Kavram
Lex
- Yunanca
- νόμος (nomos)
- Latince
- lex; lex naturae
- Almanca
- Gesetz
- Fransızca
- loi
- İngilizce
- law
- Türkçe
- kanun (bağlama göre âdet)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte halk meclisinin kabul ettiği kanun, sözleşme şartı. Felsefede: tabiata yerleşmiş, yapılması gerekeni buyuran, yapılmaması gerekeni yasaklayan en yüksek akıl (De leg. 1.18).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3. yy | Stoa | nomos koinos: evrensel kanun | nomos |
| MÖ 54–51 | Cicero | vera lex recta ratio naturae congruens (3.33) | Cicero, De re publica III |
| MÖ 52 civarı | Cicero | Kanunun tanımı ve tabiatta temeli | Cicero, De legibus I |
| 4.–5. yy | Augustinus | lex aeterna | |
| 13. yy | Thomas Aquinas | lex aeterna, naturalis, humana, divina |
Dönüşüm: meclis kararından evrensel akla; Hristiyan geleneğinde Tanrı'nın ebedî kanununa.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | νόμος (nomos) | Bkz. nomos. |
| Latince | lex; ius | legere "seçmek, okumak" ile ilişkilendirilir (Cicero, De leg. 1.19: a legendo, Yunanca nomos'u ise nemein "paylaştırmak"tan türetir). Cicero'da iki katman: yazılı kanun (halk meclisinin kararı) ve vera lex, tabiata uygun doğru akıl. |
| Almanca / Fransızca | Gesetz / loi | |
| İngilizce | law |
Türkçe karşılığı
kanun; âdet. yasa: öz Türkçe, modern hukuk çağrışımı. şeriat: dinî. Tercih: kanun; mos ile birlikte geçtiğinde ve yerleşik uygulama anlamında âdet.
"Yasa" denince devletin çıkardığı metin akla gelir; Cicero'nun asıl kanunu ise yazılmadan önce var olan, tanrılarla insanlar arasında ortak olan akıldır. "Kanun" hem yazılı kanunu hem "tabiat kanunu"nu taşır.
Atıf ve kaynak notu
"Tabiat hukuku" (ius naturale) geleneğinin Cicero'daki kaynağı Stoacıdır, ama Roma hukukunun ius gentium'u ile birleşmesi sonradandır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kanun, kanunu, kanunlarla, kanunun, kanuna, kanunla
Metinlerde işaretlendiği yerler
89 yer · 89 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Buluş Üzerine1.2
- Cicero, Hatip Üzerine1.17
- Cicero, Hitabetin Bölümleri32
- Cicero, Devlet Üzerine1.2
- Cicero, Kanunlar Üzerine1.15
- Cicero, Brutus40
- Cicero, Hatip26
- Cicero, Hatiplerin En İyi Türü Üzerine19
- Cicero, Stoacıların Paradoksları2.18
- Cicero, Akademik Meseleler1.5
- Cicero, Lucullus1
- Cicero, En Yüksek İyi ve Kötü Üzerine1.47
- Cicero, Tusculum Sohbetleri1.2
- Cicero, Tanrıların Tabiatı Üzerine1.36
- Cicero, Timaios38
- Cicero, İhtiyarlık Üzerine10
- Cicero, Kehanet Üzerine1.19
- Cicero, Kader Üzerinefr2
- Cicero, Topika10
- Cicero, Dostluk Üzerine40
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.21
- Lucretius, Şeylerin Tabiatı Üzerine2.718
- Seneca, İnayet Üzerine1.2
- Seneca, Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine1.3
- Seneca, Öfke Üzerine1.2.2
- Seneca, Marcia'ya Teselli10.3
- Seneca, Mutlu Hayat Üzerine3.3
- Seneca, Çekilip Kendine Kalmak Üzerine5.5
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine17.7
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine6.1
- Seneca, Polybius'a Teselli10
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli6.8
- Seneca, Merhamet Üzerine1.1.4
- Seneca, İyilikler Üzerine1.4.2
- Seneca, Tabiat Meseleleri1.pr
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.4.10
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.pr.10
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.24
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine25
- Augustinus, Düzen Üzerine1.25
- Augustinus, İç Konuşmalar1_2
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine22
- Augustinus, Musiki Üzerine11
- Augustinus, Öğretmen Üzerine8_2
- Augustinus, Hür İrade Üzerine3
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine5
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine16
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine8
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine7
- Augustinus, İki Ruh Üzerine4
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_5
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine23
- Augustinus, Yalan Üzerine8
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine24
- Augustinus, İtiraflar1.12
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine41
- Augustinus, Teslis Üzerine3
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri9.10
- Augustinus, Tanrı Devleti1.pr
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)33
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine21
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine1
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.883
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.917
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.965_2
- Augustinus, Yalana Karşı18
- Augustinus, Tashihler1.8.3
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.P5.1
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.397
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1177
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1061_2
- Pseudo-Dionysios Areopagites, Dionysios Külliyatıs097
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.1_2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.16
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerine1
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.10
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine1.28
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.010
- Kant, Şu Soruya Cevap: Aydınlanma Nedir?AA08.039
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi59
- Hegel, Mantık Bilimi301
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları2
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri125
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-22
- Nietzsche, DeccalAC-26