İçeriğe geç

Kavram

Curiositas

Yunanca
περιεργία (periergia); πολυπραγμοσύνη (polypragmosynē)
Latince
curiositas; curiosus "meraklı"
Almanca
Neugier
Fransızca
curiosité
İngilizce
curiosity
Türkçe
merak; meraklı

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte curiositas bir şeyi öğrenmeye düşkünlüktür. De moribus ecclesiae I 21'de Augustinus onu itidalin konusu yapar: Ruhun cisimler hakkında hayaller yoluyla edindiği ve "şeylerin ilmi" diye adlandırdığı bir bilgi vardır; bu yüzden meraklı olmamız yasaklanır, "bu da itidalin büyük bir görevidir". Pavlus'un "kimse sizi felsefe yoluyla aldatmasın" uyarısı felsefeye değil, "bu dünyanın unsurlarına" yöneliktir; çünkü felsefe "bilgelik aşkı"dır. Merakın tehlikesi kibir ve bilgi kuramsal bir yanılgıdır: Boş bilgi arzusuna kapılan ruh ya cisimden başka bir şey olmadığını sanır ya da cisimsiz olanı da cisimsel hayallerle düşünür — Augustinus'a göre Maniheistlerin hatası tam da budur. Confessiones X 35'te merak "gözlerin şehveti" (concupiscentia oculorum, 1 Yuhanna 2:16) olarak üç temel ayartmadan biri sayılacaktır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1.–2. yy Plutarkhos polypragmosynē: başkalarının işlerine ve kusurlarına karışma tutkusu —
387–388 Augustinus itidalin dizginlemesi gereken boş bilgi arzusu; cisimler dünyasını kibirle araştırma Augustinus, De moribus ecclesiae I 11, 21

Dönüşüm: Antik çağda daha çok toplumsal bir kusur (başkasının işine burnunu sokmak) olan merak, Augustinus'ta bilgi kuramsal ve dinî bir kusura, ruhun Tanrı'dan dünyaya dağılmasına dönüşür. Modern çağda değer işareti tersine döner (Hans Blumenberg, Der Prozeß der theoretischen Neugierde).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca περιεργία (periergia); πολυπραγμοσύνη (polypragmosynē) Başkasının işine karışma, gereksiz şeylerle uğraşma; Plutarkhos'un Peri polypragmosynēs adlı denemesi. Yeni Ahit'te periergos "boş işlerle uğraşan" ve büyü kitapları (Elçilerin İşleri 19:19).
Latince curiositas; curiosus cura ("kaygı, özen") kelimesinden: bir şeyle fazla ilgilenme. Cicero'da yansız ya da hafif olumsuz ("bilgi düşkünlüğü"). Augustinus'ta ruhun, Tanrı'yı bırakıp cisimlerin ve hissedilir şeylerin bilgisine duyduğu boş arzu (vanae cognitionis cupiditas).
Almanca / Fransızca Neugier / curiosité
İngilizce curiosity

Türkçe karşılığı

merak; meraklı. merak: Türkçede olumlu bir bilme isteği de anlatır; Augustinus'un kınadığı şey ise bilginin kendisi değil, onun yanlış nesneye ve yanlış amaçla yönelmesidir. boş merak: anlamı daha açık verir, ama terim değil açıklamadır. tecessüs: başkasının sırlarını araştırmadır, dar kalır. Kelime olarak "merak" seçildi; olumsuz değer işareti bağlamdan anlaşılır.

Bugün "merak" bilimin ve felsefenin erdemi sayılır. Augustinus'ta ise curiositas itidalin dizginlemesi gereken bir arzudur. Kelimeyi olumlu okuyan okur, Augustinus'u bilim düşmanı sanabilir; oysa onun derdi, Tanrı'yı bilmeden "evren dediğimiz bütün cisim kütlesini" araştırıp kibre kapılmaktır.

Atıf ve kaynak notu

Merakı sistemli bir kusur olarak ilk işleyen Augustinus'tur; "üç şehvet" şeması (Confessiones X) bu erken metinde henüz yoktur, burada merak itidalin konusu olarak, halkın övgüsüyle (gloria popularis) birlikte anılır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: meraklı, merakla, merak, merakını, meraklıları, meraklıca

Metinlerde işaretlendiği yerler

18 yer · 18 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.