Kavram
Curiositas
- Yunanca
- περιεργία (periergia); πολυπραγμοσύνη (polypragmosynē)
- Latince
- curiositas; curiosus "meraklı"
- Almanca
- Neugier
- Fransızca
- curiosité
- İngilizce
- curiosity
- Türkçe
- merak; meraklı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte curiositas bir şeyi öğrenmeye düşkünlüktür. De moribus ecclesiae I 21'de Augustinus onu itidalin konusu yapar: Ruhun cisimler hakkında hayaller yoluyla edindiği ve "şeylerin ilmi" diye adlandırdığı bir bilgi vardır; bu yüzden meraklı olmamız yasaklanır, "bu da itidalin büyük bir görevidir". Pavlus'un "kimse sizi felsefe yoluyla aldatmasın" uyarısı felsefeye değil, "bu dünyanın unsurlarına" yöneliktir; çünkü felsefe "bilgelik aşkı"dır. Merakın tehlikesi kibir ve bilgi kuramsal bir yanılgıdır: Boş bilgi arzusuna kapılan ruh ya cisimden başka bir şey olmadığını sanır ya da cisimsiz olanı da cisimsel hayallerle düşünür — Augustinus'a göre Maniheistlerin hatası tam da budur. Confessiones X 35'te merak "gözlerin şehveti" (concupiscentia oculorum, 1 Yuhanna 2:16) olarak üç temel ayartmadan biri sayılacaktır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1.–2. yy | Plutarkhos | polypragmosynē: başkalarının işlerine ve kusurlarına karışma tutkusu | — |
| 387–388 | Augustinus | itidalin dizginlemesi gereken boş bilgi arzusu; cisimler dünyasını kibirle araştırma | Augustinus, De moribus ecclesiae I 11, 21 |
Dönüşüm: Antik çağda daha çok toplumsal bir kusur (başkasının işine burnunu sokmak) olan merak, Augustinus'ta bilgi kuramsal ve dinî bir kusura, ruhun Tanrı'dan dünyaya dağılmasına dönüşür. Modern çağda değer işareti tersine döner (Hans Blumenberg, Der Prozeß der theoretischen Neugierde).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | περιεργία (periergia); πολυπραγμοσύνη (polypragmosynē) | Başkasının işine karışma, gereksiz şeylerle uğraşma; Plutarkhos'un Peri polypragmosynēs adlı denemesi. Yeni Ahit'te periergos "boş işlerle uğraşan" ve büyü kitapları (Elçilerin İşleri 19:19). |
| Latince | curiositas; curiosus | cura ("kaygı, özen") kelimesinden: bir şeyle fazla ilgilenme. Cicero'da yansız ya da hafif olumsuz ("bilgi düşkünlüğü"). Augustinus'ta ruhun, Tanrı'yı bırakıp cisimlerin ve hissedilir şeylerin bilgisine duyduğu boş arzu (vanae cognitionis cupiditas). |
| Almanca / Fransızca | Neugier / curiosité | |
| İngilizce | curiosity |
Türkçe karşılığı
merak; meraklı. merak: Türkçede olumlu bir bilme isteği de anlatır; Augustinus'un kınadığı şey ise bilginin kendisi değil, onun yanlış nesneye ve yanlış amaçla yönelmesidir. boş merak: anlamı daha açık verir, ama terim değil açıklamadır. tecessüs: başkasının sırlarını araştırmadır, dar kalır. Kelime olarak "merak" seçildi; olumsuz değer işareti bağlamdan anlaşılır.
Bugün "merak" bilimin ve felsefenin erdemi sayılır. Augustinus'ta ise curiositas itidalin dizginlemesi gereken bir arzudur. Kelimeyi olumlu okuyan okur, Augustinus'u bilim düşmanı sanabilir; oysa onun derdi, Tanrı'yı bilmeden "evren dediğimiz bütün cisim kütlesini" araştırıp kibre kapılmaktır.
Atıf ve kaynak notu
Merakı sistemli bir kusur olarak ilk işleyen Augustinus'tur; "üç şehvet" şeması (Confessiones X) bu erken metinde henüz yoktur, burada merak itidalin konusu olarak, halkın övgüsüyle (gloria popularis) birlikte anılır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: meraklı, merakla, merak, merakını, meraklıları, meraklıca
Metinlerde işaretlendiği yerler
18 yer · 18 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine21
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine23_2
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine4
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine22
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_46
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine13
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine63
- Augustinus, İtiraflar1.16
- Augustinus, Teslis Üzerine51
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri2.10
- Augustinus, Tanrı Devleti2.4
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.29
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_7
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.386
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.393
- Kant, Pragmatik Açıdan AntropolojiAA07.163
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi21
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri158