Kavram
Veritas
- Yunanca
- ἀλήθεια (alētheia); τὸ ἀληθές
- Latince
- veritas; verum
- Almanca
- die Wahrheit; das Wahre
- Fransızca
- la vérité; le vrai
- İngilizce
- truth
- Türkçe
- hakikat; doğru
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte doğru söylemek, yalanın karşıtı. Akademik tartışmada: kavranabilir olup olmadığı tartışılan şey (Arkesilaos, Karneades: hiçbir şey kavranamaz, bilge yalnız doğruyu arar). Augustinus'ta: bulunabilen, ruhun içinde aydınlatan, en sonunda Tanrı'yla özdeş hakikat.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 45 | Cicero | Akademik bilge doğruyu arar, ama kavranamayana onay vermez | Cicero, Lucullus |
| 386 | Augustinus | Mutluluk hakikati aramakla mı bulmakla mı? Akademiklere karşı hakikatin bulunabilirliği | Augustinus, Contra Academicos I–III |
| 386–387 | Augustinus | veritas ile verum ayrımı; hakikat yok olamaz, doğrular hakikat sayesinde doğrudur; yanlışlık doğruya benzerlikte barınır; ruh hakikatin dayanağıdır | Augustinus, Soliloquia I 27–30; II 2–21 |
| 389 | Augustinus | anlaşılan şeyler hakkında zihnin içinde danıştığı hakikat; iç insanda oturan Mesih, tek öğretmen | Augustinus, De magistro 11–14 |
| 389–391 | Augustinus | aklın üstündeki değişmez kanun (30–31); Oğul, Bir'e tam benzeyen Hakikat (36); şüphe edenin bile içinde taşıdığı doğru: "Dışarı gitme, kendine dön" (39) | Augustinus, De vera religione |
Dönüşüm: önermenin niteliğinden, bilgenin aradığı şeye; oradan Tanrı'nın adına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀλήθεια (alētheia); τὸ ἀληθές | "Gizlenmemişlik" diye de okunan kelime; Stoacılarda alētheia (bütün doğru bilgilerin toplamı) ile to alēthes (tek tek doğru önerme) ayrılır (Sextus, Adv. math. 7.38). |
| Latince | veritas; verum | verus "gerçek, doğru" sıfatından. verum tek tek doğru olan (önerme, görüntü), veritas doğruluğun kendisi ve doğruların bütünü. Cicero'da Akademik tartışmanın konusu; Augustinus'ta en sonunda Tanrı'nın adı (Conf. 10; De lib. arb. 2). |
| Almanca / Fransızca | Wahrheit / vérité | |
| İngilizce | truth |
Türkçe karşılığı
hakikat; doğru. gerçek: hem verum hem realitas için kullanıldığından bilgi kuramındaki ayrımı bulandırır. doğruluk: önermenin niteliği için uygun, ama Augustinus'un aradığı ve sevdiği veritas'ı karşılamaz. Tercih: veritas "hakikat", verum "doğru"; veri simile "doğruya benzeyen" (probabile).
"Doğru" önermeye, "hakikat" aranan ve sahip olunan şeye işaret eder. Augustinus'ta ikisi ayrılmaz: tek tek doğruların doğruluğu, değişmeyen bir hakikatten gelir.
Atıf ve kaynak notu
Heidegger'in alētheia okuması ("gizlenmemişlik") Latince veritas'a geriye yansıtılmamalıdır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hakikati, hakikat, hakikatin, Hakikatin, hakikate, Hakikat
Metinlerde işaretlendiği yerler
68 yer · 67 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.5
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine14
- Augustinus, Düzen Üzerine1.6
- Augustinus, İç Konuşmalar1
- Augustinus, Diyalektik Üzerine1
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine7
- Augustinus, Musiki Üzerine27
- Augustinus, Öğretmen Üzerine8
- Augustinus, Hür İrade Üzerine2
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine1
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine1
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine3
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine1
- Augustinus, İki Ruh Üzerine7
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine3
- Augustinus, Yalan Üzerine1
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_20
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerinepr_2
- Augustinus, İtiraflar1.6
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine40
- Augustinus, Teslis Üzerine41
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.9
- Augustinus, Tanrı Devleti1.3
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)22
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine5
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine15
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.881_2
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.915
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.969_2
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.997_2
- Augustinus, Yalana Karşı1
- Augustinus, Tashihler1.4.1
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.M4
- Boethius, Teslis Üzerine5
- Boethius, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh Ulûhiyete Cevherce mi Yüklenir1
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşıpr~2
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_3
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.277_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.299
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.415
- Boethius, Kategorik Kıyaslara GirişPL64.767
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.877_2
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1181
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1045
- Boethius, Aritmetik Üzerinepr_2
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1167
- Pseudo-Dionysios Areopagites, Dionysios Külliyatıs077
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.37_2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.6
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.15
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerinepr
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_7
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.18_2
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine2.28
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.397
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi1
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları2
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri142
- Nietzsche, Şen İlimFW-344
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-Vorrede
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-Vorrede-2
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Sprueche-4
- Nietzsche, DeccalAC-Vorwort
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Vorwort-3
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-1878-Vorrede MA-1
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-Vorrede-3.1