İçeriğe geç
Zihnin Yönetimi İçin Kurallar

Descartes · Zihnin Yönetimi İçin Kurallar

Kural VIII.

AT10.391Araştırılacak şeylerin dizisinde anlayışımızın yeterince iyi sezemediği bir şey çıkarsa orada durmak gerekir; ondan sonra gelenleri incelememeli, boşuna bir zahmetten kaçınmalıyız.

Önceki üç kural düzeni buyurur ve açıklar; bu kural ise düzenin ne zaman büsbütün zorunlu, ne zaman yalnızca faydalı olduğunu gösterir. Göreli şeylerden mutlak bir şeye ya da tersine gitmemiz gereken dizide tam bir basamak oluşturan her şey, zorunlu olarak kendisinden sonra gelen her şeyden önce incelenmelidir. Ama çoğu zaman olduğu gibi aynı basamağa birçok şey aitse, bunların hepsini sırayla gözden geçirmek her zaman faydalıdır elbette. Yine de bu düzene o kadar sıkı ve katı biçimde uymak zorunda değiliz; çoğu zaman bunların hepsini değil, yalnızca birkaçını ya da tek birini açıkça bilsek bile daha ileri gidebiliriz.

AT10.391

Sed si omnia illa optimo ordine disponamus, vt plurimum, ad certas classes reducentur, ex quibus vel vnicam exacte videre sufficiet, vel ex singulis aliquid, vel quasdam potius quam caeteras, vel saltem nihil vnquam bis frustra percurremus; quod adeo juvat, vt saepe multa propter ordinem bene institutum brevi tempore et facili negotio peragantur, quae prima fronte videbantur immensa. Hic autem ordo rerum enumerandarum plerumque varius esse potest, atque ex vniuscujusque arbitrio dependet; ideoque ad illum acutius excogitandum meminisse oportet eorum, quae dicta sunt in quinta propositione. Permulta quoque sunt ex levioribus hominum artificijs, ad quae invenienda tota methodus in hoc ordine disponendo consistit: sic si optimum anagramma conficere velis ex litterarum alicujus nominis transpositione, non opus est a facilioribus ad difficiliora transire, nec absoluta a respectivis distinguere, neque enim ista hic habent locum; sed sufficiet, talem tibi proponere ordinem ad transpositiones litterarum examinandas, vt nunquam bis eaedem percurrantur, et sit illarum numerus, ex. gr., in certas classes ita distributus, vt statim appareat, in quibusnam major sit spes inveniendi quod quaeritur; ita enim saepe non longus erit, sed tantum puerilis labor. Caeterum hae tres vltimae propositiones non sunt separandae, quia ad illas simul plerumque est reflectendum, et pariter omnes ad methodi perfectionem concurrunt; neque multum intererat, vtra prior doceretur, paucisque easdem hic explicavimus, quia nihil aliud fere in reliquo Tractatu habemus faciendum, vbi exhibebimus in particulari quae hic in genere complexi sumus. REGULA VIII. Si in serie rerum quaerendarum aliquid occurrat, quod intellectus noster nequeat satis bene intueri, ibi sistendum est; neque caetera quae sequuntur examinanda sunt, sed a labore supervacuo est abstinendum. Tres regulae praecedentes ordinem praecipiunt et explicant; haec autem ostendit, quandonam sit omnino necessarius, quando vtilis tantum. Quippe quidquid integrum gradum constituit in illa serie, per quam a respectivis ad absolutum quid, vel contra, veniendum est, illud necessario ante omnia quae sequuntur est examinandum. Si vero, vt saepe fit, multa ad eumdem gradum pertineant, est quidem semper vtile, illa omnia perlustrare ordine. Hunc tamen ita stricte et rigide non cogimur observare, et plerumque, etiamsi non omnia, sed pauca tantum vel vnicum quid ex illis perspicue cognoscamus, vlterius tamen progredi licet.

AT10.393Bu kural, ikinci kural için ileri sürülen gerekçelerden zorunlu olarak çıkar. Yine de, bizi yalnızca bazı şeyleri araştırmaktan alıkoyuyor gibi görünüp hiçbir hakikat ortaya koymuyor diye, bilgiyi ilerletmek için yeni hiçbir şey içermediği sanılmamalıdır. Gerçi acemilere, aşağı yukarı ikinci kural gibi, emeklerini boşa harcamamaktan başka bir şey öğretmez. Ama önceki yedi kuralı iyice bilenlere, herhangi bir ilimde, daha fazlasını istemeyecek kadar kendilerini nasıl tatmin edebileceklerini gösterir. Çünkü bir güçlüğü çözerken önceki kurallara titizlikle uyan kişiye bu kural bir yerde durmasını buyurursa, o kişi aranan ilmi hiçbir çabayla bulamayacağını kesin olarak bilir; bunun sebebi de zihninin kusuru değil, güçlüğün kendi tabiatının ya da insan durumunun buna engel olmasıdır. Bu bilgi, şeyin kendi tabiatını gösteren bilgiden daha az bir ilim değildir; merakını bundan öteye uzatan kişi de aklı başında görünmezdi.

Bütün bunları bir iki örnekle aydınlatmak gerekir. Diyelim ki yalnız matematikle uğraşan biri, diyoptrikte "anaklastik" dedikleri çizgiyi, yani paralel ışınların, kırıldıktan sonra hepsi tek bir noktada kesişecek biçimde kırıldığı çizgiyi arıyor. Beşinci ve altıncı kurallara göre bu çizginin belirlenmesinin, kırılma açılarının geliş açılarına olan oranına bağlı olduğunu kolayca fark edecektir. Ama bu oranı araştırmaya gücü yetmeyecektir, çünkü bu iş matematiğe değil fiziğe aittir; bu yüzden daha eşikte durmak zorunda kalacaktır. Bu bilgiyi filozoflardan duyarak ya da deneyimden ödünç alarak edinmek isterse de bir şey kazanmaz, çünkü üçüncü kurala karşı gelmiş olur. Üstelik bu önerme hâlâ bileşik ve görelidir; oysa yeri gelince söyleneceği gibi, kesin bir deneyim yalnızca arı biçimde yalın ve mutlak şeyler hakkında edinilebilir. Bu açılar arasında, en doğrusu olduğundan şüphelendiği bir oranı varsayması da boşunadır; çünkü o zaman artık anaklastiği değil, yalnızca kendi varsayımının gereğine uyan bir çizgiyi arıyor olur.

Ama yalnız matematikle uğraşan değil de, birinci kurala göre karşısına çıkan her şey hakkında hakikati aramak isteyen biri aynı güçlüğe düşerse, daha da ileri gidecek ve şunları bulacaktır: Geliş ve kırılma açıları arasındaki bu oran, ortamların farklılığından dolayı bu açıların değişmesine bağlıdır; bu değişme, ışının bütün saydam cisme nüfuz etme biçimine bağlıdır; bu nüfuzu bilmek, aydınlatmanın tabiatının da bilinmesini önceden gerektirir; son olarak aydınlatmayı anlamak için genel olarak tabiî bir gücün ne olduğunu bilmek gerekir. Bu sonuncusu, bütün bu dizide en mutlak olandır. Bunu zihnin sezgisiyle açıkça kavradıktan sonra, beşinci kurala göre aynı basamaklardan geri dönecektir. İkinci basamakta aydınlatmanın tabiatını hemen tanıyamazsa, yedinci kurala göre öteki bütün tabiî güçleri sayacaktır ki, onlardan birinin bilgisinden, hiç değilse ileride sözünü edeceğimiz benzetme yoluyla, aydınlatmayı da anlayabilsin. Bunu yaptıktan sonra ışının bütün saydam cisme nasıl nüfuz ettiğini araştıracak ve böylece geri kalanları sırayla izleyerek anaklastiğin kendisine varacaktır. Bu çizgi şimdiye kadar birçok kişi tarafından boşuna aranmış olsa da, yöntemimizi kusursuz kullanan birini onun apaçık bilgisine ulaşmaktan alıkoyabilecek hiçbir şey görmüyorum.

Ama şimdi bütün örneklerin en soylusunu verelim. Biri kendine, insan aklının bilmeye yettiği bütün hakikatleri incelemeyi soru olarak koyarsa (sağduyuya ulaşmaya ciddi olarak çalışan herkesin bunu ömründe bir kez yapması gerektiğini düşünüyorum), verilen kurallar sayesinde hiçbir şeyin anlayıştan önce bilinemeyeceğini kesinlikle bulacaktır; çünkü öteki her şeyin bilgisi ona bağlıdır, tersi değil. Sonra arı anlayışın bilgisinin hemen ardından gelen her şeyi gözden geçirince, öteki şeyler arasında anlayıştan başka sahip olduğumuz bütün bilme araçlarını da sayacaktır; bunlar yalnızca iki tanedir: muhayyile ve his. Bu yüzden bütün çabasını bu üç bilme tarzını ayırt etmeye ve incelemeye verecektir. Hakikatin ya da yanlışın asıl anlamda yalnızca anlayışta bulunabileceğini, ama çoğu zaman kaynağını öteki ikisinden aldığını görünce, kendisini aldatabilecek her şeye, ondan sakınmak için dikkatle bakacaktır. İnsanlara açık olan, hakikate giden bütün yolları da, güvenilir olanı izlemek için tam olarak sayacaktır; çünkü bu yollar, yeterli bir sayımla hepsini kolayca bulamayacağı kadar çok değildir. Denememiş olanlara şaşırtıcı ve inanılmaz görünecek şey de şudur: Her bir nesne hakkında yalnızca belleği dolduran ya da süsleyen bilgileri, birinin gerçekten daha bilgili sayılmasını sağlayan bilgilerden ayırt eder etmez (bunu da kolayca başaracaktır), artık zihin ya da sanat eksikliğinden hiçbir şeyden habersiz kalmadığını, zihnini gerektiği gibi o şeye yöneltmesi koşuluyla, başka bir insanın bilip de kendisinin bilemeyeceği hiçbir şey bulunmadığını tamamen hissedecektir. Bu kural yüzünden araştırması yasaklanacak birçok şey çoğu zaman önüne konabilir; ama bunların insan zihninin bütün kavrayışını aştığını açıkça kavrayacağı için, kendini bu yüzden daha cahil saymayacaktır. Tersine, aranan şeyin kimse tarafından bilinemeyeceğini bilmesi, insaflı biriyse, merakına fazlasıyla yetecektir.

Ama zihnimiz neye gücü yettiği konusunda hep belirsizlik içinde kalmasın, yanlış ve gelişigüzel uğraşmasın diye, şeyleri tek tek bilmeye girişmeden önce, insan aklının hangi bilgilere yetenekli olduğunu ömürde bir kez özenle araştırmış olmak gerekir.

AT10.393

Atque haec regula necessario sequitur ex rationibus allatis ad secundam; neque tamen existimandum est, hanc nihil novi continere ad eruditionem promovendam, etsi nos tantum a rerum quarumdam disquisitione arcere videatur, non autem vllam veritatem exponere: quippe Tyrones quidem nihil aliud docet, quam ne operam perdant, eadem fere ratione, qua secunda. Sed illis, qui praecedentes septem regulas perfecte noverint, ostendit qua ratione possint in qualibet scientia sibi ipsis ita satisfacere, vt nihil vltra cupiant; nam quicumque priores exacte servaverit circa alicujus difficultatis solutionem, et tamen alicubi sistere ab hac jubebitur, tunc certo cognoscet se scientiam quaesitam nulla prorsus industria posse invenire, idque non ingenij culpa, sed quia obstat ipsius difficultatis natura, vel humana conditio. Quae cognitio non minor scientia est, quam illa quae rei ipsius naturam exhibet; et non ille videretur sanae mentis, qui vlterius curiositatem extenderet. Haec omnia vno aut altero exemplo illustranda sunt. Si, v. g., quaerat aliquis solius Mathematicae studiosus lineam illam, quam in Dioptrica anaclasticam vocant, in qua scilicet radij paralleli ita refringantur, vt omnes post refractionem se in vno puncto intersecent: facile quidem animadvertet, juxta regulas quintam et sextam, hujus lineae determinationem pendere a proportione, quam servant anguli refractionis ad angulos incidentiae; sed quia hujus indagandae non erit capax, cum non ad Mathesim pertineat, sed ad Physicam, hic sistere cogetur in limine, neque aliquid aget, si hanc cognitionem vel a Philosophis audire, vel ab experientia velit mutuari: peccaret enim in regulam tertiam. Ac praeterea haec propositio composita adhuc est et respectiva; atqui de rebus tantum pure simplicibus et absolutis experientiam certam haberi posse dicetur suo loco. Frustra etiam proportionem inter ejusmodi angulos aliquam supponet, quam omnium verissimam esse suspicabitur; tunc enim non amplius anaclasticam quaereret, sed tantum lineam, quae suppositionis suae rationem sequeretur. Si vero aliquis, non solius Mathematicae studiosus, sed qui, juxta regulam primam, de omnibus quae occurrunt veritatem quaerere cupiat, in eamdem difficultatem inciderit, vlterius inveniet, hanc proportionem inter angulos incidentiae et refractionis pendere ab eorumdem mutatione propter varietatem mediorum; rursum hanc mutationem pendere a modo, quo radius penetrat per totum diaphanum, atque hujus penetrationis cognitionem supponere illuminationis naturam etiam esse cognitam; denique ad illuminationem intelligendam sciendum esse, quid sit generaliter potentia naturalis, quod vltimum est in tota hac serie maxime absolutum. Hoc igitur postquam per intuitum mentis clare perspexerit, redibit per eosdem gradus, juxta regulam quintam; atque si statim in secundo gradu illuminationis naturam non possit agnoscere, enumerabit, per regulam septimam, alias omnes potentias naturales, vt ex alicujus alterius cognitione saltem per imitationem, de qua postea, hanc etiam intelligat; quo facto quaeret, qua ratione penetret radius per totum diaphanum; et ita ordine caetera persequetur, donec ad ipsam anaclasticam pervenerit. Quae etiamsi a multis frustra hactenus fuerit quaesita, nihil tamen video quod aliquem, nostra methodo perfecte vtentem, ab illius evidenti cognitione possit impedire. Sed demus omnium nobilissimum exemplum. Si quis pro quaestione sibi proponat, examinare veritates omnes, ad quarum cognitionem humana ratio sufficiat (quod mihi videtur semel in vita faciendum esse ab ijs omnibus, qui serio student ad bonam mentem pervenire), ille profecto per regulas datas inveniet nihil prius cognosci posse quam intellectum, cum ab hoc caeterorum omnium cognitio dependeat, et non contra; perspectis deinde illis omnibus quae proxime sequuntur post intellectus puri cognitionem, inter caetera enumerabit quaecumque alia habemus instrumenta cognoscendi praeter intellectum, quae sunt tantum duo, nempe phantasia et sensus. Omnem igitur collocabit industriam in distinguendis et examinandis illis tribus cognoscendi modis, vidensque veritatem proprie vel falsitatem non nisi in solo intellectu esse posse, sed tantummodo ab alijs duobus suam saepe originem ducere, attendet diligenter ad illa omnia a quibus decipi potest, vt caveat; et enumerabit exacte vias omnes quae hominibus patent ad veritatem, certam vt sequatur: neque enim tam multae sunt, quin facile omnes et per sufficientem enumerationem inveniat. Quodque mirum et incredibile videbitur inexpertis, statim atque distinxerit circa singula objecta cognitiones illas quae memoriam tantum implent vel ornant, ab ijs propter quas vere aliquis magis eruditus dici debet, quod facile etiam assequetur, sentiet omnino se nihil amplius ignorare ingenij defectu vel artis, neque quidquam prorsus ab alio homine sciri posse, cujus etiam non sit capax, modo tantum ad illud idem, vt par est, mentem applicet. Et quamvis multa saepe ipsi proponi possint, a quibus quaerendis per hanc regulam prohibebitur: quia tamen clare percipiet, illa eadem omnem humani ingenij captum excedere, non se idcirco magis ignarum esse arbitrabitur; sed hoc ipsum, quod sciet rem quaesitam a nemine sciri posse, si aequus est, curiositati suae sufficiet abunde. Atqui ne semper incerti simus, quid possit animus, neque perperam et temere laboret, antequam ad res in particulari cognoscendas nos accingamus: oportet semel in vita diligenter quaesivisse, quarumnam cognitionum humana ratio sit capax.

AT10.397Bunun daha iyi yapılabilmesi için, aynı ölçüde kolay olan şeyler arasında daha faydalı olanlar her zaman önce araştırılmalıdır.

Bu yöntem, mekanik sanatlar arasında başkalarının yardımına ihtiyaç duymayan, kendi aletlerinin nasıl yapılacağını kendileri öğreten sanatları taklit eder. Biri bunlardan birini, örneğin demirciliği yapmak isteseydi ve elinde hiçbir alet olmasaydı, başlangıçta örs yerine sert bir taş ya da kaba bir demir kütlesi kullanmak, çekiç yerine bir kaya almak, odun parçalarını kerpeten gibi kullanmak ve ihtiyaca göre bu türden başka şeyler toplamak zorunda kalırdı. Bunları hazırladıktan sonra da başkalarının kullanması için hemen kılıç, miğfer ya da demirden yapılan başka herhangi bir şey dövmeye kalkışmaz; her şeyden önce kendisine yarayacak çekiçleri, örsü, kerpetenleri ve geri kalan aletleri yapardı. Bu örnek bize şunu öğretir: Bu ilk adımlarda, sanatla hazırlanmış olmaktan çok zihnimizde doğuştan var gibi görünen birkaç kaba öğütten başka bir şey bulamayacağımıza göre, bunların yardımıyla hemen filozofların tartışmalarını sonuçlandırmaya ya da matematikçilerin düğümlerini çözmeye kalkışmamalıyız. Önce bunları, hakikati incelemek için daha gerekli olan başka her şeyi büyük bir özenle araştırmakta kullanmalıyız. Üstelik bunları bulmanın, geometride, fizikte ve öteki disiplinlerde genellikle sorulan herhangi bir soruyu çözmekten daha zor görünmesi için hiçbir sebep yoktur.

Ama burada insan bilgisinin ne olduğunu ve nereye kadar uzandığını araştırmaktan daha faydalı bir şey yoktur. Bu yüzden şimdi tam da bunu tek bir soruda topluyoruz ve bu sorunun, daha önce verilen kurallarla her şeyden önce incelenmesi gerektiğini düşünüyoruz. Hakikati azıcık seven herkesin bunu ömründe bir kez yapması gerekir, çünkü bu araştırmada bilmenin gerçek araçları ve bütün yöntem bulunur. Bana göre, birçoklarının yaptığı gibi tabiatın sırları, göklerin aşağıdaki bu şeyler üzerindeki etkisi, geleceğin önceden bildirilmesi ve benzerleri hakkında cüretle tartışıp da insan aklının bunları bulmaya yetip yetmediğini bir kez olsun araştırmamaktan daha akılsızca bir şey yoktur. Kendi içimizde hissettiğimiz zihnin sınırlarını belirlemek zor ya da çetin bir iş gibi görünmemelidir; çünkü dışımızda olan ve bize çok yabancı olan şeyler hakkında bile çoğu zaman yargıda bulunmaktan çekinmiyoruz. Bu evrende bulunan bütün şeyleri, her birinin zihnimizin incelemesine nasıl konu olduğunu anlamak için düşünceyle kuşatmak istemek de uçsuz bucaksız bir iş değildir. Çünkü hiçbir şey, sözünü ettiğimiz o sayımla belirli sınırlar içine alınamayacak ve birkaç başlık altında düzenlenemeyecek kadar çeşitli ya da dağınık olamaz. Bunu ortaya konan soruda deneyelim. Önce soruyla ilgili her şeyi iki kısma ayırıyoruz: Her şey ya bilgiye yetenekli olan bizlere ya da bilinebilecek olan şeylerin kendisine bağlanmalıdır. Bu ikisini ayrı ayrı ele alıyoruz.

Kendimizde, ilme yalnızca anlayışın yetenekli olduğunu, ama ona başka üç yetinin, yani hayal gücünün, hissin ve belleğin yardım edebileceğini ya da engel olabileceğini fark ediyoruz. Öyleyse bu yetilerin her birinin, sakınalım diye bize ne zararı, bütün imkânlarını kullanalım diye de ne faydası olabileceğini sırayla görmeliyiz.

AT10.397

Quod vt melius fiat, ex aeque facilibus, quae vtiliora sunt, semper priora quaeri debent. Haec methodus siquidem illas ex mechanicis artibus imitatur, quae non aliarum ope indigent, sed tradunt ipsaemet quomodo sua instrumenta facienda sint. Si quis enim vnam ex illis, ex. gr., fabrilem vellet exercere, omnibusque instrumentis esset destitutus, initio quidem vti cogeretur duro lapide, vel rudi aliqua ferri massa pro incude, saxum mallei loco sumere, ligna in forcipes aptare, aliaque ejusmodi pro necessitate colligere: quibus deinde paratis, non statim enses aut cassides, neque quidquam eorum quae fiunt ex ferro, in vsus aliorum cudere conaretur; sed ante omnia malleos, incudem, forcipes, et reliqua sibi ipsi vtilia fabricaret. Quo exemplo docemur, cum in his initijs nonnisi incondita quaedam praecepta, et quae videntur potius mentibus nostris ingenita, quam arte parata, poterimus invenire, non statim Philosophorum lites dirimere, vel solvere Mathematicorum nodos, illorum ope esse tentandum: sed ijsdem prius vtendum ad alia, quaecumque ad veritatis examen magis necessaria sunt, summo studio perquirenda; cum praecipue nulla ratio sit, quare difficilius videatur haec eadem invenire, quam vllas quaestiones ex ijs quae in Geometria vel Physica alijsque disciplinis solent proponi. At vero nihil hic vtilius quaeri potest, quam quid sit humana cognitio et quousque extendatur. Ideoque nunc hoc ipsum vnica quaestione complectimur, quam omnium primam per regulas jam ante traditas examinandam esse censemus; idque semel in vita ab vnoquoque ex ijs, qui tantillum amant veritatem, esse faciendum, quoniam in illius investigatione vera instrumenta sciendi et tota methodus continentur. Nihil autem mihi videtur ineptius, quam de naturae arcanis, caelorum in haec inferiora virtute, rerum futurarum praedictione, et similibus, vt multi faciunt, audacter disputare, et ne quidem tamen vnquam, vtrum ad illa invenienda humana ratio sufficiat, quaesivisse. Neque res ardua aut difficilis videri debet, ejus, quod in nobis ipsis sentimus, ingenij limites definire, cum saepe de illis etiam, quae extra nos sunt et valde aliena, non dubitemus judicare. Neque immensum est opus, res omnes in hac vniversitate contentas cogitatione velle complecti, vt, quomodo singulae mentis nostrae examini subjectae sint, agnoscamus; nihil enim tam multiplex esse potest aut dispersum, quod per illam, de qua egimus, enumerationem certis limitibus circumscribi atque in aliquot capita disponi non possit. Vt autem hoc experiamur in quaestione proposita, primo, quidquid ad illam pertinet, in duo membra dividimus: referri enim debet, vel ad nos qui cognitionis sumus capaces, vel ad res ipsas, quae cognosci possunt; quae duo separatim discutimus. Et quidem in nobis advertimus, solum intellectum esse scientiae capacem; sed a tribus alijs facultatibus hunc juvari posse vel impediri, nempe ab imaginatione, sensu, et memoria. Videndum est igitur ordine, quid singulae ex his facultatibus obesse possint, vt caveamus; vel prodesse, vt omnes illarum copias impendamus.

AT10.399Böylece bu kısım, bir sonraki önermede gösterileceği gibi, yeterli bir sayımla tartışılmış olacaktır.

Sonra şeylerin kendisine geçmeliyiz; bunlara yalnızca anlayışın onlara ulaştığı ölçüde bakılmalıdır. Bu anlamda onları en yalın tabiatlara ve karmaşık, yani bileşik tabiatlara ayırıyoruz. Yalın tabiatlar ya ruhanî ya cismanî olabilir ya da her ikisine ait olabilir, başka türlü olamaz. Bileşik olanlardan ise bazılarının öyle olduğunu anlayış, onlar hakkında bir şey belirlemeye karar vermeden önce deneyimle bulur; bazılarını ise kendisi birleştirir. Bütün bunlar on ikinci önermede daha geniş biçimde açıklanacaktır. Orada, anlayışın birleştirdiği bu son türden şeyler dışında hiçbir şeyde yanlışlık olamayacağı ispatlanacaktır. Bu yüzden bunları da ikiye ayırıyoruz: En yalın ve kendiliğinden bilinen tabiatlardan çıkarılanlar ki bunları sonraki kitabın tamamında ele alacağız; ve şeyin kendisinde bileşik olduklarını deneyimle bulduğumuz başka şeyleri de önceden varsayanlar ki bunların açıklanmasına üçüncü kitabın tamamını ayırıyoruz.

Bütün incelemede, insanlara hakikatin bilgisine açık olan bütün yolları öyle titizlikle izlemeye ve öyle kolay göstermeye çalışacağız ki, bu yöntemin tamamını iyice öğrenen herkes, zihni ne kadar orta hâlli olursa olsun, bu yolların hiçbirinin kendisine başkalarından daha kapalı olmadığını ve artık zihin ya da sanat eksikliğinden hiçbir şeyden habersiz kalmadığını görecektir.

AT10.399

Atque ita haec pars per sufficientem enumerationem erit discussa, vt ostendetur in sequenti propositione. Veniendum deinde ad res ipsas, quae tantum spectandae sunt prout ab intellectu attinguntur; quo sensu dividimus illas in naturas maxime simplices, et in complexas sive compositas. Ex simplicibus nullae esse possunt, nisi vel spirituales, vel corporeae, vel ad vtrumque pertinentes; denique ex compositis alias quidem intellectus tales esse experitur, antequam de ijsdem aliquid determinare judicet; alias autem ipse componit. Quae omnia fusius exponentur in duodecima propositione, vbi demonstrabitur falsitatem nullam esse posse, nisi in his vltimis quae ab intellectu componuntur: quas idcirco adhuc distinguimus in illas, quae ex simplicissimis naturis et per se cognitis deducuntur, de quibus in toto sequenti libro tractabimus; et illas, quae alias etiam praesupponunt, quas a parte rei compositas esse experimur, quibus exponendis tertium librum integrum destinamus. Et quidem in toto Tractatu conabimur vias omnes, quae ad cognitionem veritatis hominibus patent, tam accurate persequi et tam faciles exhibere, vt quicumque hanc totam methodum perfecte didicerit, quantumvis mediocri sit ingenio, videat tamen nullas omnino sibi potius quam caeteris esse interclusas, nihilque amplius se ignorare ingenij defectu vel artis.

Tersine, zihnini bir şeyin bilgisine her yönelttiğinde, ya onu tamamen bulacak; ya onun, kendi elinde olmayan bir deneye bağlı olduğunu açıkça görecek ve bu yüzden orada durmak zorunda kalsa da zihnini suçlamayacak; ya da son olarak aranan şeyin insan zihninin bütün kavrayışını aştığını ispatlayacak ve bu yüzden kendini daha cahil saymayacaktır. Çünkü tam da bunu bilmek, başka herhangi bir şeyi bilmekten daha az bir ilim değildir.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…