Augustinus
Lütuf ve Hür İrade Üzerine
De gratia et libero arbitrio
PL44.8811. İnsanın hür iradesini, bizi Tanrı'ya çağıran ve kötü liyakatlerimizden kurtaran, ebedî hayata ulaştıracak iyi liyakatleri kazanmamızı sağlayan Tanrı lütfunu inkâr etmeye cüret edecek ve onu ortadan kaldırmaya çalışacak kadar öven ve savunan kimseler yüzünden, Rab'bin bize lütfettiği ölçüde, şimdiye dek çok şey tartıştık ve yazıya geçirdik. Ama bazıları da Tanrı lütfunu insanın hür iradesini inkâr edecek biçimde savunuyor ya da lütuf savunulunca hür iradenin inkâr edildiğini sanıyor. Bu yüzden kardeş Valentinus, seni ve seninle birlikte Tanrı'ya kulluk edenleri, karşılıklı sevginin de zorlamasıyla bu konuda size bir şeyler yazmayı üstlendim. Çünkü topluluğunuzdan olup oradan yanımıza gelen ve bu yazıyı da kendileriyle gönderdiğimiz bazı kimseler, kardeşlerim, bu mesele yüzünden aranızda anlaşmazlıklar olduğunu bana bildirdiler.
Sevgili kardeşlerim, bu sorunun karanlığı sizi sarsmasın diye önce şunu öğütlerim: Anladığınız şeyler için Tanrı'ya şükredin. Zihninizin henüz ulaşamadığı ne varsa, aranızdaki barışı ve sevgiyi koruyarak anlayabilmek için Rab'be dua edin. O sizi henüz anlamadığınız şeylere ulaştırana kadar da ulaşabildiğiniz yerde yürüyün. Havari Pavlus bunu öğütler: Henüz yetkin olmadığını söyledikten biraz sonra "Öyleyse yetkin olan hepimiz böyle düşünelim" der; yani bize yetecek yetkinliğe henüz ulaşmamış olduğumuzu bilecek kadar yetkin olalım demek ister. Ardından hemen ekler: "Başka türlü düşündüğünüz bir şey varsa, Tanrı onu da size açacaktır. Ama ulaştığımız yerde yürüyelim." Çünkü ulaştığımız yerde yürürsek, henüz ulaşmadığımız yere de ulaşabiliriz; yeter ki Tanrı'nın şimdiden açtıklarını bırakmayalım. Başka türlü düşündüğümüz bir şey varsa onu da Tanrı bize açar.
CAPUT PRIMUM. — 1. Propter eos qui hominis liberum arbitrium sic praedicant et defendunt, ut Dei gratiam qua vocamur ad eum et a nostris malis meritis liberamur, et per quam bona merita comparamus quibus ad vitam pervenimus aeternam, negare audeant et conentur auferre, multa jam disseruimus, litterisque mandavimus, quantum nobis Dominus donare dignatus est. Sed quoniam sunt quidam, qui sic gratiam Dei defendunt, ut negent hominis liberum arbitrium; aut quando gratia defenditur, negari existiment liberum arbitrium; hinc aliquid scribere ad vestram Charitatem, Valentine frater, et caeteri qui simul Deo servitis compellente mutua charitate curavi. Nuntiatum est enim mihi de vobis, fratres, ab aliquibus qui in vestra congregatione sunt, et ad nos inde venerunt, per quos et ista direximus, quod de hac re dissensiones in vobis sint. Itaque, dilectissimi, ne vos perturbet hujus quaestionis obscuritas, moneo vos primum, ut de iis quae intelligitis, agatis Deo gratias: quidquid est autem quo pervenire nondum potest vestrae mentis intentio, pacem inter vos et charitatem servantes, a Domino ut intelligatis orate; et donec vos ipse perducat ad ea quae nondum intelligitis, ibi ambulate quo pervenire potuistis. Hoc admonet apostolus Paulus, qui cum dixisset nondum se esse perfectum, paulo post ait, Quotquot ergo perfecti hoc sapiamus; id est, ita nos esse perfectos, ut nondum ad perfectionem quae nobis sufficit venerimus: continuoque subjunxit, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus (Philipp. iii, 12-16). Ambulando quippe in quod pervenimus, et quo nondum pervenimus pervenire poterimus, Deo nobis revelante si quid aliter sapimus, si ea quae jam revelavit non relinquamus.
PL44.881_22. Tanrı kutsal Yazıları aracılığıyla bize insanda hür irade bulunduğunu açmıştır. Bunu nasıl açtığını size insan sözüyle değil, Tanrı sözüyle hatırlatıyorum. Önce şu: Tanrı buyrukları, eğer insanın, onları yerine getirip vaat edilen ödüllere ulaşmasını sağlayacak bir hür iradesi olmasaydı, ona hiçbir fayda sağlamazdı. İnsanın bilgisizliği bahane edememesi için verilmişlerdir. Nitekim Rab İncil'de Yahudiler için şöyle der: "Gelip onlarla konuşmasaydım, günahları olmazdı; ama şimdi günahları için bahaneleri yoktur." Hangi günahtan söz ediyor? Bunları söylediği sırada onların işleyeceğini önceden bildiği o büyük günahtan, yani kendisini öldürecek olmalarından başka hangisinden? Çünkü Mesih ten olarak onlara gelmeden önce de hiç günahları yok değildi. Elçi de şöyle der: "Tanrı'nın gazabı, hakikati haksızlık içinde tutan insanların her türlü dinsizliğine ve haksızlığına karşı gökten açılıyor. Çünkü Tanrı hakkında bilinebilecek olan onlarda apaçıktır; Tanrı onu kendilerine açıkça göstermiştir. O'nun görünmeyen nitelikleri, dünyanın yaratılışından beri yapılmış şeyler aracılığıyla anlaşılıp görülür; O'nun ebedî gücü ve tanrılığı da öyle. Böylece mazeretleri kalmaz."
CAPUT II. — 2. Revelavit autem nobis per Scripturas suas sanctas, esse in homine liberum voluntatis arbitrium. Quomodo autem revelaverit, commemoro vos, non humano eloquio, sed divino. Primum, quia ipsa divina praecepta homini non prodessent, nisi haberet liberum voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia perveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de ignorantia non haberet: sicut Dominus dicit in Evangelio de Judaeis. Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo (Joan. xv, 22). De quo peccato dicit, nisi de illo magno, quod praesciebat eorum futurum quando ista dicebat, id est, quo eum fuerant occisuri? Neque enim nullum habebant peccatum, antequam Christus venisset in carne ad eos. Item dicit Apostolus: Revelatur ira Dei de caelo in omnem impietatem et injustitiam hominum eorum, qui veritatem in iniquitate detinent: quia quod notum est Dei, manifestum est in illis; Deus enim illis manifestavit. Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas, ut sint inexcusabiles (Rom. i, 18-20).
PL44.883"Mazeretleri kalmaz" derken, insan kibrinin dilinden düşürmediği şu mazereti kastetmez de neyi kasteder: "Bilseydim yapardım; bilmediğim için yapmadım" ya da "Bilsem yaparım; bilmediğim için yapmıyorum." Buyruk verildiğinde, yani günah işlememenin bilgisi açıkça gösterildiğinde, onların bu mazereti ellerinden alınır.
3. Ama bazı insanlar Tanrı'nın kendisini bahane ederek mazeret bulmaya çalışırlar. Havari Yakup onlara şöyle der: "Denenen kimse 'Tanrı tarafından deneniyorum' demesin. Çünkü Tanrı kötülüklerle denenmez, kendisi de kimseyi denemez. Herkes kendi arzusuna kapılıp aldanarak denenir. Sonra arzu gebe kalınca günah doğurur, günah da olgunlaşınca ölümü doğurur." Süleyman'ın Özdeyişler kitabı da Tanrı'yı bahane ederek mazeret bulmak isteyenlere şöyle cevap verir: "İnsanın akılsızlığı yollarını bozar; o ise yüreğinde Tanrı'yı suçlar." Sirak kitabı da şöyle der: "'Rab yüzünden yoldan çıktım' deme, çünkü O'nun nefret ettiği şeyleri yapmamalısın. 'Beni O saptırdı' deme, çünkü O'nun günahkâr bir adama ihtiyacı yoktur. Rab her iğrençlikten nefret eder; kendisinden korkanlar da onu sevmez. O başlangıçta insanı yarattı ve onu kendi kararının eline bıraktı. İstersen buyrukları tutarsın ve sadakatle O'nun hoşuna giderek yaşarsın. Önüne ateşi ve suyu koydu; hangisini istersen elini ona uzat. İnsanın önünde hayat ve ölüm vardır; hangisini beğenirse o verilecektir." İşte, insan iradesinin hür seçiminin apaçık ifade edildiğini görüyoruz.
4. Tanrı'nın bunca yerde bütün buyruklarının tutulmasını ve yerine getirilmesini emretmesi ne anlama gelir? Hür irade yoksa nasıl emredebilir? Mezmur'un sözünü ettiği, iradesi Rab'bin kanununda olan o mesut adama ne demeli? Bu, insanın kanunda kendi iradesiyle durduğunu yeterince göstermiyor mu? Sonra, iradeye adeta doğrudan hitap eden bunca buyruk var: "Kötülüğe yenilme" gibi; ve benzerleri: "Anlayışı olmayan at ve katır gibi olmayın"; "Annenin öğütlerini reddetme"; "Kendi gözünde bilge olma"; "Rab'bin terbiyesinden geri durma"; "Kanunu ihmal etme"; "Yoksula iyilik etmekten kaçınma"; "Dostuna kötülük hazırlama"; "Aldatıcı kadına kulak verme"; "İyi davranmak için anlamak istemedi"; "Terbiyeyi kabul etmek istemediler." Tanrı sözünün eski kitaplarındaki böyle sayısız ifade, insan iradesinin hür seçiminden başka neyi gösterir?
İncil'lerin ve Elçilerin yeni kitaplarında da başka ne gösterilir? "Yeryüzünde kendinize hazineler biriktirmeyin"; "Bedeni öldürenlerden korkmayın"; "Ardımdan gelmek isteyen kendini inkâr etsin"; "Yeryüzünde iyi niyetli insanlara barış" denir. Havari Pavlus da şöyle der: "İstediğini yapsın; evlenirse günah işlemez. Ama yüreğinde kararlı olan, zorunluluk altında olmayıp kendi iradesine hâkim olan ve bakire kızını öyle tutmaya yüreğinde karar veren iyi eder." Yine şöyle der: "Bunu isteyerek yapıyorsam ödülüm vardır." Bir başka yerde de:
Quomodo dicit inexcusabiles, nisi de illa excusatione qua solet dicere humana superbia, Si scissem, fecissem; ideo non feci, quia nescivi? aut, Si scirem, facerem; ideo non facio, quia nescio? Haec eis excusatio tollitur, quando praeceptum datur, vel scientia non peccandi manifestatur. 3. Sed sunt homines qui etiam de ipso Deo se excusare conantur, quibus dicit apostolus Jacobus: Nemo cum tentatur, dicat, Quoniam a Deo tentor. Deus enim intentator malorum est: ipse autem neminem tentat. Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus: deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem (Jacobi i, 13-15). Item de ipso Deo se excusare volentibus, respondet liber Proverbiorum Salomonis: Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo. ((Prov. XIX, 3). Et liber Ecclesiasticus dicit: Ne dixeris, Quia propter Dominum recessi: quae enim odit non facias. Ne dixeris, Quia ipse me induxit: non enim opus habet viro peccatore. Omne exsecramentum odit Dominus, et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio fecit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque volueris extende manum tuam. In conspectu hominis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei (Eccli. XV, 11-18). Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus (Psal. I, 2)? nonne satis indicat voluntate sua hominem in lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo (Rom. XII, 21): et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus (Psal. xxxi, 9); et, Noli repellere consilia matris tuae (Prov. I, 8); et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabricare in amicum tuum mala (Id. III,7, 11, 27, 29); et, Noli intendere fallaci mulieri (Id. v, 2); et, Noluit intelligere ut bene ageret (Psal. XXXV. 4); et, Noluerunt accipere disciplinam (Prov. i, 29): et innumerabilia talia in veteribus Libris divinorum eloquiorum quid ostendunt, nisi liberum arbitrium voluntatis humanae? In Libris etiam novis evangelicis et apostolicis quid aliud ostenditur, ubi dicitur, Nolite vobis condere thesauros in terra (Matth. VI, 19); et, Nolite timere eos qui occidunt corpus (Id. x, 28); et, Qui vult venire post me, abneget semetipsum (Id. xvi, 24); et, Pax in terra hominibus bonae voluntatis (Luc. ii, 14): et quod dicit apostolus Paulus, Quod vult faciat, non peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit (I Cor. VII, 36, 37). Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo (Id. IX, 17): et alio loco, Sobrii
PL44.883_2"Doğruluğa dönüp ayılın, günah işlemeyin"; yine: "Yapmaya gönüllü olduğunuz gibi, tamamlamaya da gönüllü olun." Timoteos'a da şöyle der: "Mesih'e karşı şımarınca evlenmek isterler"; başka bir yerde: "Mesih İsa'da dindarca yaşamak isteyen herkes zulüm görecektir"; yine Timoteos'a: "Sendeki lütfu ihmal etme." Filimon'a da: "İyiliğin zorunluluktan değil, gönülden olsun." Kölelere de efendilerine iyi niyetle, gönülden hizmet etmelerini öğütler. Yakup da şöyle der: "Aldanmayın kardeşlerim; Rabbimiz İsa Mesih'in imanını kişi ayrımı yaparak taşımayın"; ve: "Birbirinizi çekiştirmeyin." Yuhanna da mektubunda: "Dünyayı sevmeyin" der; bunun gibi başkaları da vardır. Demek ki "Şunu yapma, bunu yapma" denen ve Tanrı öğütlerinde bir şeyi yapmak ya da yapmamak için iradenin işi istenen her yerde, irade hürlüğü yeterince gösterilmiş olur. Öyleyse kimse yüreğinde Tanrı'yı suçlamasın; günah işlediğinde herkes kendini suçlu bilsin. Tanrı'ya uygun bir şey yaptığında da bunu kendi iradesinden ayırmasın. Çünkü iyi iş, ancak insan onu isteyerek yaptığında iyi iş diye anılır ve iyi işin ödülü ancak o zaman, "Herkese işlerine göre karşılık verecek" denen Tanrı'dan beklenir.
5. Tanrı'nın buyruklarını bilenlerin, insanların bilgisizlikten öne sürmeye alışık oldukları mazereti kalmaz. Ama Tanrı'nın kanununu bilmeyenler de cezasız kalmayacaktır. "Çünkü kanunsuz günah işleyenler kanunsuz mahvolacak, kanun altında günah işleyenler kanunla yargılanacaktır." Bana öyle geliyor ki Elçi bunu, günahları içinde kanunu bilmeyenlerin bilenlerden daha kötü bir akıbete uğrayacağını anlatmak için söylemiş değildir. Mahvolmak yargılanmaktan daha kötü görünür ama. Ne var ki Pavlus burada Yahudilerden ve putperestlerden söz etmektedir: Bunlar kanunsuzdur, ötekiler ise kanunu almıştır. Peki, kanun altında günah işleyen Yahudiler Mesih'e iman etmedikleri hâlde mahvolmayacaklar demeye kim cesaret edebilir? Onlar için "kanunla yargılanacaklar" denmiştir, ama Mesih'e iman olmadan kimse kurtulamaz; bu yüzden mahvolacak biçimde yargılanacaklar demektir. Tanrı'nın kanununu bilmeyenlerin durumu bilenlerinkinden daha kötü olsaydı, Rab'bin İncil'deki şu sözü nasıl doğru olurdu: "Efendisinin isteğini bilmeyen ve dayağı hak eden işler yapan köle az dayak yiyecek; efendisinin isteğini bilen ve dayağı hak eden işler yapan köle ise çok dayak yiyecek"? İşte burada, bilerek günah işleyenin bilmeden işleyenden daha ağır günah işlediğini gösteriyor.
estote juste, et nolite peccare (Id, xv, 54): et iterum, Ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit et perficiendi (II Cor. VIII, 11). Et ad Timotheum dicit, Cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere volunt (I Tim. v, 11): et alibi, Sed et omnes qui pie volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem patientur (II Tim. III, 12): et ipsi Timotheo, Noli negligere gratiam quae in te est (I Tim. IV, 14). Et ad Philemonem: Ne bonum tuum velut ex necessitate esset, sed ex voluntate (Philem. i). Servos etiam ipsos monet, ut dominis suis ex animo serviant cum bona voluntate (Ephes. VI, 6). Item Jacobus, Nolite itaque errare, fratres mei, et nolite in personarum acceptione habere fidem Domini nostri Jesu Christi (Jacobi II, 1): et, Nolite detrahere de alterutro (Id. IV, 11). Item Joannes in Epistola sua, Nolite diligere mundum (I Joan. ii, 15): et caetera hujusmodi. Nempe ubi dicitur, Noli hoc, et noli illud, et ubi ad aliquid faciendum vel non faciendum in divinis monitis opus voluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. Nemo ergo Deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat. Neque cum aliquid secundum Deum operatur, alienet hoc a propria voluntate. Quando enim volens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo, de quo dictum est, Qui reddet unicuique secundum opera sua (Matth. xvi, 27). CAPUT III. — 5. Qui ergo noverunt divina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent homines habere de ignorantia. Sed nec ipsi sine poena erunt, qui legem Dei nesciunt. Qui enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt: qui autem in lege peccaverunt, per legem judicabuntur (Rom. II, 12). Quod mihi non videtur Apostolus ita dixisse, tanquam pejus aliquid significaverit esse passuros, qui legem nesciunt in peccatis suis, quam illos qui sciunt. Pejus enim videtur esse perire, quam judicari: sed cum hoc de Gentibus et de Judaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt; quis audeat dicere Judaeos qui in lege peccant, non esse perituros, cum in Christum non crediderint; quandoquidem de illis dictum est, per legem judicabuntur? Sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita judicabuntur ut pereant. Nam si pejor est conditio nescientium quam scientium legem Dei, quomodo verum erit quod Dominus in Evangelio ait, Servus qui nescit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit pauca: servus autem qui scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multa (Luc. XII, 47, 48)? Ecce ubi ostendit gravius peccare hominem scientem quam nescientem. Nec tamen ideo confugiendum
PL44.885Yine de bu yüzden, herkes kendine orada mazeret arasın diye bilgisizliğin karanlığına sığınılmamalıdır. Çünkü bilmemiş olmak başka, bilmek istememiş olmak başkadır. "İyi davranmak için anlamak istemedi" denilen kişide suçlanan şey iradedir. Bilmek istemeyenlerin değil de sırf bilmeyenlerin bilgisizliği bile hiç kimseyi, neye iman edeceğini hiç işitmediği için iman etmedi diye ebedî ateşte yanmaktan kurtaracak kadar mazur göstermez; belki daha hafif yanmasını sağlar. Boşuna denmemiştir: "Seni tanımayan milletlerin üzerine gazabını dök." Elçi de şöyle der: "Tanrı'yı tanımayanlardan öç almak üzere alevli ateş içinde geldiğinde." Ama bu bilgiye de sahip olalım ve hiç kimse "Bilmiyordum, işitmedim, anlamadım" demesin diye insan iradesine şöyle hitap edilir: "Anlayışı olmayan at ve katır gibi olmayın." Oysa hakkında şöyle denen kişi daha kötü görünür: "İnatçı köle sözle düzelmez; anlasa bile itaat etmez." Ama insan "Buyrulanı yapamıyorum, çünkü arzuma yeniliyorum" dediğinde artık bilgisizlikten mazeret bulamaz, yüreğinde Tanrı'yı da suçlamaz; kendi kötülüğünü kendinde tanır ve bunun acısını duyar. Yine de Elçi ona şöyle der: "Kötülüğe yenilme, kötülüğü iyilikle yen." "Yenilme" denen kişinin iradesinin hür seçimine hitap edildiğinde şüphe yoktur. Çünkü istemek ve istememek, iradenin kendine aittir.
6. Ama hür iradenin savunulması için kullanılan bu bütün Tanrı tanıklıkları ve şüphesiz pek çok olan başkaları öyle anlaşılmasın ki dindar bir hayat ve ebedî ödülün borçlu olunduğu iyi bir yaşayış için Tanrı'nın yardımına ve lütfuna yer kalmasın. Zavallı insan da iyi yaşadığı ve iyi işler yaptığı zaman, daha doğrusu öyle yaptığını sandığı zaman, Rab'de değil de kendinde övünmeye ve doğru yaşama ümidini kendi üzerine kurmaya cüret etmesin. Yoksa peygamber Yeremya'nın şu lâneti peşine düşer: "Ümidini insana bağlayan, kendi kolunun tenini güçlendiren ve yüreği Rab'den uzaklaşan adama lânet olsun." Kardeşlerim, peygamberin bu tanıklığını anlayın. Peygamber "Ümidini kendine bağlayan adama lânet olsun" demediği için, "Ümidini insana bağlayan adama lânet olsun" sözünün, kimse ümidini başka bir insana değil, kendine bağlasın diye söylendiği sanılabilirdi. İşte insanı ümidini kendine de bağlamaması için uyardığını göstermek üzere, "Ümidini insana bağlayan adama lânet olsun" dedikten hemen sonra "ve kendi kolunun tenini güçlendiren" diye ekledi. Kolu, iş görme gücü yerine koydu; ten adıyla da insanın kırılganlığı anlaşılmalıdır. Demek ki kendi kolunun tenini güçlendiren kişi, kırılgan ve zayıf, yani insanî gücün iyi işler yapmaya kendisine yettiğini sanan ve Rab'den yardım beklemeyen kişidir. Bu yüzden şunu ekledi: "ve yüreği Rab'den uzaklaşan."
Pelagiusçu sapkınlık da böyledir; eski değil, çok da uzun olmayan bir süre önce ortaya çıkmıştır. Bu sapkınlığa karşı uzun süre tartışıldıktan sonra zorunluluk, en sonunda iş piskopos meclislerine kadar vardı. Onlardan da hepsini değil ama bir kısmını okumanız için size gönderdim. Öyleyse iyi iş yapmak için ümidimizi insana bağlamayalım, kolumuzun tenini güçlendirmeyelim, yüreğimiz Rab'den uzaklaşmasın; O'na şöyle desin: "Yardımcım ol, beni bırakma, beni küçümseme, kurtarıcım Tanrı!"
est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. Voluntas quippe in eo arguitur, de quo dicitur, Noluit intelligere ut bene ageret (Psal. XXXV, 4). Sed et illa ignorantia quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tanquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audivit omnino quid crederet; sed fortasse ut mitius ardeat. Non enim sine causa dictum est, Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt (Psal. LXXVIII, 6): et illud quod ait Apostolus, Cum venerit in flamma ignis dare vindictam in eos qui ignorant Deum (II Thess. i, 8). Verumtamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque, Nescivi, non audivi, non intellexi; voluntas convenitur humana, ubi dicitur, Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus (Psal. XXXI, 9): quamvis pejor appareat, de quo dictum est, Verbis non emendabitur servus durus; si enim intellexerit, non obaudiet (Prov. XXIX, 19). Quando autem dicit homo, Non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea vincor: jam quidem de ignorantia non habet excusationem, nec Deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet; cui tamen dicit Apostolus, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum (Rom. xii, 2t). Et utique cui dicitur, Noli vinci, arbitrium voluntatis ejus sine dubio convenitur. Velle enim et nolle propriae voluntatis est. CAPUT IV. — 6. Sed metuendum est ne ista omnia divina testimonia, et quaecumque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione liberi arbitrii, sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur; et audeat miser homo, quando bene vivit et bene operatur, vel potius bene vivere et bene operari sibi videtur, in se ipso, non in Domino gloriari, et spem recte vivendi in se ipso ponere, ut sequatur eum maledictum Jeremiae prophetae dicentis, Maledictus homo qui spem habet in homine, et firmat carnem brachii sui, et a Domino discedit cor ejus (Jerem. XVII, 5). Intelligite, fratres, hoc propheticum testimonium. Quia enim non dixit propheta, Maledictus homo qui spem habet in se ipso; posset alicui videri ideo dictum esse, Maledictus homo qui spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. Ut ergo ostenderet sic se admonuisse hominem, ut nec in se ipso haberet spem; propterea cum dixisset, Maledictus homo qui spem habet in homine, mox addidit, et firmat carnem brachii sui. Brachium pro potentia posuit operandi. In nomine autem carnis intelligenda est humana fragilitas. Ac per hoc firmat carnem brachii sui, qui potentiam fragilem atque invalidam, id est humanam, sibi sufficere ad bene operandum putat, nec adjutorium sperat a Domino. Propterea subjecit, et a Domino discedit cor ejus. Talis est haeresis Pelagiana, non antiqua, sed ante non multum tempus exorta: contra quam haeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia novissima necessitate perventum est; unde vobis, non quidem omnia, sed tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem brachii nostri: nec a Domino discedat cor nostrum; sed ei dicat, Adjutor meus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus (Psal. XXVI, 9).
PL44.885_27. Bu yüzden sevgili kardeşlerim, kutsal Yazıların yukarıdaki tanıklıklarıyla iyi yaşamak ve doğru davranmak için insanda hür irade bulunduğunu ispat ettiğimiz gibi, onsuz hiçbir iyilik yapamayacağımız Tanrı lütfu konusunda da Tanrı'nın tanıklıklarının neler olduğuna bakalım. Önce sizin kendi yaşama tarzınız hakkında bir şey söyleyeyim. Evlilik hazzını küçümsemeseydiniz, perhizkâr yaşadığınız bu topluluk sizi bir araya getirmezdi. Rab buna dair konuşurken öğrencileri "Erkeğin karısıyla durumu buysa evlenmek iyi değil" deyince onlara şu cevabı verdi: "Bu sözü herkes kavrayamaz, ancak kendilerine verilmiş olanlar kavrar." Elçi, "Kendini tut" diyerek Timoteos'un hür iradesini teşvik etmedi mi? Bu konuda iradenin gücünü de "zorunluluk altında olmayıp bakire kızını koruma konusunda kendi iradesine hâkim olan" derken gösterir. Yine de "Bu sözü herkes kavrayamaz, ancak kendilerine verilmiş olanlar kavrar." Kendilerine verilmemiş olanlar ya istemezler ya da istediklerini yerine getirmezler. Kendilerine verilmiş olanlar ise istediklerini yerine getirecek biçimde isterler. Şu hâlde herkesin kavrayamadığı bu söz bazılarınca kavranıyorsa, bu hem Tanrı'nın armağanı hem de hür iradedir.
8. Evlilik iffeti konusunda da Elçi elbette "İstediğini yapsın; evlenirse günah işlemez" der. Yine de bu da Tanrı'nın armağanıdır, çünkü Yazı "Kadını erkekle birleştiren Rab'dir" der. Bu yüzden Milletlerin Öğretmeni hem zinayı önleyen evlilik iffetini hem de hiçbir cinsel birleşme aramayan daha yetkin perhizi sözleriyle överken, Korintlilere yazıp eşleri birbirlerini mahrum etmemeleri için uyarırken her ikisinin de Tanrı armağanı olduğunu gösterdi. Onları uyardıktan sonra "Bütün insanların benim gibi olmasını isterdim" diye ekledi, çünkü kendisi her türlü cinsel birleşmeden kaçınıyordu. Hemen ardından da şöyle dedi: "Ama herkesin Tanrı'dan aldığı kendine özgü bir armağanı vardır, kiminin şöyle, kiminin böyle." Tanrı'nın kanununda fuhuş ve zina yapılmasın diye bunca yerde verilen buyruklar, hür iradeden başka neyi gösterir? İnsanın Tanrı buyruklarına itaat edeceği kendi iradesi olmasaydı, bunlar buyrulmazdı. Yine de bu, Tanrı'nın armağanıdır; o olmadan iffet buyrukları tutulamaz. Bu yüzden
- Proinde, charissimi, sicut superioribus testimoniis sanctarum Scripturarum probavimus, ad bene vivendum et recte agendum esse in homine liberum voluntatis arbitrium; sic etiam de gratia Dei, sine qua nihil boni agere possumus, quae sint divina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est (Matth. xix, 10, ii). Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum (I Tim. v, 22)? Et in hac re potestatem voluntatis ostendit, ubi ait, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, ut servet virginem suam. Et tamen, non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat (I Cor. VII, 57, 36): et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro (Prov. xix, 14). Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic (I Cor. vii, 7). Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait
PL44.887Hikmet Kitabı'nda o kişi şöyle der: "Tanrı vermedikçe kimsenin perhizkâr olamayacağını bildiğimde... Bu armağanın kimden geldiğini bilmek de hikmetin bir parçasıydı." Ama bu kutsal iffet buyrukları tutulmasın diye herkes kendi arzusuna kapılıp aldanarak denenir. Burada "Tutmak istiyorum ama arzuma yeniliyorum" derse Yazı, yukarıda söylediğim gibi, onun hür iradesine şu cevabı verir: "Kötülüğe yenilme, kötülüğü iyilikle yen." Ama bunun gerçekleşmesi için lütuf yardım eder. Lütuf yardım etmezse, kanun günahın gücünden başka bir şey olmaz. Çünkü lütfun ruhu yardım etmezse, arzu kanunun yasağıyla artar ve daha büyük bir güç kazanır. Milletlerin Öğretmeni de bunu söyler: "Ölümün dikeni günahtır, günahın gücü ise kanundur." İşte insanın "Kanunun buyruğunu tutmak istiyorum ama arzumun gücüne yeniliyorum" demesi buradandır. Onun iradesine "Kötülüğe yenilme" diye hitap edilir; lütfun yardımıyla gerçekleşmezse bu ona ne fayda sağlar? Elçi de bunu ardından ekledi: "Günahın gücü kanundur" dedikten sonra hemen "Ama Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla bize zafer veren Tanrı'ya şükürler olsun" diye sürdürdü. Şu hâlde günahı yenen zafer de bu mücadelede hür iradeye yardım eden Tanrı'nın armağanından başka bir şey değildir.
9. Bu yüzden göksel Öğretmen de şöyle der: "Uyanık kalın ve dua edin ki denenmeye girmeyesiniz." Öyleyse kendi arzusuna karşı savaşan herkes, denenmeye girmemek, yani arzuya kapılıp aldanmamak için dua etsin. İyi iradeyle kötü arzuyu yenerse denenmeye girmez. Ama denenmeye girmemek için dua edene Rab zafer bahşetmezse insan iradesinin hür seçimi yetmez. Dua edilen şeyin alındığı yerde Tanrı lütfundan daha apaçık ne gösterilebilir? Kurtarıcımız "Uyanık kalın ki denenmeye girmeyesiniz" demiş olsaydı, yalnız insanın iradesini uyarmış gibi görünürdü. Ama "ve dua edin" diye ekleyince, denenmeye girilmemesi için Tanrı'nın yardım ettiğini gösterdi. Hür iradeye "Oğlum, Rab'bin terbiyesinden geri durma" denmiştir; Rab de "Petrus, imanın eksilmesin diye senin için dua ettim" demiştir. Şu hâlde insana lütufla yardım edilir ki iradesine boşuna buyrulmuş olmasın.
10. Tanrı "Bana dönün, ben de size döneceğim" dediğinde bunlardan biri, yani bizim O'na dönmemiz, irademize ait görünür; öteki, yani O'nun da bize dönmesi, lütfuna ait. Pelagiusçular burada, Tanrı lütfunun liyakatlerimize göre verildiği yolundaki görüşlerinin desteklendiğini sanabilirler. Oysa Doğu'da, yani Kudüs şehrinin bulunduğu Filistin eyaletinde, Pelagius'un kendisi piskoposların önünde dinlendiğinde bunu savunmaya cesaret edememiştir. Onun aleyhine ileri sürülen öteki şeyler arasında, Tanrı lütfunun liyakatlerimize göre verildiğini söylediği de vardı. Bu görüş katolik öğretiye öyle yabancı ve Mesih'in lütfuna öyle düşmandır ki aleyhine ileri sürülen bu sözü kendisi lânetlemeseydi, oradan lânetlenmiş olarak çıkardı. Ama sonraki kitapları, onu sahtekârca lânetlediğini gösteriyor; çünkü orada Tanrı lütfunun liyakatlerimize göre verildiğinden başka bir şey savunmuyor.
Onlar Yazılardan az önce andığım şunun gibi sözler derlerler: "Bana dönün, ben de size döneceğim." Böylece Tanrı'ya dönüşümüzün liyakatine göre O'nun lütfu verilsin ve bu lütufla O da bize dönsün isterler. Böyle düşünenler şuna dikkat etmez: Tanrı'ya dönüşümüz de Tanrı'nın armağanı olmasaydı, O'na "Güçler Tanrısı, bizi döndür" ve "Tanrım, sen bizi döndürüp canlandıracaksın" ve "Kurtuluşumuzun Tanrısı, bizi döndür" gibi saymakla bitmeyecek başka sözler söylenmezdi. Mesih'e gelmek de, O'na iman ederek dönmekten başka nedir? Yine de O, "Babam tarafından verilmedikçe kimse bana gelemez" der.
ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum (Sap. VIII, 2 I). Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus (Jacobi i, 14). Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concupiscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixi, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia: quae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem Deo, qui dat nobis victoriam per Dominum nostrum Jesum Christum (I Cor. xv, 56, 57). Ergo et victoria qua peccatum vincitur, nihil aliud est quam donum Dei, in isto certamine adjuvantis liberum arbitrium. 9 Propter quod dicit et coelestis Magister, Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem (Matth. xxvi, 4). Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria concedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli deficere a disciplina Domini (Prov. III, 11): et Dominus dixit, Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua (Luc. XXII, 33). Homo ergo gratia juvatur, ne sine causa voluntati ejus jubeatur. CAPUT V. — 10. Cum dicit Deus, Convertimini ad me, et convertar ad vos (Zach. 1,3): unum horum videtur esse nostrae voluntatis, id est, ut convertamur ad eum; alterum vero ipsius gratiae, id est, ut etiam ipse convertatur ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod sic alienum est a catholica doctrina et inimicum gratiae Christi, ut nisi hoc objectum sibi anathemasset 1, ipse inde anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri, in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua ad nos et ipse convertitur. Nec attendunt qui hoc sentiunt, quia nisi donum Dei esset etiam ipsa ad Deum nostra conversio, non ei diceretur, Deus virtutum, converte nos (Psal. LXXIX, 8); et, Deus, tu convertens vivificabis nos; et, Converte nos, Deus sanitatum nostrarum (Psal. LXXXIV, 7, 5); et hujusmodi alia, quae commemorare longum est. Nam et venire ad Christum, quid est aliud nisi ad eum credendo converti? Et tamen ait: Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo (Joan. VI, 66).
PL44.887_211. İkinci Tarihler kitabında yazılı olan şu söz de iradenin hür seçimini açıkça gösterir: "Siz O'nunla oldukça Rab de sizinle olur. O'nu ararsanız bulursunuz, bırakırsanız sizi bırakır." Ama Tanrı lütfunun liyakatlerimize göre verildiğini söyleyenler bu tanıklıkları şöyle yorumlar: Liyakatimiz Tanrı ile birlikte olmamızdadır; O'nun lütfu ise bu liyakate göre verilir ve böylece O da bizimle olur. Yine liyakatimiz O'nu aramamızdadır; O'nun lütfu bu liyakate göre verilir ve böylece O'nu buluruz. Birinci kitaptaki şu söz de iradenin hür seçimini gösterir: "Sen de ey oğlum Süleyman, Tanrı'yı tanı, O'na tam bir yürekle ve istekli bir ruhla kulluk et; çünkü Rab bütün yürekleri araştırır ve zihinlerin bütün düşüncelerini bilir. O'nu ararsan bulursun, bırakırsan seni ebediyen reddeder." Ama onlar insanın liyakatini "O'nu ararsan" denen yere koyarlar ve "bulursun" denen yerde de bu liyakate göre lütuf verilir derler. Var güçleriyle, Tanrı lütfunun liyakatlerimize göre verildiğini, yani lütfun lütuf olmadığını göstermeye uğraşırlar. Oysa Elçi'nin apaçık söylediği gibi, liyakate göre karşılık alanların ücreti lütuf değil, borç sayılır.
12. Evet, Havari Pavlus'ta da bir liyakat vardı ama kötüsü: Kiliseye zulmettiği zamandaki liyakat. Bu yüzden şöyle der: "Elçi diye anılmaya layık değilim, çünkü Tanrı'nın kilisesine zulmettim." Bu kötü liyakate sahipken kötülüğe karşı ona iyilik verildi. Bu yüzden ardından şöyle ekledi: "Ama ne isem Tanrı'nın lütfuyla oyum." Hür iradeyi de göstermek için hemen ekledi: "Ve O'nun bana lütfu boşa gitmedi, onların hepsinden çok çalıştım." Başkalarında da insanın hür iradesini teşvik ederek onlara şöyle seslenir:
- Item quod scriptum est in libro secundo Paralipomenon, Dominus vobiscum, cum vos estis cum eo, et si quaesieritis eum, invenietis; si autem reliqueritis eum, derelinquet vos (II Par. xv, 2); manifestat quidem voluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant meritum nostrum in eo esse, quod sumus cum Deo; ejus autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse nobiscum. Item meritum nostrum in eo esse, quod quaerimus eum; et secundum hoc meritum dari ejus gratiam, ut inveniamus eum. Et in libro primo quod dictum est, Et tu, Salomon fili mi, cognosce Deum, et servi ei in corde perfecto et anima volente; quia omnia corda scrutatur Dominus, et omnem cogitationem mentium novit: si quaesieris eum, invenietur tibi; et si dimiseris eum, repellet te in perpetuum (I Par. XXVIII, 9); declarat voluntatis arbitrium. Sed illi in eo ponunt meritum hominis, quod dictum est, si quaesieris eum; et secundum hoc meritum dari gratiam, in eo quod dictum est, invenietur tibi: et omnino laborant, quantum possunt, ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari; hoc est, gratiam non esse gratiam. Quibus enim secundum meritum redditur, non imputatur merces secundum gratiam, sed secundum debitum, sicut apertissime dicit Apostolus (Rom. iv, 4). 12. Meritum enim fuit quidem in apostolo Paulo, sed malum, quando persequebatur Ecclesiam: unde dicit, Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Cum ergo haberet hoc meritum malum, redditum est ei bonum pro malo: ideoque secutus adjunxit, Sed gratia Dei sum id quod sum. Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus
PL44.889"Tanrı'nın lütfunu boşuna kabul etmemenizi rica ediyoruz." Lütfu, kendi iradelerini yitirecek biçimde almış olsalardı, onlardan neden rica etsin? Yine de irade Tanrı lütfu olmadan iyi bir şey yapabilir sanılmasın diye, "O'nun bana lütfu boşa gitmedi, onların hepsinden çok çalıştım" dedikten hemen sonra şunu ekledi: "Ama ben değil, benimle birlikte olan Tanrı lütfu." Yani tek başıma değil, Tanrı lütfu benimle birlikte. Demek ki ne yalnız Tanrı lütfu ne yalnız kendisi, kendisiyle birlikte olan Tanrı lütfu. Gökten çağrılması ve böylesine büyük, böylesine etkili bir çağrıyla dönmesi ise yalnız Tanrı lütfuydu; çünkü liyakatleri büyüktü ama kötüydü. Başka bir yerde de Timoteos'a şöyle der: "Bizi kurtaran ve kutsal çağrısıyla çağıran Tanrı'nın gücüyle İncil için birlikte emek ver. O bizi işlerimize göre değil, kendi tasarısına ve Mesih İsa'da bize verilmiş lütfa göre çağırdı." Yine kendi kötü liyakatlerini anarak şöyle der: "Çünkü biz de bir zamanlar akılsızdık, inançsızdık, yoldan çıkmıştık, türlü arzulara ve zevklere köle olmuştuk, kötülük ve kıskançlık içinde yaşıyorduk, iğrençtik, birbirimizden nefret ediyorduk." Böylesine kötü liyakatlere cezadan başka ne borçlu olunurdu? Ama Tanrı, liyakatlerimize göre verilmeyen lütuf aracılığıyla kötülüğe karşı iyilik verir. Ardından şunu eklemesi de bunun içindir: "Ama Kurtarıcımız Tanrı'nın iyiliği ve insan sevgisi görününce, yaptığımız adalet işlerinden dolayı değil, kendi merhametine göre, yeniden doğuş yıkamasıyla ve Kutsal Ruh'un yenilemesiyle bizi kurtardı. Bu Ruh'u Kurtarıcımız İsa Mesih aracılığıyla üzerimize bol bol döktü ki O'nun lütfuyla aklanmış olarak ebedî hayat ümidine göre mirasçı olalım."
13. Bu ve bunun gibi Tanrı tanıklıklarıyla Tanrı lütfunun liyakatlerimize göre verilmediği ispat edilir. Çünkü onun hiçbir iyi liyakat olmadan, üstelik önceden gelen birçok kötü liyakate rağmen verildiğini görüyor, her gün de verildiğini görüyoruz. Ama lütuf verildiğinde elbette iyi liyakatlerimiz de başlar; yine de onun sayesinde. Çünkü o çekilirse insan düşer: Hür irade onu ayağa kaldırmaz, aşağı atar. Bu yüzden insan iyi liyakatler edinmeye başladığında da bunları kendine değil, Mezmur'da kendisine "Yardımcım ol, beni bırakma" denen Tanrı'ya atfetmelidir. "Beni bırakma" diyerek, bırakılırsa kendi başına hiçbir iyilik yapamayacağını gösteriyor. O kişi de şöyle der: "Bolluk içindeyken 'Hiç sarsılmayacağım' demiştim." Sarsılmamasına yetecek kadar bol olan iyiliğin kendisinin olduğunu sanmıştı. Ama sanki kendisininmiş gibi övünmeye başladığı şeyin kimin olduğu kendisine gösterilsin diye lütuf onu biraz bıraktı; uyarılmış olarak şöyle dedi: "Rab, lütfunla güzelliğime güç verdin; ama yüzünü benden çevirdin ve sarsıldım." Bu yüzden insanın Tanrı lütfuna yalnız dinsizin aklanması, yani kötülüğe karşı kendisine iyilik verilerek dinsizken adil olması için ihtiyacı yoktur. İmanla aklandıktan sonra da lütuf onunla yürüsün ve düşmemek için ona dayansın diye ihtiyacı vardır. Bu yüzden Ezgiler Ezgisi'nde kilise için şöyle yazılmıştır: "Sevgilisine dayanarak beyazlanmış olarak çıkan bu kadın kim?" Kendi başına beyaz olamayacak kişi beyazlatılmıştır. Peki, peygamber aracılığıyla "Günahlarınız kızıl da olsa, onları kar gibi beyazlatacağım" diyenden başka kim tarafından? Beyazlatıldığı zaman hiçbir iyilik hak etmiyordu. Beyaz olduktan sonra ise iyi yürür; ama kendisini beyazlatana sürekli dayanırsa. Bu yüzden beyazlatılmış kilisenin dayandığı İsa da öğrencilerine "Bensiz hiçbir şey yapamazsınız" dedi.
ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis (II Cor. VI, 1). Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset, Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; subjunxit atque ait, Non ego autem, sed gratia Dei mecum (I Cor. XV, 9, 10): id est, non solus, sed gratia Dei mecum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur (Act. IX), gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora Evangelio secundum virtutem Dei salvos nos facientis, et vocantis vocatione sua sancta; non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu (II Tim. i, 8, 9). Item merita sua, sed mala commemorans dicit: Fuimus enim stulti et nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, facientis est quod deinde subjungit et dicit: Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit, per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus sancti, quem ditissime effudit super nos, per Jesum Christum Salvatorem nostrum, ut justificati ipsius gratia, haeredes efficiamur secundum spem vitae aeternae (Tit. III, 5-7). CAPUT VI. — 13. His et talibus testimoniis divinis probatur, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: quandoquidem non solum nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie dari videmus. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me (Psal. XXVI, 9). Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus (Psal. xxix, 7, 8). Ideo necessarium est homini, ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum (Cant. VIII, 5)? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo (Isai. i, 18)? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; si super eum a quo dealbata est, perseveranter incumbat. Propter quod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere (Joan. xv, 5).
PL44.889_214. Şimdi yine Havari Pavlus'a dönelim. Onun hiçbir iyi liyakati olmadan, üstelik birçok kötü liyakati varken, kötülüğe karşı iyilik veren Tanrı'nın lütfuna eriştiğini elbette görüyoruz. Bakalım, çilesi yaklaşırken Timoteos'a yazdığı mektupta ne diyor: "Ben artık kurban ediliyorum, ayrılma vaktim geldi. İyi mücadelede mücadele ettim, koşuyu tamamladım, imanı korudum." Burada artık kendi iyi liyakatlerini anıyor. Kötü liyakatlerinden sonra lütfa eren, iyi liyakatlerinden sonra tacı alsın diye. Ardından geleni dikkatle dinleyin: "Bana artık adalet tacı kalıyor; adil yargıç olan Rab o gün onu bana verecektir." Merhametli baba lütuf bağışlamamış olsaydı, adil yargıç tacı kime verecekti? Dinsizi aklayan lütuf önden gelmeseydi, bu nasıl adalet tacı olurdu? Önce o bedelsiz lütuf bağışlanmasaydı, bu borçlu olunan şey olarak nasıl verilirdi?
15. Pelagiusçular, liyakatlerimize göre verilmeyen tek lütfun insanın günahlarının bağışlandığı lütuf olduğunu, sonunda verilen lütfun, yani ebedî hayatın ise önceden gelen liyakatlerimize karşılık verildiğini söylüyorlar. Onlara cevap verilmelidir. Liyakatlerimizi, onların da Tanrı armağanı olduğunu kabul edecek biçimde anlasalardı, bu görüş reddedilmezdi. Ama insanî liyakatleri, insan onlara kendiliğinden sahipmiş gibi övdükleri için Elçi onlara tam yerinde cevabı verir: "Seni kim ayırıyor? Almadığın neyin var? Aldıysan, almamış gibi neden övünüyorsun?" Böyle düşünen birine tam doğru olarak şöyle denir: Tanrı senin liyakatlerini değil, kendi armağanlarını taçlandırır; eğer liyakatlerin O'ndan değil de senden ise. Çünkü böyleyseler kötüdürler ve Tanrı onları taçlandırmaz; iyiyseler Tanrı'nın armağanlarıdır. Çünkü havari Yakup'un dediği gibi, "Her iyi bağış ve her yetkin armağan yukarıdandır, ışıkların Babası'ndan iner." Rab'bin öncüsü Yahya da bu yüzden "Gökten verilmedikçe insan hiçbir şey alamaz" der. Elbette gökten: İsa yükseğe çıktığında Ruh'un da geldiği yerden. "Yükseğe çıktı, tutsaklığı tutsak aldı,
- Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona commemorat; ut post bona merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex (II Tim. iv, 6-8). Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habentes hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. iv, 7)? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt: quia sicut dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum (Jacobi I, 17). Unde dicit et Joannes praecursor Domini, Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de coelo (Joan. iii, 27): utique de coelo, unde etiam venit spiritus, quando Jesus ascendit in altum, captivavit captivitatem,
PL44.891insanlara armağanlar verdi." Şu hâlde iyi liyakatlerin Tanrı'nın armağanlarıysa, Tanrı liyakatlerini senin liyakatlerin olarak değil, kendi armağanları olarak taçlandırır.
16. Bu yüzden Havari Pavlus'un, adil yargıcın karşılığında adalet tacını vereceğini söylediği liyakatlerine bakalım ve görelim: Bunlar kendisinin, yani kendi başına kazandığı liyakatler mi, yoksa Tanrı armağanları mı? "İyi mücadelede mücadele ettim, koşuyu tamamladım, imanı korudum" diyor. Her şeyden önce, bu iyi işlerden önce iyi düşünceler gelmeseydi, bu işler hiç olmazdı. Şimdi düşünceler hakkında ne dediğine dikkat edin. Korintlilere yazarken şöyle der: "Kendimizden bir şey düşünmeye yeterli değiliz, sanki kendimizdenmiş gibi; yeterliliğimiz Tanrı'dandır." Sonra tek tek inceleyelim. "İyi mücadelede mücadele ettim" diyor. Soruyorum: Hangi güçle mücadele etti? Kendinden gelen bir güçle mi, yukarıdan verilen bir güçle mi? Böylesine büyük bir öğretmen Tanrı'nın kanununu bilmiyor olamaz. Tesniye'de şöyle der: "Yüreğinde 'Bu büyük gücü bana kendi kuvvetim ve elimin kudreti sağladı' deme. Tanrın Rab'bi hatırla, çünkü güç sağlayacak kuvveti sana veren O'dur." İyi mücadele, ardından zafer gelmezse neye yarar? Peki, zaferi kim verir? Kendisinin "Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla bize zafer veren Tanrı'ya şükürler olsun" dediği Tanrı'dan başka kim? Başka bir yerde Mezmur'dan "Senin uğruna bütün gün öldürülüyoruz, boğazlanacak koyun sayılıyoruz" tanıklığını andıktan sonra şöyle eklemiştir: "Ama bizi seven aracılığıyla bütün bunlarda galibiz." Demek ki kendimizle değil, bizi seven aracılığıyla. Sonra "Koşuyu tamamladım" dedi. Ama bunu söyleyen, başka bir yerde "Demek ki bu, isteyene ya da koşana değil, merhamet eden Tanrı'ya bağlıdır" diyendir. Bu cümle hiçbir şekilde tersine çevrilip "Merhamet eden Tanrı'ya değil, isteyen ve koşan insana bağlıdır" diye söylenemez. Bunu söylemeye cüret eden, Elçi'ye karşı çıktığını açıkça göstermiş olur.
17. Son olarak "İmanı korudum" dedi. Ama bunu söyleyen, başka bir yerde "İmanlı olayım diye merhamete eriştim" diyendir. "İmanlı olduğum için merhamete eriştim" demedi, "imanlı olayım diye" dedi. Böylece imanın bile ancak Tanrı'nın merhametiyle elde edilebileceğini ve Tanrı armağanı olduğunu gösterdi. Bunu da açıkça öğretir: "Lütufla, iman aracılığıyla kurtuldunuz. Bu sizden değildir, Tanrı'nın armağanıdır." Çünkü "Lütfu iman ettiğimiz için aldık" diyebilirlerdi; böylece imanı kendilerine, lütfu Tanrı'ya atfederlerdi. Bu yüzden Elçi "iman aracılığıyla" dedikten sonra "Bu sizden değildir, Tanrı'nın armağanıdır" dedi. Ayrıca böyle bir armağanı kendi işleriyle hak ettiklerini söylemesinler diye hemen ekledi: "İşlerden değildir, kimse övünmesin diye." Bu, iyi işleri inkâr ettiği ya da boşa çıkardığı anlamına gelmez; çünkü Tanrı'nın herkese işlerine göre karşılık vereceğini söyler. Ama işler imandan gelir, iman işlerden gelmez. Bu yüzden adalet işlerimiz de, hakkında "Adil kişi imandan yaşar" denen imanı veren Tanrı'dandır.
18. Elçi'nin "İnsanın kanun işleri olmadan imanla aklandığını düşünüyoruz" sözünü anlamayan insanlar, onun, insan kötü yaşasa ve iyi işleri olmasa da imanın yeteceğini söylediğini sandılar. Seçilmiş Kap böyle düşünmüş olamaz. O bir yerde "Mesih İsa'da ne sünnet bir şey ifade eder ne sünnetsizlik" dedikten hemen sonra şunu ekledi: "Ama sevgi aracılığıyla iş gören iman." Tanrı'ya iman edenleri murdar cinlerden ayıran iman budur. Çünkü havari Yakup'un dediği gibi, onlar da iman eder ve titrerler; ama iyi iş görmezler. Demek ki onlarda, adil kişinin yaşadığı o iman yoktur, yani sevgi aracılığıyla iş gören ve Tanrı'nın kişiye işlerine göre ebedî hayatı vermesini sağlayan iman. Ama iyi işlerin kendisi de bize Tanrı'dan geldiği için, iman da sevgi de O'ndan olduğu için Milletlerin Öğretmeni ebedî hayata bile lütuf adını vermiştir.
;, dedit dona hominibus (Psal. LXVII, 19; Ephes. IV, 8). Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tua, sed tanquam dona sua. CAPUT VII. — 16. Proinde consideremus ipsa merita apostoli Pauli, quibus dixit coronam justitiae redditurum judicem justum, et videamus utrum merita ipsius tanquam ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est (II Cor. III, 5). Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem (Deut. VIII, 17, 18). Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de qua dicit ipse, Gratias Deo qui dat nobis victoriam per Dominum nostrum Jesum Christum (I Cor. xv, 57)? Et alio loco cum commemorasset testimonium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos (Psal. XLIII, 22; Rom. VIII, 36, 37): non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16). Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi: sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem (I Cor. VII, 25). Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo accepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset, per fidem; et hoc, inquit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur (Ephes. II, 8, 9). Non quia negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum opera ejus (Rom. II, 6): sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit (Habac. II, 4). 18. Homines autem non intelligentes, quod ait ipse Apostolus, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis (Rom. III, 28); putaverunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas electionis: qui cum dixisset quodam loco, In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur (Galat. v, 6). Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: nam et ipsi, sicut dicit apostolus Jacobus, credunt et contremiscunt (Jacobi ii, 19); sed non bene operantur. Non ergo habent istam fidem ex qua justus vivit, id est, quae per dilectionem operatur, ut reddat ei Deus vitam aeternam secundum opera ejus. Sed quia et ipsa bona opera nobis ex Deo sunt, a quo nobis et fides est, et dilectio, propterea idem ipse Doctor Gentium, etiam ipsam vitam aeternam gratiam nuncupavit.
PL44.891_219. Buradan, Rab'bin armağanıyla çözülmesi gereken küçük olmayan bir sorun doğuyor. Yazı'nın açıkça "Tanrı herkese işlerine göre karşılık verecek" dediği gibi ebedî hayat iyi işlere karşılık veriliyorsa, ebedî hayat nasıl lütuf olur? Çünkü lütuf işlere karşılık verilmez, karşılıksız verilir. Elçi'nin kendisi de şöyle der: "İş görene ücreti lütuf olarak değil, borç olarak sayılır." Yine şöyle der: "Lütfun seçimiyle bir kalıntı kurtuldu." Hemen de ekler: "Lütufla ise artık işlerden değildir; yoksa lütuf artık lütuf değildir." Öyleyse işlerden kazanılan ebedî hayat nasıl lütuf olur? Yoksa Elçi ebedî hayata lütuf demedi mi? Hayır, hiçbir şekilde inkâr edilemeyecek biçimde dedi; bunu görmek için keskin bir yorumcu değil, yalnız dikkatli bir dinleyici gerekir. "Günahın ücreti ölümdür" dedikten hemen sonra şunu ekledi: "Ama Tanrı'nın lütfu, Rabbimiz Mesih İsa'da ebedî hayattır."
20. Bana öyle geliyor ki bu sorun, karşılığında ebedî hayatın verildiği iyi işlerimizin de Tanrı lütfuna ait olduğunu anlamadan hiçbir şekilde çözülemez. Rab İsa'nın "Bensiz hiçbir şey yapamazsınız" sözü bundan dolayıdır. Elçi de "Lütufla, iman aracılığıyla kurtuldunuz. Bu sizden değildir, Tanrı'nın armağanıdır; işlerden değildir, kimse övünmesin diye" dedikten sonra, insanların bunu, iman edenler için iyi işler gerekli değil de yalnız iman yetermiş gibi anlayabileceklerini gördü. Yine insanların, bu işleri yapmaya kendileri yeterliymiş gibi iyi işlerle övünebileceklerini gördü. Bu yüzden hemen şunu ekledi: "Çünkü biz O'nun eseriyiz, Tanrı'nın, içinde yürüyelim diye hazırladığı iyi işler için Mesih İsa'da yaratıldık."
CAPUT VIII. — 19. Et nascitur inde non parva quaestio, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissime dicit Scriptura, Quoniam Deus reddet unicuique secundum opera ejus (Matth. xvi, 27): quomodo gratia est vita aeterna, cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur, ipso Apostolo dicente, Ei qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum (Rom. iv, 4)? et iterum, Reliquiae, inquit, per electionem gratiae salvae factae sunt: et mox addidit, Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia (Id. XI, 5, 6). Quomodo est ergo gratia vita aeterna, quae ex operibus sumitur? An forte vitam aeternam non dixit Apostolus gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subdidit, Gratia autem Dei, vita aeterna, in Christo Jesu Domino nostro (Id. VI, 23). 20. Ista ergo quaestio nullo modo mihi videtur posse dissolvi, nisi intelligamus et ipsa bona opera nostra quibus aeterna redditur vita, ad Dei gratiam pertinere, propter illud quod ait Dominus Jesus, Sine me nihil potestis facere (Joan. xv, 5). Et ipse Apostolus cum dixisset, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit, Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus
PL44.893Bu ne demektir? Tanrı lütfunu överken "işlerden değildir, kimse övünmesin diye" dedikten sonra bunu neden söylediğini açıklarken "Çünkü biz O'nun eseriyiz, iyi işler için Mesih İsa'da yaratıldık" diyor. O hâlde "işlerden değildir, kimse övünmesin diye" nasıl söylenebilir? Şimdi dinle ve anla: "İşlerden değildir" sözü, senden gelen, senin kendi işlerin kastedilerek söylenmiştir; Tanrı'nın seni içinde biçimlendirdiği, yani yoğurup yarattığı işler kastedilerek değil. Çünkü "O'nun eseriyiz, iyi işler için Mesih İsa'da yaratıldık" sözüyle kastettiği, bizi insan yapan yaratılış değil, zaten insan olan birinin "Tanrım, içimde temiz bir yürek yarat" dediği, Elçi'nin de "Kim Mesih'teyse yeni yaratıktır; eskiler geçti, işte yeni oldular; her şey Tanrı'dandır" dediği yaratılıştır. Şu hâlde biz, içinde yürüyelim diye bizim değil Tanrı'nın hazırladığı iyi işler için yoğruluyor, yani biçimlendirilip yaratılıyoruz. Bu yüzden sevgili kardeşlerim, iyi hayatımız Tanrı lütfundan başka bir şey değilse, iyi hayata karşılık verilen ebedî hayat da şüphesiz Tanrı lütfudur. O da karşılıksız verilir, çünkü karşılığında verildiği şey karşılıksız verilmiştir. Karşılığında verilen o hayat yalnızca lütuftur; ona verilen bu ise onun ödülü olduğu için lütuf karşılığı lütuftur, adalet karşılığı ücret gibi. Böylece doğru olan doğru kalır: Tanrı herkese işlerine göre karşılık verecektir.
21. "Lütuf karşılığı lütuf" sözünü kutsal Kitaplarda okuduk mu diye soruyorsunuz belki. Işık gibi apaçık Yuhanna'ya göre İncil elinizde. Orada Vaftizci Yahya, Rab Mesih için şöyle der: "Biz hepimiz O'nun doluluğundan aldık, lütuf karşılığı lütuf." O'nun doluluğundan, küçüklüğümüze göre, iyi yaşayalım diye bize düşen payları aldık; Tanrı'nın herkese iman ölçüsünü paylaştırdığı gibi. Çünkü herkesin Tanrı'dan aldığı kendine özgü bir armağanı vardır, kiminin şöyle, kiminin böyle. İşte bu lütuftur. Bir de bize ebedî hayat verildiğinde lütuf karşılığı lütuf alacağız. Elçi bu hayat için, daha önce "Günahın ücreti ölümdür" dedikten sonra, "Ama Tanrı'nın lütfu, Rabbimiz Mesih İsa'da ebedî hayattır" demişti. "Ücret" demesi yerindedir, çünkü şeytanın askerliğine ebedî ölüm borçlu olunan bir ücret gibi verilir. Burada "Adaletin ücreti ise ebedî hayattır" diyebilir, üstelik doğru da söylemiş olurdu; ama "Tanrı'nın lütfu ebedî hayattır" demeyi tercih etti. Böylece anlayalım ki Tanrı bizi ebedî hayata liyakatlerimize göre değil, kendi merhametine göre götürür. Mezmur'da Tanrı'nın adamı kendi ruhuna bu merhamet için şöyle der: "Seni acıma ve merhametle taçlandıran." Taç iyi işlere verilmiyor mu? Ama iyi işleri iyilerde yapan, kendisi için "Sizde hem istemeyi hem yapmayı iyi niyetiyle gerçekleştiren Tanrı'dır" denendir. Bu yüzden Mezmur "Seni acıma ve merhametle taçlandıran" dedi; çünkü karşılığında taç verilen iyilikleri O'nun merhametiyle yaparız. Elçi "Sizde hem istemeyi hem yapmayı iyi niyetiyle gerçekleştiren Tanrı'dır" dedi diye hür iradeyi kaldırdığı sanılmamalıdır. Öyle olsaydı, daha önce "Korku ve titreme içinde kendi kurtuluşunuz için çalışın" demezdi. Çünkü çalışmaları emrediliyorsa onların hür iradesine hitap ediliyor demektir. "Korku ve titreme içinde" denmesinin sebebi de iyi işlerini kendilerine atfedip kendi işleriymiş gibi övünmemeleridir. Sanki Elçi'ye "Neden 'korku ve titreme içinde' dedin?" diye sorulmuş gibi, bu sözlerin gerekçesini şöyle verdi: "Çünkü sizde iş gören Tanrı'dır." Korkup titrerseniz iyi işlerinizle kendinizinmiş gibi övünmezsiniz, çünkü sizde iş gören Tanrı'dır.
(Ephes. II, 8-10). Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus (Psal. L, 12); et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo (II Cor. V, 17, 18). Fingimur ergo, id est formamur et creamur in operibus bonis, quae non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in illis ambulemusbulemus. Itaque, charissimi, si vita bona nostra nihil aliud est quam Dei gratia, sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est: haec autem quae illi datur, quoniam praemium ejus est, gratia est pro gratia, tanquam merces pro justitia; ut verum sit, quoniam verum est, quia reddet unicuique Deus secundum opera ejus. CAPUT IX. — 21. Utrum autem legerimus in Libris sanctis, gratiam pro gratia, forsitan quaeritis. Sed habetis Evangelium secundum Joannem tanta luce clarissimum, ubi Joannes Baptista de Domino Christo dicit, Nos autem ex plenitudine ejus accepimus, et gratiam pro gratia (Joan. i, 16). Ex ejus itaque plenitudine accepimus pro modulo nostro tanquam particulas nostras ut bene vivamus, sicut Deus partitus est mensuram fidei (Rom. XII, 3); quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic (I Cor. VII, 7); et ipsa est gratia: sed insuper accipiemus et gratiam pro gratia, quando nobis vita aeterna reddetur, de qua dixit Apostolus, Gratia autem Dei vita aeterna in Christo Jesu Domino nostro: cum prius dixisset, Stipendium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc intelligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia (Psal. CII, 4). Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmus, Coronat te in miseratione et misericordia: quia ejus miseratione bona operamur, quibus corona redditur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate, ideo liberum arbitrium abstulisse putandus est. Quod si ita esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini (Philipp. II, 13, 12). Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. Tanquam ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extollimini tanquam de vestris operibus bonis, quia Deus est qui operatur in vobis.
PL44.893_222. Şu hâlde kardeşlerim, hür irade aracılığıyla kötü olanı yapmamalı ve iyi olanı yapmalısınız. Tanrı'nın kanunu kutsal Kitaplarda, eskilerde de yenilerde de bize bunu buyurur. Ama Rab'bin yardımıyla Elçi'nin şu sözünü okuyalım ve anlayalım: "Kanundan hiç kimse O'nun önünde aklanmayacaktır; çünkü kanun aracılığıyla günahın bilgisi gelir." "Bilgisi" dedi, "yok edilmesi" demedi. İnsan günahı tanıyınca, tanınan günahtan kaçınsın diye lütuf yardım etmezse, kanun şüphesiz gazap doğurur. Elçi de bir başka yerde bunu söyler; işte kendi sözleri: "Kanun gazap doğurur." Bunu dedi, çünkü Tanrı'nın gazabı, kanun aracılığıyla günahı bildiği hâlde onu işleyene karşı daha büyüktür. Böyle bir insan kanunu çiğneyen kişidir. Başka bir yerde dediği gibi, "Kanunun olmadığı yerde çiğneme de yoktur." Bu yüzden bir başka yerde şöyle der: "Ruhun yeniliğinde kulluk edelim, harfin eskiliğinde değil." Harfin eskiliğiyle kanunun anlaşılmasını ister. Ruhun yeniliği ise lütuftan başka nedir?
Kanunu suçladığı ya da kötülediği sanılmasın diye hemen kendine şu soruyu yöneltti: "Peki ne diyelim? Kanun günah mıdır? Asla!" Sonra ekledi: "Ama günahı ancak kanun aracılığıyla tanıdım." "Kanun aracılığıyla günahın bilgisi gelir" dediği de budur. Şöyle sürdürür: "Çünkü kanun 'Arzu duymayacaksın' demeseydi, arzuyu bilmezdim. Fırsat bulan günah, buyruk aracılığıyla içimde her türlü arzuyu doğurdu. Çünkü kanun olmadan günah ölüdür. Bir zamanlar kanunsuz yaşıyordum; ama buyruk gelince günah dirildi, ben de öldüm. Hayat için olan buyruğun benim için ölüm olduğu anlaşıldı. Çünkü fırsat bulan günah, buyruk aracılığıyla beni aldattı ve onunla öldürdü. Demek ki kanun kutsaldır, buyruk da kutsal, adil ve iyidir. Öyleyse iyi olan benim için ölüm mü oldu? Asla! Ama günah, günah olarak görünsün diye iyi olan aracılığıyla bende ölümü doğurdu; böylece günah ya da günah işleyen, buyruk aracılığıyla ölçüsüz biçimde günahkâr oldu." Galatyalılara da şöyle der: "İnsanın kanun işleriyle değil, ancak İsa Mesih'e
CAPUT X. — 22. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo: per legem enim cognitio peccati (Rom. III, 20). Cognitio dixit, non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est (Id. iv, 15). Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: legem volens intelligi litterae vetustatem, novitatem vero spiritus quid, nisi gratiam? Et ne putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam: sine lege enim peccatum mortuum est. Ego autem aliquando vivebam sine lege: adveniente autem mandato, peccatum revixit, ego autem mortuus sum, et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem; peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum (Id. VII, 6-13). Et ad Galatas dicit: Scientes autem quoniam non justificatur homo ex operibus legis nisi per fidem Jesu
PL44.895iman aracılığıyla aklandığını biliyoruz. Biz de kanun işleriyle değil, Mesih'e imanla aklanalım diye Mesih İsa'ya iman ettik. Çünkü kanun işleriyle hiç kimse aklanmayacaktır."
23. O hâlde son derece boş ve sapkın insanlar olan Pelagiusçuların, günah işlememek için yardım gördüğümüz Tanrı lütfunun kanun olduğunu söylemeleri nedir? Bu büyük Elçi'ye hiç şüphe duymadan karşı çıkan zavallıların sözü nedir? O diyor ki günah kanun aracılığıyla insana karşı güç kazandı; buyruk kutsal, adil ve iyi olsa da günah onun aracılığıyla insanı öldürür, iyi olan aracılığıyla ona ölümü getirir ve harfin öldürdüğü kişiyi ruh canlandırmazsa bu ölümden kurtulamaz. Bir başka yerde dediği gibi: "Harf öldürür, ruh ise canlandırır." Tanrı'nın ışığına karşı kör, Tanrı'nın sözüne karşı kulakları kapalı olan bu söz dinlemez adamlar ise öldüren harfin canlandırdığını söylüyor, canlandıran ruha karşı çıkıyorlar. Şu hâlde kardeşlerim, size Elçi'nin kendi sözleriyle öğüt vereyim: Tene borçlu değiliz ki tene göre yaşayalım. "Çünkü tene göre yaşarsanız öleceksiniz; ama ruhla tenin işlerini öldürürseniz yaşayacaksınız." Bunu, Elçi'nin sözleriyle hür iradenizi kötülükten caydırıp iyiliğe yöneltmek için söyledim. Ama bu yüzden tene göre yaşamadığınızda ve ruhla tenin işlerini öldürdüğünüzde insanda, yani kendinizde övünmemeli, Rab'de övünmelisiniz. Çünkü bunları söylediği kişiler, bu büyük iyi işleri Tanrı'nın Ruhu'yla değil, kendi ruhlarıyla yapabileceklerini sanıp övünmesinler diye "Ama ruhla tenin işlerini öldürürseniz yaşayacaksınız" dedikten hemen sonra şunu ekledi: "Çünkü Tanrı'nın Ruhu'yla sevk edilenlerin hepsi Tanrı'nın oğullarıdır." Şu hâlde yaşamak için ruhla tenin işlerini öldürdüğünüzde, Ruhu'yla sevk edildiğiniz için bunu yapabildiğiniz Tanrı'yı yüceltin, O'nu övün, O'na şükredin ki Tanrı'nın oğulları olduğunuzu gösteresiniz. Çünkü Tanrı'nın Ruhu'yla sevk edilenlerin hepsi Tanrı'nın oğullarıdır.
24. Öyleyse lütfun yardımı olmadan, yalnız kanunun yardımını alıp kendi gücüne güvenerek kendi ruhuyla sevk edilenler Tanrı'nın oğulları değildir. Elçi'nin hakkında "Tanrı'nın adaletini bilmeyerek ve kendi adaletlerini kurmak isteyerek Tanrı'nın adaletine boyun eğmediler" dediği kişiler işte böyledir. Bunu Yahudiler için söyledi; onlar kendilerine güvenerek lütfu reddediyor, bu yüzden de Mesih'e iman etmiyorlardı. Kendi adaletleri dediği şey kanundan gelen adalettir; bunu kurmak istediklerini söylüyor. Kanun onlar tarafından konduğu için değil, Tanrı'dan gelen kanunun içinde kendi adaletlerini kurduklarından, çünkü bu kanunu kendi güçleriyle yerine getirebileceklerine inanıyorlardı. Tanrı'nın adaletini bilmiyorlardı; yani Tanrı'nın kendisiyle adil olduğu adaleti değil, insana Tanrı'dan gelen adaleti. Onların adaleti dediği şeyin kanundan gelen adalet olduğunu, Tanrı'nın adaleti dediğinin ise insana Tanrı'dan gelen adalet olduğunu anlamak için Mesih'ten söz ederken başka bir yerde ne dediğini dinleyin: "O'nun uğruna her şeyi yalnız zarar saymadım, Mesih'i kazanmak ve O'nda bulunmak için pislik de saydım. Kanundan gelen kendi adaletime değil, Tanrı'dan gelen, Mesih'e iman aracılığıyla olan adalete sahip olarak." Kanun kendisinin değil Tanrı'nın olduğu hâlde "kanundan gelen kendi adaletim" demesi ne anlama gelir? Ancak şu: Kanundan gelse de ona kendi adaleti dedi, çünkü Mesih'e iman aracılığıyla gelen lütfun yardımı olmadan, kendi iradesiyle kanunu yerine getirebileceğini sanıyordu. Bu yüzden "kanundan gelen kendi adaletime değil" dedikten sonra "Tanrı'dan gelen, Mesih'e iman aracılığıyla olan adalete" diye ekledi. "Tanrı'nın adaletini bilmeyerek" dediği kişilerin bilmediği adalet işte bu, yani Tanrı'dan gelen adalettir. Onu öldüren harf değil, canlandıran ruh verir. "Kendi adaletlerini kurmak isteyerek" sözüyle de "kanundan gelen kendi adaletim" derken andığı kanundan gelen adaleti kasteder. "Tanrı'nın adaletine boyun eğmediler" demek, Tanrı'nın lütfuna boyun eğmediler demektir. Çünkü onlar lütuf altında değil, kanun altındaydılar. Bu yüzden günah onlara egemendi; insan günahtan kanunla değil, lütufla hür olur. Bu yüzden başka bir yerde şöyle der: "Günah size egemen olmayacak, çünkü kanun altında değil, lütuf altındasınız." Bu, kanunun kötü olduğu için değil, onun altında olanları yardım etmeden buyurarak suçlu kıldığı içindir. Lütuf, herkes kanunu yerine getiren biri olsun diye yardım eder. O lütuf olmadan kanun altında olan kimse, kanunu yalnız dinleyen biri olur. Bu yüzden böylelerine şöyle der: "Kanunla aklanmak isteyen sizler lütuftan düştünüz."
Christi, et nos in Christo Jesu credidimus, ut justificemur ex fide Christi, et non ex operibus legis, quoniam ex operibus legis non justificabitur omnis caro (Galat. II, 16). CAPUT XI. — 23. Quid est ergo quod vanissimi homines et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est quod miseri dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem, et eum per mandatum, quamvis sanctum et justum et bonum, tamen occidere, et per bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat, sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat (II Cor. III, 6): et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius Apostoli verbis vos moneam, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis. Haec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ad bonum: nec tamen ideo debetis in homine, hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei (Rom. VIII, 12-14). Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut valeatis ista, ut vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. CAPUT XII. — 24. Quotquot ergo adjuncto solo ⟦legis⟧ adjutorio, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de quibus idem dicit Apostolus, quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Id. x, 5). De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, et in Christum propterea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est. sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis legis illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicat, cum de Christo loqueretur. Propter quem omnia, inquit, non solum detrimenta esse credidi, verum et stercora existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo (Philipp. III, 8). Quid est autem, non habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo. Hanc ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei justitiam, id est, quae est ex Deo (hanc enim dat non littera occidens, sed vivificans spiritus); et suam volentes constituere, quam dixit ipse ex lege justitiam. cum diceret, non habens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia (Rom. VI, 14): non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis (Galat. v, 4).
PL44.895_225. Kim havarilerin sözlerine karşı böyle kulak tıkar, kim böyle akılsızlık, daha doğrusu çılgınlık eder de ne söylediğini bilmeden kanunun lütuf olduğunu söylemeye cüret eder? Hem de ne söylediğini bilen biri şöyle haykırırken: "Kanunla aklanmak isteyen sizler lütuftan düştünüz." Kanun lütuf değilse, çünkü kanunun yerine getirilmesine kanun değil lütuf yardım edebilirse, o zaman tabiat mı lütuf olacak? Pelagiusçular bunu da söylemeye cüret ettiler: Lütuf, içinde yaratıldığımız tabiattır. Bu tabiat sayesinde anlayabileceğimiz akıllı bir zihnimiz vardır, Tanrı'nın suretine göre yaratılmışız ve denizdeki balıklara, gökteki kuşlara, yeryüzünde sürünen bütün hayvanlara hükmederiz. Ama Elçi'nin Mesih'e iman aracılığıyla övdüğü lütuf bu değildir. Çünkü bu tabiatın dinsizler ve imansızlarla da ortak olduğu kesindir. İsa Mesih'e iman aracılığıyla gelen lütuf ise yalnız imanı olanlarındır. "Çünkü iman herkesin değildir." Kanunda aklanmak isteyip lütuftan düşenlere "Adalet kanundan ise Mesih boşuna ölmüştür" diye tam doğru bir söz söylendiği gibi, Mesih'e imanın övdüğü ve aldığı lütfu tabiat sananlara da tam doğru olarak şöyle denir: "Adalet tabiattan ise Mesih boşuna ölmüştür." Çünkü kanun burada zaten vardı ve aklamıyordu; tabiat da zaten vardı ve aklamıyordu. Bu yüzden Mesih boşuna ölmedi; "Kanunu bozmaya değil, yerine getirmeye geldim" diyen O'nun aracılığıyla kanun yerine gelsin, Âdem yüzünden yitirilen tabiat da "Kaybolanı aramaya ve kurtarmaya geldim" diyen O'nun aracılığıyla onarılsın diye. Tanrı'yı seven eski atalar da O'nun geleceğine iman etmişlerdi.
26. Bir de Tanrı lütfunun, yani İsa Mesih'e iman aracılığıyla verilen, ne kanun ne tabiat olan lütfun
CAPUT XIII. — 25. Quis ita sit surdus adversus apostolicas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec est gratia, quam commendat Apostolus per fidem Jesu Christi. Hanc enim naturam etiam cum impiis et infidelibus certum est nobis esse communem: gratia vero per fidem Jesu Christi eorum tantummodo est, quorum est ipsa fides. Non enim omnium est fides (II Thess. III, 2). Denique sicut eis qui volunt in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si ex lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est (Galat. II, 21): sic et his qui gratiam quam commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, quia dixit, Non veni solvere legem, sed implere (Matth. v, 17): et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat (Id. XVIII, 11, et Luc. xix, 10); in quem venturum etiam antiqui patres crediderunt, qui diligebant Deum. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, quae data est per fidem Jesu Christi, quae neque lex est neque natura,
PL44.897yalnız geçmiş günahları bağışlamaya yaradığını, gelecektekilerden kaçınmaya ya da karşı koyanları yenmeye yaramadığını söylüyorlar. Bu doğru olsaydı, Rabbin Duası'nda "Bize borçlu olanları bağışladığımız gibi sen de borçlarımızı bağışla" dedikten sonra "Bizi denenmeye sokma" diye eklemezdik. Çünkü birinciyi günahlar bağışlansın diye, ikinciyi ise onlardan kaçınılsın ya da onlar yenilsin diye söyleriz. Bunu insan iradesinin gücüyle yapabilseydik, göklerdeki Baba'dan hiçbir şekilde istemezdik. Sevginizi uyarıyor ve size şunu ısrarla öğütlüyorum: Mübarek Cyprianus'un Rabbin Duası üzerine yazdığı kitabı dikkatle okuyun, Rab'bin size yardım ettiği ölçüde anlayın ve belleyin. Orada, yazısıyla bina ettiği kimselerin hür iradesine nasıl hitap ettiğini, ama kanunda yerine getirilmesi buyrulan şeylerin duayla istenmesi gerektiğini de nasıl gösterdiğini göreceksiniz. İnsan iradesi Tanrı'nın yardımı olmadan bunları yapmaya yetseydi, bu tamamen boşuna olurdu.
27. Ama hür iradeyi savunan değil, onu şişiren ve uçuruma atan kimseler olduklarını gösteren deliller karşısında kaldılar. Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla verilen o lütuf ne Tanrı kanununun bilgisidir ne tabiattır ne de yalnız günahların bağışlanmasıdır. O, kanunun yerine gelmesini, tabiatın kurtulmasını ve günahın egemen olmamasını sağlar. Bu konularda çürütülünce bu kez, Tanrı lütfunun liyakatlerimize göre verildiğini hangi yolla olursa olsun göstermeye çalışırlar. Şöyle derler: "Lütuf iyi işlerin liyakatine göre verilmese de, çünkü iyi işleri onun sayesinde yaparız, yine de iyi iradenin liyakatlerine göre verilir. Çünkü dua edenin iyi iradesi önden gelir, ondan önce de iman edenin iradesi gelir; böylece duayı işiten Tanrı'nın lütfu bu liyakatlere göre gelir."
28. İmana, yani iman edenin iradesine dair yukarıda tartıştım ve onun lütfa ait olduğunu şununla gösterdim: Elçi "İmanlı olduğum için merhamete eriştim" demedi, "imanlı olayım diye merhamete eriştim" dedi. Başka tanıklıklar da vardır. Şöyle der: "Tanrı'nın herkese paylaştırdığı iman ölçüsüne göre ölçülü düşünün." Daha önce andığım şu söz de öyle: "Lütufla, iman aracılığıyla kurtuldunuz. Bu sizden değildir, Tanrı'nın armağanıdır." Efeslilere yazdığı şu söz de: "Baba Tanrı'dan ve Rab İsa Mesih'ten kardeşlere barış ve imanla birlikte sevgi." Şu söz de: "Çünkü Mesih uğruna size yalnız O'na iman etmek değil, O'nun için acı çekmek de bağışlanmıştır." Demek ki iman edenlerin imanı da acı çekenlerin katlanması da Tanrı lütfuna aittir, çünkü ikisinin de bağışlandığını söyledi. Özellikle şu söz: "Aynı iman ruhuna sahip olarak." "İman bilgisine" demedi, "iman ruhuna" dedi. Bunu şunu anlayalım diye söyledi: İman istenmeden verilir ki iman edene, isteyince başka şeyler de verilsin. Çünkü şöyle der: "İman etmedikleri birine nasıl yakaracaklar?" Şu hâlde lütuf ruhu bize imanı verir ki iman aracılığıyla dua ederek bize buyrulanı yapabilmeyi elde edelim. Bu yüzden Elçi imanı sürekli kanundan önce koyar. Çünkü kanunun buyurduğunu, iman aracılığıyla dua edip gücümüz yetsin diye elde etmedikçe yapamayız.
ad hoc tantum valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, non adderemus, et ne nos in feras in tentationem (Matth. VI, 12, 13). Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficeret. CAPUT XIV. — 27. Sed cum fuerint convicti, non defensores, sed inflatores et praecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola remissio peccatorum est illa gratia, quae per Jesum Christum Dominum nostrum datur, sed ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, inquiunt, praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi (Supra, nnn. 16-18), usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem (I Cor. VII, 25). Sunt et alia testimonia, in quibus est quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei (Rom. XII, 3). Et quod jam commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est (Ephes. II, 8). Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et charitas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo (Id. vi, 23). Et illud, ubi ait: Quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo (Philipp. i, 29). Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei (II Cor. IV, 13). Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt (Rom. x, 14)? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quod jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus.
PL44.897_229. İman yalnız hür iradeye bağlı olup Tanrı tarafından verilmeseydi, iman etmek istemeyenler için iman etsinler diye neden dua edelim? Her şeye gücü yeten Tanrı'nın sapık ve imana karşı olan iradeleri bile imana döndürebileceğine tam doğru olarak iman etmeseydik, bunu tamamen boşuna yapardık. İnsanın hür iradesi şu sözle uyarılır: "Bugün O'nun sesini işitirseniz yüreklerinizi katılaştırmayın." Ama Tanrı yüreğin katılığını da kaldıramasaydı, peygamber aracılığıyla "Onlardan taş yüreği alacağım ve onlara ten yüreği vereceğim" demezdi. Bunun Yeni Ahit için önceden söylendiğini Elçi yeterince gösterir: "Bizim mektubumuz sizsiniz; mürekkeple değil, yaşayan Tanrı'nın Ruhu ile, taş levhalara değil, tenden yürek levhalarına yazılmıştır." Bunu, ruhanî yaşaması gerekenler tensel yaşasın diye söylenmiş sanmayalım. Ama katı yürek his sahibi olmayan taşa benzetildiğine göre, anlayan yürek his sahibi tenden başka neye benzetilebilirdi? Peygamber Hezekiel aracılığıyla da şöyle denir: "Onlara başka bir yürek vereceğim, onlara yeni bir ruh vereceğim; tenlerinden taş yüreği söküp onlara ten yüreği vereceğim ki buyruklarımda yürüsünler, kurallarımı tutsunlar ve onları yerine getirsinler. Onlar benim halkım, ben de onların Tanrısı olacağım, diyor Rab." Taş yürek insandan sökülsün diye önce iyi iradenin iyi liyakati geldi demek çok saçma olmaz mı? Çünkü taş yürek, çok katı ve Tanrı'ya karşı hiç eğilmeyen iradeden başka bir şey değildir. İyi irade önden gelmişse artık taş yürek yok demektir.
30. Tanrı başka bir yerde aynı peygamber aracılığıyla bunları onların iyi liyakatleri yüzünden değil, kendi adı için yaptığını apaçık gösterir: "Ey İsrail evi, bunu sizin için değil, gittiğiniz yerde milletler arasında kirlettiğiniz kutsal adım için yapıyorum. Milletler arasında kirletilen, onların ortasında kirlettiğiniz büyük adımı kutsayacağım. Gözlerinin önünde sizde kutsanacağım zaman milletler benim Rab olduğumu bilecek, diyor Rab Adonai. Sizi milletler arasından alacak, bütün ülkelerden toplayacak ve kendi ülkenize getireceğim. Üzerinize temiz su serpeceğim, bütün kirliliğinizden arınacaksınız; sizi bütün putlarınızdan arındıracağım. Size yeni bir yürek vereceğim, içinize yeni bir ruh koyacağım; tenlerinizden taş yüreği alacak ve size ten yüreği vereceğim.
- Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra (Psal. XCIV, 8). Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis, scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 2, 3). Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus (Ezech. xi, 19, 20). Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem prophetam Deus manifestissime ostendit, non propter eorum aliqua bona merita, sed propter nomen suum ista facere, ubi ait: ⟦Non vobis⟧ ego facio, domus Israel; sed propter nomen meum sanctum quod profanastis in gentibus, quo intrastis illuc: et sanctificabo nomen meum magnum quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in medio eorum; et scient gentes quia ego sum Dominus, dicit Adonai Dominus, cum sanctificatus fuero in vobis ante oculos eorum. Et accipiam vos de gentibus, et congregabo vos ex omnibus terris, et inducam vos in terram vestram: et aspergam vos aqua munda, et mundabimini ab omnibus immunditiis vestris, et ab omnibus idolis vestris, et mundabo vos: et dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo in vobis; et auferetur cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et
PL44.899Ruhumu içinize koyacağım ve kurallarımda yürümenizi, hükümlerimi tutup yerine getirmenizi sağlayacağım." Rab "Ey İsrail evi, bunu sizin için değil, kutsal adım için yapıyorum" diye söyleyip tanıklık ederken, kim bu lütfun iyi iradenin liyakatlerine göre verilmediğini görmeyecek kadar kör, hissetmeyecek kadar taş yüreklidir? "Bunu yapıyorum, ama kutsal adım için" demesi neden? Onların bunu kendi iyi liyakatleri yüzünden olduğunu sanmamaları için. Pelagiusçular ise bunu söylemekten utanmıyor. Üstelik "milletler arasında kirlettiğiniz kutsal adım için" diyerek onların hiç iyi liyakati olmadığını göstermekle kalmıyor, kötü liyakatlerinin önden geldiğini de gösteriyor. Rab'bin kutsal adını kirletmenin dehşetli bir kötülük olduğunu kim görmez? Yine de "Sizin kirlettiğiniz adım için" diyor, "sizi iyi yapacağım; sizin için değil." Ve "milletler arasında kirletilen, onların ortasında kirlettiğiniz büyük adımı kutsayacağım" diyor. Daha önce kutsal dediği adını kutsayacağını söylüyor. Rabbin Duası'nda "Adın kutsal kılınsın" diye dua ederken istediğimiz de budur: Kendisi şüphesiz daima kutsal olan, insanlarda da kutsal kılınsın. Ardından şöyle gelir: "Sizde kutsanacağım zaman bütün milletler benim Rab olduğumu bilecek, diyor Rab Adonai." Demek ki O daima kutsal olduğu hâlde, Rab'bin adını kirlettikleri taş yüreği onlardan alarak lütfunu bağışladığı kimselerde kutsanır.
31. İnsanlar burada hür iradeyle hiçbir şey yapmıyor sanılmasın diye Mezmur'da "Yüreklerinizi katılaştırmayın" denir. Yine Hezekiel aracılığıyla şöyle denir: "Bana karşı dinsizce yaptığınız bütün dinsizlikleri üzerinizden atın, kendinize yeni bir yürek ve yeni bir ruh edinin, bütün buyruklarımı yerine getirin. Ey İsrail evi, neden öleceksiniz, diyor Rab. Çünkü ölenin ölümünü istemiyorum, diyor Rab Adonai. Dönün ve yaşayın." Şunu hatırlayalım: "Dönün ve yaşayın" diyen, kendisine "Tanrım, bizi döndür" denendir. "Bütün dinsizliklerinizi üzerinizden atın" diyen, dinsizi kendisi aklayandır. "Kendinize yeni bir yürek ve yeni bir ruh edinin" diyen, "Size yeni bir yürek vereceğim, içinize yeni bir ruh koyacağım" diyendir. O hâlde "Kendinize edinin" diyen nasıl "Size vereceğim" der? Kendisi verecekse neden emreder? İnsan edinecekse neden verir? Ancak şundan: Emrettiği kişiye yapması için yardım ederken emrettiğini verir. İrade bizde daima hürdür, ama daima iyi değildir. Ya adaletten hürdür, günaha kulluk ederken; o zaman kötüdür. Ya da günahtan hürdür, adalete kulluk ederken; o zaman iyidir. Tanrı lütfu ise daima iyidir. Daha önce kötü iradeli olan insanın iyi iradeli olması onun sayesindedir. Var olmaya başlamış iyi iradenin artması ve istediği Tanrı buyruklarını, tam ve yetkin olarak istediğinde yerine getirebilecek kadar büyümesi de onun sayesindedir. "İstersen buyrukları tutarsın" yazısı da şuna yarar: İsteyip yapamayan insan henüz tam istemediğini anlasın ve buyrukları yerine getirmeye yetecek kadar büyük bir iradesi olsun diye dua etsin. Böylece buyrulanı yapmak için ona yardım edilir. Çünkü istemek, yapabildiğimizde faydalıdır; yapabilmek de istediğimizde faydalıdır. Yapamadığımızı istesek ya da yapabildiğimizi istemesek neye yarar?
spiritum meum dabo in vobis: et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis (Ezech. XXXVI, 22-27). Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel, sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat horrendum malum esse, nomen sanctum Domini profanare? Et tamen propter ipsum nomen meum, inquit, quod profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: et sanctificabo, inquit, nomen meum magnum, quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in medio eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum (Matth. vi, 9): ut sanctificetur in hominibus, quod per seipsum sine dubio semper est sanctum. Denique sequitur: Et scient omnes gentes quia ego sum Dominus, dicit Adonai Dominus, cum sanctificatus fuero in vobis. Cum ergo ipse semper sit sanctus, sanctificatur tamen in eis quibus largitur gratiam suam, auferendo ab eis cor lapideum, per quod nomen Domini profanaverunt. CAPUT XV. — 31. Ne autem putetur, nihil ibi facere ipsos homines per liberum arbitrium, ideo in psalmo dicitur, Nolite obdurare corda vestra. Et per ipsum Ezechielem, Projicite a vobis omnes impietates vestras, quas impie egistis in me, et facite vobis cor novum et spiritum novum, et facite omnia mandata mea. Utquid moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo mortem morientis, dicit Adonai Dominus, et convertimini et vivetis (Ezech. XVIII, 31, 32). Meminerimus eum dicere, et convertimini et vivetis; cui dicitur, Converte nos, Deus (Psal. LXXIX, 4, et LXXXV, 5). Meminerimus eum dicere, Projicite a vobis omnes impietates vestras; cum ipse justificet impium (Rom. iv, 5). Meminerimus ipsum dicere, Facite vobis cor novum et spiritum novum; qui dicit, Dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo in vobis. Quomodo ergo qui dicit, Facite vobis; hoc dicit, Dabo vobis? Quare jubet, si ipse daturus est? Quare dat, si homo facturus est; nisi quia dat quod jubet, cum adjuvat ut faciat cui jubet? Semper est autem in nobis voluntas libera, sed non semper est bona. Aut enim a justitia libera est, quando servit peccato, et tunc est mala: aut a peccato libera est, quando servit justitiae, et tunc est bona. Gratia vero Dei semper est bona, et per hanc fit ut sit homo bonae voluntatis, qui prius fuit voluntatis malae. Per hanc etiam fit ut ipsa bona voluntas, quae jam esse coepit, augeatur, et tam magna fiat, ut possit implere divina mandata quae voluerit, cum valde perfecteque voluerit. Ad hoc enim valet quod scriptum est, Si volueris, servabis mandata (Eccli. XV, 16, sec. LXX): ut homo qui voluerit et non potuerit, nondum se plene velle cognoscat, et oret ut habeat tantam voluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. Sic quippe adjuvatur, ut faciat quod jubetur. Tunc enim utile est velle, cum possumus; et tunc utile est posse, cum volumus: nam quid prodest, si quod non possumus volumus, aut quod possumus nolumus?
PL44.899_232. Pelagiusçular "Tanrı insanın yapamayacağını bildiği şeyi buyurmazdı" dediklerinde büyük bir şey bildiklerini sanıyorlar. Bunu kim bilmez? Ama Tanrı bazı şeyleri yapamadığımız için, O'ndan ne istememiz gerektiğini bilelim diye buyurur. Kanunun buyurduğunu duayla elde eden imandır. Nitekim "İstersen buyrukları tutarsın" diyen kişi, aynı Sirak kitabında biraz sonra şöyle der: "Ağzıma kim bir bekçi, dudaklarıma kim keskin bir mühür koyacak ki onlar yüzünden düşmeyeyim ve dilim beni mahvetmesin?" Oysa buyruğu çoktan almıştı: "Dilini kötülükten, dudaklarını yalan söylemekten koru." Şu hâlde "İstersen buyrukları tutarsın" dediği doğruysa, Mezmur'da "Rab, ağzıma bekçi koy" diyen kişi gibi neden ağzına bekçi verilmesini istiyor? İsterse buyrukları tutacağına göre, Tanrı buyruğu ve kendi iradesi neden ona yetmiyor? Tanrı'nın kibre karşı nice buyruğu var. Onları artık biliyor; isterse tutar. O hâlde biraz sonra neden "Rab, hayatımın Babası ve Tanrısı, gözlerimi kibirli kılma" diyor? Kanun ona "Arzu duymayacaksın" demişti. İstesin ve buyrulanı yapsın, çünkü isterse buyrukları tutar. Peki neden "Arzuyu benden uzaklaştır" diye devam ediyor? Tanrı şehvete karşı nice buyruk verdi. Onları yapsın, çünkü isterse buyrukları tutar. Peki Tanrı'ya neden "Karnın isteği ve cinsel birleşme beni yakalamasın" diye haykırıyor? Bunları ona yüz yüze söyleseydik, bize tam yerinde bir cevap verir ve şöyle derdi: "Tanrı'dan bunları dilediğim bu duamdan 'İstersen buyrukları tutarsın' sözümü nasıl söylediğimi anlayın."
Çünkü istersek buyrukları tuttuğumuz kesindir. Ama irade Rab tarafından hazırlandığı için, isteyerek yapmaya yetecek kadar istememizi O'ndan dilemek gerekir. İstediğimizde istediğimiz kesindir. Ama iyiyi istememizi sağlayan, hakkında az önce andığım "İrade Rab tarafından hazırlanır" sözünün söylendiği O'dur. Hakkında "İnsanın adımlarını Rab yöneltir ve o O'nun yolunu ister" denen de O'dur. Hakkında "Sizde hem istemeyi gerçekleştiren Tanrı'dır" denen de O'dur. Yaptığımızda yaptığımız da kesindir. Ama yapmamızı sağlayan O'dur:
CAPUT XVI. — 32. Magnum aliquid Pelagiani se scire putant, quando dicunt, Non juberet Deus, quod sciret non posse ab homine fieri. Quis hoc nesciat? Sed ideo jubet aliqua quae non possumus, ut noverimus quid ab illo petere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. Denique ipse qui dixit, Si volueris, conservabis mandata; in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit, Quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me (Id. XXII, 33)? Jam certe mandata acceperat: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum (Psal. XXXIII, 14). Cum ergo verum sit quod dixit, Si volueris, conservabis mandata: quare quaerit in ore suo dari custodiam; similis ei qui dicit in Psalmo, Pone, Domine, custodiam ori meo (Psal. CXL, 5)? Quare non ei sufficit mandatum Dei et voluntas sua; quandoquidem si voluerit, conservabit mandata? Quam multa Dei mandata sunt contra superbiam: jam novit ea; si voluerit, conservabit ea. Quare ergo paulo post dicit, Domine Pater et Deus vitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? Jam dixerat ei lex, Non concupisces (Exod. xx, 17): velit ergo, et faciat quod jubetur; quoniam si voluerit, conservabit mandata. Quare sequitur et dicit, Concupiscentiam averte a me? Contra luxuriam Deus quam multa mandavit: faciat ea; quia si voluerit, conservabit mandata. Quid est quod clamat ad Deum, Ventris appetitio et concubitus ne apprehendat me (Eccli. XXIII, 4-6)? Si haec ei praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: Ex ista oratione mea, qua haec a Deo peto, intelligite quomodo dixerim, Si volueris, conservabis mandata. Certum est enim nos mandata servare, si volumus: sed quia praeparatur voluntas a Domino, ab illo petendum est ut tantum velimus, quantum sufficit ut volendo faciamus. Certum est nos velle, cum volumus: sed ille facit ut velimus bonum, de quo dictum est, quod paulo ante posui, Praeparatur voluntas a Domino (Prov. VIII, sec. LXX); de quo dictum est, A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet (Psal. XXXVI, 23); de quo dictum est, Deus est qui operatur in vobis et velle (Philipp. II, 13). Certum est nos facere, cum facimus: sed ille facit ut faciamus, praebendo vires
PL44.901iradeye çok etkili güçler veren O, "Kurallarımda yürümenizi, hükümlerimi tutup yerine getirmenizi sağlayacağım" diyendir. "Yapmanızı sağlayacağım" derken, "Sizden, yapmadığınız taş yüreği alacağım ve size yapacağınız ten yüreği vereceğim"den başka ne der? Bu da "Sizi yapmaktan alıkoyan katı yüreği alacağım ve yapmanızı sağlayacak itaatkâr yüreği vereceğim"den başka nedir? Yapmamızı sağlayan, insanın kendisine "Rab, ağzıma bekçi koy" dediği O'dur. Bu, "Ağzıma bekçi koymamı sağla" demektir. "Ağzıma bekçi koydum" diyen kişi Tanrı'nın bu iyiliğini elde etmişti.
33. Tanrı'nın buyruğunu yapmak isteyip yapamayan kişinin iyi bir iradesi vardır, ama bu irade henüz küçük ve zayıftır. Büyük ve güçlü bir iradeye sahip olduğunda yapabilecektir. Şehitler o büyük buyrukları yerine getirdiklerinde bunu elbette büyük bir iradeyle, yani büyük bir sevgiyle yapmışlardır. Rab bu sevgi için şöyle der: "Hiç kimsenin, dostları uğruna canını vermekten daha büyük sevgisi yoktur." Bu yüzden Elçi de der ki: "Komşusunu seven kanunu yerine getirmiştir. 'Zina etmeyeceksin, cinayet işlemeyeceksin, çalmayacaksın, arzu duymayacaksın' ve başka ne buyruk varsa, 'Komşunu kendin gibi seveceksin' sözünde özetlenir. Komşu sevgisi kötülük yapmaz. Öyleyse kanunun doluluğu sevgidir." Havari Petrus korku yüzünden Rab'bi üç kez inkâr ettiğinde bu sevgiye henüz sahip değildi. Çünkü Evangelist Yuhanna'nın mektubunda dediği gibi, sevgide korku yoktur; yetkin sevgi korkuyu dışarı atar. Yine de Rab'be "Senin için canımı vereceğim" derken, küçük ve eksik de olsa sevgisi yok değildi. İstediğini hissettiği şeyi yapabileceğini sanıyordu. Peki, küçük de olsa bu sevgiyi ona vermeye başlayan, iradeyi hazırlayan ve iş görerek başlattığını birlikte iş görerek tamamlayan O'ndan başka kim olabilir? Çünkü istememizi, işe başlayarak O sağlar; isteyenlerle birlikte iş görerek de tamamlar. Bu yüzden Elçi şöyle der: "Eminim ki sizde iyi işi gören, onu Mesih İsa'nın gününe kadar tamamlayacaktır." Demek ki istememiz için bizsiz iş görür; ama istediğimizde ve yapacak biçimde istediğimizde bizimle birlikte iş görür. Yine de O, istememizi sağlayarak iş görmeden ya da istediğimizde birlikte iş görmeden, dindarlığın iyi işleri için hiçbir şey yapamayız. İstememizi sağlayarak iş görmesi için şöyle denmiştir: "Sizde hem istemeyi gerçekleştiren Tanrı'dır." İstediğimizde ve isteyerek yaptığımızda birlikte iş görmesi için de şöyle denmiştir: "Tanrı'yı sevenler için her şeyin iyilik için birlikte işlediğini biliyoruz." "Her şey" ne demektir, korkunç ve zalim acılar da değilse? Çünkü zayıflığa ağır gelen Mesih'in yükü, sevgiye hafif gelir. Rab yükünün hafif olduğunu, Petrus Mesih için acı çekerken olduğu gibi olanlara söyledi, Mesih'i inkâr ederken olduğu gibi olanlara değil.
efficacissimas voluntati, qui dixit, Faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis. Cum dicit, faciam ut faciatis: quid aliud dicit, nisi, auferam a vobis cor lapideum, unde non faciebatis; et dabo vobis cor carneum, unde faciatis? Et hoc quid est, nisi, Auferam cor durum, unde non faciebatis; et dabo cor obediens, unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo, Pone, Domine, custodiam ori meo. Hoc est enim dicere, Fac ut ponam custodiam ori meo: quod beneficium Dei jam fuerat consecutus, qui dixit, Posui ori meo custodiam (Psal. XXXVIII, 2). CAPUT XVII. — 33. Qui ergo vult facere Dei mandatum et non potest, jam quidem habet voluntatem bonam, sed adhuc parvam et invalidam: poterit autem, cum magnam habuerit et robustam. Quando enim martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique voluntate, hoc est, magna charitate fecerunt: de qua charitate ipse Dominus ait, Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis (Joan. xv, 13). Unde et Apostolus dicit, Qui enim diligit proximum, legem implevit: nam, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non furaberis, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis, dilectio (Rom. XIII, 8-10). Ipsam charitatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore Dominum ter negavit (Matth. XXVI, 69-75). Timor enim non est in charitate, sicut ait Joannes evangelista in Epistola sua; sed perfecta charitas foras mittit timorem (I Joan. iv, 18). Et tamen quamvis parva et imperfecta, non deerat, quando dicebat Domino, Animam meam pro te ponam (Joan. XIII, 37): putabat enim se posse, quod se velle sentiebat. Et quis istam etsi parvam dare coeperat charitatem, nisi ille qui praeparat voluntatem, et cooperando perficit, quod operando incipit? Quoniam ipse ut velimus operatur incipiens, qui volentibus cooperatur perficiens. Propter quod ait Apostolus: Certus sum quoniam qui operatur in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Jesu (Philipp. I, 6). Ut ergo velimus, sine nobis operatur; cum autem volumus, et sic volumus ut faciamus, nobiscum cooperatur: tamen sine illo vel operante ut velimus, vel cooperante cum volumus, ad bona pietatis opera nihil valemus. De operante illo ut velimus, dictum est: Deus est enim qui operatur in vobis et velle. De cooperante autem cum jam volumus et volendo facimus: Scimus. inquit, quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum (Rom. VIII, 28). Quid est, omnia, nisi et ipsas terribiles saevasque passiones? Sarcina quippe illa Christi, quae infirmitati gravis est, levis efficitur charitati. Talibus enim Dominus dixit esse suam sarcinam levem (Matth. xi, 30), qualis Petrus fuit quando passus est pro Christo, non qualis fuit quando negavit Christum.
PL44.901_234. Elçi bu sevgiyi, yani Tanrı aşkıyla yanan iradeyi överek şöyle der: "Bizi Mesih'in sevgisinden kim ayıracak? Sıkıntı mı, darlık mı, zulüm mü, açlık mı, çıplaklık mı, tehlike mi, kılıç mı? Yazıldığı gibi: 'Senin uğruna bütün gün öldürülüyoruz, boğazlanacak koyun sayılıyoruz.' Ama bizi seven aracılığıyla bütün bunlarda galibiz. Çünkü eminim ki ne ölüm ne hayat, ne melekler ne yönetimler, ne şimdiki ne gelecek şeyler, ne yükseklik ne derinlik ne de başka bir yaratık bizi Rabbimiz Mesih İsa'daki Tanrı sevgisinden ayırabilir." Başka bir yerde de şöyle der: "Size daha da üstün bir yol göstereyim. İnsanların ve meleklerin dilleriyle konuşsam ama sevgim olmasa, ses çıkaran bakır ya da çınlayan zil olurum. Peygamberlik gücüm olsa, bütün sırları bilsem, dağları yerinden oynatacak kadar büyük imanım olsa ama sevgim olmasa, hiçbir şeyim. Bütün malımı yoksullara dağıtsam, bedenimi yanmak için teslim etsem ama sevgim olmasa, bana hiçbir faydası olmaz. Sevgi yüce gönüllüdür, iyilik severdir. Sevgi kıskanmaz, kötü davranmaz, şişinmez, edepsizlik etmez, kendi çıkarını aramaz, öfkelenmez, kötülük düşünmez, haksızlığa sevinmez, hakikatle birlikte sevinir. Her şeye katlanır, her şeye inanır, her şeyi ümit eder, her şeye dayanır. Sevgi asla düşmez." Biraz sonra da: "İman, ümit, sevgi; bu üçü kalır. Ama bunların en büyüğü sevgidir. Sevginin peşinde koşun." Galatyalılara da şöyle der: "Kardeşlerim, siz hürriyete çağrıldınız. Yalnız bu hürriyeti tene fırsat vermeyin; sevgi aracılığıyla birbirinize kulluk edin. Çünkü bütün kanun tek bir sözde yerine gelir: 'Komşunu kendin gibi seveceksin.'" Romalılara söylediği de budur: "Başkasını seven kanunu yerine getirmiştir." Kolosselilere de şöyle der: "Her şeyin üstünde, yetkinliğin bağı olan sevgiyi kuşanın." Timoteos'a: "Buyruğun gayesi sevgidir" der ve bunun nasıl bir sevgi olduğunu ekler: "Temiz yürekten, iyi vicdandan ve içten imandan gelen." Korintlilere "Her şeyiniz sevgiyle yapılsın" derken, azarlananların sert ve acı hissettiği azarların bile sevgiyle yapılması gerektiğini yeterince gösterir. Bu yüzden başka bir yerde "Disiplinsizleri azarlayın, cesareti kırılanları teselli edin, zayıflara destek olun, herkese karşı sabırlı olun" dedikten hemen sonra "Dikkat edin, kimse kimseye kötülüğe karşı kötülükle karşılık vermesin" diye ekler. Demek ki disiplinsizler azarlandığında onlara kötülüğe karşı kötülük değil, daha çok iyilik verilir. Bütün bunları sevgiden başka ne yapar?
35. Havari Petrus da şöyle der: "Her şeyden önce birbirinize karşı sürekli bir sevgi besleyin, çünkü sevgi günahların çokluğunu örter." Havari Yakup da şöyle der: "Ama Yazı'ya göre 'Komşunu kendin gibi seveceksin' diyen şahane kanunu yerine
- Istam charitatem, id est divino amore ardentem voluntatem commendans Apostolus, dicit: Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? Sicut scriptum est, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis. Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos. Certus sum enim quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque praesentia, neque futura, neque altitudo, neque profundum, neque creatura alia poterit nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu Domino nostro (Rom. VIII, 35-39). Et alio loco dicit: Adhuc supereminentiorem viam vobis demonstro. Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens. Et si habuero prophetiam, et si sciero omnia sacramenta, et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Et si distribuero omnia mea pauperibus, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Charitas magnanima est, benigna est: charitas non aemulatur, non agit perperam, non inflatur, non dehonestatur, non quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati; omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia suffert; charitas nunquam cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem (I Cor. XII, 31-XIV, i). Item dicit ad Galatas: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem. Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum (Galat. V, 13, 14). Hoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum. legem implevit (Rom. XIII, 8). Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis (Coloss. III, 14). Ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta (I Tim. i, 5). Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vestra cum charitate fiant (I Cor. XVI, 14); satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat (I Thess. V, 14, 15). Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum redditur. Haec autem omnia quae nisi charitas operatur? 35. Et apostolus Petrus: Ante omnia, inquit, mutuam inter vos charitatem perpetuam habentes, quia charitas cooperit multitudinem peccatorum (I Petr. iv, 8). Dicit etiam apostolus Jacobus: Si tamen legem perficitis
PL44.903getirirseniz iyi edersiniz." Havari Yuhanna da der ki: "Kardeşini seven ışıkta kalır." Başka bir yerde: "Adil olmayan da kardeşini sevmeyen de Tanrı'dan değildir. Çünkü başlangıçtan beri işittiğimiz haber budur: Birbirimizi sevelim." Bir başka yerde: "O'nun buyruğu şudur: Oğlu İsa Mesih'in adına iman edelim ve birbirimizi sevelim." Yine: "O'ndan aldığımız buyruk şudur: Tanrı'yı seven kardeşini de sevsin." Biraz sonra da: "Tanrı'yı sevip buyruklarını yerine getirdiğimizde, Tanrı'nın çocuklarını sevdiğimizi bundan anlarız. Çünkü Tanrı sevgisi, O'nun buyruklarını tutmamızdır; O'nun buyrukları da ağır değildir." İkinci Mektup'ta da şöyle yazılıdır: "Sana yeni bir buyruk yazar gibi değil, başlangıçtan beri elimizde olanı yazıyorum: Birbirimizi sevelim."
36. Rab İsa da bütün Kanun'un ve Peygamberler'in Tanrı sevgisi ve komşu sevgisi buyruklarına bağlı olduğunu söyler. Bu iki buyruk için Markos'a göre İncil'de şöyle yazılıdır: "Din bilginlerinden biri yaklaştı. Onların tartıştığını duymuş, İsa'nın onlara iyi cevap verdiğini görmüştü. O'na bütün buyrukların ilkinin hangisi olduğunu sordu. İsa ona cevap verdi: 'Bütün buyrukların ilki şudur: Dinle ey İsrail, Rab Tanrımız bir tek Tanrı'dır. Rab Tanrın'ı bütün yüreğinle, bütün canınla ve bütün zihninle seveceksin. İlk buyruk budur. İkincisi ona benzer: Komşunu kendin gibi seveceksin. Bunlardan daha büyük başka buyruk yoktur.'" Yuhanna'ya göre İncil'de de şöyle der: "Size yeni bir buyruk veriyorum: Birbirinizi sevin. Benim sizi sevdiğim gibi siz de birbirinizi sevin. Birbirinize sevginiz olursa herkes benim öğrencilerim olduğunuzu bundan bilecek."
37. Sevginin bütün bu buyrukları öyle büyük ve öyledir ki insanın iyi yaptığını sandığı her şey, sevgisiz yapılırsa hiçbir şekilde iyi yapılmış olmaz. Sevginin bu buyrukları, iradesinin hür seçimi olmayan insanlara boşuna verilmiş olurdu. Ama bu buyruklar eski ve yeni kanunla verilmiştir; yeni kanunda eskide vaat edilen lütuf gelmiştir, lütufsuz kanun öldüren harf, lütufta ise canlandıran ruhtur. Peki insanlarda Tanrı ve komşu sevgisi, Tanrı'dan başka nereden gelir? Tanrı'dan değil de insanlardan geliyorsa, Pelagiusçular kazandı; Tanrı'dan geliyorsa, Pelagiusçuları yendik. Öyleyse aramızda yargıç olarak havari Yuhanna otursun ve bize desin: "Sevgili kardeşlerim, birbirimizi sevelim." Yuhanna'nın bu sözleri üzerine onlar büyüklenip "Birbirimizi sevmek kendimizden gelmeseydi, neden bize bu buyrulsun?" demeye başladıklarında, aynı Yuhanna hemen onları utandırarak şunu ekler: "Çünkü sevgi Tanrı'dandır." Demek ki bizden değil, Tanrı'dandır. Peki neden "Birbirimizi sevelim, çünkü sevgi Tanrı'dandır" denmiştir? Çünkü hür irade, Tanrı armağanını arasın diye buyrukla uyarılmıştır. Ama önce bir parça sevgi almasaydı bu uyarı hiç meyve vermezdi; sevgi alınca da buyrulanı yerine getirecek şeyin kendisine eklenmesini arar. "Birbirimizi sevelim" denince bu kanundur; "Çünkü sevgi Tanrı'dandır" denince lütuftur. Tanrı'nın bilgeliği kanunu ve merhameti dilinde taşır. Bu yüzden Mezmur'da şöyle yazılmıştır: "Kanunu veren, bereketi de verecektir."
regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, bene facitis (Jacobi II, 8). Item Joannes apostolus: Qui diligit, inquit, fratrem suum, in lumine manet (I Joan. 11, 10). Et alio loco: Qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quia haec est annuntiatio quam audivimus ab initio, ut diligamus invicem. Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut credamus nomini Filii ejus Jesu Christi, et diligamus invicem (Id. III, 10, 23). Et iterum: Hoc, inquit, mandatum habemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum (Id. iv, 2i). Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta ejus servemus, et praecepta ejus gravia non sunt (I. v,2, 3). Et in Epistola secunda scriptum est: Non quasi praeceptum novum scribam tibi, sed quod habuimus ab initio, ut diligamus invicem (II Joan. 5). 36. Dicit etiam ipse Dominus Jesus, in duobus praeceptis dilectionis Dei et dilectionis proximi totam Legem Prophetasque pendere (Matth. XXII, 40). De quibus duobus praeceptis in Evangelio secundum Marcum scriptum est: Et accessit unus de scribis qui audierat illos perquirentes, et videns quoniam illis bene responderit, interrogavit eum quod esset primum omnium mandatum. Jesus autem respondit ei: Primum omnium mandatum est, Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est; et, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua: hoc est primum mandatum. Secundum autem simile illi: Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Majus horum aliud non est mandatum (Marc. XII, 28-31). Dicit etiam in Evangelio secundum Joannem: Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem. In hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem (Joan. XIII, 34, 35). CAPUT XVIII. — 37. Haec omnia praecepta dilectionis, id est charitatis, quae tanta et talia sunt, ut quidquid se putaverit homo facere bene, si fiat sine charitate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta charitatis. inaniter darentur hominibus, non habentibus liberum voluntatis arbitrium: sed quia per legem dantur et veterem et novam (quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vetere, lex autem sine gratia littera est occidens, in gratia vero spiritus vivificans), unde est in hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si autem ex Deo, vicimus Pelagianos. Sedeat ergo inter nos judex apostolus Joannes, et dicat nobis: Charissimi, diligamus invicem. In his verbis Joannis cum se illi extollere coeperint et dicere, Utquid nobis hoc praecipitur, nisi quia ex nobis habemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem Joannes, confundens eos et dicens, quia dilectio ex Deo est (i Joan. IV,7). Non itaque ex nobis, sed ex Deo est. Cur ergo dictum est, Diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est; nisi quia praecepto admonitum est liberum arbitrium, ut quaereret Dei donum? Quod quidem prorsus sine suo fructu admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod jubebatur impleret. Cum dicitur, Diligamus invicem, lex est: cum dicitur, quia dilectio ex Deo est, gratia est. Sapientia quippe Dei legem et misericordiam in lingua portat (Prov. III, 16, sec. LXX). Unde scriptum est in Psalmo: Etenim benedictionem dabit qui legem dedit (Psal. LXXXIII, 8).
PL44.903_238. Şu hâlde kardeşlerim, kimse sizi aldatmasın: O önce bizi sevmeseydi biz Tanrı'yı sevmezdik. Aynı Yuhanna bunu açıkça gösterir ve şöyle der: "Biz seviyoruz, çünkü O önce bizi sevdi." Lütuf bizi kanunu sevenler yapar; lütufsuz kanun ise ancak kanunu çiğneyenler yapar. Rab'bin öğrencilerine söylediği "Siz beni seçmediniz, ben sizi seçtim" sözü de bize başka bir şey göstermez. Çünkü bizi bu liyakatle sevsin diye önce biz O'nu sevseydik, O tarafından seçilmeyi hak etmek için önce biz O'nu seçmiş olurduk. Ama hakikatin kendisi olan O başka türlü söyler ve insanların bu boşluğuna açıkça karşı çıkar: "Siz beni seçmediniz" der. Seçmediyseniz şüphesiz sevmediniz de. Çünkü sevmedikleri birini nasıl seçsinler? "Ama ben sizi seçtim" der. Onlar da sonradan O'nu seçmediler mi ve bu dünyanın bütün iyiliklerinden üstün tutmadılar mı? Ama seçildikleri için seçtiler, seçtikleri için seçilmediler. Seçen insanların liyakati olmazdı, eğer seçen Tanrı'nın lütfu onlardan önce gelmeseydi. Bu yüzden havari Pavlus da Selaniklilere hayır duası ederek şöyle der: "Rab sizi birbirinize ve herkese olan sevgide çoğaltsın ve taşırsın." Birbirimizi sevmemiz için bu hayır duasını eden, birbirimizi sevmemiz için kanunu vermiş olandır. Nihayet başka bir yerde aynı kişilere, onların bazılarında dileğinin şüphesiz gerçekleşmiş olması sebebiyle şöyle der: "Kardeşlerim, sizin için daima Tanrı'ya şükretmemiz gerekir; bu yerindedir, çünkü imanınız büyüyor ve her birinizin birbirine sevgisi taşıyor." Bunu, Tanrı'dan aldıkları böyle büyük bir iyilikle, kendilerindenmiş gibi övünmesinler diye söyledi. Demek ki imanınızın büyümesi ve her birinizin birbirine sevgisinin taşması için sizi, bunu kendinizdenmiş gibi övmek yerine Tanrı'ya şükretmemiz gerekir.
39. Timoteos'a da şöyle der: "Çünkü Tanrı bize korku ruhu değil, güç, sevgi ve perhiz ruhu verdi." Elçi'nin bu tanıklığında, Tanrı korkusu ruhunu almadığımızı sanmaktan sakınmalıyız. Bu şüphesiz Tanrı'nın büyük bir armağanıdır; peygamber İşaya onun için şöyle der: "Üzerinde bilgelik ve anlayış ruhu, öğüt ve cesaret ruhu, ilim ve dindarlık ruhu, Rab korkusu ruhu duracak." Petrus'un Mesih'i inkâr ettiği korkunun değil, Mesih'in kendisinin şöyle dediği korkunun ruhunu aldık: "Hem ruhu hem bedeni cehennemde
- Nemo ergo vos fallat, fratres mei: quia nos non diligeremus Deum, nisi nos prior ipse diligeret. Idem Joannes apertissime hoc ostendit, et dicit, Nos diligimus, quia ipse prior dilexit nos (I Joan. iv, 19). Gratia nos facit legis dilectores, lex vero ipsa sine gratia nonnisi praevaricatores facit. Et quod discipulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos (Joan. xv, 16); nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius illum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis, inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et omnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligentis gratia Dei praeveniret. Unde et apostolus Paulus benedicens Thessalonicenses: Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes (I Thess. III, 12). Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, inquit, agere debemus Deo semper pro vobis, fratres, sicut dignum est, quoniam supercrescit fides vestra, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem (II Thess. I, 3). Hoc dixit, ne forte de tanto bono quod ex Deo habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. Quod ergo supercrescit fides vestra, inquit, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem, gratias agere debemus Deo de vobis; non ita vos laudare, tanquam hoc habeatis ex vobis. 39. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae (II Tim. i, 7). In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias: Requiescet super eum spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini (Isai. XI, 2, 3). Non quo timore Petrus Christum negavit, sed illius timoris spiritum accepimus, de quo dicit ipse Christus: Eum timete, qui habet potestatem
PL44.905yok etme gücü olandan korkun. Evet, size söylüyorum, O'ndan korkun." Bunu, Petrus'un sarsıldığı korkuyla O'nu inkâr etmeyelim diye söyledi. Çünkü "Bedeni öldürenlerden ve sonra yapacak başka şeyi olmayanlardan korkmayın" derken o korkunun bizden uzaklaşmasını istemişti. Biz bu korkunun ruhunu değil, güç, sevgi ve perhiz ruhunu aldık. Aynı kişi bu ruh için Romalılara şöyle der: "Sıkıntılarla övünürüz, çünkü biliriz ki sıkıntı sabrı, sabır sınanmışlığı, sınanmışlık ümidi doğurur. Ümit de utandırmaz, çünkü Tanrı sevgisi bize verilen Kutsal Ruh aracılığıyla yüreklerimize dökülmüştür." Demek ki sıkıntının sabrı yok etmeyip tersine ortaya çıkarması, bizim yoluyla değil, bize verilen Kutsal Ruh yoluyla, Tanrı armağanı olduğunu gösterdiği sevgiyle olur. Efeslilere de "Kardeşlere barış ve imanla birlikte sevgi" der. Büyük iyilikler; ama nereden geldiğini söylesin: "Baba Tanrı'dan ve Rab İsa Mesih'ten." Demek ki bu büyük iyilikler Tanrı'nın armağanından başka bir şey değildir.
40. Ama ışığın karanlıkta parlaması ve karanlığın onu kavramaması şaşılacak şey değildir. Yuhanna'da ışık şöyle der: "Bakın, Baba bize nasıl bir sevgi verdi ki Tanrı'nın çocukları diye anılalım ve öyle olalım." Pelagiusçularda ise karanlık şöyle der: "Sevgi bize kendimizdendir." Gerçek, yani Hıristiyan sevgisi olsaydı, onun nereden geldiğini de bilirlerdi. "Biz bu dünyanın ruhunu değil, Tanrı'nın bize bağışladıklarını bilelim diye Tanrı'dan olan ruhu aldık" diyen Elçi'nin bildiği gibi. Yuhanna "Tanrı sevgidir" der. Pelagiusçular ise Tanrı'nın kendisini bile Tanrı'dan değil, kendilerinden aldıklarını söylüyorlar. Kanun bilgisinin bize Tanrı'dan geldiğini kabul ederken sevginin kendimizden olmasını istiyorlar. Elçi'nin "Bilgi şişirir, sevgi ise bina eder" sözünü işitmiyorlar. Sevgisiz şişiren bilginin Tanrı'dan olduğunu kabul etmek ve bilginin şişiremeyeceği şekilde onu koruyan sevginin kendimizden olduğunu söylemekten daha saçma, hatta daha çılgınca ve sevginin kutsallığına daha yabancı ne olabilir? Elçi de Mesih'in sevgisinin bilgiyi aştığını söylerken, sevgiye boyun eğmesi gereken bilginin Tanrı'dan, bilgiyi aşan sevginin ise insanlardan geldiğini sanmaktan daha delice ne olabilir? Gerçek iman ve sağlam öğreti ise her ikisinin de Tanrı'dan olduğunu söyler. Çünkü yazılmıştır: "O'nun yüzünden bilgi ve anlayış çıkar"; yazılmıştır: "Sevgi Tanrı'dandır." "İlim ve dindarlık ruhu" diye okuruz; "Güç, sevgi ve perhiz ruhu" diye okuruz. Ama sevgi, bilgiden daha büyük bir armağandır. Çünkü insanda bilgi olduğunda şişmemesi için sevgi gereklidir; sevgi ise kıskanmaz, kötü davranmaz, şişinmez.
et animam et corpus perdere in gehennam: ita dico vobis, hunc timete. Hoc autem dixit, ne illo timore negaremus eum, quo turbatus est Petrus. Hunc enim auferri voluit a nobis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant (Luc. XII, 4, 5). Hujus timoris non accepimus spiritum, sed virtutis et charitatis et continentiae. De quo spiritu idem ipse ad Romanos ait: Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes autem non confundit: quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom. V, 3-5). Non itaque per nos, sed per Spiritum sanctum qui datus est nobis, ipsa charitate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. Magna bona: sed dicat unde? a Deo. inquit, Patre et Domino Jesu Christo (Ephes. vi, 23). Ergo haec magna bona non sunt nisi Dei dona. CAPUT XIX. — 40. Sed non est mirum, si lux lucet in tenebris. et tenebrae eam non comprehendunt (Joan. I, 5). In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus (I Joan. III, 1). Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui; dicebat, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis (I Cor. II, 12). Joannes dicit, Deus dilectio est (I Joan. IV, 16). Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis esse volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat (I Cor. VIII, 1). Quid est ineptius, imo vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi (Ephes. III, 19); quid insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectus procedit (Prov. II, 6, sec. LXX): scriptum est, Charitas ex Deo est (I Joan. IV, 7). Et legimus, Spiritum scientiae et pietatis (Isai. XI, 2): legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae (II Tim. I, 7). Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est necessaria, ne infletur; charitas autem non aemulatur, non agit perperam, non inflatur (I Cor. XIII, 4).
PL44.905_241. Sanırım, Tanrı lütfuna şiddetle saldıranlara karşı yeterince tartıştım. Bu lütuf insan iradesini ortadan kaldırmaz, onu kötüden iyiye çevirir ve iyi olunca da ona yardım eder. Öyle tartıştım ki sizinle benden çok Tanrı Yazısı, hakikatin apaçık tanıklıklarıyla konuşmuş oldu. Bu Tanrı Yazısı dikkatle incelenirse şunu gösterir: Tanrı yalnız insanların, kendisinin kötüden iyiye çevirdiği ve iyi kıldıktan sonra iyi işlere ve ebedî hayata yönelttiği iyi iradelerini değil, bu dünyanın varlığını koruyan iradeleri de öyle kudreti altında tutar ki onları istediği yere, istediği zaman, kimine iyilik yapmaya, kimine ceza vermeye eğer. Bunu kendi yargısına göre yapar; bu yargı çok gizli, ama şüphe götürmez biçimde çok adildir.
Çünkü bazı günahların başka günahların cezası olduğunu da görüyoruz. Elçi'nin yıkım için hazırlanmış dediği gazap kapları böyledir. Firavun'un katılaştırılması da böyledir; sebebi de onda Tanrı'nın gücünün gösterilmesi diye söylenir. İsrailoğullarının Ay şehri önünde düşmandan kaçması da böyledir: Kaçsınlar diye ruhlarında korku doğdu ve bu, günah gerektiği biçimde cezalandırılsın diye oldu. Bu yüzden Rab, Nun oğlu Yeşu'ya şöyle der: "İsrailoğulları düşmanlarının önünde duramayacak." "Duramayacak" ne demektir? Neden hür irade ile durmuyor, korkuyla sarsılmış iradeyle kaçıyorlardı? Tanrı insanların iradelerine de egemen olduğu ve öfkelendiğinde dilediğini korkuya çevirdiği için değil mi? İsrail'in düşmanları, Yeşu'nun yönettiği Tanrı halkına karşı kendi iradeleriyle savaşmadılar mı? Yine de Yazı, yüreklerinin Rab tarafından cesaretlendirildiğini söyler; öyle ki İsrail'e karşı savaşa çıksınlar ve yok edilsinler. Kötü adam, Gera'nın oğlu, kral Davut'a kendi iradesiyle lânet etmedi mi? Yine de gerçek, derin ve dindar bilgelikle dolu Davut ne dedi? Lânet edene vurmak isteyene ne dedi? "Ey Seruya oğulları, sizinle benim ne işimiz var? Bırakın lânet etsin, çünkü Rab ona Davut'a lânet et dedi. Kim ona 'Bunu neden yaptın?' diyebilir?" Sonra Tanrı Yazısı, kralın sözünün tamamını yeniden baştan alıp pekiştirerek şöyle der: "Davut Abişay'a ve bütün hizmetkârlarına dedi ki: 'Bakın, öz oğlum canımı arıyor; şu Benyaminli ne yapmasın? Bırakın onu, lânet etsin, çünkü Rab ona söyledi. Belki Rab alçaltılmamı görür ve onun bugünkü lânetine karşılık bana iyilik verir.'" Rab'bin bu adama Davut'a lânet etmesini nasıl söylediğini hangi bilge anlar? Çünkü bunu, itaati övülecek biçimde emrederek söylemedi. Kendi kusuru yüzünden kötü olan iradesini, adil ve gizli yargısıyla bu günaha eğdiği için "Rab ona söyledi" denmiştir. Çünkü emreden Tanrı'ya itaat etmiş olsaydı, cezalandırılmak yerine övülmesi gerekirdi. Oysa onun bu günah yüzünden sonradan
CAPUT XX. — 41. Satis me disputasse arbitror adversus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse ut non magis ego quam divina ipsa Scriptura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis veritatis: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit vitam, verum etiam illas quae conservant saeculi creaturam, ita esse in Dei potestate, ut eas quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum: sicut sunt vasa irae, quae perfecta dicit Apostolus in perditionem (Rom. IX, 22): sicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur, ad ostendendam in illo virtutem Dei (Exod. VII, 3, et X, 1): sicut est fuga Israelitarum a facie hostium de civitate Gai; in animo enim factus est timor ut fugerent, et hoc factum est ut vindicaretur peccatum eo modo, quo fuerat vindicandum: unde dicit Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel subsistere ante faciem inimicorum suorum (Josue VII, 4, 12). Quid est, Non poterunt subsistere? Quare non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant; nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Numquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, quia per Dominum factum est confortari cor eorum, ut obviam irent ad bellum ad Israel, ut exterminarentur (Id. XI, 20). Numquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David, plenus vera et alta et pia sapientia? quid ait illi qui maledicentem percutere voluit? Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum, et maledicat; quia Dominus dixit illi maledicere David. Et quis dicet ei, Quare fecisti sic? Deinde Scriptura divina plenam sententiam regis velut ab alio initio repetendo commendans: Et dixit, inquit, David ad Abessai et ad omnes pueros ejus: Ecce filius meus qui exiit de utero meo; quaerit animam meam, et adhuc modo filius Gemini? Sinite illum, maledicat, quoniam dixit illi Dominus, ut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto (II Reg. xvi, 5-12). Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc peccato postea
PL44.907cezalandırıldığını biliyoruz. Rab'bin ona bu biçimde Davut'a lânet etmesini söylemesinin, yani kötü yüreğini bu günaha salmasının ya da bırakmasının sebebi de saklanmamıştır: "Belki Rab alçaltılmamı görür ve onun bugünkü lânetine karşılık bana iyilik verir." İşte Tanrı'nın kötülerin yüreklerini bile iyilerin övgüsü ve yardımı için kullandığı böyle ispat edilir. Mesih'i ele veren Yahuda'yı da böyle kullandı, Mesih'i çarmıha geren Yahudileri de böyle kullandı. Bundan iman edecek milletlere ne büyük iyilikler sağladı! En kötü olan şeytanın kendisini bile en iyi biçimde kullanır: İyilerin imanını ve dindarlığını çalıştırmak ve sınamak için; her şeyi olmadan önce bilen kendisi için değil, bizimle böyle davranılması gereken bizim için. Abşalom kendi iradesiyle zararına olan öğüdü seçmedi mi? Yine de bunu, Rab babasının duasını kabul ettiği için yaptı. Bu yüzden Yazı şöyle der: "Rab, Abşalom'un başına bütün kötülükleri getirmek için Ahitofel'in iyi öğüdünün bozulmasını buyurdu." İyi öğüt demesinin sebebi, o an için onun davasına yarar olmasıdır. Çünkü başkaldırdığı babasına karşı kendi lehineydi; Rab, Abşalom'un yüreğinde iş görerek öyle bir öğüdü reddettirip kendine yarar olmayan başka birini seçtirmeseydi, Ahitofel'in verdiği öğütle babasını ezebilirdi.
novimus esse punitum. Nec causa tacita est, cur ei Dominus isto modo dixerit maledicere David, hoc est, cor ejus malum in hoc peccatum miserit vel dimiserit: ut videat, inquit, Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto. Ecce quomodo probatur, Deum uti cordibus etiam malorum ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem orantem, ut hoc fieret. Propter quod Scriptura ait: Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala (II Reg. XVII, 14). Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, contra quem rebellaverat, ut posset eum opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset quod dederat Achitophel, agendo in corde Abessalon, ut tale consilium repudiaret, et aliud quod ei non expediebat eligeret.
PL44.907_242. İnsanlara liyakatlerine göre karşılık verirken kötü insanların yüreklerinde bile dilediğini yapan Tanrı'nın bu yargıları karşısında kim titremez? Süleyman'ın oğlu Rehabam, halka sert davranmaması için yaşlıların verdiği faydalı öğüdü reddetti, kendi yaşıtlarının sözüne uyarak yumuşak cevap vermesi gerekenlere tehditle cevap verdi. Bu, kendi iradesinden başka nereden geldi? Ama sonucunda İsrail'in on oymağı ondan ayrılıp kendilerine başka bir kral, Yarovam'ı seçti ki öfkelenen Tanrı'nın, önceden olacağını söylediği iradesi gerçekleşsin. Yazı ne der? "Kral halkı dinlemedi; çünkü Rab'bin, Nevat oğlu Yarovam için Şilolu Ahiya aracılığıyla söylediği sözünü yerine getirmesi için bu dönüş Rab'dendi." Demek ki bu, insanın iradesiyle olduğu hâlde yine de dönüş Rab'dendi.
Tarihler kitaplarını okuyun, ikinci kitapta şunu yazılı bulursunuz: "Rab, Yehoram'a karşı Filistlilerin ve Habeşlere komşu Arapların ruhunu uyandırdı. Yahuda ülkesine çıkıp onu yağmaladılar ve kralın evinde bulunan bütün malları aldılar." Burada Tanrı'nın böyle bir cezaya layık gördüğü ülkeleri yakıp yıkmak için düşmanlar uyandırdığı gösterilir. Peki, Filistliler ve Araplar Yahudiye'yi yağmalamaya kendi iradeleri olmadan mı geldiler? Ya da kendi iradeleriyle geldilerse, Rab'bin bunu yapmak için onların ruhunu uyandırdığı yalan mı yazılmıştır? Hayır, ikisi de doğrudur: Hem kendi iradeleriyle geldiler hem de Rab onların ruhunu uyandırdı. Şöyle de denebilir: Hem Rab onların ruhunu uyandırdı hem de onlar kendi iradeleriyle geldiler. Çünkü Her Şeye Gücü Yeten, insanların yüreklerinde iradelerinin hareketini bile, onlar aracılığıyla yapmak istediğini yapmak üzere, gerçekleştirir; O ki haksız bir şey istemeyi hiç bilmez.
Tanrı adamının kral Amatsya'ya söylediği şu söz ne demektir: "İsrail ordusu seninle gelmesin. Çünkü Rab İsrail'le, bütün Efrayim oğullarıyla değildir. Onların yardımıyla galip geleceğini sanırsan, Tanrı seni düşmanların önünde kaçırtır. Çünkü yardım etmek de kaçırtmak da Tanrı'nın gücündedir." Tanrı'nın gücü, kimine savaşta cesaret vererek yardım ediyor, kimine korku salarak kaçırtıyorsa, bu nasıl olur? Gökte ve yerde dilediği her şeyi yapan O'nun, insanların yüreklerinde de iş görmesiyle değil mi? İsrail kralı Yoaş'ın, kendisiyle savaşmak isteyen kral Amatsya'ya haber gönderirken ne dediğini okuruz. Birkaç söz söyledikten sonra şöyle dedi: "Şimdi evinde otur. Neden kötülüğe davet çıkarıyorsun? Sen de Yahuda da düşersiniz." Sonra Yazı şunu ekler: "Amatsya dinlemedi; çünkü Edom tanrılarını aradıkları için düşmanın eline verilmesi Tanrı'dandı." İşte Tanrı putperestlik günahını cezalandırmak isteyerek, elbette adil biçimde öfkelendiği kişinin yüreğinde şunu yaptı: Faydalı uyarıyı dinlemesin, onu küçümseyerek ordusuyla birlikte düşeceği savaşa gitsin.
Tanrı peygamber Hezekiel aracılığıyla şöyle der: "Bir peygamber yanılır ve konuşursa, o peygamberi ben Rab saptırdım. Elimi ona uzatacak ve onu halkım İsrail'in arasından yok edeceğim." Ester kitabında yazılıdır: Bu kadın, İsrail halkından olup tutsaklık ülkesinde yabancı kral Ahaşveroş'un karısı olmuştu. Onun kitabında yazılıdır ki kralın ülkesinin neresinde olursa olsun öldürülmesini emrettiği halkı için aracılık etmesi gerekince Rab'be dua etti. Çünkü büyük bir zorunluluk onu, kralın emri ve kendi usulü dışında onun huzuruna çıkmaya zorluyordu. Yazı'nın ne dediğine bakın: "Öfkesinin şiddetiyle boğa gibi ona baktı. Kraliçe korktu, bayıldığından rengi değişti ve önünden yürüyen nazik hizmetçisinin başına yaslandı. Ama Tanrı onu çevirdi ve öfkesini yumuşaklığa dönüştürdü." Süleyman'ın Özdeyişleri'nde de yazılıdır: "Kralın yüreği Tanrı'nın elinde su akışı gibidir; onu dilediği yere çevirir." Yüz dördüncü Mezmur'da da Mısırlılara Tanrı'nın ne yaptığı söylenir: "Yüreklerini çevirdi, O'nun halkından nefret etsinler, kullarına hile yapsınlar diye." Havarilerin yazılarında da neler yazıldığına bakın. Havari Pavlus'un Romalılara Mektubu'nda: "Bu yüzden Tanrı onları yüreklerinin arzularına, kirliliğe teslim etti." Biraz sonra: "Bu yüzden Tanrı onları utanç verici tutkulara teslim etti."
CAPUT XXI. — 42. Quis non ista judicia divina contremiscat, quibus agit Deus in cordibus etiam malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam filius Salomonis respuit consilium salubre seniorum, quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit. Unde hoc, nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? Et non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Achiae Selonitae de Jeroboam filio Nabath (III Reg. XII, 5-20). Nempe sic factum est illud per hominis voluntatem, ut tamen conversio esset a Domino. Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo libro scriptum: Et suscitavit Dominus super Joram spiritum Philistiim et Arabum qui finitimi erant Aethiopibus, et ascenderunt in terram Juda, et dissipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam, quae in domo regis inventa est (II Par. xxi, 16, 17). Hic ostenditur, Deum suscitare hostes eis terris vastandis, quas tali poena judicat dignas. Numquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua voluntate, ut mendaciter scriptum sit quod Dominus ad hoc faciendum eorum spiritum suscitavit? Imo utrumque verum est, quia et sua voluntate venerunt, et tamen spiritum eorum Dominus suscitavit. Quod etiam sic dici potest, et eorum spiritum Dominus suscitavit, et tamen sua voluntate venerunt. Agit enim Omnipotens in cordibus hominum etiam motum voluntatis eorum, ut per eos agat quod per eos agere ipse voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amessiam regem, Non veniat tecum exercitus Israel, non est enim Dominus cum Israel, omnibus filiis Ephrem: quoniam si putaveris obtinere in illis, in fugam convertet te Deus ante inimicos, quomodo virtus est Deo vel adjuvare vel in fugam vertere (II Par. xxv, 7, 8)? Quomodo virtus Dei alios adjuvat in bello dando eis fiduciam, alios immisso timore vertit in fugam, nisi quia ille qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit (Psal. CXXXIV, 6), etiam in cordibus hominum operatur? Legimus quid dixerit Joas rex Israel, mittens nuntium ad Amessiam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis, tu et Juda tecum (IV Reg. xiv, 9, 10)? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quomodo a Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom (II Par. xxv, 20). Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam dicit Deus, Et propheta si erraverit et locutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel (Ezech. xiv, 9). In libro Esther scriptum est, quae mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejus libro scriptum est, quod cum haberet necessitatem interveniendi pro populo suo, quem rex, ubicumque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare (Esther III et IV). Et videte quid Scriptura dicat: Et intuitus est eam tanquam taurus impetu indignationis suae, et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam: et convertit Deus, et transtulit indignationem ejus in lenitatem (Id. V, sec. LXX). Scriptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quomodo voluerit, declinabit illud (Prov. xxi, 1). Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit Deus: Et convertit cor eorum ut odissent populum ejus, ut dolum facerent in servos ejus (Psal. CIV, 25). In Litteris etiam apostolicis videte quae scripta sunt; in Epistola Pauli apostoli ad Romanos: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam. Item paulo post: Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae.
PL44.909Biraz sonra: "Tanrı'yı bilgide tutmayı uygun görmedikleri gibi, Tanrı onları uygunsuz şeyler yapmaları için ayıplanacak bir zihne teslim etti." Selaniklilere İkinci Mektup'ta da bazıları için şöyle der: "Kurtulmak için hakikat sevgisini kabul etmediklerinden Tanrı onlara yanılgının etkisini gönderecek, yalana iman etsinler diye; böylece hakikate iman etmeyip haksızlığa razı olan herkes yargılansın."
43. Tanrı sözlerinin hepsini anmak çok uzun sürecek bu ve bunun gibi tanıklıklarla, kanaatimce, Tanrı'nın insanların yüreklerinde iş görerek iradelerini istediği yere, ister merhametine göre iyiliğe, ister liyakatlerine göre kötülüğe eğdiği yeterince açıktır. Bu da kendi yargısıyla olur; yargısı bazen açık, bazen gizli, ama daima adildir. Çünkü yüreğinizde sabit ve sarsılmaz olmalıdır ki Tanrı katında haksızlık yoktur. Bu yüzden hakikat Yazıları'nda insanların Tanrı tarafından saptırıldığını ya da yüreklerinin körleştirildiğini veya katılaştırıldığını okuduğunuzda, bunu adil olarak çekmeleri için önce kötü liyakatlerinin geldiğinden şüphe etmeyin. Yoksa Süleyman'ın şu özdeyişine düşersiniz: "İnsanın akılsızlığı yollarını bozar; o ise yüreğinde Tanrı'yı suçlar." Lütuf ise insanların liyakatlerine göre verilmez, yoksa lütuf artık lütuf olmaz. Çünkü karşılıksız verildiği için lütuf diye anılır. Tanrı, ister iyi ister kötü melekler aracılığıyla, ister başka bir yolla, kötülerin yüreklerinde bile liyakatlerine göre iş görebiliyorsa –onların kötülüğünü kendisi yapmamıştır, bu kötülük ya aslen Âdem'den alınmıştır ya da kendi iradeleriyle büyümüştür–, yüreklerini kötüden iyiye çeviren O'nun Kutsal Ruh aracılığıyla seçilmişlerinin yüreklerinde iyilik yapmasına şaşılır mı?
Item paulo post: Sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt (Rom. i, 24, 26, 28). Et ad Thessalonicenses in Epistola secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati; sed consenserunt iniquitati (II Thess. II, 10, 11). 43. His et talibus testimoniis divinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur, operari Deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum voluntates quocumque voluerit, sive ad bona pro sua misericordia, sive ad mala pro meritis eorum, judicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper tamen justo. Fixum enim debet esse et immobile in corde vestro, quia non est iniquitas apud Deum (Rom. IX, 14). Ac per hoc quando legitis in Litteris veritatis, a Deo seduci homines, aut obtundi vel obdurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut juste ista paterentur: ne incurratis in illud proverbium Salomonis, Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo (Prov. xix, 3). Gratia vero non secundum merita hominum datur, alioquin gratia jam non est gratia (Rom. xi, 6): quia ideo gratia vocatur, quia gratis datur. Si autem potens est, sive per Angelos, vel bonos vel malos, sive quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum, pro meritis eorum, quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam, aut crevit per propriam voluntatem: quid mirum est, si per Spiritum sanctum operatur in cordibus electorum suorum bona, qui operatus est ut ipsa corda essent ex malis bona?
PL44.909_244. İnsanlar, Tanrı lütfuyla aklanmaları için önden geldiğini sandıkları iyi liyakatleri istedikleri kadar varsaysınlar; bunu söylerken lütfu inkâr etmekten başka bir şey yapmadıklarını anlamıyorlar. Söylediğim gibi, yetişkinler için ne isterlerse varsaysınlar. Ama Pelagiusçular çocuklar için söyleyecek cevap bulamıyorlar. Çünkü çocukların lütuf alırken hiçbir iradesi yoktur ki bu iradenin liyakatinin önden geldiğini söyleyebilsinler. Üstelik vaftiz edilip kutsal ayinleri alırken ağlayarak direndiklerini de görüyoruz. Hür iradelerini kullanıyor olsalardı, bu onlara büyük bir dinsizlik günahı sayılırdı. Yine de lütuf direnenlerde bile tutunur, hem de açıkça hiçbir iyi liyakat önden gelmeden; yoksa lütuf artık lütuf olmazdı. Bazen bu lütuf imansızların çocuklarına, Tanrı'nın gizli takdiriyle bir şekilde dindarların eline düştüklerinde verilir. Bazen de imanlıların çocukları, tehlikede olanlara yardım edilmesine engel olan bir şey çıktığı için ona erişemezler. Bunlar Tanrı'nın gizli takdiriyle olur; O'nun yargıları araştırılamaz, yolları izlenemez. Elçi'nin bunu söylemeden önce ne dediğine bakın. Romalılara, yani milletlere yazarken Yahudiler ve milletlerden söz ediyor ve şöyle diyordu: "Sizler bir zamanlar Tanrı'ya iman etmediğiniz hâlde şimdi onların imansızlığı sayesinde merhamet buldunuz. Onlar da şimdi size gösterilen merhamet için iman etmediler ki kendileri de merhamet bulsunlar. Çünkü Tanrı herkese merhamet etmek için herkesi imansızlığa kapatmıştır." Ne dediğine dikkat edince, sözünün hakikatine, kesin ama çok derin olan hakikatine, yani Tanrı'nın, herkese merhamet etmek için herkesi imansızlığa kapatmış olmasına hayran kaldı; sanki iyilik gelsin diye kötülük yapıyormuş gibi. Hemen şöyle haykırdı: "Ey Tanrı'nın zenginliğinin, bilgeliğinin ve ilminin derinliği! O'nun yargıları ne kadar araştırılamaz, yolları ne kadar izlenemezdir!"
Araştırılamayan bu yargıları ve izlenemeyen bu yolları düşünmeyen, kötülemeye hazır, anlamaya yetersiz sapkın insanlar, Elçi'nin "İyilik gelsin diye kötülük yapalım" dediğini sanıyor ve bunu yayıyorlardı. Elçi'nin bunu söylemesi düşünülemez. Ama anlamayan insanlar, Elçi'nin "Kanun araya girdi ki suç çoğalsın; suçun çoğaldığı yerde lütuf daha da taştı" sözünü işitince bunun söylendiğini sanıyorlardı. Oysa lütuf, kötülük yapanlar artık iyilik yapsın diye vardır; kötülükte kalsınlar ve kendilerine iyilik verileceğini sansınlar diye değil. Şu hâlde "İyilik gelsin diye kötülük yapalım" dememeliler. "Kötülük yaptık ve iyilik geldi; bu dünyada kötülüğe karşı iyilik alan bizler, gelecek dünyada iyiliğe karşı iyilik alalım diye artık iyilik yapalım" demeliler. Bu yüzden Mezmur'da yazılıdır: "Rab, sana merhamet ve yargıyı terennüm edeceğim." Önce İnsanoğlu dünyaya, dünyayı yargılamak için değil, dünya O'nun aracılığıyla kurtulsun diye geldi. Bu merhamet içindir. Sonra da yargı için, dirileri ve ölüleri yargılamak üzere gelecektir. Yine de bu zamanda da kurtuluş yargısız olmaz, ama bu yargı gizlidir. Bu yüzden şöyle der: "Görmeyenler görsün, görenler kör olsun diye yargı için bu dünyaya geldim."
45. Şu hâlde bütün çocukların aynı davası olduğunu, hepsinin Âdem'den miras kötülüğü taşıdığını gördüğünüzde, birine vaftiz olması için yardım edilip ötekine yardım edilmediğini ve onun aynı suçlulukla öldüğünü gördüğünüzde bunu Tanrı'nın gizli yargılarına bağlayın. Tanrı'nın dinsiz olacağını önceden bildiği vaftizlinin bu hayatta bırakıldığını, ötekinin ise "kötülük anlayışını değiştirmesin diye" vaftiz edildikten sonra bu hayattan alındığını gördüğünüzde de öyle. Bu konularda adaletin ve bilgeliğin kaynağı olan Tanrı'ya haksızlık ya da akılsızlık yakıştırmayın. Bu yazının başında size öğütlediğim gibi, ulaştığınız yerde yürüyün. Tanrı bunu da size açacaktır; bu hayatta değilse de öteki hayatta. Çünkü açılmayacak gizli hiçbir şey yoktur. Şu hâlde Rab'bin "O peygamberi ben Rab saptırdım" dediğini ve Elçi'nin "İstediğine merhamet eder, istediğini katılaştırır" dediğini işittiğinizde, saptırılmasına ya da katılaştırılmasına izin verdiği kişide kötü liyakatlerine
CAPUT XXII. — 44. Sed suspicentur homines quaelibet merita bona, quae; putant praecedere, ut justificentur per Dei gratiam; non intelligentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam se negare gratiam: sed, ut dixi, quod volunt de majoribus suspicentur; de parvulis certe Pelagiani quid respondeant non inveniunt, quorum nec voluntas ulla est in accipienda gratia, cujus voluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari videmus, quando baptizantur et divina Sacramenta percipiunt; quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si jam libero uterentur arbitrio: et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia, apertissime nullo bono merito praecedente, alioquin gratia jam non esset gratia. Et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta Dei providentia in manus piorum quomodocumque perveniunt: aliquando autem filii fidelium non eam consequuntur, aliquo impedimento existente, ne possit periclitantibus subveniri. Fiunt vero ista per occultam Dei providentiam, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae: quod ut Apostolus diceret, quid praedixerit intuemini. Agebat enim de Judaeis et Gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est, ad Gentes, et ait: Sicut enim aliquando vos non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis in illorum incredulitate; ita et hi nunc non crediderunt in vestra misericordia, ut et ipsi misericordiam consequantur: conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur (Rom. XI, 30-33). Et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem veritatem, sed magnam profunditatem, quomodo concluserit Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala ut venirent bona, mox exclamavit atque ait: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Haec enim inscrutabilia judicia et investigabiles viae perversi homines non cogitantes, et proclives ad reprehendendum, non idonei ad intelligendum, putabant et jactitabant Apostolum dicere, Faciamus mala, ut veniant bona (Id. III, 8). Quod absit ut Apostolus diceret: sed homines non intelligentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit Apostolus, Lex autem subintravit, ut abundaret delictum: ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia (Id. V, 20). Sed utique gratia id agit, ut jam fiant bona ab eis qui fecerunt mala; non ut perseverent in malis, et reddi sibi existiment bona. Non itaque debent dicere, Faciamus mala, ut veniant bona: sed, Fecimus mala, et venerunt bona; jam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona. Propter quod scriptum est in Psalmo; Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine (Psal. C, 1). Prius itaque non ideo venit Filius hominis in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum (Joan. III, 17): hoc propter misericordiam: postea vero propter judicium venturus est judicare vivos et mortuos; quamvis et in hoc tempore ipsa salvatio non fiat sine judicio, sed occulto, ideo ait, In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant (Id. IX, 39). CAPUT XXIII. — 45. Ad occulta ergo Dei judicia revocate, quando videtis in una causa, quam certe habent omnes parvuli, haereditarium malum trahentes ex Adam, huic subveniri ut baptizetur, illi non subveniri ut in ipsa obligatione moriatur; illum baptizatum in hac vita relinqui, quem praescivit Deus impium futurum, istum vero baptizatum rapi ex hac vita, ne malitia mutet intellectum ejus (Sap. IV, 11): et nolite in istis dare injustitiam vel insipientiam Deo, apud quem justitiae fons est et sapientiae: sed sicut vos exhortatus sum ab initio sermonis hujus, in quod pervenistis, in eo ambulate, et hoc quoque vobis Deus revelabit (Philipp. III, 16 et 15); et si non in hac vita, certe in altera: nihil est enim occultum quod non revelabitur (Matth. x, 26). Quando ergo auditis dicentem Dominum, Ego Dominus seduxi prophetam illum (Ezech. xiv, 9); et quod ait Apostolus, Cujus vult miseretur, et quem vult obdurat (Rom. ix, 18): in eo quem seduci permittit vel obdurari, mala ejus merita
PL44.911iman edin. Merhamet ettiği kişide ise Tanrı'nın kötülüğe karşı kötülük değil iyilik veren lütfunu imanla ve şüphesiz tanıyın. Tanrı birçok yerde "Firavun'u ben katılaştırdım" ya da "Firavun'un yüreğini katılaştırdım" veya "katılaştıracağım" diyor diye Firavun'un hür iradesini elinden almayın. Çünkü bundan dolayı Firavun'un kendi yüreğini katılaştırmadığı söylenemez. Nitekim onun için şu da okunur: Köpek sinekleri Mısırlılardan kaldırılınca Yazı şöyle der: "Firavun bu sefer de yüreğini ağırlaştırdı ve halkı salıvermek istemedi." Böylece hem Tanrı adil yargısıyla hem de Firavun'un kendisi hür iradesiyle katılaştırdı. Şu hâlde emin olun ki iyi amaçta ilerleyerek sonuna kadar sebat ederseniz emeğiniz boşa gitmeyecektir. Çünkü şimdi kurtardıklarına işlerine göre karşılık vermeyen Tanrı, o zaman herkese işlerine göre karşılık verecektir. Tanrı kesinlikle kötülüğe karşı kötülük verecektir, çünkü adildir; kötülüğe karşı iyilik verecektir, çünkü iyidir; iyiliğe karşı iyilik verecektir, çünkü iyidir ve adildir. Yalnız iyiliğe karşı kötülük vermeyecektir, çünkü haksız değildir. Şu hâlde kötülüğe karşı kötülük verecek, haksızlığa karşı ceza; kötülüğe karşı iyilik verecek, haksızlığa karşı lütuf; iyiliğe karşı iyilik verecek, lütfa karşı lütuf.
46. Bu kitabı sık sık tekrar okuyun. Anlıyorsanız Tanrı'ya şükredin; anlamadığınız yerde anlamak için dua edin; çünkü Rab size anlayış verecektir. Şunun yazılı olduğunu unutmayın: "Sizden birinin bilgeliği eksikse, herkese cömertçe veren ve kınamayan Tanrı'dan istesin, ona verilecektir." Bu, havari Yakup'un dediği gibi, yukarıdan inen bilgeliktir. Ama o bilgeliği kendinizden uzaklaştırın, içinizde olmaması için dua edin; onu şöyle lânetlemiştir: "Yüreğinizde acı kıskançlık ve çekişme varsa, bu yukarıdan inen bilgelik değildir; dünyevî, nefsanî, şeytanîdir. Çünkü kıskançlık ve çekişmenin olduğu yerde kararsızlık ve her türlü kötü iş vardır. Yukarıdan gelen bilgelik ise önce temizdir, sonra barışçıdır, ölçülüdür, sözden anlar, merhamet ve iyi meyvelerle doludur, ölçüsüz değerdedir, ikiyüzlülükten uzaktır." Bu bilgeliği Rab'den isteyip elde eden kişi hangi iyiliğe sahip olmaz? Buradan lütfu anlayın: Çünkü bu bilgelik bizden olsaydı yukarıdan olmazdı ve bizi yaratan Tanrı'dan istenmesi gerekmezdi. Kardeşlerim, bizim için de dua edin ki bu dünyada ölçülü, dindar ve adil yaşayalım; o mesut ümidi ve Rabbimiz ve Kurtarıcımız İsa Mesih'in ortaya çıkışını bekleyerek. O'na Baba ve Kutsal Ruh ile birlikte şan, şeref ve krallık ebediyen olsun. Âmin.
credite; in eo vero cujus miseretur, gratiam Dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis, fideliter et indubitanter agnoscite. Nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit Deus, Ego induravi Pharaonem; vel, induravi, aut indurabo cor Pharaonis (Exod. IV-XIV, passim). Non enim propterea ipse Pharao non induravit cor suum. Nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia, dicente Scriptura: Et ingravavit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum (Id. VIII, 32). Ac per hoc et Deus induravit per justum judicium, et ipse Pharao per liberum arbitrium. Certi ergo estote quia non erit inanis labor vester, si in bono proposito proficientes perseveretis usque in finem. Deus enim qui modo illis quos liberat non reddit secundum opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera ejus (Matth. xvi, 27). Reddet omnino Deus et mala pro malis, quoniam justus est; et bona pro malis, quoniam bonus est; et bona pro bonis, quoniam bonus et justus est; tantummodo mala pro bonis non reddet, quoniam injustus non est. Reddet ergo mala pro malis, poenam pro injustitia; et reddet bona pro malis, gratiam pro injustitia; et reddet bona pro bonis, gratiam pro gratia. CAPUT XXIV. — 46. Repetite assidue librum istum, et si intelligitis, Deo gratias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: dabit enim vobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non improperat, et dabitur ei (Jacobi i, 5). Ipsa est sapientia desursum descendens, sicut ipse apostolus Jacobus dicit. Illam vero sapientiam repellite a vobis, et orate ut non sit in vobis, quam detestatus est, ubi ait: Quodsi zelum amarum habetis, et contentiones in vobis sunt, non est ista sapientia desursum descendens; sed terrena, animalis, diabolica. Ubi enim zelus et contentio est, ibi inconstantia et omne opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione (Id. III, 14-17.) Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et pie et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes illam beatam spem, et manifestationem Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi (Tit. II, 12, 13), cui est honor et gloria et regnum cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen.