. Bu bilgelik, ruhanî yaratığın başlangıcı olan yukarıdaki uçtan bedenin ölümü olan aşağıdaki uca kadar güçle uzanır ve her şeyi tatlılıkla düzenler. Çünkü saflığı sayesinde her yere ulaşır ve ona kirli hiçbir şey çarpmaz. Bedenin ölümüne yabancı olan ve bundan dolayı pek kibirle dolaşan şeytan için ise başka türden bir ölüm hazırlanmaktadır: tartarosun ebedî ateşinde; orada ruhlar yalnız yeryüzü bedenleriyle değil, hava bedenleriyle de işkence çekebilir. Mesih öldüğü için onu küçümseyen kibirli insanlar ise —oysa o ölümle bizi böylesine pahalıya satın aldı—, hem bu ölümü insanlarla birlikte, ilk günahtan beri süregelen sefil tabiat durumunun bedeli olarak öderler, hem de o öteki ölüme şeytanla birlikte yuvarlanacaklardır. Onu Mesih'e tercih ettiler, çünkü onları bu ölüme o düşürdü: kendisinin farklı tabiatı yüzünden düşmediği, Mesih'in ise onlar uğruna büyük merhametiyle indiği ölüme. Yine de kendilerinin cinlerden daha iyi olduğuna inanmaktan çekinmezler; onları her türlü lanetle kovalamaktan, onlardan tiksinmekten geri durmazlar; oysa cinlerin, uğruna Mesih'i küçümsedikleri bu ölüm acısından uzak olduklarını bilirler. Kendinde kalan ve kendi kendisi bakımından hiçbir yönden değişebilir olmayan Tanrı Sözünün, daha aşağı bir tabiatı üstlenmesi sayesinde, yeryüzü bedeni olmadığı için kirli cinin çekemeyeceği daha aşağı bir şeyi nasıl çekebildiğini düşünmek istemezler. Böylece kendileri cinlerden daha iyi oldukları hâlde, beden taşıdıkları için ölebilirler; beden taşımayan cinler ise elbette öyle ölemezler. Kendi kurbanlarının ölümlerine çok güvenirler; bunları aldatıcı ve kibirli ruhlara sunduklarını fark etmezler; ya da fark etseler bile, niyetleri bizim dönüşümüzü engellemekten başka bir iş olmayan sadakatsiz ve kıskanç varlıkların dostluğunun kendilerine bir faydası olacağını sanırlar.

    54_3
    1. Hinc etiam diabolus adhuc suos illudit, quibus se per sua sacra velut purgandis, et potius implicandis atque mergendis, falsus mediator opponit, quod superbis facillime persuadet irridere atque contemnere mortem Christi, a qua ipse quanto est alienior, tanto ab eis creditur sanctior atque divinior. Qui tamen apud eum paucissimi remanserunt, agnoscentibus gentibus et pia humilitate bibentibus pretium suum, eiusque fiducia deserentibus hostem suum, et concurrentibus ad redemptorem suum. Nescit enim diabolus quomodo illo et insidiante et furente utatur ad salutem fidelium suorum excellentissima sapientia Dei, a fine superiore, quod est initium spiritualis creaturae, usque ad finem inferiorem, quod est mors corporis, pertendens fortiter et disponens omnia suaviter. Attingit enim ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. A morte autem carnis alieno diabolo, unde nimium superbus incedit, mors alterius generis praeparatur in aeterno igne tartari, quo non solum cum terrenis, sed etiam cum aereis corporibus excruciari spiritus possint. Superbi autem homines, quibus Christus, quia mortuus est, viluit, ubi nos tam magno emit, et istam mortem reddunt cum hominibus conditioni aerumnosae naturae, quae trahitur a primo peccato, et in illam cum illo praecipitabuntur. Quem propterea Christo praeposuerunt, quia eos in istam deiecit, quo per distantem naturam ipse non cecidit, et quo propter eos per ingentem misericordiam ille descendit: et tamen se daemonibus esse meliores non dubitant credere, eosque maledictis omnibus insectari detestarique non cessant, quos certe alienos ab huius mortis passione noverunt, propter quam Christum contemnunt. Nec sic volunt considerare, quam fieri potuerit ut in se manens, nec per se ipsum ex ulla parte mutabile Dei Verbum, per inferioris tamen naturae susceptionem aliquid inferius pati posset, quod immundus daemon, quia terrenum corpus non habet, pati non possit. Sic cum sint ipsi daemonibus meliores, tamen quia carnem portant, mori sic possunt, quemadmodum mori daemones, qui non eam portant, non utique possunt. Et cum de mortibus sacrificiorum suorum multum praesumant, quae se fallacibus superbisque spiritibus immolare non sentiunt, aut si iam sentiunt, aliquid sibi prodesse arbitrantur perfidorum et invidorum amicitiam, quorum intentionis nullum negotium est, nisi impeditio reditus nostri.

    55

  1. Anlamıyorlar ki o çok kibirli ruhlar bile, tapınılmak istedikleri bir gerçek Tanrı'ya gerçek bir kurban borçlu olunmasaydı, kurbanlarla gösterilen saygılardan zevk alamazlardı. Bu kurban ancak kutsal ve adil bir rahip aracılığıyla usulünce sunulabilir; sunulan şey de ancak kendileri için sunulanlardan alınmışsa ve kusursuzsa, kusurluları arındırmak için sunulabilir. Kendileri için Tanrı'ya kurban sunulmasını isteyen herkes elbette bunu ister. Peki, ne ilk günahları ne de insan hayatı boyunca eklenen günahları kurbanla temizlemeye ihtiyacı olan Tanrı'nın biricik Oğlu kadar adil ve kutsal hangi rahip vardır? İnsanlar için sunulmak üzere insanlardan alınacak şeyin insan bedeninden daha uygunu ne olabilir? Bu kurban edilişe ölümlü bedenden daha elverişli ne olabilir? Ölümlülerin kusurlarını arındırmak için, bedensel arzunun hiçbir bulaşması olmadan bakire rahimde ve bakire rahimden doğmuş bir bedenden daha temiz ne olabilir? Kurbanımızın eti, rahibimizin bedeni hâline gelmiş olandan daha hoşnutlukla ne sunulabilir ve kabul edilebilir? Her kurbanda dört şey göz önüne alınır: kime sunulduğu, kim tarafından sunulduğu, neyin sunulduğu, kimler için sunulduğu. Böylece aynı tek ve gerçek Aracı, barış kurbanıyla bizi Tanrı'yla barıştırırken, kurbanı sunduğu Tanrı'yla bir olarak kalsın, kimler için sunduysa onları kendinde bir kılsın, sunan da sunulan da kendisi olsun.

    55

    CAPUT XIV. 19. Non intellegunt ne ipsos quidem superbissimos spiritus honoribus sacrificiorum gaudere potuisse, nisi uni vero Deo pro quo coli volunt, verum sacrificium deberetur: neque id posse rite offerri, nisi per sacerdotem sanctum et iustum: nec nisi ab eis accipiatur quod offertur, pro quibus offertur, atque id sine vitio sit, ut pro vitiosis mundandis possit offerri. Hoc certe omnes cupiunt, qui pro se offerri sacrificium Deo volunt. Quis ergo tam iustus et sanctus sacerdos, quam unicus Filius Dei, qui non opus haberet per sacrificium sua purgare peccata, nec originalia, nec ex humana vita quae adduntur? Et quid tam congruenter ab hominibus sumeretur quod pro eis offerretur, quam humana caro? Et quid tam aptum huic immolationi, quam caro mortalis? Et quid tam mundum pro mundandis vitiis mortalium, quam sine ulla contagione carnalis concupiscentiae caro nata in utero et ex utero virginali? Et quid tam grate offerri et suscipi posset, quam caro sacrificii nostri, corpus effectum sacerdotis nostri? Ut quoniam quatuor considerantur in omni sacrificio; cui offeratur, a quo offeratur, quid offeratur, pro quibus offeratur; idem ipse unus verusque Mediator, per sacrificium pacis reconcilians nos Deo, unum cum illo maneret cui offerebat, unum in se faceret pro quibus offerebat, unus ipse esset qui offerebat, et quod offerebat.

    56

  1. Ama Tanrı'yı seyretmek ve Tanrı'ya yapışmak için kendi güçleriyle arınabileceklerini sananlar da vardır; onları en çok kibrin kendisi lekeler. Çünkü tanrısal kanunun daha çok karşı çıktığı ve o en kibirli ruhun —aşağıya inişte aracı, yukarıya çıkışta engel olan ruhun— üzerinde daha büyük bir hükmetme hakkı kazandığı başka hiçbir kusur yoktur. Meğer ki gizlice pusu kurarken başka bir yoldan ondan kaçınılsın; ya da açıkça kudurarak, adı "tükenen halk" diye yorumlanan Amalek aracılığıyla direnip vaat edilmiş ülkeye geçişi engellediğinde, Musa'nın açılmış elleriyle önceden simgelenen Rab'bin haçıyla alt edilsin. Bunlar kendi güçleriyle arınmayı şundan ötürü vaat ediyorlar: İçlerinden bazıları zihnin bakışını bütün yaratığın ötesine uzatabildi ve değişmez hakikatin ışığına, ne kadar küçük bir kısmından da olsa, dokunabildi. Şimdilik yalnız imanla yaşayan birçok Hristiyanın henüz bunu yapamadığıyla da alay ediyorlar. Ama kibirlenen ve bu yüzden tahtaya binmekten utanan birine, deniz ötesindeki vatanı uzaktan görmesinin ne faydası var? Alçakgönüllü birine ise, o kibirlinin taşınmaya tenezzül etmediği o tahtanın üzerinde vatana doğru yol alırken onu bu kadar uzaktan görmemesinin ne zararı var?

    56

    CAPUT XV. 20. Sunt autem quidam qui se putant ad contemplandum Deum et inhaerendum Deo virtute propria posse purgari: quos ipsa superbia maxime maculat. Nullum enim vitium est cui magis divina lege resistatur, et in quod maius accipiat dominandi ius ille superbissimus spiritus, ad ima mediator, ad summa interclusor: nisi occulte insidians alia via devitetur; aut per populum deficientem, quod interpretatur Amalec, aperte saeviens, et ad terram promissionis repugnando transitum negans, per crucem Domini quae Moysi manibus extensis est praefigurata, superetur. Hinc enim purgationem sibi isti virtute propria pollicentur, quia nonnulli eorum potuerunt aciem mentis ultra omnem creaturam transmittere, et lucem incommutabilis veritatis quantulacumque ex parte contingere: quod christianos multos ex fide interim sola viventes, nondum potuisse derident. Sed quid prodest superbienti, et ob hoc erubescenti lignum conscendere, de longinquo prospicere patriam transmarinam? Aut quid obest humili de tanto intervallo non eam videre, in illo ligno ad eam venienti, quo dedignatur ille portari?

    57

  1. Bunlar bedenin dirilişine inanmamızı da kınıyorlar ve bu konularda da daha çok kendilerine inanılmasını istiyorlar. Sanki çok yüce ve değişmez cevheri yaratılmış şeyler aracılığıyla anlayabildikleri için, değişebilir şeylerin dönüşümü ya da çağların birbirine bağlı düzeni hakkında da onlara danışmak gerekirmiş gibi! Bütün zamana bağlı şeylerin ebedî sebeplerle meydana geldiğini çok doğru biçimde tartışıp çok kesin delillerle ikna ediyorlar diye, o sebeplerin kendisinde şunları görebildiler mi ya da onlardan çıkarabildiler mi: kaç hayvan türü olduğunu, her birinin tohumlarının başlangıçta neler olduğunu, büyümelerinde hangi ölçünün, gebe kalışta, doğumda, yaşlarda ve ölümde hangi sayıların, tabiata uygun olanı isteyip zıtlarından kaçmalarında hangi hareketlerin bulunduğunu? Bütün bunları o değişmez bilgelik aracılığıyla değil, yerlerin ve zamanların tarihi aracılığıyla araştırmadılar mı, başkalarının deneyip yazdıklarına inanmadılar mı? Bu yüzden çok daha uzun çağların silsilesini, insan soyunun bir ırmak gibi akıp gittiği bu akışın belli bir sonunu ve oradan herkesin kendisine düşen sınıra dönüşünü hiçbir şekilde izleyememiş olmalarına daha az şaşmak gerekir. Çünkü tarihçiler de çok uzak olan, kimsenin deneyip anlatmadığı gelecek şeyleri yazamazlar. Ötekilerden daha iyi olan bu filozoflar da böyle şeyleri o en yüce ve ebedî sebeplerde akılla seyretmiş değillerdir; yoksa tarihçilerin yapabildiği gibi aynı türden geçmiş şeyleri araştırmakla kalmaz, geleceği de önceden bilirlerdi. Bunu yapabilenlere onlar kâhin, bizimkiler peygamber dedi.

    57

    CAPUT XVI. 21. Hi etiam resurrectionem carnis nos credere reprehendunt, sibique potius etiam de his rebus credi volunt. Quasi vero, quia praecelsam incommutabilemque substantiam per illa quae facta sunt intellegere potuerunt, propterea de conversione rerum mutabilium, aut de contexto saeculorum ordine consulendi sint. Numquid enim quia verissime disputant, et documentis certissimis persuadent, aeternis rationibus omnia temporalia fieri, propterea potuerunt in ipsis rationibus perspicere, vel ex ipsis colligere quot sint animalium genera, quae semina singulorum in exordiis, qui modus in incrementis, qui numeri per conceptus, per ortus, per aetates, per occasus, qui motus in appetendis quae secundum naturam sunt, fugiendisque contrariis? Nonne ista omnia, non per illam incommutabilem sapientiam, sed per locorum ac temporum historiam quaesierunt, et ab aliis experta atque conscripta crediderunt? Quo minus mirandum est, nullo modo eos potuisse prolixiorum saeculorum seriem vestigare, et quamdam metam huius excursus, quo tanquam fluvio genus decurrit humanum, atque inde conversionem ad suum cuique debitum terminum. Ista enim nec historici scribere potuerunt longe futura et a nullo experta atque narrata. Nec isti philosophi caeteris meliores in illis summis aeternisque rationibus intellectu talia contemplati sunt: alioquin non eiusdem generis praeterita quae potuerunt historici inquirerent, sed potius et futura praenoscerent; quod qui potuerunt, ab eis vates, a nostris Prophetae appellati sunt.

    58

  1. Gerçi peygamber adı da onların yazılarına bütünüyle yabancı değildir. Ama şu durumlar arasında çok fark vardır: Gelecek geçmişin deneyiminden mi tahmin edilir —hekimlerin kendi deneyip not ettikleri birçok şeyi önceden görerek yazıya geçirmeleri, nihayet çiftçilerin, hatta denizcilerin birçok şeyi önceden bildirmeleri gibi; bunlar uzun zaman aralıklarıyla yapılırsa kehanet sanılır—? Yoksa gelecek şeyler önden yola çıkmıştır da, görenlerin keskin hissi sayesinde uzaktan gelirken görülüp mü bildirilir —hava kudretleri bunu yaptığında kehanette bulundukları sanılır; tıpkı birinin dağın tepesinden uzaktan gelen birini görüp yakındaki ovada oturanlara önceden haber vermesi gibi—? Yoksa Tanrı'nın, geleceğin ve geçmişin sabit durduğu kendi Sözü ve Bilgeliği aracılığıyla bunları bildirdiği kutsal melekler tarafından mı bazı insanlara önceden bildirilir, ya da onlardan işitilip başka insanlara mı aktarılır? Yoksa bazı insanların zihinleri Kutsal Ruh tarafından öylesine yükseltilir ki, melekler aracılığıyla değil kendi kendileriyle, gelecek şeylerin sabit duran sebeplerini şeylerin o en yüce kalesinde mi görürler? Çünkü hava kudretleri de bunları işitir, ister melekler ister insanlar bildirsin; her şeyin kendisine tabi olduğu Tanrı ne kadarını gerekli görüyorsa o kadarını işitirler. Birçok şey de bilmeyen kimseler tarafından bir tür içgüdü ve ruh itkisiyle önceden söylenir: Kayafa ne dediğini bilmiyordu, ama başrahip olduğu için peygamberlik etti.
  1. Öyleyse çağların ardışıklığı ve ölülerin dirilişi hakkında, içinde yaşadığımız, hareket ettiğimiz ve var olduğumuz Yaratıcının ebediyetini güçleri yettiğince anlamış olan filozoflara bile danışmamalıyız. Çünkü yaratılmış şeyler aracılığıyla Tanrı'yı tanıdıkları hâlde onu Tanrı olarak yüceltmediler, ona şükretmediler; tersine bilge olduklarını söyleyerek akılsızlaştılar. Zihnin bakışını ruhanî ve değişmez tabiatın ebediyetine, Yaratıcının ve evrenin Yöneticisinin bilgeliğinin kendisinde çağların ciltlerini görecek kadar sürekli dikmeye elverişli değillerdi: Bu çağlar orada zaten vardı ve her zaman vardı; burada ise geçip gitmek üzere gelecekte olacaklardı. Orada yalnız ruhların değil insan bedenlerinin de kendi tarzlarındaki kusursuzluğa kadar daha iyiye dönüşümlerini de göremezlerdi. Bunları orada görmeye hiçbir şekilde elverişli olmadıkları için, kutsal melekler aracılığıyla, ister dışarıdan beden hisleriyle ister ruhta biçimlenen iç vahiylerle, bunların kendilerine bildirilmesine bile layık görülmediler. Gerçek dindarlığa sahip olan atalarımıza ise bunlar gösterildi. Onlar bunları önceden söylediler; ya o anki işaretlerle ya da yakın zamanda önceden söyledikleri gibi gerçekleşen olaylarla güven uyandırarak, çok uzak geleceğe dair, çağın sonuna kadar kendilerine inanılacak bir otoriteye sahip olmayı hak ettiler. Kibirli ve aldatıcı hava kudretleri ise, kutsal peygamberlerden ya da meleklerden azizlerin topluluğu ve devleti hakkında ve gerçek Aracı hakkında işittikleri bazı şeyleri kendi kâhinleri aracılığıyla söylemiş oldukları görülse bile, bununla, bu başkasına ait doğrular aracılığıyla, mümkünse Tanrı'nın inananlarını bile kendi yanlışlarına çekmeyi amaçladılar. Tanrı ise bilmeyenler aracılığıyla şunu sağladı: Hakikat her yandan yankılansın; inananlara yardım, dinsizlere tanıklık olarak.

    58

    CAPUT XVII. 22. Quanquam et Prophetarum nomen non omnino alienum est a litteris eorum: sed plurimum interest, utrum experimento praeteritorum futura coniiciantur; sicut medici multa praevidendo, etiam litteris mandaverunt, quae ipsi experta notaverunt; sicut denique agricolae vel etiam nautae multa praenuntiant (talia enim si ex longis intervallis temporum fiant, divinationes putantur): an vero iam ventura processerint, et longe visa venientia nuntientur pro acuto sensu videntium, quod cum faciunt aereae potestates divinare creduntur; tanquam si quisquam de montis vertice aliquem longe videat venientem, et proxime in campo habitantibus ante nuntiet: an ab Angelis sanctis, quibus ea Deus per Verbum Sapientiamque suam indicat, ubi et futura et praeterita stant, vel quibusdam praenuntientur hominibus, vel ab eis audita rursus ad alios homines transmittantur: an ipsorum hominum quorumdam mentes in tantum evehantur Spiritu sancto, ut non per Angelos, sed per se ipsas futurorum stantes causas in ipsa summa rerum arce conspiciant. Audiunt enim ista et aereae potestates, sive Angelis ea nuntiantibus, sive hominibus: et tantum audiunt, quantum opus esse ille iudicat, cui subiecta sunt omnia. Multa etiam praedicuntur instinctu quodam et impulsu spiritu nescientium: sicut Caiphas nescivit quid dixit, sed cum esset pontifex prophetavit. 23. Ergo de successionibus saeculorum et de resurrectione mortuorum philosophos nec illos consulere debemus, qui Creatoris aeternitatem, in quo vivimus, movemur et sumus, quantum potuerunt intellexerunt. Quia per ea quae facta sunt cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, sed dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Et cum idonei non essent, in aeternitatem spiritualis incommutabilisque naturae aciem mentis tam constanter infigere, ut in ipsa sapientia Creatoris atque Rectoris universitatis viderent volumina saeculorum, quae ibi iam essent et semper essent, hic autem futura essent ut non essent; atque ut ibi viderent conversiones in melius, non solum animorum, sed etiam corporum humanorum usque ad sui modi perfectionem: cum ergo ad haec ibi videnda nullo modo essent idonei, ne ad illud quidem digni habiti sunt, ut eis ista per sanctos Angelos nuntiarentur; sive forinsecus per sensus corporis, sive interioribus revelationibus in spiritu expressis: sicut patribus nostris vera pietate praeditis haec demonstrata sunt, qui ea praedicentes, vel de praesentibus signis vel de proximis rebus, ita ut praedixerant, factis fidem facientes, auctoritatem cui de longe futuris usque in saeculi finem crederetur, habere meruerunt. Potestates autem aereae superbae atque fallaces, etiam si quaedam de societate et civitate sanctorum et de vero Mediatore a sanctis Prophetis vel Angelis audita per suos vates dixisse reperiuntur, id egerunt, ut per haec aliena vera etiam fideles Dei, si possent, ad sua falsa traducerent. Deus autem per nescientes id egit, ut veritas undique resonaret, fidelibus in adiutorium, impiis in testimonium.

    59

  1. Ebedî şeyleri kavramaya elverişli değildik; zamana bağlı şeylerin sevgisiyle bulaşmış ve ölümlülüğün soyundan sanki tabiatça kök salmış günahların kirleri bize ağır geliyordu; bu yüzden arınmamız gerekiyordu. Ebedî şeylere uyum sağlayacak biçimde arınmamız ise ancak zamana bağlı şeyler aracılığıyla mümkündü; çünkü zaten bu türden şeylere uyum sağlamış olarak bağlı kalıyorduk. Sağlık hastalıktan çok uzaktır; ama aradaki tedavi hastalığa uymazsa sağlığa götürmez. Faydasız zamana bağlı şeyler hastaları aldatır; faydalı zamana bağlı şeyler ise iyileşecek olanları kabul eder ve iyileşmiş olanları ebedî şeylere geçirir. Akıl sahibi zihin, arınmış olarak ebedî şeylere seyri nasıl borçluysa, arınacak olarak da zamana bağlı şeylere imanı öyle borçludur. Bir zamanlar Yunanlar arasında bilge sayılanlardan biri şöyle demiştir: "Ebediyet doğmuş olana göre neyse, hakikat de imana göre odur." Bu gerçekten doğru bir sözdür. Çünkü bizim zamana bağlı dediğimize o "doğmuş olan" dedi. Biz de bu türdeniz; yalnız beden bakımından değil, ruhun değişebilirliği bakımından da. Çünkü herhangi bir yönden değişen şeye asıl anlamıyla ebedî denmez. Demek ki ne kadar değişebilirsek, ebediyetten o kadar uzağız. Bize ise hakikat aracılığıyla ebedî hayat vaat edilmiştir; imanımız da hakikatin apaçıklığından, ölümlülüğün ebediyetten uzak olduğu kadar uzaktır. Şimdi bizim için zaman içinde yapılmış şeylere iman ediyoruz ve onunla arınıyoruz; öyle ki görmeye vardığımızda, imanın yerini nasıl hakikat alıyorsa, ölümlülüğün yerini de ebediyet alsın. Bu yüzden, bize inananlar olarak vaat edilen şeye vardığımızda imanımız hakikat olacaktır. Bize ise ebedî hayat vaat edilmiştir; ve Hakikat —imanımızın gelecekte olacağı gibi gelecekte olacak bir hakikat değil, her zaman Hakikat olan, çünkü orada ebediyet vardır—, evet, Hakikat şöyle dedi: "Ebedî hayat da şudur: Seni, tek gerçek Tanrı'yı ve gönderdiğin İsa Mesih'i tanımaları." Öyleyse imanımız görerek hakikat olduğunda, ebediyet de dönüşmüş ölümlülüğümüzü kucaklayacaktır. Bu gerçekleşinceye dek ve gerçekleşsin diye —çünkü ebedî şeylerde seyrin hakikatini umduğumuz gibi, doğmuş şeylere de inancımızı yöneltiyoruz—, ölümlü hayatın imanı ebedî hayatın hakikatiyle uyumsuz düşmesin diye, Baba ile eş-ebedî olan Hakikatin kendisi yeryüzünden doğdu: Tanrı'nın Oğlu insanoğlu olacak şekilde geldi ve imanımızı kendinde üstlendi; bununla bizi kendi hakikatine götürecekti. Ölümlülüğümüzü de kendi ebediyetini yitirmeyecek şekilde üstlendi. Çünkü "ebediyet doğmuş olana göre neyse, hakikat de imana göre odur." Demek ki öyle arınmamız gerekiyordu ki, ebedî kalan, bizim için doğmuş olan olsun; yoksa bizim için imanda başka, hakikatte başka biri olurdu. Ebedî olan doğuşumuz aracılığıyla bize katılıp bizi kendi ebediyetine geçirmeseydi, doğmuş olduğumuz durumdan ebedî şeylere geçemezdik. Şimdi imanımız, inandığımız kişinin —doğmuş, ölmüş, dirilmiş, göğe alınmış olanın— yükseldiği yere bir bakıma onun ardından gitti. Bu dört şeyden ilk ikisini kendimizde biliyorduk: İnsanların hem doğduğunu hem öldüğünü biliyoruz. Geriye kalan ikisini, yani dirilmeyi ve göğe alınmayı, onda gerçekleştiğine inandığımız için kendimizde de gerçekleşeceğini haklı olarak umuyoruz. Demek ki onda doğmuş olan ebediyete geçtiği için, iman hakikate vardığında bizimki de geçecektir. Nitekim kendisine inananlara, iman sözünde kalsınlar, oradan hakikate ve böylece ebediyete götürülerek ölümden kurtulsunlar diye şöyle der: "Benim sözümde kalırsanız gerçekten öğrencilerim olursunuz." Sanki "Bunun meyvesi ne olacak?" diye sormuşlar gibi ardından ekler: "Hakikati bileceksiniz." Yine sanki "Hakikatin ölümlülere ne faydası var?" demişler gibi: "Hakikat de sizi özgür kılacak," der. Neyden özgür kılacak, ölümden, bozulmadan, değişebilirlikten değilse? Çünkü hakikat ölümsüz, bozulmamış, değişmez kalır. Gerçek ölümsüzlük, gerçek bozulmazlık, gerçek değişmezlik ise ebediyetin ta kendisidir.

    59

    CAPUT XVIII. 24. Quia igitur ad aeterna capessenda idonei non eramus, sordesque peccatorum nos praegravabant temporalium rerum amore contractae, et de propagine mortalitatis tanquam naturaliter inolitae, purgandi eramus. Purgari autem ut contemperaremur aeternis, non nisi per temporalia possemus, qualibus iam contemperati tenebamur. Sanitas enim a morbo plurimum distat: sed media curatio, nisi morbo congruat, non perducit ad sanitatem. Inutilia temporalia decipiunt aegrotos, utilia temporalia suscipiunt sanandos, et traiiciunt ad aeterna sanatos. Mens autem rationalis sicut purgata contemplationem debet rebus aeternis; sic purganda, temporalibus fidem. Dixit quidam ex illorum qui quondam apud Graecos sapientes habiti sunt: Quantum ad id quod ortum est aeternitas valet, tantum ad fidem veritas. Et profecto est vera sententia. Quod enim nos temporale dicimus, hoc ille quod ortum est appellavit. Ex quo genere etiam nos sumus; non tantum secundum corpus, sed etiam secundum animi mutabilitatem. Non enim proprie vocatur aeternum, quod aliqua ex parte mutatur. In quantum igitur mutabiles sumus, in tantum ab aeternitate distamus. Promittitur autem nobis vita aeterna per veritatem, a cuius perspicuitate rursus tantum distat fides nostra, quantum ab aeternitate mortalitas. Nunc ergo adhibemus fidem rebus temporaliter gestis propter nos, et per ipsam mundamur; ut cum ad speciem venerimus, quemadmodum succedit fidei veritas, ita mortalitati succedat aeternitas. Quapropter quoniam fides nostra fiet veritas, cum ad id quod nobis credentibus promittitur pervenerimus: promittitur autem nobis vita aeterna; et dixit Veritas, non quae fiet sicut futura est fides nostra, sed quae semper est Veritas, quia ibi est aeternitas; dixit ergo Veritas, Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum, et quem misisti Iesum Christum: cum fides nostra videndo fiet veritas, tunc mortalitatem nostram commutatam tenebit aeternitas. Quod donec fiat, et ut fiat, quia rebus ortis accommodamus fidem credulitatis, sicut in aeternis speramus veritatem contemplationis, ne fides mortalis vitae dissonaret a veritate aeternae vitae, ipsa Veritas Patri coaeterna de terra orta est, cum Filius Dei sic venit ut fieret filius hominis, et ipse in se exciperet fidem nostram, qua nos perduceret ad veritatem suam, qui sic suscepit mortalitatem nostram, ut non amitteret aeternitatem suam. Quantum enim ad id quod ortum est aeternitas valet, tantum ad fidem veritas. Ita ergo nos purgari oportebat, ut ille nobis fieret ortus qui maneret aeternus, ne alter nobis esset in fide, alter in veritate. Nec ab eo quod orti sumus ad aeterna transire possemus, nisi aeterno per ortum nostrum nobis sociato ad aeternitatem ipsius traiiceremur. Nunc itaque illuc quodam modo secuta est fides nostra, quo ascendit in quem credidimus, ortus, mortuus, resuscitatus, assumptus. Horum quatuor, duo priora noveramus in nobis; scimus enim homines et oriri et mori: duo autem reliqua, id est resuscitari et assumi, iuste in nobis futurum speramus, quia in illo facta credidimus. Itaque in illo quia et id quod ortum erat transiit ad aeternitatem, transiturum est et nostrum, cum fides pervenerit ad veritatem. Iam enim credentibus, ut in verbo fidei manerent, et inde ad veritatem, ac per hoc ad aeternitatem perducti a morte liberarentur, ita loquitur: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Et quasi quaererent, Quo fructu? secutus ait: Et cognoscetis veritatem. Et rursus quasi dicerent, Quid prodest mortalibus veritas? Et veritas, inquit, liberabit vos. Unde, nisi a morte, a corruptione, a mutabilitate? Veritas quippe immortalis, incorrupta, incommutabilis permanet. Vera autem immortalitas, vera incorruptibilitas, vera incommutabilitas, ipsa est aeternitas.

    59_2

  1. İşte Tanrı'nın Oğlu bunun için gönderildi; daha doğrusu, işte Tanrı'nın Oğlunun gönderilmiş olması budur. Hakikati seyretmek üzere arınmamızı sağlayacak imanı oluşturmak için, ebediyetten çıkıp ebediyete bağlanan doğmuş şeylerde zaman içinde yapılan her şey, ya bu gönderilişin tanıklıkları oldu ya da Tanrı Oğlunun gönderilişinin kendisi. Tanıklıkların bir kısmı onun geleceğini önceden bildirdi, bir kısmı geldiğine tanıklık etti. Çünkü bütün yaratığın kendisi aracılığıyla yaratıldığı kişi yaratık olunca, bütün yaratığı tanık olarak bulması gerekiyordu. Birçok gönderilen tarafından Bir müjdelenmeseydi, birçokları bırakılıp Bir'e sarılınmazdı. Küçüklere büyük görünecek tanıklıklar olmasaydı, küçüklere küçük olarak gönderilen Büyük'ün büyükleri büyük kılacağına inanılmazdı. Çünkü gök, yer ve onlarda olan her şey, ona tanıklık etmek üzere patlak veren işaretlerden ve harikalardan kıyaslanamayacak ölçüde daha büyük olan Tanrı Oğlunun işleridir; çünkü hepsi onun aracılığıyla yaratıldı. Yine de insanlar, onun aracılığıyla yapılmış bu büyük şeylere kendileri küçük olarak inansınlar diye, o küçük şeyler karşısında büyük şeyler karşısındaymış gibi titrediler.
  1. Öyleyse "zaman dolunca Tanrı Oğlunu gönderdi; kadından doğmuş, Kanun altında doğmuş olarak." Yaratılmış olacak kadar küçük; dolayısıyla yaratıldığı ölçüde gönderilmiş. Öyleyse büyük küçüğü gönderiyorsa, onun küçük kılındığını biz de kabul ediyoruz: yaratıldığı ölçüde küçük, gönderildiği ölçüde yaratılmış. Çünkü Oğlunu kadından doğmuş olarak gönderdi. Ama yalnız yaratılıp gönderilmeden önce değil, her şey var olmadan önce de her şey onun aracılığıyla yaratıldığı için, gönderilmiş olarak küçük dediğimiz aynı kişinin gönderene eşit olduğunu itiraf ediyoruz. Öyleyse gönderilmesi gereken bu zamanın dolmasından önce, gönderilmeden önce, atalara bazı melek görüntüleri gösterildiğinde onlar tarafından nasıl görülebildi? Oysa gönderildikten sonra bile Baba'ya eşit olduğu yönüyle görülmüyordu. Yoksa Filipus'a niçin şöyle der —öteki herkes tarafından, hatta kendisini çarmıha gerenler tarafından bile bedende görüldüğü gibi Filipus tarafından da görülüyordu—: "Bu kadar zamandır sizinleyim de beni tanımadın mı, Filipus? Beni gören Baba'yı da görmüştür"? Görüldüğü ve görülmediği için değilse? Gönderilmiş olarak yaratıldığı yönüyle görülüyordu; her şeyin kendisi aracılığıyla yaratıldığı yönüyle görülmüyordu. Ya da insanların gözleri önünde zaten görünürken niçin şunu da der: "Buyruklarımı bilen ve tutan, beni seven odur; beni seveni Babam sevecek, ben de onu seveceğim ve kendimi ona göstereceğim"? Zamanın doluluğunda Söz'ün olduğu bedeni imanımızın kabul etmesi için uzattığı, her şeyin kendisi aracılığıyla yaratıldığı Söz'ün kendisini ise imanla arınmış zihnin ebediyette seyretmesi için sakladığı için değilse?

    59_2

    CAPUT XIX. 25. Ecce ad quod missus est Filius Dei; imo vero ecce quid est missum esse Filium Dei? Quaecumque propter faciendam fidem, qua mundaremur ad contemplandam veritatem, in rebus ortis ab aeternitate prolatis et ad aeternitatem relatis temporaliter gesta sunt, aut testimonia missionis huius fuerunt, aut ipsa missio Filii Dei. Sed testimonia quaedam venturum praenuntiaverunt, quaedam venisse testata sunt. Factum quippe creaturam per quem facta est omnis creatura, omnem creaturam testem habere oportebat. Nisi enim multis missis praedicaretur unus, non multis dimissis teneretur unus. Et nisi talia essent testimonia quae parvis magna esse viderentur, non crederetur, ut magnos faceret magnus, qui ad parvos missus est parvus. Incomparabiliter enim maiora Filii Dei facta sunt coelum et terra et omnia quae in eis sunt, quia omnia per ipsum facta sunt, quam signa et portenta quae in eius testimonium proruperunt. Sed tamen homines, ut haec magna per eum facta parvi crederent, illa parva tanquam magna tremuerunt. 26. Cum ergo venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege; usque adeo parvum, ut factum; eo itaque missum, quo factum. Si ergo maior mittit minorem, fatemur et nos factum minorem, et in tantum minorem in quantum factum, et in tantum factum in quantum missum. Misit enim Filium suum factum ex muliere, per quem tamen quia facta sunt omnia, non solum priusquam factus mitteretur, sed priusquam essent omnia, eundem mittenti confitemur aequalem, quem dicimus missum minorem. Quomodo ergo ante istam plenitudinem temporis, qua eum mitti oportebat, priusquam missus esset videri a Patribus potuit, cum eis angelica quaedam visa demonstrarentur, quando nec iam missus sicut aequalis est Patri videbatur? Unde enim dicit Philippo, a quo utique sicut a caeteris, et ab ipsis a quibus crucifixus est in carne videbatur, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem; nisi quia videbatur, et non videbatur? Videbatur sicut missus factus fuerat, non videbatur sicut per eum omnia facta erant. Aut unde etiam illud dicit, Qui habet mandata mea et servat ea, ipse est qui diligit me; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum; cum esset manifestus ante oculos hominum: nisi quia carnem, quod Verbum in plenitudine temporis factum erat, suscipiendam nostrae fidei porrigebat; ipsum autem Verbum per quod omnia facta erant, purgata per fidem menti contemplandum in aeternitate servabat?

    60

  1. Oğul'a, biri Baba öteki Oğul olduğu için Baba tarafından gönderilmiş deniyorsa, bu, Oğul'un Baba'ya eşit, onunla aynı cevherden ve eş-ebedî olduğuna, ama yine de Baba tarafından gönderildiğine inanmamıza hiçbir şekilde engel olmaz. Biri büyük, öteki küçük olduğu için değil; biri Baba, öteki Oğul olduğu için: biri doğuran, öteki doğan; biri gönderilenin kendisinden olduğu kişi, öteki gönderenden olan kişi olduğu için. Çünkü Oğul Baba'dandır, Baba Oğul'dan değil. Buna göre artık şu anlaşılabilir: Oğul'a yalnız Söz beden olduğu için değil, Söz beden olsun ve bedensel varlığıyla yazılmış olanları gerçekleştirsin diye gönderilmiş denir. Yani yalnız Söz'ün olduğu insanın gönderildiği değil, insan olsun diye Söz'ün de gönderildiği anlaşılmalıdır. Çünkü eşit olmayan bir kudrete ya da cevhere, ya da onda Baba'ya eşit olmayan herhangi bir şeye göre değil, Oğul'un Baba'dan olmasına, Baba'nın ise Oğul'dan olmamasına göre gönderilmiştir. Çünkü Oğul Baba'nın Sözüdür; ona onun Bilgeliği de denir. Öyleyse Baba'ya eşit olmadığı için değil, "her şeye gücü yeten Tanrı'nın yüceliğinden saf bir akış" olduğu için gönderilmesinde şaşılacak ne var? Orada akan şey ile kendisinden akılan şey bir ve aynı cevherdendir. Çünkü toprağın ya da taşın deliğinden su aktığı gibi akmaz; ışıktan ışık gibi akar. "Çünkü o ebedî ışığın parlaklığıdır" denmesi, "ebedî ışığın ışığıdır" demekten başka nedir? Işığın parlaklığı ışıktan başka nedir? Bu yüzden kendisinden ışık olarak çıktığı ışıkla eş-ebedîdir. "Işığın ışığı" yerine "ışığın parlaklığı" demeyi tercih etti; akan ışık, kendisinden aktığı ışıktan daha karanlık sanılmasın diye. Çünkü bunun onun parlaklığı olduğu işitilince, bunun daha az parladığına inanmaktansa onun bununla parladığına inanmak daha kolaydır. Bu ışığı doğuran ışığın daha küçük sanılmasından sakınmaya gerek yoktu —bunu söylemeye hiçbir sapkın cüret etmedi ve kimsenin cüret edeceğine de inanmamak gerekir—; ama akan ışığın kendisinden aktığı ışıktan daha karanlık görünebileceği düşüncesine Yazı karşı çıktı ve "Onun parlaklığıdır," yani ebedî ışığın parlaklığıdır diyerek bu kuşkuyu kaldırdı; böylece eşit olduğunu gösterdi. Çünkü bu ışık daha küçük olsaydı onun karanlığı olurdu, parlaklığı değil. Daha büyük olsaydı ondan akmazdı; çünkü kendisinden doğduğu ışığı aşamazdı. Demek ki ondan aktığı için ondan daha büyük değildir; onun karanlığı değil parlaklığı olduğu için de daha küçük değildir; öyleyse eşittir. "Her şeye gücü yeten Tanrı'nın yüceliğinden saf bir akış" denmesi de bizi kaygılandırmamalı, sanki kendisi her şeye gücü yeten değil de her şeye gücü yetenden gelen bir akışmış gibi. Çünkü hemen ardından onun hakkında "Bir olduğu hâlde her şeye gücü yeter" denir. Her şeye gücü yeten, her şeye gücü yetenden başka kim olabilir? Öyleyse kendisinden aktığı kişi tarafından gönderilir. Onu seven ve özleyen kişi onu şöyle diler: "Onu kutsal göklerinden gönder, büyüklüğünün tahtından onu yolla ki benimle olsun ve benimle emek çeksin"; yani emek çekmemeyi bana öğretsin. Çünkü onun emekleri faziletlerdir. Ama insanla birlikte olmak için başka türlü, insanın kendisi olmak için başka türlü gönderilir. Çünkü "kutsal ruhlara geçer, onları Tanrı'nın dostları ve peygamberler yapar"; kutsal melekleri de böyle doldurur ve bu tür hizmetlere uygun her şeyi onlar aracılığıyla yapar. Ama zaman dolunca gönderildiğinde, melekleri doldurmak için ya da melek olmak için gönderilmedi —kendisinin de olan Baba'nın tasarısını bildirdiği ölçüde melek olması dışında—; insanlarla birlikte ya da insanlarda olmak için de gönderilmedi, çünkü bu daha önce atalarda ve peygamberlerde de vardı. Söz'ün kendisi beden, yani insan olsun diye gönderildi. Bu gelecek sırrın vahyedilmesinde, onun bakireden doğmasından önce kadınlardan doğmuş olan o bilgelerin ve azizlerin de kurtuluşu vardı; bu sır gerçekleşip vaaz edilince de inanan, umut eden ve seven herkesin kurtuluşu ondadır. Çünkü "dindarlığın büyük sırrı budur: Bedende göründü, ruhta aklandı, meleklere göründü, uluslara vaaz edildi, dünyada iman edildi, yücelik içinde göğe alındı."

    60

    CAPUT XX. 27. Si autem secundum hoc missus a Patre Filius dicitur, quia ille Pater est, ille Filius, nullo modo impedit ut credamus aequalem Patri esse Filium et consubstantialem et coaeternum, et tamen a Patre missum Filium. Non quia ille maior est, ille minor: sed quia ille Pater, ille Filius; ille genitor, ille genitus; ille a quo est qui mittitur, ille qui est ab eo qui mittit. Filius enim a Patre est, non Pater a Filio. Secundum hoc iam potest intellegi, non tantum ideo dici missus Filius quia Verbum caro factum est, sed ideo missus ut Verbum caro fieret, et per praesentiam corporalem illa quae scripta sunt operaretur; id est, ut non tantum homo missus intellegatur quod Verbum factum est, sed et Verbum missum ut homo fieret: quia non secundum imparem potestatem vel substantiam vel aliquid quod in eo Patri non sit aequale missus est; sed secundum id quod Filius a Patre est, non Pater a Filio. Verbum enim Patris est Filius, quod et Sapientia eius dicitur. Quid ergo mirum si mittitur, non quia inaequalis est Patri, sed quia est manatio quaedam claritatis omnipotentis Dei sincera? Ibi autem quod manat et de quo manat unius eiusdemque substantiae est. Neque enim sicut aqua de foramine terrae aut lapidis manat; sed sicut lux de luce. Nam quod dictum est, Candor est enim lucis aeternae; quid aliud dictum est, quam, Lux est lucis aeternae? Candor quippe lucis, quid nisi lux est? Et ideo coaeterna luci, de qua lux est. Maluit autem dicere, Candor lucis, quam, Lux lucis; ne obscurior putaretur ista quae manat quam illa de qua manat. Cum enim auditur candor eius esse ista, facilius est ut per hanc lucere illa, quam haec minus lucere credatur. Sed quia cavendum non erat, ne minor lux illa putaretur quae istam genuit (hoc enim nullus unquam haereticus ausus est dicere, nec credendum est aliquem ausurum), illi cogitationi occurrit Scriptura, qua posset videri obscurior lux ista quae manat, quam illa de qua manat: quam suspicionem tulit, cum ait, Candor est illius, id est, lucis aeternae; atque ita ostendit aequalem. Si enim haec minor est, obscuritas illius est, non candor illius. Si autem maior est, non ex ea manat: non enim vinceret de qua genita est. Quia ergo ex illa manat, non est maior quam illa: quia vero non obscuritas illius, sed candor illius est, non est minor; aequalis est ergo. Neque hoc movere debet, quia dicta est manatio quaedam claritatis omnipotentis Dei sincera: tanquam ipsa non sit omnipotens, sed omnipotentis manatio. Mox enim de illa dicitur, Et cum sit una, omnia potest. Quis est autem omnipotens, nisi qui omnia potest? Ab illo itaque mittitur, a quo emanat. Sic enim expetitur ab illo qui amabat eam et desiderabat. Emitte, inquit, illam de sanctis coelis tuis, et mitte illam a sede magnitudinis tuae, ut mecum sit, et mecum laboret, id est, Doceat me laborare, ne laborem. Labores enim eius virtutes sunt. Sed aliter mittitur ut sit cum homine, aliter missa est ut ipsa sit homo. In animas enim sanctas se transfert, atque amicos Dei et Prophetas constituit, sicut etiam implet sanctos Angelos, et omnia talibus ministeriis congrua per eos operatur. Cum autem venit plenitudo temporis missa est, non ut impleret Angelos, nec ut esset Angelus, nisi in quantum consilium Patris annuntiabat, quod et ipsius erat; nec ut esset cum hominibus aut in hominibus, hoc enim et antea in Patribus et Prophetis: sed ut ipsum Verbum caro fieret, id est, homo fieret: in quo futuro revelato sacramento, etiam eorum sapientium atque sanctorum salus esset, qui priusquam ipse de virgine nasceretur, de mulieribus nati sunt, et in quo facto atque praedicato salus sit omnium credentium, sperantium, diligentium. Hoc enim magnum pietatis est sacramentum, quod manifestatum est in carne, iustificatum est in spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria.

    60_2

  1. Öyleyse Tanrı'nın Sözü, kimin Sözüyse onun tarafından gönderilir; kendisinden doğduğu kişi tarafından gönderilir: Doğuran gönderir, doğan gönderilir. Her birine de, biri tarafından bilindiğinde ve algılandığında gönderilir; Tanrı'ya doğru ilerleyen ya da Tanrı'da kusursuzlaşmış akıl sahibi ruhun kavrayışı ölçüsünde bilinebildiği ve algılanabildiği kadarıyla. Demek ki Oğul'a, Baba'dan doğmuş olması bakımından gönderilmiş denmez; ya beden olmuş Söz bu dünyaya göründüğü için —bu yüzden "Baba'dan çıktım ve bu dünyaya geldim" der—, ya da zaman içinde birinin zihnince algılandığı için; "Onu gönder ki benimle olsun ve benimle emek çeksin" dendiği gibi. Ezelden doğmuş olan ebedîdir: "Çünkü o ebedî ışığın parlaklığıdır." Zaman içinde gönderilen ise biri tarafından bilinir. Ama Tanrı'nın Oğlu bedende görününce bu dünyaya gönderildi: zamanın doluluğunda, kadından doğmuş olarak. Çünkü dünya Tanrı'nın bilgeliği içinde bilgelik aracılığıyla Tanrı'yı tanıyamadığı için —"ışık karanlıkta parlar ve karanlık onu kavramadı"—, "Tanrı inananları vaazın akılsızlığıyla kurtarmayı uygun gördü"; öyle ki Söz beden olsun ve aramızda yaşasın. Ama zaman içinde ilerleyen herhangi birinin zihnince algılandığında gönderildiği söylenir, ama bu dünyaya değil; çünkü hissedilir biçimde görünmez, yani bedensel hislere sunulmaz. Zira biz de bir ebedî şeyi gücümüz yettiğince zihinle kavradığımız ölçüde bu dünyada değiliz; bütün adil kişilerin ruhları da, hâlâ bu bedende yaşarken bile, tanrısal şeyleri düşündükleri ölçüde bu dünyada değildirler. Ama Baba zaman içinde biri tarafından bilindiğinde ona gönderilmiş denmez; çünkü kendisinden olduğu ya da kendisinden çıktığı biri yoktur. Bilgelik der ki: "Ben Yüce Olan'ın ağzından çıktım"; Kutsal Ruh hakkında da "Baba'dan çıkar" denir; Baba ise kimseden çıkmaz.
  1. Öyleyse Baba nasıl doğurduysa ve Oğul doğduysa, Baba öyle gönderdi ve Oğul gönderildi. Ama doğuranla doğan nasıl birse, gönderenle gönderilen de öyle birdir; çünkü Baba ile Oğul birdir. Aynı şekilde Kutsal Ruh da onlarla birdir; çünkü bu üçü birdir. Oğul için doğmuş olmak nasıl Baba'dan olmaksa, gönderilmek de Baba'dan olduğunun bilinmesidir. Kutsal Ruh için Tanrı'nın armağanı olmak nasıl Baba'dan çıkmaksa, gönderilmek de Baba'dan çıktığının bilinmesidir. Kutsal Ruh'un Oğul'dan da çıkmadığını söyleyemeyiz; çünkü aynı Ruh'a boş yere hem Baba'nın hem Oğul'un Ruhu denmez. Öğrencilerinin yüzüne üfleyip "Kutsal Ruh'u alın" dediğinde başka neyi işaret etmek istediğini görmüyorum. Çünkü bedenden çıkan ve bedence dokunma hissiyle duyulan o bedensel soluk Kutsal Ruh'un cevheri değildi; Kutsal Ruh'un yalnız Baba'dan değil Oğul'dan da çıktığının uygun bir işaretle gösterilmesiydi. Hangi zırdeli, üfleyerek verdiği Ruh'un başka, göğe yükselişinden sonra gönderdiği Ruh'un başka olduğunu söyler? Çünkü Tanrı'nın Ruhu, Baba'nın ve Oğul'un Ruhu, her şeyi herkeste işleyen Kutsal Ruh birdir. İki kez verilmesi ise elbette işaret etmenin bir düzenlemesiydi; bundan yeri geldiğinde, Rab izin verdiği ölçüde söz edeceğiz. Öyleyse Rab'bin "Baba'dan size göndereceğim" demesi, Ruh'un hem Baba'nın hem Oğul'un olduğunu gösterir. Çünkü "Baba'nın göndereceği" dedikten sonra "benim adımla" diye de ekledi; yine de "Baba'dan size göndereceğim" dediği gibi "Baba'nın benden göndereceği" demedi. Böylece bütün tanrılığın (divinitas), ya da daha iyi deniyorsa bütün Tanrılığın (deitas) ilkesinin Baba olduğunu gösteriyordu. Öyleyse Baba'dan ve Oğul'dan çıkan, Oğul'un kendisinden doğduğu kişiye götürülür. İncil yazarının "Ruh henüz verilmemişti, çünkü İsa henüz yüceltilmemişti" demesi de nasıl anlaşılır? Kutsal Ruh'un o belirli verilişi ya da gönderilişi Mesih'in yüceltilmesinden sonra, daha önce hiç olmadığı türden olacağı için değilse? Çünkü daha önce hiç yok değildi, ama böylesi olmamıştı. Kutsal Ruh daha önce verilmiyor idiyse, peygamberler neyle dolarak konuştular? Oysa Yazı onların Kutsal Ruh'la konuştuklarını açıkça söyler ve birçok yerde gösterir.

    60_2
    1. Ab illo ergo mittitur Dei Verbum, cuius est Verbum; ab illo mittitur de quo natum est: mittit qui genuit, mittitur quod genitum est. Et tunc unicuique mittitur, cum a quoquam cognoscitur atque percipitur, quantum cognosci et percipi potest pro captu vel proficientis in Deum, vel perfectae in Deo animae rationalis. Non ergo eo ipso quo de Patre natus est, missus dicitur Filius: sed vel eo quod apparuit huic mundo Verbum caro factum; unde dicit, Exivi a Patre, et veni in hunc mundum: vel eo quod ex tempore cuiusquam mente percipitur, sicut dictum est, Mitte illam, ut mecum sit, et mecum laboret. Quod ergo natum est ab aeterno, aeternum est: Candor est enim lucis aeternae. Quod autem mittitur ex tempore, a quoquam cognoscitur. Sed cum in carne manifestatus est Filius Dei, in hunc mundum missus est, in plenitudine temporis, factus ex femina. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus cognoscere per sapientiam Deum; quoniam lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt: placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes; ut verbum caro fieret, et habitaret in nobis. Cum autem ex tempore cuiusque profectus mente percipitur, mitti quidem dicitur, sed non in hunc mundum: neque enim sensibiliter apparet, id est, corporeis sensibus praesto est. Quia et nos secundum quod mente aliquid aeternum, quantum possumus, capimus, non in hoc mundo sumus: et omnium iustorum spiritus, etiam adhuc in hac carne viventium, in quantum divina sapiunt, non sunt in hoc mundo. Sed Pater cum ex tempore a quoquam cognoscitur, non dicitur missus: non enim habet de quo sit, aut ex quo procedat. Sapientia quippe dicit, Ego ex ore Altissimi prodivi; et de Spiritu sancto dicitur, A Patre procedit: Pater vero, a nullo. 29. Sicut ergo Pater genuit, Filius genitus est: ita Pater misit, Filius missus est. Sed quemadmodum qui genuit et qui genitus est, ita et qui misit et qui missus est unum sunt; quia Pater et Filius unum sunt. Ita etiam Spiritus sanctus unum cum eis est; quia haec tria unum sunt. Sicut enim natum esse est Filio, a Patre esse; ita mitti est Filio, cognosci quod ab illo sit. Et sicut Spiritui sancto donum Dei esse, est a Patre procedere; ita mitti, est cognosci quia ab illo procedat. Nec possumus dicere quod Spiritus sanctus et a Filio non procedat: neque enim frustra idem Spiritus et Patris et Filii Spiritus dicitur. Nec video quid aliud significare voluerit, cum sufflans in faciem discipulorum ait: Accipite Spiritum sanctum. Neque enim flatus ille corporeus, cum sensu corporaliter tangendi procedens ex corpore, substantia Spiritus sancti fuit; sed demonstratio per congruam significationem, non tantum a Patre, sed et a Filio procedere Spiritum sanctum. Quis enim dementissimus dixerit, alium fuisse Spiritum quem sufflans dedit, et alium quem post ascensionem suam misit? Unus enim est Spiritus Dei, Spiritus Patris et Filii, Spiritus sanctus, qui operatur omnia in omnibus. Sed quod bis datus est, dispensatio certe significationis fuit, de qua suo loco, quantum Dominus dederit, disseremus. Quod ergo ait Dominus: Quem ego mittam vobis a Patre, ostendit Spiritum et Patris et Filii. Quia etiam cum dixisset: Quem mittet Pater, addidit, in nomine meo; non tamen dixit: Quem mittet Pater a me: quemadmodum dixit: Quem ego mittam vobis a Patre: videlicet ostendens quod totius divinitatis, vel, si melius dicitur, deitatis, principium Pater est. Qui ergo a Patre procedit et Filio, ad eum refertur a quo natus est Filius. Et quod dicit evangelista: Spiritus nondum erat datus, quia Iesus nondum erat glorificatus: quomodo intellegitur, nisi quia certa illa Spiritus sancti datio vel missio post clarificationem Christi futura erat, qualis nunquam antea fuerat? Neque enim antea nulla erat, sed talis non fuerat. Si enim antea Spiritus sanctus non dabatur, quo impleti Prophetae locuti sunt? cum aperte Scriptura dicat, et multis locis ostendat, Spiritu sancto eos locutos fuisse: cum et

    60_3

Vaftizci Yahya hakkında da "daha anasının rahmindeyken Kutsal Ruh'la dolacak" denmiştir; babası Zekeriya'nın da onun hakkında öyle şeyler söylemek üzere Kutsal Ruh'la dolduğu görülür; Meryem de rahminde taşıdığı Rab hakkında öyle şeyler söylemek üzere Kutsal Ruh'la dolmuştu; Şimon ve Hanna da küçük Mesih'in büyüklüğünü tanımak üzere Kutsal Ruh'la dolmuşlardı. Öyleyse "Ruh henüz verilmemişti, çünkü İsa henüz yüceltilmemişti" nasıl denebilir? Kutsal Ruh'un o verilişi, bağışlanışı ya da gönderilişi, gelişinin kendisinde daha önce hiç olmadığı türden kendine özgü bir nitelik taşıyacağı için değilse? Çünkü hiçbir yerde, Kutsal Ruh üzerlerine geldiğinde insanların bilmedikleri dillerle konuştuklarını okumuyoruz; o zaman olduğu gibi. O zaman onun gelişinin hissedilir işaretlerle gösterilmesi gerekiyordu: Böylece bütün dünyanın ve çeşitli dillere ayrılmış bütün ulusların Kutsal Ruh'un armağanı sayesinde Mesih'e inanacakları gösterilecek, Mezmur'da terennüm edilen söz de yerine gelecekti: "Sesleri işitilmeyen ne dil vardır ne söz; onların sesi bütün yeryüzüne, sözleri dünyanın uçlarına yayıldı."

  1. Böylece, zaman dolunca Tanrı'nın Oğlu kadından doğmuş olarak bu dünyaya gönderildiğinde, insan kişi birliği içinde Tanrı'nın Sözüne bağlandı ve bir bakıma onunla karıştı; öyle ki insanoğulları için insanoğlu da olsun. Melek tabiatı bu kişiyi, önceden bildirmek üzere daha önce simgeleyebildi; ama kendisi o kişi olacak biçimde onu kendine mal edemedi.

    60_3

    de Ioanne Baptista dictum sit, Spiritu sancto replebitur iam inde ab utero matris suae: et Spiritu sancto repletus Zacharias invenitur pater eius, ut de illo talia diceret; et Spiritu sancto Maria, ut talia de Domino quem gestabat utero, praedicaret; Spiritu sancto Simeon et Anna, ut magnitudinem Christi parvuli agnoscerent: quomodo ergo Spiritus nondum erat datus, quia Iesus nondum erat clarificatus; nisi quia illa datio, vel donatio, vel missio Spiritus sancti habitura erat quamdam proprietatem suam in ipso adventu, qualis antea nunquam fuit? Nusquam enim legimus, linguis quas non noverant homines locutos, veniente in se Spiritu sancto, sicut tunc factum est, cum oporteret eius adventum signis sensibilibus demonstrari, ut ostenderetur totum orbem terrarum atque omnes gentes in linguis variis constitutas, credituras in Christum per donum Spiritus sancti; ut impleretur quod in Psalmo canitur, Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum; in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. 30. Verbo itaque Dei ad unitatem personae copulatus, et quodam modo commixtus est homo, cum veniente plenitudine temporis missus est in hunc mundum factus ex femina Filius Dei, ut esset et filius hominis propter filios hominum. Hanc personam angelica natura figurare antea potuit, ut praenuntiaret; non expropriare, ut ipsa esset.

    61

Kutsal Ruh'un hissedilir biçimde gösterilmesine gelince —ister güvercin görünümüyle ister ateşten dillerle olsun—: Boyun eğmiş ve hizmet eden yaratık onun Baba'yla ve Oğul'la eş-ebedî ve onlar gibi değişmez cevherini zamana bağlı hareketlerle ve suretlerle gösterdiğinde, Söz'ün olduğu beden gibi onun kişisinin birliğine bağlanmıyordu; bu yüzden daha önce böyle bir şeyin hiç olmadığını söylemeye cüret edemem. Ama şunu açıkça ve güvenle söyleyebilirim: Baba, Oğul ve Kutsal Ruh, yani bir ve aynı cevherden olan yaratıcı Tanrı, her şeye gücü yeten Teslis, ayrılmaz biçimde işler. Ama çok eşitsiz ve son derece bedensel bir yaratık aracılığıyla ayrılmaz biçimde gösterilemez. Tıpkı Baba'nın, Oğul'un ve Kutsal Ruh'un, elbette bedence ses veren seslerimizle, her bir kelimenin hecelerinin kapladığı ve belirli bir ayrılıkla birbirinden ayrılmış kendilerine özgü zaman aralıkları olmadan adlandırılamayacağı gibi. Çünkü var oldukları kendi cevherlerinde bu üçü birdir: Baba, Oğul ve Kutsal Ruh, hiçbir zamana bağlı hareket olmaksızın bütün yaratığın üstünde, zamanların ve yerlerin hiçbir aralığı olmaksızın aynıdırlar; ebediyetten ebediyete birlikte bir ve aynıdırlar; hakikat ve sevgi olmadan var olmayan ebediyetin kendisi gibi. Benim seslerimde ise Baba, Oğul ve Kutsal Ruh ayrıdır ve birlikte söylenemediler; görünür harflerde de kendi yer aralıklarını ayrı ayrı tuttular. Hafızamı, aklımı ve iradememi andığımda, tek tek adlar tek tek şeylere götürülür, ama her biri üçü tarafından birlikte yapılmıştır: Bu üç addan hafızamın, aklımın ve iradememin birlikte meydana getirmediği hiçbiri yoktur. Bunun gibi Teslis de Baba'nın sesini, Oğul'un bedenini ve Kutsal Ruh'un güvercinini birlikte meydana getirdi; oysa bunların her biri tek tek kişilere götürülür. Bu benzerlikle bir ölçüde şu anlaşılır: Kendinde ayrılmaz olan Teslis görünür yaratığın görünümüyle ayrı ayrı gösterilir; Baba'yı, Oğul'u ya da Kutsal Ruh'u göstermeye özgü olarak ait olduğu söylenen tek tek şeylerde bile Teslis'in işleyişi ayrılmazdır.

  1. Öyleyse bana, Tanrı Sözünün bedenleşmesinden önce, bunun gelecekte olacağını önceden simgeleyen seslerin ya da hissedilir suretlerin ve görünümlerin nasıl meydana geldiği sorulursa, Tanrı'nın bunları melekler aracılığıyla yaptığını cevap veririm; sanırım bunu Kutsal Yazılar'ın tanıklıklarıyla yeterince gösterdim. Bedenleşmenin kendisinin nasıl gerçekleştiği sorulursa, Tanrı'nın Sözünün kendisinin beden, yani insan olduğunu söylerim; ama olduğu şeye dönüşüp değişmeden. Öyle olmuştur ki orada yalnız Tanrı'nın Sözü ve insan bedeni değil, insanın akıl sahibi ruhu da vardır; bu bütüne de Tanrı yüzünden Tanrı, insan yüzünden insan denir. Bu zor anlaşılıyorsa, zihin imanla arınsın: günahlardan gitgide daha çok uzak durarak, iyi işler yaparak ve kutsal özlemlerin iniltisiyle dua ederek; öyle ki tanrısal yardımla ilerleyerek hem anlasın hem sevsin. Söz'ün bedenleşmesinden sonra Baba'nın sesinin ya da Kutsal Ruh'un gösterildiği bedensel görünümün nasıl meydana geldiği sorulursa: Bunların yaratık aracılığıyla meydana geldiğinden kuşkum yok. Ama yalnız bedensel ve hissedilir bir yaratık aracılığıyla mı, yoksa akıl sahibi ya da akılla kavrayan bir ruh da kullanılarak mı —Yunanların noeron dediğine bazıları böyle demeyi uygun gördü—; ama kişi birliği için değil —çünkü kim şunu söyler: Baba'nın sesinin aracılığıyla duyulduğu yaratık her ne ise, o Baba Tanrı'dır; ya da Kutsal Ruh'un güvercin görünümüyle ya da ateşten dillerle içinde gösterildiği yaratık her ne ise, bakireden doğan o insanın Tanrı'nın Oğlu olduğu gibi o da Kutsal Ruh'tur?—, yalnızca Tanrı'nın gerekli gördüğü biçimde işaret etme hizmetini yerine getirmek için; yoksa başka bir şey mi anlamak gerekir: Bunu bulmak zordur ve pervasızca ileri sürmek yerinde değildir. Yine de bunların akıl sahibi ya da akılla kavrayan bir yaratık olmadan nasıl meydana gelebildiğini görmüyorum. Ama Rab'bin vereceği güç ölçüsünde, niçin böyle düşündüğümü açıklamanın henüz yeri değil. Çünkü önce sapkınların delilleri tartışılıp çürütülmelidir. Bunları tanrısal Kitaplar'dan değil, kendi akıl yürütmelerinden getirirler ve bunlarla, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh hakkındaki Yazı tanıklıklarının kendi istedikleri gibi anlaşılması gerektiğini zorunlu olarak kanıtladıklarını sanırlar.

    61

    CAPUT XXI. De sensibili autem demonstratione Spiritus sancti, sive per columbae speciem, sive per linguas igneas, cum eius substantiam Patri et Filio coaeternam pariterque incommutabilem subdita et serviens creatura temporalibus motibus et formis ostenderet, cum ad eius personae unitatem, sicut caro quod Verbum factum est, non copularetur, non audeo dicere nihil tale factum esse antea. Sed plane fidenter dixerim, Patrem et Filium et Spiritum sanctum unius eiusdemque substantiae, Deum creatorem, Trinitatem omnipotentem inseparabiliter operari: sed ita non posse per longe imparem maximeque corpoream creaturam inseparabiliter demonstrari; sicut per voces nostras, quae utique corporaliter sonant, non possunt Pater et Filius et Spiritus sanctus, nisi suis et propriis intervallis temporum certa separatione distinctis, quae suae cuiusque vocabuli syllabae occupant, nominari. In sua quippe substantia qua sunt, tria unum sunt, Pater et Filius et Spiritus sanctus, nullo temporali motu super omnem creaturam idipsum sine ullis intervallis temporum vel locorum, et simul unum atque idem ab aeternitate in aeternitatem, tanquam ipsa aeternitas quae sine veritate et charitate non est: in meis autem vocibus separati sunt Pater et Filius et Spiritus sanctus, nec simul dici potuerunt, et in litteris visibilibus sua separatim locorum spatia tenuerunt. Et quemadmodum cum memoriam meam et intellectum et voluntatem nomino, singula quidem nomina ad res singulas referuntur, sed tamen ab omnibus tribus singula facta sunt; nullum enim horum trium nominum est, quod non et memoria et intellectus et voluntas mea simul operata sint: ita Trinitas simul operata est et vocem Patris, et carnem Filii, et columbam Spiritus sancti, cum ad personas singulas singula haec referantur. Qua similitudine utcumque cognoscitur inseparabilem in se ipsa Trinitatem per visibilis creaturae speciem separabiliter demonstrari, et inseparabilem Trinitatis operationem etiam in singulis esse rebus, quae vel ad Patrem, vel ad Filium, vel ad Spiritum sanctum demonstrandum proprie pertinere dicuntur. 31. Si ergo a me quaeritur, quomodo factae sint vel voces vel sensibiles formae atque species ante incarnationem Verbi Dei, quae hoc futurum praefigurarent: per Angelos ea Deum operatum esse respondeo; quod etiam Scripturarum sanctarum testimoniis, quantum existimo, satis ostendi. Si autem quaeritur ipsa incarnatio quomodo facta sit: ipsum Verbum Dei dico carnem factum, id est, hominem factum, non tamen in hoc quod factum est conversum atque mutatum; ita sane factum, ut ibi sit non tantum Verbum Dei et hominis caro, sed etiam rationalis hominis anima, atque hoc totum et Deus dicatur propter Deum et homo propter hominem. Quod si difficile intellegitur, mens fide purgetur, magis magisque abstinendo a peccatis, et bene operando, et orando cum gemitu desideriorum sanctorum, ut per divinum adiutorium proficiendo, et intellegat, et amet. Si autem quaeritur, post incarnationem Verbi, quomodo facta sit vel vox Patris, vel species corporalis qua Spiritus sanctus demonstratus est: per creaturam quidem facta ista non dubito; sed utrum tantummodo corporalem atque sensibilem, an adhibito spiritu etiam rationali vel intellectuali (hoc enim quibusdam placuit appellare, quod Graeci dicunt νοερόν), non quidem ad unitatem personae, (quis enim hoc dixerit, ut quidquid illud est creaturae per quod sonuit vox Patris, ita sit Deus Pater, aut quidquid illud est creaturae in quo per columbae speciem vel per igneas linguas Spiritus sanctus demonstratus est, ita sit Spiritus sanctus, sicut est Dei Filius homo ille qui ex virgine factus est?) sed tantummodo ad ministerium peragendae significationis, sicut oportuisse Deus iudicavit: an aliquid aliud intellegendum sit, invenire difficile est, et temere affirmare non expedit. Quomodo tamen ista sine rationali vel intellectuali creatura potuerint fieri, non video. Neque adhuc locus est explicare cur ita sentiam, quantum vires Dominus dederit. Prius enim sunt discutienda et refellenda haereticorum argumenta, quae non ex divinis Libris, sed ex rationibus suis proferunt, quibus se vehementer cogere arbitrantur, testimonia Scripturarum quae de Patre et Filio et Spiritu sancto sunt, ita esse intellegenda ut ipsi volunt.

    61_2

  1. Şimdi ise, sanırım şu yeterince gösterildi: Oğul Baba tarafından gönderildi diye daha küçük değildir; Kutsal Ruh da hem Baba hem Oğul onu gönderdi diye daha küçük değildir. Çünkü Yazılar'da bu ifadelerin ya görünür yaratık yüzünden ya da daha çok ilkeye dikkat çekmek için konduğu anlaşılır; cevherin eşitsizliği, denksizliği ya da benzemezliği yüzünden değil. Çünkü Baba Tanrı tabi yaratık aracılığıyla görünür biçimde görünmek isteseydi bile, doğurduğu Oğul tarafından ya da kendisinden çıkan Kutsal Ruh tarafından gönderildiğini söylemek son derece saçma olurdu. Bu cildin ölçüsü bu olsun; bundan sonraki ciltlerde, Rab'bin yardımıyla, sapkınların o çok kurnaz delillerinin nasıl şeyler olduğunu ve nasıl çürütüleceğini göreceğiz.

    61_2
    1. Nunc autem non ideo minorem Filium quia missus est a Patre, nec ideo minorem Spiritum sanctum quia et Pater eum misit et Filius, sufficienter, quantum arbitror, demonstratum est. Sive enim propter visibilem creaturam, sive potius propter principii commendationem, non propter inaequalitatem vel imparilitatem vel dissimilitudinem substantiae in Scripturis haec posita intelleguntur: quia etiam si voluisset Deus Pater per subiectam creaturam visibiliter apparere, absurdissime tamen aut a Filio quem genuit, aut a Spiritu sancto qui de illo procedit, missus diceretur. Iste igitur sit huius voluminis modus: deinceps in caeteris, adiuvante Domino, illa haereticorum versutissima argumenta qualia sint, et quemadmodum redarguantur videbimus. LIBER QUINTUS.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…