İçeriğe geç
Kilise Vazifeleri Üzerine

Sevillalı Isidorus · Kilise Vazifeleri Üzerine

I. Kitap: Vazifelerin Kökeni Üzerine

1.prÖnsöz

Kilise vazifelerinde icra edilenlerin bir kısmının Kutsal Yazıların otoritesiyle, bir kısmının havarilerin geleneğiyle ya da evrensel Kilisenin alışkanlığıyla konmuş olduğu görülür. Biz de bunların ilk başlangıçlarına dönerek, yukarıda dediğimiz gibi, hangi yazarlardan doğduklarını anlatalım.

1.pr

Ea quæ in officiis ecclesiasticis celebrantur, partim sanctarum Scripturarum auctoritate, partim apostolica traditione, vel consuetudine universalis Ecclesiæ statuta reperiuntur. Quorum quidem primordia repetentes, a quibus exorta fuerint (ut prædiximus) auctoribus referamus.

1.11. Kilise ve Hıristiyan Adı Üzerine

1. Kilise ilk olarak Antakya'da Aziz Petrus tarafından kuruldu ve Hıristiyan adı ilk orada onun vaazıyla doğdu; Elçilerin İşleri bunu doğrular (Elçilerin İşleri 11:26). Hıristiyanlar, adlarını Mesih'in adından türeterek alırlar.

2. Nasıl Yahudiler adlarını, o millette kral soyunun makamının kendisinden parladığı Yahuda'dan aldılarsa, Hıristiyan milletine de ad Mesih'ten geçti. Hem milletler hem Yahudiler arasında gücün üstün makamı ondadır. Ecclesia adı ise asıl anlamıyla herkesi kendine çağırması ve bire toplamasından gelir.

3. Katolik denmesinin sebebi, bütün dünyaya yayılmış olmasıdır; ya da onda öğretinin katolik, yani genel olmasıdır, çünkü insanları görünen ve görünmeyen, göksel ve yersel şeyler hakkında eğitir; ya da hem hükümdarları hem yönetilenleri, hem hatipleri hem cahilleri, bütün insan soyunu dindarlığa boyun eğmeye çekmesidir; ya da beden ve ruhla işlenen herkesin günahlarını genel olarak iyileştirmesidir.

1.1

CAPUT I De Ecclesia et vocabulo Christianorum. 1. Primum a sancto Petro Ecclesia in Antiochia est fundata, ibique primum nomen Christianorum per ejus est prædicationem exortum, sicut Actus apostolorum testantur (Act. xi, 26). Vocantur autem Christiani, derivato vocabulo ex nomine Christi. 2. Nam sicut ex Judæ nomine vocabulum traxerunt Judæi, a quo in illa gente regiæ stirpis dignitas claruit, ita a Christo Christianæ genti nomen inhæsit. Cujus et in gentibus et in Judæis praerogativa est dignitas potestatis. Ecclesia autem vocatur proprie, propter quod omnes ad se vocet, et in unum congreget. 3. Catholica autem ideo dicitur, quia per universum mundum est constituta, vel quoniam catholica, hoc est, generalis in ea doctrina est, ad instructionem hominum de visibilibus atque invisibilibus, cœlestium ac terrestrium; vel propter quod omne hominum genus trahit ad se ad pietatis subjectionem, tam principum quam etiam qui principantur, oratorum et idiotarum; vel propter quod generaliter curat omnium peccata, quae per corpus et animam perficiuntur.

1.22. Tapınaklar Üzerine

1. Kanun koyucu Musa Rab için ilk olarak çadırı kurdu (Çıkış 40). Sonra basiretli Süleyman tapınağı yaptı (1 Krallar 6). Bundan sonra zamanımızın imanı bütün dünyada Mesih'in sunaklarını kutsadı.

1.2

CAPUT II. De templis. 1. Tabernaculum Moyses legislator primum Domino condidit (Exod. XL). Salomon deinde templum prudentia peritus instituit (III Reg. VI). Nostrorum post hæc temporum fides in toto mundo Christi altaria consecravit.

1.33. Korolar Üzerine

1. Koroları da ilk olarak aynı Musa Kızıldeniz'in geçilmesinden sonra kurdu (Çıkış 15). Her iki cinsi ayrı bölükler hâlinde dizip kendisinin ve kız kardeşinin önderliğinde Rab'be korolar hâlinde zafer şarkısı söylemeyi öğretti. Koro (chorus) taç (corona) görünümünden gelir ve adını bundan almıştır.

2. Bu yüzden Ecclesiasticus kitabı şöyle yazar: Kâhin sunağın önünde duruyor, çevresinde kardeşlerinin tacı (Sirak 50:13). Koro asıl anlamıyla şarkı söyleyenler topluluğudur; Yahudilerde en az on kişiden oluşur, bizde ise sayısı belirsizdir, ayrım gözetmeksizin az ya da çok kişiden oluşur.

1.3

CAPUT III. De choris. 1. Choros idem Moyses (Exod. xv) post transitum Rubri maris primus instituit, et utrumque sexum, distinctis classibus, se ac sorore præcunte, canere Domino in choris carmen triumphale perdocuit. Chorus autem ab imagine factus coronae, et ex eo ita vocatus. 2. Unde et Ecclesiasticus liber scribit: Stantem sacerdotem ante aram, et in circuitu ejus corona fratrum (Eccli. L, 13). Chorus enim proprie multitudo canentium est, quique apud Judæos non minus a decem constat canentibus, apud nos autem incerto numero a paucioribus plurimisve sine ullo discrimine constat.

1.44. İlahiler Üzerine

1. İlahiyi de ilk kez aynı Musa, Mısır on belayla vurulduktan ve Firavun halkıyla birlikte boğulduktan sonra, denizin alışılmamış yollarından çöle sevinçle çıktığında getirdi ve şöyle dedi: Rab'be ilahi söyleyelim, çünkü şanla yüceldi (Çıkış 15:1).

2. Sonra soylu bir kadın olan Debora'nın Hâkimler kitabında bu hizmeti gördüğü bulunur (Hâkimler 5). Daha sonra yalnız erkeklerden değil, kadınlardan da birçoğu ilahî ruhla dolarak Tanrı'nın sırrını terennüm etti. İlahi (canticum) insanın sesidir, mezmur ise saz eşliğinde okunandır.

1.4

CAPUT IV. De canticis. 1. Canticum idem tunc Moyses primus invexit, quando, percussa Ægypto decem plagis, et Pharaone submerso cum populis, per insueta maris itinera ad desertum gratulabundus egressus est, dicens: Cantemus Domino, gloriose enim honorificatus est (Exod. xv). 2. Deinde Debora, non ignobilis femina, in libro Judicum hoc ministerio functa reperitur (Judic. v). Postea multos non solum viros, sed etiam feminas spiritu divino completas Dei cecinisse mysteria. Canticum autem est vox hominis, psalmus autem qui canitur ad psalterium.

1.55. Mezmurlar Üzerine

1. Kilise, mezmur okumayı Musa'dan sonra ilk uygulayanın peygamber Davut olduğunu büyük bir sır olarak bildirir. Çünkü o, çocukluğundan beri Rab tarafından bu göreve özel olarak seçilmiş, ilahi söyleyenlerin önderi ve mezmurların hazinesi olmayı hak etmiştir. Onun mezmur kitabı bu yüzden Kilisede tatlı nağmelerin ezgisiyle sık sık okunur ki ruhlar pişmanlığa daha kolay eğilsin.

2. İlk Kilise mezmurları öyle okurdu ki mezmur okuyanı sesin hafif bir eğilişiyle çınlatır, bu da şarkı söylemekten çok söze yakın olurdu. Şarkı söyleme âdeti Kilisede ruhanîler için değil, tensel olanlar için konmuştur; sözlerle yüreği yaralanmayanlar ezginin tatlılığıyla sarsılsın diye. Aziz Augustinus da İtiraflar kitabında (X 33) Kilisede şarkı söyleme âdetini onaylar; "kulakların zevkiyle zayıf ruh dindarlık duygusuna yükselsin" der. Çünkü aynı kutsal sözler ezgiyle okunduğunda ruhlarımız, okunmadığından daha dindarca ve daha ateşli biçimde dindarlık alevine hareket eder. Bütün duygularımız seslerin çeşitliliğine ya da yeniliğine göre, tatlı ve ustaca bir sesle okunduğunda, bilmem hangi gizli yakınlıkla daha çok uyanır.

1.5

CAPUT V. De psalmis. 1. Psallere usum esse primum post Moysen David prophetam, in magno mysterio prodit Ecclesia. Hic enim a pueritia in hoc munus specialiter a Domino electus, et canorum princeps, psalmorumque thesaurus esse promeruit, cujus psalterium idcirco cum melodia cantilenarum suavium ab Ecclesia frequentatur, quo facilius animi ad compunctionem flectantur. 2. Primitiva autem Ecclesia ita psallebat, ut modico flexu vocis faceret resonare psallentem, ita ut pronuntianti vicinior esset quam canenti. Propter carnales autem in Ecclesia, non propter spirituales, consuetudo cantandi est instituta, ut qui verbis non compunguntur, suavitate modulaminis moveantur. Sic namque et beatissimus Augustinus, in libro Confessionum suarum (Lib. x, c. 33), consuetudinem canendi approbat in Ecclesia, ut per oblectamentum, inquit, aurium, infirmior animus ad affectum pietatis exsurgat. Nam in ipsis sanctis dictis religiosius et ardentius moventur animi nostri ad flammam pietatis, cum cantatur, quam si non cantetur. Omnes enim affectus nostri, pro sonorum diversitate vel novitate, nescio qua occulta familiaritate excitantur magis, cum suavi et artificiosa voce cantatur.

1.66. Hymnuslar Üzerine

1. Hymnusları ilk olarak aynı peygamber Davut'un yazıp terennüm ettiği, sonra başka peygamberlerin de yaptığı açıktır. Daha sonra fırına atılan üç genç de bütün yaratılmışları çağırarak herkesin Yaratıcısına hymnus okudular (Daniel 3). Böylece hymnuslarda ve mezmurlarda yalnız peygamberlerin değil, Rab'bin kendisinin ve havarilerin de örneğine sahibiz; ruhu dindarca harekete geçirmek ve ilahî sevgi duygusunu tutuşturmak için bu konuda faydalı buyruklara da sahibiz.

2. Hymnusların ilahî olanları da vardır, insan yeteneğiyle yazılmışları da. Galyalı Poitiers Piskoposu Hilarius, belagatiyle göze çarpan biri olarak hymnus şiirinde ilk parlayan kişidir. Ondan sonra Mesih'te büyük şanlı bir kişi ve Kilisenin en parlak öğretmeni olan Piskopos Ambrosius'un bu şiir türünde bol bol parladığı bilinir. Bu hymnuslar onun adına göre Ambrosius hymnusları diye anılır, çünkü onun zamanında ilk kez Milano Kilisesinde okunmaya başlanmıştır. Bu icranın adanışı o zamandan sonra bütün Batı'nın kiliselerinde gözetilir. Tanrı'ya övgü olarak söylenen bütün şiirlere hymnus denir.

1.6

CAPUT VI. De hymnis. 1. Hymnos primum eumdem David prophetam condidisse ac cecinisse manifestum est, deinde et alios prophetas. Postea quidem et tres pueri in fornacem positi, convocata omni creatura, Creatori omnium hymnum canentes dixerunt (Dan. III). Itaque et in hymnis et in psalmis canendis non solum prophetarum, sed etiam ipsius Domini et apostolorum habemus exemplum, et praecepta de hac re utilia ad movendum pie animum et ad inflammandum divinae dilectionis affectum. 2. Sunt autem divini hymni, sunt et ingenio humano compositi. Hilarius autem, Gallus episcopus Pictaviensis, eloquentia conspicuus, hymnorum carmine floruit primus. Post quem Ambrosius episcopus vir magnae gloriae in Christo, et in Ecclesia clarissimus doctor, copiosus in hujusmodi carmine claruisse cognoscitur, atque iidem hymni ex ejus nomine Ambrosiani vocantur, quia ejus tempore primum in Ecclesia Mediolanensi celebrari coeperunt, cujus celebritatis devotio dehinc per totius Occidentis Ecclesias observatur. Carmina autem quaecunque in laudem Dei dicuntur, hymni vocantur.

1.77. Antifonlar Üzerine

1. Antifonları ilk Yunanlar düzenledi: iki koro sırayla okur, tıpkı birbirine seslenen iki Seraf ve iki Ahit gibi (Yeşaya 6). Latinler arasında ise antifonları ilk olarak aynı Aziz Ambrosius koydu, Yunanların örneğini izleyerek. O zamandan sonra bütün Batı bölgelerinde kullanımı yaygınlaştı.

1.7

CAPUT VII. De antiphonis. 1. Antiphonas Graeci primi composuerunt duobus choris alternatim concinentibus, quasi duo Seraphim, duoque Testamenta invicem sibi conclamantia (Isai. VI). Apud Latinos autem primus idem beatissimus Ambrosius antiphonas constituit, Græcorum exemplum imitatus. Exhinc in cunctis occiduis regionibus earum usus increbuit.

1.88. Yakarışlar Üzerine

1. Rab'be yakarışlarla yalvarmayı bize Mesih hem düzenledi hem buyurdu. Havariler Tanrı'ya dua etmek isteyip nasıl yakaracaklarını bilemeyince Mesih'e dediler: Rab, bize dua etmeyi öğret, yani bize yakarışlar düzenle. Rab hemen göksel hukuk kitabından nasıl dua edeceklerini ve Tanrı'dan nasıl dileyeceklerini öğretti. Kilisenin, hastalıklara ve ay tutulmalarına karşı Tanrı'yı yakarışlarla çağırma, Mesih'in koyduğu yakarışlar örneğince dua etme alışkanlığı buradan gelir; Rab'be yalvarmak için bu yakarışları ilk düzenlemeye başlayanlar Yunanlardır.

1.8

CAPUT VIII. De precibus. 1. Precibus Dominum deprecari Christus nobis et composuit, et constituit. Cum ergo quaererent supplicare apostoli Deo, et nescirent quomodo precarentur, dixerunt Christo: Domine, doce nos orare, id est, compone nobis preces. Statim Dominus, de libro juris cœlestis, docuit quomodo orarent vel quomodo Deum impetrarent. Ex hoc perducta consuetudo Ecclesiæ Deum precibus exposcere contra aegritudines humanae, et uti precibus ad instar earum quas constituit Christus, quasque primi Græci coeperunt componere, quibus Domino supplicarent.

1.99. Responsorialar Üzerine

1. Responsorialar çok önce İtalyanlar tarafından bulundu; bu adı, biri söylerken koronun uyum içinde cevap vermesinden alırlar. Önceden bunu her biri tek başına yapardı; şimdi bazen biri, bazen ikisi ya da üçü birlikte söyler, kalabalık koro da cevap verir.

1.9

CAPUT IX. De responsoriis. 1. Responsoria ab Italis longo ante tempore sunt reperta, et vocata hoc nomine quod, uno canente, chorus consonando respondeat. Antea autem id solus quisque agebat; nunc interdum unus, interdum duo, vel tres communiter canunt, choro in plurimis respondente.

1.1010. Okumalar Üzerine

1. Okumaların yüksek sesle okunmasının eski bir Yahudi kurumu olduğunu gelenek öğretir. Çünkü onlar da kanuni ve önceden belirlenmiş günlerde sinagoglarda kanun ve peygamberlerden okuma yapar, bunu da atalarının eski kurumundan korurlar. Okuma dinleyenler için küçük bir eğitim değildir. Bu yüzden mezmur okunurken herkes okumalı, dua edilirken herkes dua etmeli, okuma yapılırken sükûnet sağlanarak herkes eşit biçimde dinlemelidir.

2. Biri okuma yapılırken gelse bile yalnız Rab'be secde etsin, alnına haç işareti yapıp kulağını dikkatle versin. Hep birlikte dua ettiğimiz vakitte dua vakti açıktır; kendi başına dua etmek istediğinde de açıktır. Dua bahanesiyle okumayı kaçırma. Çünkü dua etme imkânı elinin altındayken okumayı herkes her zaman hazır bulamaz. Okumayı dinlemekten küçük bir fayda doğduğunu sanma.

3. Çünkü zihin taze okumayla doyurulmuş olarak az önce duyduğu ilahî şeylerin görüntüleri arasından koşarken dua daha verimli olur. Marta'nın kız kardeşi Meryem de İsa'nın ayaklarının dibinde oturup kız kardeşini bırakarak sözü dikkatle dinliyordu ve Rab'bin sesiyle iyi payı seçtiği doğrulandı (Luka 10). Bu yüzden diyakon da gür sesle sükûnet ister ki, mezmur okunurken de okuma yapılırken de herkes tarafından birlik korunsun, herkese duyurulan herkes tarafından eşit biçimde dinlensin.

1.10

CAPUT X. De lectionibus. 1. Lectiones pronuntiare antiquae institutionis esse Judaeorum traditio docet. Nam et ipsi legitimis præfinitisque diebus ex lege et prophetis lectione in synagogis utuntur, et hoc de veteri patrum institutione servantes. Est autem lectio non parva audientium ædificatio. Unde oportet ut quando psallitur, psallatur ab omnibus; cum oratur, oretur ab omnibus; cum lectio legitur, facto silentio, æque audiatur a cunctis. 2. Nam etsi tunc superveniat quisque, cum lectio celebratur, adoret tantum Dominum, et, præsignata fronte, aurem sollicite accommodet. Patet tempus orandi, cum omnes oramus; patet, cum volueris orare privatim; obtentu orationis ne perdideris lectionem: quia non semper eam quilibet paratam potest habere, cum orandi potestas in promptu sit, nec putes parvam nasci utilitatem ex lectionis auditu. 3. Siquidem oratio ipsa fit pinguior, dum mens, recenti lectione saginata, per divinarum rerum, quas nuper audivit, imagines currit. Nam et Maria soror Marthæ, quae sedens ad pedes Jesu, sorore neglecta, verbum intentius audiebat, bonam partem sibi elegisse Domini voce firmatur (Luc. x). Ideo et diaconus clara voce silentium admonet, ut, sive dum psallitur, sive dum lectio pronuntiatur, ab omnibus unitas conservetur, ut quod omnibus praedicatur, aequaliter ab omnibus audiatur.

1.1111. Ahitlerin Kitapları Üzerine

1. Mesih'in kiliselerinde okumalar Kutsal Yazılardan yapılır. Aynı Kutsal Yazı eski ve yeni kanundan oluşur. Eski kanun, ilk önce Yahudilere Musa ve peygamberler aracılığıyla verilen ve Eski Ahit denen kanundur. Ahit (testamentum) denmesinin sebebi, uygun tanıklar (testes), yani peygamberler tarafından yazılıp mühürlenmiş olmasıdır. Yeni kanun ise Yeni Ahit denen İncil'dir; onu Tanrı'nın Oğlu Mesih bizzat ve havarileri aracılığıyla verdi.

2. O eski kanun kök gibidir, bu yeni kanun kökten çıkan meyve gibidir; çünkü kanundan İncil'e gelinir. Burada görünen Mesih önce kanunda önceden bildirilmişti. Hatta peygamberlerde konuşan kendisidir; yazıldığı gibi: Konuşan bendim, işte buradayım. Kanunu, çocuklara lala gibi önceden gönderdi; İncil'i ise artık yetişkin herkese hayatın tam öğretmeni olarak sundu.

3. Bu yüzden orada iş yapanlara yerin iyilikleri vaat ediliyordu, burada ise lütuf altında imanla yaşayanlara göklerin krallığı verilir. İncil "iyi haber" demektir ve gerçekten iyi haberdir: onu kabul edenler Tanrı'nın oğulları diye çağrılır. Kiliselerin önderlerinin öğreti ve dindarlık sevgisiyle okunmak ve kabul edilmek üzere bıraktıkları Eski Ahit kitapları şunlardır.

4. İlk olarak kanun, yani Musa'nın beş kitabı: Tekvin, Çıkış, Levililer, Sayılar, Tesniye. Bunları on altı tarih kitabı izler: Yeşu ve Hâkimler birer kitap, Rut, Krallar dört kitap, Tarihler iki, Ezra iki, Tobit, Ester, Yudit birer ve Makabeler iki. Bunların üstünde on altı peygamberlik kitabı vardır: Yeşaya, Yeremya, Hezekiel ve Daniel birer kitap; on iki peygamberin kitapları da birer. Bunlar peygamberlik kitaplarıdır.

5. Bundan sonra İbranîlerde farklı vezinle yazılmış sekiz manzum kitap vardır: Eyüp, Mezmurlar, Özdeyişler, Vaiz, Ezgiler Ezgisi, Hikmet, Sirak ve Yeremya'nın Ağıtları. Böylece Eski Ahit'in kırk beş kitabı tamamlanır.

6. Yeni Ahit'te ilk önce dört İncil vardır: Matta, Markos, Luka ve Yuhanna. Bunları havari Pavlus'un on dört Mektubu izler. Onlara yedi katolik mektup da eklenmiştir: Yakup, Petrus, Yuhanna ve Yahuda'nın mektupları ve on iki havarinin İşleri. Bunların hepsinin mührü Yuhanna'nın Vahyi'dir, yani İsa Mesih'in açınlamasıdır; o bütün kitapları hem zamanca hem düzence kapatır.

7. Bunlar yetmiş iki kanonik kitaptır. Bu yüzden Musa peygamberlik etmeleri için ihtiyarları seçti. Bu yüzden Rabbimiz İsa da yetmiş iki öğrencisine vaaz etmelerini buyurdu. Bu dünyada yetmiş iki dil yayıldığı için Kutsal Ruh uygun biçimde kitapların milletler kadar olmasını sağladı; halklar bunlarla imanın lütfunu almaya hazırlansın diye.

1.11

CAPUT XI. De libris Testamentorum. 1. Pronuntiantur autem lectiones in Christi Ecclesiis de Scripturis sanctis. Constat autem eadem sacra Scriptura ex veteri lege et nova. Vetus lex illa est quæ data est primum Judæis per Moysen et prophetas, quae dicitur Vetus Testamentum. Testamentum autem dicitur, quia idoneis testibus, utique a prophetis, scriptum est, atque signatum. Nova vero lex est Evangelium, quod dicitur Novum Testamentum, quod per ipsum Filium Dei Christum, et per suos apostolos dedit. 2. Illa lex vetus velut radix est, hæc nova velut fructus ex radice; ex lege enim venitur ad Evangelium. Siquidem Christus, qui hic manifestatus est, ante in lege praedictus est. Imo ipse locutus est in prophetis, sicut scriptum est: Qui loquebar, ecce adsum: legem quidem praemittens, velut infantibus pædagogum, Evangelium vero perfectum vitae magisterium jam adultis omnibus praestans. 3. Ideo in illa operantibus bona terrae promittebantur, hic vero sub gratia ex fide viventibus regnum coeleste tribuitur. Evangelium autem dicitur bonum nuntium, et re vera bonum nuntium, ut qui susceperint filii Dei vocentur. Hi sunt autem libri Veteris Testamenti, quos ob amorem doctrinae et pietatis legendos recipiendosque Ecclesiarum principes tradiderunt. 4. Primum namque legis, id est, Moysi libri quinque sunt. Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. Hos sequuntur historici libri sedecim, Jesu Nave scilicet, et Judicum libri singuli, sive Ruth, Regum etiam. libri quatuor, Paralipomenon duo, Esdrae duo, Tobiae quoque, et Esther, et Judith singuli, et duo Machabæorum. Super hos prophetici libri sedecim sunt, Isaias, Jeremias, et Ezechiel, et Daniel, libri singuli: duodecim quoque prophetarum libri singuli, et haec quidem prophetica sunt. 5. Post haec versuum octo libri habentur, qui diverso apud Hebræos metro scribuntur, id est, Job liber, et Psalmorum, et Proverbiorum, et Ecclesiastes, et Cantica Canticorum, liber Sapientiae, et Ecclesiasticus, Lamentationesque Jeremiæ; sicque complentur libri Veteris Testamenti quadraginta quinque. 6. Novi autem Testamenti primum quatuor Evangelia sunt Matthaei, Marci, Lucæ et Joannis. Hos quatuordecim Pauli apostoli Epistolae sequuntur. Quibus etiam subjunctæ sunt septem catholicae epistolæ, Jacobi, Petri, Joannis, et Judæ, Actus quoque duodecim apostolorum, quorum omnium signaculum est Apocalypsis Joannis, quod est revelatio Jesu Christi, qui omnes libros et tempore concludit, et ordine. 7. Hi sunt libri canonici septuaginta duo, et ob hoc Moyses elegit presbyteros qui prophetarent. Ob hoc et Jesus Dominus noster septuaginta duos discipulos praedicare mandavit. Et quoniam septuaginta duae linguae in hoc mundo erant diffusae, congrue providit Spiritus sanctus, ut tot libri essent quot nationes, quibus populi ad percipiendam fidei gratiam ædificarentur.

1.1212. Kutsal Kitapların Yazarları Üzerine

1. İbranîlerin geleneğine göre Eski Ahit'in yazarları şunlardır. Önce Musa Pentateukhos'u yazdı, Yeşu kendi kitabını çıkardı, Hâkimleri ve Rut'u ve Samuel'in ilk kısmını Samuel yazdı; Samuel'in sonraki kısmını sonuna kadar Davut yazdı. Malakim'i bütünüyle Yeremya çıkardı; çünkü önceden tek tek kralların tarihlerine dağılmıştı. Eyüp kitabını İbranîler Musa'nın, başkaları peygamberlerden birinin yazdığını sanır.

2. Mezmur kitabını on peygamber yazdı: Musa, Davut, Süleyman, Asaf, Etan, Yedutun, Heman ve Korah'ın oğulları, yani Assir, Elkana ve Abiasaf. Ezra, Hagay ve Zekeriya'nın da yazdığını söyleyenler vardır. Süleyman Özdeyişleri, Vaiz'i ve Ezgiler Ezgisini yazdı. Yeşaya kendi kitabını, Yeremya kendi kitabını ağıtlarıyla birlikte yazdı. Sinagogun bilge adamları Hezekiel'i, on iki peygamberi, Daniel'i, Tarihleri ve Ester'i yazdı. Ezra kendi kitabını yazdı.

3. Keldaniler kanunu yaktıktan sonra, Yahudiler Kudüs'e döndüğünde bütün bu kitapları aynı peygamber ve yazıcı Ezra ilahî ruhla esinlenerek yeniden yaptı. Milletlerin bozduğu bütün peygamber ciltlerini düzeltti ve bütün Ahit'i yirmi iki kitap olarak düzenledi ki kanunda kitaplar harfler kadar olsun.

4. Ezra'dan sonra ilk olarak İbranîceden Yunancaya çeviriyi Yetmiş çevirmen Mısır Kralı Ptolemaios zamanında yaptı. İskender'in halefi olan bu kral okumaya meraklıydı ve bütün milletlerin kitaplarını topladı. Kâhinlerin önderi Eleazar'dan, tapınağa birçok armağan göndererek, bütün kitapları çevirmek üzere İsrail'in on iki kabilesinin her birinden altışar kişi göndermesini istedi. Çevirinin güvenilirliğini görmek için de görevlendirilenlerin her birine bir hücre verdi, her birine bütün Yazıları teslim ederek çevirmelerini emretti.

5. Bu işi yetmiş günde tamamlayınca, ayrı hücrelerde ayrılmış ve kimse kimseye yaklaşmadan yaptıkları bütün çevirileri bir araya topladı. Bütün kitapların Kutsal Ruh aracılığıyla öyle çevrildiği görüldü ki yalnız anlamda değil, sözlerde de uyumlu bulundular. İşte bu ilk çeviri doğru ve ilahîydi.

6. Bütün milletlerin kiliseleri bu kitapları önce üzerinde düşünmeye başladı; kiliselerin ilk yöneticileri de onları Yunancadan Latinceye çevirip aktardı. Bundan sonra ikinci çeviriyi Aquila, üçüncü ve dördüncüyü Theodotion ve Symmachus yaptı, ikisi de Yahudiliğe geçmiş kişilerdi. Beşinci ve altıncı çeviriyi Origenes buldu ve yukarıda anılan öteki çevirilerle karşılaştırdı. Kutsal Yazıları İbranîceden Yunancaya çevirenler yalnız bunlardır ve bunlar sayılabilir.

7. Yunancadan bizim dilimize çeviren Latin çevirmenlerin sayısı ise, Aziz Augustinus'un andığı gibi (De doctrina christiana II 11), sonsuzdur. Onun dediği gibi, imanın ilk zamanlarında eline bir Yunanca kitap geçen ve iki dilde biraz deneyim kazandığını sanan hemen çevirmeye girişiyordu; Latinler arasında bu kadar sayısız çevirmenin bulunması bundandır.

8. İbranîceden Latinceye Kutsal Yazıları yalnız rahip Hieronymus çevirdi. Bütün kiliseler onun çevirisini her yerde genel olarak kullanır, çünkü düşüncelerde daha doğru, sözlerde daha açıktır. Hikmet Kitabı'nı Süleyman'ın yazdığı oradaki şu tanıklıklarla kanıtlanır: Beni halkına kral olarak seçtin ve kutsal adına ve oturduğun şehirde tapınak kurmamı söyledin (Süleyman'ın Hikmeti 9:7–8).

9. Bilgelerden birinin andığına göre İbranîler bu eseri kanonik yazılar arasında kabul ediyordu. Ama Mesih'i yakalayıp öldürdükten sonra aynı kitapta Mesih hakkındaki şu pek açık tanıklıkları hatırladılar: "Dinsizler kendi aralarında dedi: Adil Olan'ı yakalayalım, çünkü bize faydasız, işlerimize karşıdır; Tanrı'nın bilgisine sahip olduğunu vaat ediyor ve kendine Tanrı'nın Oğlu diyor." Sonra: "Gerçekten Tanrı'nın Oğlu ise Tanrı ona sahip çıkar ve onu düşmanlarının elinden kurtarır." Ardından: "Saygısını bilelim ve sabrını sınayalım, onu en rezil ölüme mahkûm edelim" (Süleyman'ın Hikmeti 2). Bizimkiler bu kadar açık bir kutsal şeye saygısızlıktan ötürü onları kınamasın diye, toplantı yaparak bu kitabı peygamberlik ciltlerinden çıkardılar ve kendi halklarına okunmasını yasakladılar.

1.12

CAPUT XII. De scriptoribus sacrorum librorum. 1. Veteris autem Testamenti secundum Hebraeorum traditionem hi scriptores habentur: primus Moyses scripsit Pentateuchum, Jesus Nave edidit librum suum, Judicum autem et Ruth, et Samuelis primam partem conscripsit Samuel; sequentia Samuelis usque ad calcem scripsit David. Malachim autem in commune totum edidit Jeremias. Nam ante sparsus erat per singulorum regum historias. Job librum Hebraei Moysen scripsisse putant, alii unum ex prophetis. 2. Psalterium vero scripserunt decem prophetæ, id est, Moyses, David, Salomon, Asaph, Etham, Idithum, et Eman, et filii Core, id est, Asir, Elcana, Abiasaph. Sunt qui et Esdram, et Aggaeum, et Zachariam scripsisse dicant. Salomon scripsit Proverbia, Ecclesiastem, et Cantica canticorum. Isaias scripsit librum suum, Jeremias librum suum cum lamentationibus ejus. Viri synagogæ sapientes scripserunt Ezechielem, duodecim prophetas, Danielem, et Paralipomenon, et Esther. Esdras scripsit librum suum. 3. Omnes autem hos libros idem Esdras propheta scriba post incensam legem a Chaldæis, dum Judæi regressi fuissent in Jerusalem, divino afflatus spiritu reparavit; cunctaque prophetarum volumina, quae fuerant a gentibus corrupta, correxit; totumque Testamentum in XXII libros constituit, ut tot libri essent in lege, quot habentur et litteræ. 4. Primam post Esdram editionem de Hebræo in Græcum LXX interpretes ediderunt sub Ptolomæo Ægyptio rege, successore Alexandri, qui in legendo studiosus fuit, omniumque libros gentium congregavit. Iste enim ab Eleazaro, qui erat princeps sacerdotum, multa dona mittens ad templum, petiit ut seni de duodecim tribubus Israel transmitterentur, qui interpretarentur omnes libros. Et, ut fidem interpretationis adverteret, singulis eorum qui fuerant destinati singulas cellulas dedit, et assignans omnibus omnes Scripturas, jussit interpretari. 5. Qui, cum per septuaginta dies istius rei negotium adimplessent, omnium simul interpretationes, quas per diversas cellulas segregati nullo ad ullum propinquante fecerunt, congregavit in unum. Atque ita omnes libri interpretati per Spiritum sanctum inventi sunt, ut non solum in intellectu, verum etiam in sermonibus consonantes invenirentur. Hæc fuit prima interpretatio vera ac divina. 6. Hos libros meditari omnium gentium Ecclesiae primum coeperunt, eosdemque de Græco in Latinum interpretantes primi Ecclesiarum provisores tradiderunt. Post hæc secundam Editionem Aquila, tertiam et quartam Theodotion et Symmachus ediderunt, ambo Judæi proselyti. Quintam vero et sextam Editionem Origenes reperit, et cum cæteris supradictis Editionibus comparavit. Hi sunt itaque tantum qui Scripturas sacras de Hebræo in Graecum verterunt Qui etiam et numerantur. 7. Nam Latinorum interpretum, qui de Græco in nostrum eloquium transtulerunt (ut meminit sanctus Augustinus [II de Doctr. Christ. c. 11]) infinitus numerus. Sicut enim (inquit) primis fidei temporibus ad manus venit Codex Graecus, atque aliquantulum sibi utriusque linguae peritiam sumpsit, ausus est statim interpretari, atque inde accidit tam innumerabiles apud Latinos exstitisse interpretes. 8. De Hebræo autem in Latinum eloquium tantummodo Hieronymus presbyter sacras scripturas convertit. Cujus editione generaliter omnes Ecclesiæ usquequaque utuntur, pro eo quod veracior sit in sententiis et clarior in verbis. Librum Sapientiae Salomon scripsisse probatur testimoniis illius, quibus ibi legitur: Tu me (inquit) elegisti regem populo tuo, et dixisti ut ædificarem templum in nomine sancto tuo, et in civitate habitationis tuæ (Sap. IX, 7). 9. Hoc opus Hebræi (ut quidam sapientium meminit) inter canonicas scripturas recipiebant. Sed postquam comprehendentes Christum interfecerunt, memorantes in eodem libro tam evidentissima de Christo testimonia, quibus dicitur: « Dixerunt inter se impii, Comprehendamus Justum, quia inutilis est nobis, et contrarius est operibus nostris, et promittit Dei scientiam se habere, et Filium Dei se nominat. » Et infra: « Si enim vere est Filius Dei, suscipiet illum, et liberabit eum de manu contrariorum. » Ac deinde: « Ut sciamus reverentiam illius, et probemus patientiam ejus, morte turpissima condemnemus eum (Sap. II); » collatione facta, ne nostri eis pro tam aperto sacrilegio derogarent, a propheticis eum voluminibus reciderunt, legendumque suis prohibuerunt.

1.12_210. Ecclesiasticus Kitabı'nı Kudüslü Sirak oğlu İsa yazdı; Zekeriya'nın andığı Kâhin Yeşu'nun torunudur. Bu kitap Latinlerde üslubunun benzerliğinden Süleyman adıyla anılır. Bunun dışında Yudit, Tobit ve Makabeler kitaplarını hangi yazarların yazdığı hiç belli değildir.

11. Yeni Ahit'te dört İncil kitabını dört İncil yazarı birer birer yazdı. Bunlardan yalnız Matta'nın İbranîce, ötekilerin Yunanca yazdığı söylenir. Havari Pavlus Mektuplarını yazdı; bunlardan dokuzunu yedi kiliseye gönderdi, ötekileri öğrencilerine: Timoteos'a, Titus'a ve Filimon'a yolladı. İbranîlere Mektup'un ona ait olması, üslup farkı yüzünden birçok Latin için belirsizdir. Bazıları onu Barnabas'ın, bazıları Clemens'in yazdığını tahmin eder.

12. Petrus kendi adıyla katolik denen iki mektup yazdı; bazıları, üslup ve söz farkı yüzünden ikincisinin ona ait olduğuna inanmaz. Yakup kendi Mektubunu yazdı. Onun da ona ait olduğunu bazıları inkâr eder, onun adıyla başkasının yazdırdığını düşünür. Yuhanna'nın üç mektubunu aynı Yuhanna çıkardı; bazıları yalnız birincisinin ona ait olduğunu ileri sürer, ötekiler Yuhanna adlı bir rahibe ait sayılır; Hieronymus'un kanaatine göre onun Efes'te ayrı bir mezarı gösterilmektedir. Yahuda kendi Mektubunu çıkardı. Elçilerin İşleri'ni Luka duyduğu ya da gördüğü gibi yazdı. Vahyi İncil yazarı Yuhanna, İncil'i vaaz ettiği için Patmos adasına sürgün edildiği sırada yazdı.

13. Bunlar kutsal kitapların yazarlarıdır; ilahî esinle konuşur ve eğitimimiz için göksel buyrukları dağıtırlar. Aynı Yazıların yazarının Kutsal Ruh olduğuna inanılır. Çünkü peygamberlerine yazılacakları söyleten bizzat odur. Şimdi mezmurların ve hymnusların kökeninden, kutsal kitapların sayısından sonra istediğin sonraki konuları sana yazacağım.

1.12_2
  1. Librum autem Ecclesiasticum composuit Jesus filius Sirach Jerosolymitani, nepos Jesu sacerdotis, de quo meminit Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo praenotatur. Præterea Judith, et Tobiæ, sive Machabaeorum libros qui auctores scripserunt, minime constat. 11. In Novo autem Testamento quatuor libros Evangeliorum quatuor evangelistæ singulos scripserunt, quorum solus Matthæus Hebræo scripsisse perhibetur eloquio, caeteri Græco. Paulus apostolus suas scripsit Epistolas, ex quibus novem septem Ecclesiis destinavit, reliquas discipulis suis misit, Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebræos autem Epistolam plerisque Latinis ejus esse incertum est propter dissonantiam sermonis. Eamdemque alii Barnabam conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. 12. Petrus scripsit duas nomine suo epistolas, quæ catholicæ nominantur: quarum secunda a quibusdam ejus esse non creditur propter styli sermonisque distantiam. Jacobus suam scripsit Epistolam. Quae et ipsa a nonnullis ejus esse negatur, sed sub nomine ejus ab alio dictata existimatur. Joannis epistolas tres idem Joannes edidit, quarum prima tantum a quibusdam ejus esse asseritur, reliquae duæ Joannis cujusdam presbyteri existimantur, cujus juxta Hieronymi sententiam alterum sepulcrum apud Ephesum demonstratur. Judas suam edidit Epistolam. Actus apostolorum Lucas composuit, sicut audivit, vel vidit. Apocalypsin Joannes evangelista scripsit eodem tempore, quo ob Evangelii praedicationem in insulam Pathmos traditur relegatus. 13. Hi sunt scriptores sacrorum librorum, divina inspiratione loquentes, atque ad eruditionem nostram praecepta coelestia dispensantes. Auctor autem earumdem Scripturarum Spiritus sanctus esse creditur. Ipse enim scripsit, qui prophetas suos scribenda dictavit. Jam tibi post psalmorum originem atque hymnorum, post sanctorum etiam librorum numerum, postulata sequentia prænotabo.
1.1313. Övgüler Üzerine

1. Övgüler, yani Halleluya söylemek, İbranîlerin ilahisidir; açıklaması iki kelimenin çevirisinden oluşur, yani "Tanrı'ya övgü". Yuhanna, Vahiy'de bu sırla ilgili olarak Ruh'un açınlamasıyla, göksel melekler ordusunun çok suların sesi ve güçlü gök gürültülerinin sesi gibi sesini gördüğünü ve Halleluya dediklerini duyduğunu anlatır.

2. Buradan kimse şüphe etmemelidir ki bu övgü sırrı, layık iman ve adanmışlıkla icra edilirse meleklerle birleşmiş olur. Halleluya da Amen gibi İbranîceden Latinceye hiç çevrilmez; çevrilemedikleri için değil, öğretmenlerin dediği gibi daha kutsal otorite yüzünden onlardaki eskilik korunduğu için.

3. Afrika bölgelerinde Halleluya her zaman değil, yalnız pazar günleri ve Rab'bin dirilişinden sonraki elli gün, gelecek diriliş ve sevincin işareti olarak söylenir. Ama bizde, İspanya'nın eski geleneğine göre, oruç günleri ve Kırk Gün dışında her zaman Halleluya söylenir; çünkü yazılmıştır: Onun övgüsü daima ağzımdadır.

4. Mezmurların ya da okumaların duyurusu bittikten sonra sonda Halleluya söylenmesini Kilise gelecek ümidiyle yapar. Bu hayatta her iki Ahit'le dünyaya vaaz edilen göklerin krallığının bildirilmesinden sonra, işimizin yalnız Tanrı'yı övmek olacağını işaret eder; yazıldığı gibi: Evinde oturanlar mesuttur, çağlar boyu seni överler (Mezmur 84:4). Mezmurlar kitabının övgüyle bitmesi de bundandır: dünyanın sonundan sonra aynı övgünün ebedî olduğu gösterilsin diye.

1.13

CAPUT XIII. De laudibus. 1. Laudes, hoc est, Alleluia canere, canticum est Hebræorum, cujus expositio duorum verborum interpretatione consistit, hoc est, laus Dei, de cujus mysterio Joannes in Apocalypsi refert Spiritu revelante vidisse, et audisse vocem coelestis exercitus angelorum, tanquam vocem aquarum multarum, et tanquam vocem validorum tonitruum dicentium Alleluia. 2. Ex quo nullus debet ambigere hoc laudis mysterium, si digna fide et devotione celebretur, angelis esse conjunctum. Alleluia autem, sicut et Amen de Hebræa in Latinam linguam nequaquam transfertur, non quia interpretari minime queant, sed, sicut aiunt doctores, servatur in eis antiquitas propter sanctiorem auctoritatem. 3. In Africanis autem regionibus non omni tempore, sed tantum dominicis diebus, et quinquaginta post resurrectionem Domini Alleluia cantatur pro significatione futurae resurrectionis, et lætitiæ. Verumtamen apud nos secundum antiquam Hispaniarum traditionem præter dies jejuniorum, vel Quadragesimæ omni tempore cantatur Alleluia; scriptum est enim: Semper laus ejus in ore meo. 4. Quod vero post consummatam psalmorum, sive lectionum prædicationem Alleluia in fine cantatur, hoc in spe futura facit Ecclesia, significans post annuntiationem regni coelorum, quae in hac vita per utrumque Testamentum mundo prædicatur, actionem nostram non esse futuram, nisi in laudem Dei, sicut scriptum est: Beati qui habitant in domo tua, in sæcula saeculorum laudabunt te (Psal. LXXXIII, 5). Hinc est quod et liber psalmorum in laude concluditur, ut eadem post finem saeculi laus aeterna monstretur.

1.1414. Sunum İlahileri Üzerine

1. Kurbanların şerefine okunan sunum ilahilerini eskilerin kurbanlar sunulurken söylediğine Ecclesiasticus kitabı tanıktır. Şöyle der: Kâhin elini sunuya uzattı, üzümün kanından sundu ve Yüce Hükümdar'a hoş koku olarak sunağın dibine döktü. O zaman Aaron'un oğulları dövme borularla seslendiler, çaldılar ve Tanrı önünde anılmak üzere büyük sesi duyurdular (Sirak 50:15–16). Şimdi de bundan farklı değil: boru sesiyle, yani ses vaazıyla, ezgiyle tutuşuyoruz, hem yürekle hem ağızla Rab'be övgüler okuyarak coşuyoruz; kanıyla dünyanın kurtarıldığı o gerçek kurbanda.

1.14

CAPUT XIV. De offertoriis. 1. Offertoria, quae in sacrificiorum honore canuntur, Ecclesiasticus liber indicio est veteres cantare solitos, quando victimae immolabantur, sic enim dicit: Porrexit, inquit, sacerdos manum suam in libationem, et libavit de sanguine uvae, et fudit in fundamento altaris odorem divinum excelso principi. Tunc exclamaverunt filii Aaron in tubis productilibus, et sonuerunt, et auditam fecerunt magnam vocem in memoriam coram Deo (Eccli. L, 16). Non aliter et nunc in sono tubae, id est, in vocis praedicatione cantu accendimur, simulque corde, et ore laudes Domino declamantes jubilamus in illo scilicet vero sacrificio, cujus sanguine salvatus est mundus.

1.1515. Missa Ayini ve Dualar Üzerine

1. Missa ayininin ve Tanrı'ya sunulan kurbanların kutsandığı duaların düzeni ilk olarak Aziz Petrus tarafından kuruldu; bütün dünya onu bir ve aynı biçimde icra eder. Bu duaların birincisi, Tanrı'ya yalvarmaya teşvik için halka yöneltilen uyarıdır. İkincisi Tanrı'ya yakarıştır: inananların dualarını ve sunularını merhametle kabul etsin diye. Üçüncüsü, sunanlar ya da ölmüş inananlar için söylenir: aynı kurban aracılığıyla af bulsunlar diye.

2. Dördüncüsü bundan sonra barış öpücüğü için yapılır: herkes sevgiyle birbiriyle uzlaşarak, Mesih'in bedeninin ve kanının ayinine layık biçimde ortak olsun diye; çünkü Mesih'in bölünmez bedeni kimsenin anlaşmazlığını kabul etmez. Beşincisi sununun kutsanmasında yapılan takdim duasıdır; bu duada yerdeki yaratıkların ve göksel güçlerin bütünü Tanrı'yı övmeye çağrılır ve "En yücelerde Hosanna" okunur, çünkü Davut'un soyundan doğan Kurtarıcı ile dünyanın kurtuluşu göklerin yücesine ulaşmıştır.

3. Bundan sonra altıncısı gelir: ayinin biçimlenmesi; Tanrı'ya sunulan sunu, Kutsal Ruh ile kutsanarak Mesih'in bedenine ve kanına uysun diye. Bunların sonuncusu, Rabbimizin öğrencilerine öğrettiği duadır: Göklerde olan Babamız. Bu duada, kutsal Babaların yazdığı gibi, yedi dilek vardır; ilk üçünde ebedî şeyler, sonraki dördünde geçici şeyler istenir; ama onlar da ebedî olanlara erişmek için istenir.

4. Çünkü Adın kutsal kılınsın, krallığın gelsin, göklerde olduğu gibi yerde de iraden olsun dediğimizde, bu üçü burada başlar, ama azizlerinde Tanrı'nın kutsanmasının, iradesinin ve krallığının ölümsüzce kalacağı o hayatta ümit edilir. Ruh ya da beden için verilen günlük ekmek burada istenir; burada yiyecek desteğinden sonra, kardeşçe bağışlamanın örneğiyle af dilenir; burada günahın ayartısına düşmemeyi isteriz. Burada, hepsinden sonra, kötülüklerden kurtulmak için Tanrı'nın yardımını dileriz. Orada ise bunlardan hiçbiri yoktur.

5. Bu duayı Kurtarıcı öğretti; onda inananların ümidi ve günahların itirafı vardır. Peygamber onu önceden bildirerek der ki: Rab'bin adını çağıran herkes kurtulacaktır (Yoel 2:32). Bunlar kurbanın yedi duasıdır, İncil'in ve havarilerin öğretisiyle tavsiye edilmiştir. Sayının sebebi, ya Kutsal Kilisenin yedili bütünlüğü ya da lütfun yedi biçimli Ruhu gibi görünür; sunulanlar onun armağanıyla kutsanır.

1.15

CAPUT XV. De missa et orationibus. 1. Ordo autem missae, et orationum, quibus oblata Deo sacrificia consecrantur, primum a sancto Petro est institutus, cujus celebrationem uno eodemque modo universus peragit orbis. Prima earumdem oratio admonitionis est erga populum, ut excitentur ad exorandum Deum. Secunda invocationis ad Deum est, ut clementer suscipiat preces fidelium oblationesque eorum. Tertia autem effunditur pro offerentibus, sive pro defunctis fidelibus, ut per idem sacrificium veniam consequantur. 2. Quarta post haec infertur pro osculo pacis, ut charitate reconciliati omnes invicem digne sacramento corporis et sanguinis Christi consocientur, quia non recipit dissensionem cujusquam Christi indivisibile corpus. Quinta deinde infertur illatio in sanctificatione oblationis, in qua etiam et ad Dei laudem terrestrium creaturarum virtutumque coelestium universitas provocatur, et Hosanna in excelsis cantatur, quod Salvatore de genere David nascente salus mundo usque ad excelsa pervenerit. 3. Porro sexta exhinc succedit conformatio sacramenti, ut oblatio, quæ Deo offertur, sanctificata per Spiritum sanctum, Christi corpori ac sanguini conformetur. Harum ultima est oratio, qua Dominus noster discipulos suos orare instituit, dicens: Pater noster, qui es in cœlis. In qua oratione, ut sancti Patres scripserunt, septem petitiones continentur; sed in tribus primis æterna poscuntur: in sequentibus quatuor temporalia, quae tamen propter æterna adipiscenda petuntur. 4. Nam cum dicimus: Sanctificetur nomen tuum, Adveniat regnum tuum, Fiat voluntas tua, sicut in cœlo, et in terra; hic quidem ista tria inchoantur; sed in illa vita sperantur, ubi sanctificatio Dei, et voluntas, et regnum in sanctis suis immortaliter permanebit. Jam vero panis quotidianus, qui vel animae, vel carni tribuitur, hic exposcitur; hic etiam post subsidium cibi venia de exemplo fraternae indulgentiae postulatur; hic, ne in peccati tentationem incidamus, exposcimus. Hic, post omnia, ut a malis liberemur, Dei auxilium imploramus. Illic autem nihil istorum est. 5. Hanc itaque orationem Salvator docuit, in qua et spes continetur lidelium, et confessio peccatorum; de qua propheta praedicens, ait: Et erit, omnis qui invocaverit nomen Domini salvus erit (Joel. II, 32 ). Hæ sunt autem septem sacrificii orationes commendatae evangelica apostolicaque doctrina, cujus numeri ratio instituta videtur vel propter septenariam sanctæ Ecclesiæ universitatem, vel propter septiformem gratiæ Spiritum, cujus dono ea quae inferuntur sanctificantur.

1.1616. İznik İnanç Formülü Üzerine

1. Kurban vaktinde halka okunan inanç formülü, İznik Konsili'nde üç yüz on sekiz kutsal Babanın toplantısıyla yayımlandı. Bu doğru iman kuralı imanın öğretisinin sırlarında o kadar üstündür ki imanın her yönünden söz eder; kelimeleri ya da cümleleriyle tek tek cevap vermediği sapkın öğreti neredeyse yoktur. Çünkü dinsizliklerin bütün yanılgılarını ve imansızlığın küfürlerini çiğner. Bu yüzden bütün kiliselerde halk tarafından aynı itirafla ilan edilir.

1.16

CAPUT XVI. De Symbolo Nicæno. 1. Symbolum autem, quod tempore sacrificii a populo praedicatur, trecentorum decem et octo sanctorum Patrum collatione apud synodum Nicænam est editum. Cujus veræ fidei regula tantis doctrinæ fidei mysteriis præcellit, ut de omni parte fidei loquatur, nullaque pene sit haeresis cui per singula verba vel sententias non respondeat. Omnes enim errores impietatum perfidiaeque blasphemias calcat, et ob hoc in universis Ecclesiis pari confessione a populo proclamatur.

1.1717. Takdisler Üzerine

1. Kâhinlerin halka takdis vermesini, Musa aracılığıyla verilen eski takdis açıkça gösterir ve doğrular; onda halka üçlü çağrının sırrı altında takdis edilmesi buyrulur. Rab Musa'ya der ki: "Halkımı şöyle takdis edeceksin, ben de onları takdis edeceğim: Rab seni takdis etsin ve korusun, Rab yüzünü sana parlatsın ve sana acısın, Rab yüzünü sana kaldırsın ve sana barış versin" (Sayılar 6:24–26).

1.17

CAPUT XVII. De benedictionibus. 1. Benedictionem autem dari a sacerdotibus populo, antiqua per Moysen benedictio pandit, et comprobat, qua benedicere populo sub sacramento trinae invocationis jubetur. Ait enim ad Moysen Dominus: « Sic benedices populum meum, et ego benedicam illos: Benedicat te Dominus, et custodiat te, illuminet Dominus faciem suam super te, et misereatur tui, attollat Dominus faciem suam super te, et det tibi pacem » (Num. VI, 24).

1.1818. Kurban Üzerine

1. Hıristiyanlar tarafından Tanrı'ya sunulan kurbanı ilk olarak Rabbimiz ve öğretmenimiz Mesih kurdu; ele verilmeden önce bedenini ve kanını havarilere emanet ettiğinde. İncil'de okunduğu gibi: İsa ekmeği ve kâseyi aldı, takdis edip onlara verdi (Matta 26:26). Salem Kralı Melkisedek bu ayini mecazen, Mesih'in bedeninin ve kanının tipi olarak ilk sundu; bu kadar büyük kurbanın sırrını ilk o görüntü yoluyla ifade etti. Bu, ebedî kâhin olan Rabbimiz ve Kurtarıcımız İsa Mesih'in benzerliğini gösterir; ona denir ki: Sen Melkisedek düzenine göre ebediyen kâhinsin (Mezmur 110:4).

2. Eski halkın köleliğinde sunulması emredilen Yahudi kurbanları bırakılıp sona erince, Hıristiyanlara bu kurbanı icra etmek buyruldu. Rab'bin bizim için yaptığını biz de yaparız; o bunu sabahleyin değil, yemekten sonra akşamüstü sundu. Çünkü Mesih'in bunu günün akşamına doğru tamamlaması gerekiyordu ki kurbanın saati dünyanın akşamını göstersin. Havarilerin aç karnına almamasının sebebi, önce tip olan o Paskalya'nın tamamlanması, sonra gerçek Paskalya ayinine geçilmesi gerekmesidir.

3. Öğrencilerin Rab'bin bedenini ve kanını önce oruçlu almaması o zaman bir sır olarak yapıldı. Şimdi ise bütün Kilise onu hep oruçlular tarafından alır. Çünkü Kutsal Ruh havariler aracılığıyla şöyle uygun gördü: bu kadar büyük ayinin şerefine, Hıristiyanın ağzına öteki yiyeceklerden önce Rab'bin bedeni girsin. Bu âdet bu yüzden bütün dünyada korunur. Kırdığımız ekmek Mesih'in bedenidir (1 Korintliler 10:16); o Gökten inen diri ekmek benim (Yuhanna 6:51) demiştir. Şarap onun kanıdır, yazılan da budur: Gerçek asma benim (Yuhanna 15:1). Ekmek bedeni güçlendirdiği için Mesih'in bedeni diye anılır, şarap tende kan yaptığı için Mesih'in kanına bağlanır.

4. Bu ikisi görünürdür, ama Kutsal Ruh ile kutsanarak ilahî bedenin ayinine geçer. Aziz Cyprianus'un dediği gibi: "Rab'bin kâsesi şarap ve su karışımı olarak sunulur, çünkü suda halkın anlaşıldığını, şarapta Mesih'in kanının gösterildiğini görürüz. Kâsede şaraba su karışınca halk Mesih'le birleşir, inananların topluluğu inandığına bağlanır ve katılır. Su ile şarabın bu bağlanması ve birleşmesi Rab'bin kâsesinde öyle karışır ki bu karışım birbirinden ayrılamaz; tıpkı Kilisenin de Mesih'ten ayrılamaması gibi.

5. Rab'bin kâsesini kutsarken yalnız su sunulamaz, yalnız şarap da sunulamaz. Çünkü biri yalnız şarap sunarsa Mesih'in kanı bizsiz olmaya başlar; su yalnız olursa halk Mesihsiz olmaya başlar. İkisi karışıp karışık birlikle birbirine bağlanınca ruhanî ve göksel ayin tamamlanır. Rab'bin kâsesi ikisi karışmadıkça yalnız su ya da yalnız şarap olamaz; Rab'bin bedeni de yalnız un ya da yalnız su olamaz, ikisi birleşip bağlanmadıkça ve ekmek pişirilerek katılaşmadıkça.

6. Bu aynı ayinde halkımızın birleşmiş olduğu gösterilir: çok sayıda buğday tanesi bir araya toplanıp öğütülüp karışınca tek ekmek yaparsa, göksel ekmek olan Mesih'te de tek beden olduğumuzu, sayımızın ona katıldığını ve birleştiğini bilelim."

7. Kimi insanlar araya bir günah girmedikçe Evharistiya'nın her gün alınması gerektiğini söyler; çünkü Rab'bin emriyle bu ekmeğin her gün bize verilmesini isteriz: Günlük ekmeğimizi bugün bize ver. Bunu din duygusu, adanmışlık ve alçakgönüllülükle alıyor ve adaletlerine güvenerek kibirli küstahlıkla yapmıyorlarsa doğru söylerler. Ama günahlar insanı ölü gibi sunaktan uzaklaştıracak türdense, önce tövbe edilmeli, sonra bu kurtarıcı ilaç alınmalıdır. Çünkü layık olmayan biçimde yiyen, kendi hükmünü yer ve içer (1 Korintliler 11:29). Layık olmayan biçimde almak, tövbe etmesi gereken vakitte almaktır.

1.18

CAPUT XVIII. De sacrificio. 1. Sacrificium autem, quod a Christianis Deo offertur, primum Christus Dominus noster, et magister instituit, quando commendavit apostolis corpus et sanguinem suum, priusquam traderetur; sicut legitur in Evangelio: Accepit, inquit, Jesus panem, et calicem, et benedicens dedit eis (Matth. XXVI, 26). Quod quidem sacramentum Melchisedech rex Salem figuraliter in typum corporis et sanguinis Christi primus obtulit, primusque mysterium tanti sacrificii imaginarie idem expressit, praeferens similitudinem Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi, sacerdotis aeterni, ad quem dicitur: Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech (Ps. CIX). 2. Hoc ergo sacrificium Christianis celebrare praeceptum est, relictis ac finitis Judaicis victimis, quae in servitute veteris populi celebrari imperata sunt. Hoc itaque fit a nobis, quod pro nobis Dominus ipse fecit, quod non mane, sed post cœnam in vesperum obtulit. Sic enim Christum oportebat adimplere circa vesperam diei, ut hora ipsa sacrificii ostenderet vesperam mundi. Proinde autem non communicaverunt jejuni apostoli, quia necesse erat ut pascha illud typicum antea impleretur, et sic denuo ad verum paschæ sacramentum transirent. 3. Hoc enim in mysterio tunc factum est quod primum discipuli corpus et sanguinem Domini non acceperunt jejuni. Ab universa autem Ecclesia nunc a jejunis semper accipitur. Sic enim placuit Spiritui sancto per apostolos, ut in honorem tanti sacramenti in os Christiani prius dominicum corpus intraret, quam caeteri cibi, et ideo per universum orbem mos iste servatur. Panis enim quem frangimus corpus Christi est (1 Cor. x), qui dixit: Ego sum panis vivus, qui de cælo descendi (Joan. VI). Vinum autem sanguis ejus est, et hoc est, quod scriptum est: Ego sum vitis vera (Joan. VI); sed panis, quia corpus confirmat, ideo corpus Christi nuncupatur, vinum autem, quia sanguinem operatur in carne, ideo ad sanguinem Christi refertur. 4. Haec autem duo sunt visibilia, sanctificata tamen per Spiritum sanctum in sacramentum divini corporis transeunt. Proinde autem, ut sanctissimus Cyprianus ait: « Calix dominicus vino et aqua mistus offertur, quia videmus in aqua populum intelligi, in vino vero ostendi sanguinem Christi. Quando autem in calice vino aqua miscetur, Christo populus adunatur, et credentium plebs ei in quem credidit copulatur et jungitur. Quæ copulatio et conjunctio aquae et vini sic miscetur in calice Domini, ut commistio illa ab invicem non possit separari, sicut nec Ecclesia potest a Christo dividi. 5. « Sic autem in sanctificando calice Domini offerri aqua sola non potest, quod modo nec vinum solum potest. Nam si vinum tantum quis offerat, sanguis Christi incipit esse sine nobis; si vero aqua sit sola, plebs incipit esse sine Christo. Quando autem utrumque miscetur, et adunatione confusa sibi invicem copulatur, tunc sacramentum spirituale et caeleste perficitur. Sic vero calix Domini non est aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque sibi misceatur, quomodo nec corpus Domini potest esse simila sola, aut aqua sola, nisi utrumque adunatum fuerit, et copulatum, et panis altius compage solidatum. 6. « Quo et ipso sacramento populus noster ostenditur adunatus, ut quemadmodum grana multa in unum collecta, et commolita, et commista panem unum faciunt, sic in Christo, qui est panis coelestis, unum sciamus esse corpus, cui conjunctus sit noster numerus, et adunatus. » 7. Dicunt aliqui, nisi aliquo intercedente peccato, Eucharistiam quotidie accipiendam; hunc enim panem dari quotidie nobis, jubente Domino, postulamus, dicentes: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Quod quidem bene dicunt, si hoc cum religione et devotione et humilitate suscipiunt, nec, confidendo de justitia, superbiæ præsumptione id faciant. Cæterum si talia sunt peccata, quae quasi mortuum ab altari removeant, prius agenda pænitentia est, ac sic deinde hoc salutiferum medicamentum tunc suscipiendum. Qui enim manducaverit indigne, judicium sibi manducat et bibit (I Cor. XI). Hoc est enim indigne accipere, si eo tempore quis accipiat quo debet agere poenitentiam.

1.18_28. Ama günahlar kişinin aforoz edilmesi gerektiği kadar büyük değilse, Rab'bin bedeninin ilacından kendini ayırmamalıdır; yoksa uzun süre uzak tutulurken Mesih'in bedeninden ayrılmış olabilir. Çünkü onun bedenine dokunanların yaşadığı açıktır. Bu yüzden, uzun süre Mesih'in bedeninden ayrılan kurtuluştan uzak kalmamalı; çünkü kendisi der ki: İnsanoğlunun etini yemez ve kanını içmezseniz içinizde hayat olmaz (Yuhanna 6:53). Günah işlemeyi artık bırakmış olan komünyon almaktan vazgeçmesin.

9. Evli olanlar cinsel birleşmeden uzak durmalı, birçok gün duaya vakit ayırmalı, sonra Mesih'in bedenine yaklaşmalıdır. Krallar kitaplarını yeniden okuyalım: Kâhin Ahimelek'in sunu ekmeklerinden Davut'a ve adamlarına vermeden önce, gençlerin kadınlardan temiz olup olmadığını sorduğunu görürüz; yabancılardan değil, kendi eşlerinden. Onların dünden ve önceki günden beri evlilik işinden uzak durduğunu duymasaydı, önce esirgediği ekmekleri hiç vermezdi (1 Samuel 21).

10. Sunu ekmekleri ile Mesih'in bedeni arasındaki fark, gölge ile beden, görüntü ile hakikat, gelecek şeylerin örnekleri ile bizzat bu örneklerin önceden biçimlendirdiği şeyler arasındaki fark kadardır. Bu yüzden, insanın daha perhizkâr yaşayacağı birkaç gün seçilmelidir ki bu kadar büyük ayine layıkça yaklaşabilsin.

11. Ölmüş inananların dinlenmesi için kurban sunmanın ya da onlar için dua etmenin bütün dünyada gözetilmesinden, bunun bizzat havarilerden geldiğine inanıyoruz. Katolik Kilise bunu her yerde tutar; ölmüş inananların günahlarının bağışlandığına inanmasaydı onların ruhları için ne sadaka verir ne Tanrı'ya kurban sunardı.

12. Rab, Kutsal Ruh'a karşı günah işleyene ne bu çağda ne gelecekte bağışlanacak (Matta 12:32) derken, bazılarına orada bağışlanacak ve arındırıcı bir ateşle arındırılacak günahlar olduğunu gösterir. Bu yüzden Aziz Augustinus bir yerde şöyle der: "Ölülerin ruhları, kendileri için kurban sunulduğunda ya da sadakalar verildiğinde, yakınlarının dindarlığıyla kuşkusuz ferahlar; yeter ki biri, hâlâ bedendeyken, bunların yarayacağı bir liyakat hazırlamış olsun.

13. Çünkü bunlar herkese yaramaz. Neden herkese yaramaz? Herkesin bedende sürdüğü hayatın farkından başka bir sebeple değil. Çok iyiler için bunlar şükran, çok kötü olmayanlar için bağışlatma, çok kötüler için ise ölülere yardım olmasa bile yaşayanlar için bir tür tesellidir. Yaradıkları kişilere ya tam bağışlanma ya da en azından mahkûmiyetin daha katlanılır olması için yararlar."

1.18_2
  1. Cæterum si non sunt tanta peccata, ut excommunicandus quisque judicetur, non se debet a medicina dominici corporis separare, ne, dum forte diu abstinendus prohibetur, a Christi corpore separetur. Manifestum est enim, eos vivere, qui corpus ejus attingunt. Unde etiam timendum est ne, dum diu quisque separatur a Christi corpore, alienus remaneat a salute, ipso dicente: Nisi comederitis carnem filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis (Joan. VI). Qui enim jam peccare quievit, communicare non desinat. 9. Conjugatis autem abstinendum est coitu, plurimisque diebus orationi debent vacare, et sic deinde ad Christi corpus accedere. Relegamus Regum libros, et inveniemus sacerdotem Abimelech de panibus propositionis noluisse prius dare David, et pueris ejus, nisi ante interrogaret utrum mundi essent pueri a mulieribus, non utique ab alienis, sed a conjugibus propriis, et nisi eos audisset ab heri et nudius tertius vacasse ab opere conjugali, nequaquam panes quos prius negaverat concessisset (I Reg. XXI). 10. Tantum interest inter propositionis panes et corpus Christi, quantum inter umbram et corpus, inter imaginem et veritatem, inter exemplaria futurorum et ea ipsa quæ per exemplaria praefigurabantur. Quapropter eligendi sunt aliquot dies, quibus prius homo continentius vivat, quo ad tantum sacramentum dignus accedere possit. 11. Sacrificium pro defunctorum fidelium requie offerre, vel pro eis orare, quia per totum hoc orbem custoditur, credimus quod ab ipsis apostolis traditum sit. Hoc enim ubique catholica tenet Ecclesia, quae nisi crederet fidelibus defunctis dimitti peccata, non pro eorum spiritibus vel eleemosynam faceret, vel sacrificium Deo offerret. 12. Nam et cum Dominus dicit: Qui peccaverit in Spiritum sanctum, non remittetur ei, nec in hoc sæculo, nec futuro (Matth, XII), demonstrat quibusdam illic dimittenda peccata et quodam purgatorio igne purganda. Ergo in quodam loco dictum est a sanctissimo Augustino: « Defunctorum animas sine dubio pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium offertur, vel eleemosynae fiunt, si tamen aliquod quisque sibi meritum praeparavit, dum adhuc in corpore viveret, per quod ista prosint, quaecunque pro illo fiunt. 13. « Nam non omnibus prosunt. Et quare non omnibus prosunt, nisi propter differentiam vitae quam quisque gessit in corpore? Nam pro valde bonis gratiarum actiones sunt, pro non valde malis propitiationes sunt, pro valde malis, etiam si nulla sunt adjuvamenta mortuorum, qualescunque consolationes vivorum sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt, ut sit plena remissio, aut certe, ut tolerabilior fiat ipsa damnatio. »
1.1919. Üçüncü, Altıncı ve Dokuzuncu Saatlerin Vazifeleri Üzerine

1. Daniel ile üç genç üçüncü, altıncı ve dokuzuncu saati yakarışa adamışlardı (Daniel 6:10, 13). Maksat şuydu: günün doğuşundan dua vaktine kadar uzanan üç saat bize Teslis'e saygıyı göstersin; ışığın ölçüsü belirlenmiş aralıklarıyla üçüncü, altıncı ve sonra dokuzuncu saate eşit adımlarla varılsın ve Teslis günde üç kez yakarılarak yüceltilsin. Saygıdeğer Teslis'in delili olarak şu da akla gelir: Kutsal Ruh üçüncü saatte, yani kendi yerinde, kendi sayısında ve kendi zamanında, Mesih'in vaat ettiği lütfu tamamlamak üzere yeryüzüne indi (Elçilerin İşleri 2:15).

2. Mesih de altıncı saatte acı çekti ve çarmıhın işkencesini dokuzuncu saate kadar sürdürdü. Böyle bir sırla, duaya ayrılmış vakitlerde, üçer saatte bir, Teslis'in yetkinliği ya törenlerle övülür ya dualarla dilenir. Gündüz ibadeti akşam vazifesine kadar dörtle de sayılabilir; çünkü dört sayısı, dört kısma ayrılmış olup Teslis'te kurtarılan dünyayı anlatır. Geceleri de askerî nöbetler dört kısma ayrılır ve üçer saatlik aralıklarla bölünür; öyle ki bu gece ve dünya vazifelerinde de Teslis'in sırrına saygı gösterilsin.

1.19

CAPUT XIX. De tertiæ, sextæ, et nonæ officiis. 1. Horam tertiam, sextam, et nonam Daniel et tres pueri supplicationibus devoverunt (Dan. VI, 13), scilicet, ut ab ortu diei in tempus precationis tres horæ porrectæ Trinitatis nobis reverentiam declararent, pariliter ad tertiam, ad sextam, atque deinde ad nonam per lucis intervalla, ratis dimensionibus terminata, Trinitas ter die rogata coleretur. Illud etiam occurrit ad probationem venerabilis Trinitatis, quod Spiritus sanctus hora tertia, hoc est, suo loco, et numero, et tempore, descendit ad terras impleturus gratiam quam Christus promisit (Act. II). 2. Nam et sexta hora Christus passus, ad nonam patibuli cruciamenta porrexit. Tali enim sacramento legitimis ad precem temporibus per ternas horas Trinitatis perfectio aut laudatur celebritatibus, aut precibus impetratur. Licet et computetur diurna celebritas per quaternarium usque ad vespertinum officium, hoc est, quia quaternis significetur mundus quadrifario divisus, in Trinitate salvatus. Siquidem et in nocte stationes et vigiliae militares in quatuor partes divisae, ternis horarum spatiis secernuntur, ut et in ipsis nocturnis mundialibusque officiis Trinitatis mysterium veneretur.

1.2020. Akşam Duası Üzerine

1. Akşam, gündüz vazifesinin sonu ve ışığın sırası gelen batışıdır; töreni Eski Ahit'ten gelir. Nitekim eskiler bu vakitte kurban sunar, sunakta ıtır ve günnük yakarlardı (Çıkış 29:39). Hem krallık hem kâhinlik vazifesi görmüş olan o ilahici buna tanıktır: Duam karşında tütsü gibi yükselsin, ellerimin kalkışı akşam sunusu olsun (Mezmur 141:2).

2. Yeni Ahit'te de bu vakitte, akşam yemeğindeki havarilere Rabbimiz ve Kurtarıcımız bedeninin ve kanının sırrını ilk kez verdi; öyle ki kurbanın vakti dünyanın akşamını göstersin. Bu yüzden bu kadar büyük ayinlerin şerefine ve anısına bu vakitlerde Tanrı'nın huzurunda bulunmamız, ona ibadet ederken sesimizi yükseltmemiz, dualarımızın kurbanını ona sunmamız ve onu överken hep birlikte coşmamız yaraşır. Akşam (vesperum) adını, vesper denen ve güneş batarken doğan yıldızdan alır. Peygamber onun için şöyle der: Akşam yıldızını insanoğullarının üzerine çıkarır (Eyüp 38:32).

1.20

CAPUT XX. De vesperis. 1. Vespertinum diurni officium finis et alternae lucis occasus est, cujus ex Veteri Testamento solemnis est celebratio. Denique hoc tempore veterum sacrificia offerre, adolerique altario aromata et thura mos erat (Exod. XXIX). Testis est hymnidicus ille, regio ac sacerdotali functus officio, dicens: Ascendat oratio mea, sicut incensum in conspectu tuo, elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum. (Psal. CXL). 2. In Novo quoque Testamento eo tempore quo Dominus et Salvator noster cœnantibus apostolis mysterium sui corporis et sanguinis initio tradidit, ut tempus ipsum sacrificii vesperum ostenderet sæculi, proinde in honorem ac memoriam tantorum sacramentorum his temporibus adesse nos decet Dei conspectibus, et personare in ejus cultibus, orationum nostrarum illi sacrificium offerentes, atque in ejus laudibus pariter exsultantes. Vesperum autem nominatum a sidere, qui vesper vocatur, et decidente sole exoritur. De quo propheta dicit: Et vesperum super filios hominum prodire facit (Job. XXXVIII).

1.2121. Kapanış Duası Üzerine

1. Kapanış duasının tutulması için de Babaların örneklerinde aynı şeyi buluruz. Peygamber Davut der ki: Yatağıma çıkarsam, gözlerime uyku, göz kapaklarıma uyuklama, şakaklarıma dinlenme verirsem, Rab için bir yer, Yakup'un Tanrısı için bir konut buluncaya dek (Mezmur 132:3–5). Tanrı aşkında ruhun böylesine adanmışlığı karşısında kim şaşıp kalmaz? Kral ve peygamber, göğsünde Rab için kurulacak bir yer ve tapınak buluncaya kadar, onsuz insan bedeninin tükendiği uykuyu kendine büsbütün yasaklamıştı! Bu bize güçlü bir uyarı olmalıdır: Rab'bin yeri olmak ve onun konutu ya da tapınağı sayılmak istiyorsak, gücümüz yettiğince azizlerin örneklerine uyalım ki bizim için şu okunan söylenmesin: Uykularını uyudular ve hiçbir şey bulamadılar (Mezmur 76:5), vesaire.

1.21

CAPUT XXI. De completis. 1. De completis autem celebrandis idem etiam in Patrum invenimus exemplis, David propheta dicente: Si ascendero in lectum strati mei, si dedero somnum oculis meis. aut palpebris meis dormitationem, aut requiem temporibus meis, donec inveniam locum Domino tabernaculum Deo Jacob (Psal. CXXXI). Quis non stupeat tantam in Dei amore animi devotionem, ut somnum sibi, sine quo utique corpora humana deficiunt, penitus interdixerit, donec locum ac templum Domino fabricandum in pectore suo rex et propheta reperiret! Quae res debet nos fortiter admonere ut si ipsi locus Domini esse volumus, et tabernaculum ejus, aut templum cupimus haberi, in quantum possumus, exempla sanctorum imitemur, ne de nobis dicatur, quod legitur: Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt (Psal. LXXV), et caetera.

1.2222. Gece Nöbetlerinin Eskiliği Üzerine

1. Gece nöbetleri eski bir adanmışlıktır, bütün azizlerin yakınlık duyduğu bir iyiliktir. Peygamber Yeşaya Rab'be şöyle seslenirdi: Gecenin içinde ruhum sana uyanık, ey Tanrı, çünkü buyrukların yeryüzünde ışıktır (Yeşaya 26:9). Hem krallık hem peygamberlik yağıyla kutsanan Davut da şöyle okur: Adil hükümlerin için sana şükretmek üzere gece yarısı kalkıyordum (Mezmur 119:62). Çünkü yok edici melek bu vakitte geçerek Mısırlıların ilk doğanlarını vurdu (Çıkış 12:29).

2. Bu yüzden biz de uyanık durmalıyız ki Mısırlıların tehlikesine karışmayalım. Kurtarıcı da İncil'de bu saatlerde geleceğini bildirmiştir. Bunun için dinleyicilerini uyanık durmaya çağırır: Efendileri geldiğinde uyanık bulacağı o kullara ne mutlu (Matta 24:46). Akşam saatinde de gelse, der, gece yarısı da gelse, horoz ötüşünde de gelse, onları böyle uyanık bulursa, ne mutlu o kullara. Öyleyse siz de hazır olun, çünkü İnsanoğlu'nun hangi saatte geleceğini bilmiyorsunuz (Luka 12:38–40).

3. Gece nöbetini yalnız sözle öğretmedi, örneğiyle de pekiştirdi. İncil şöyle tanıklık eder: İsa geceyi Tanrı'ya dua ederek geçiriyordu (Luka 6:12). Pavlus ile Silas'ın da hapiste gece yarısına doğru dua ettikleri ve bütün mahpuslar dinlerken ilahi söyledikleri anlatılır. O anda birden yer sarsıldı, zindanın temelleri titredi, kapılar kendiliğinden açıldı ve herkesin zincirleri çözüldü (Elçilerin İşleri 16:25–26).

4. Bu yüzden bu saatlerde kutsal vazifelerde sık sık mezmur okumalı ve dua etmeliyiz; sonumuz böyle bir işin üzerinde gelse bile onu güven içinde beklemeliyiz. Bir tür sapkın vardır ki kutsal gece nöbetlerini gereksiz ve ruhanî bakımdan faydasız sayar; gündüzü çalışmak için yaptığı gibi geceyi dinlenmek için yapan Tanrı'nın buyruklarının çiğnendiğini söylerler. Bu sapkınlara Yunancada Nyktages, yani uykucular denir.

1.22

CAPUT XXII. De vigiliarum antiquitate. 1. Antiqua est vigiliarum devotio, familiare bonum omnibus sanctis. Isaias denique propheta clamabat ad Dominum, dicens: De nocte vigilat spiritus meus ad te, Deus,quia lux præcepta tua sunt super terram (Isai. XXVI, 9). Item David, et regio, et prophetico sanctificatus unguento, ita canit: Media nocte surgebam ad confitendum tibi super judicia justitiæ tuæ (Psal. CXVIII, 62). Hoc namque tempore vastator angelus transiens, primogenita Ægyptiorum percussit (Exod. XII). 2. Unde et nos vigilare oportet, ne periculo Ægyptiorum admisceamur. Iisdem etiam horis venturum sese in Evangelio Salvator astruxit. Unde et ad vigilandum auditores suos exsuscitat, dicens: Beati servi illi quos cum venerit Dominus, invenerit vigilantes (Matth. XXIV). Etsi vespertina, inquit, hora venerit, etsi media nocte, etsi galli cantu, et ita invenerit eos vigilantes, beati sunt servi illi. Itaque et vos estote parati, quia nescitis, qua hora Filius hominis venturus est (Luc. XII). 3. Siquidem nec verbis solum docuit vigilias, sed etiam confirmavit exemplo; sic namque testatur in Evangelio: Quia erat Jesus pernoctans in oratione Dei (Luc. VI, 12). Paulus quoque et Silas in custodia publica circa medium noctis orantes, hymnum, audientibus cunctis vinctis, dixisse memorantur, ubi repente terræmotu facto, et concussis carceris fundamentis, et januæ sponte apertae, et omnium vincula sunt soluta. 4. Unde oportet his horis psallendi orandique frequentiam nos in sanctis habere officiis, finemque nostrum, vel si advenerit sub tali actu, expectare securos. Est autem quoddam genus hæreticorum, superfluas existimantium sacras vigilias, et spirituali opere infructuosas, dicentes jussa temerari divina, qui noctem fecit ad requiem, sicut diem ad laborem. Qui haeretici Graeco sermone Nyctages, hoc est, somniculosi vocantur.

1.2323. Sabah Duaları Üzerine

1. Sabah dualarının eskiliğine ve otoritesine aynı peygamber Davut tanıktır: Sabahları seni düşüneceğim, çünkü yardımcım oldun (Mezmur 63:6–7). Başka bir yerde de der ki: Sözlerini düşünmek için gözlerim şafaktan önce sana açıldı (Mezmur 119:148). Cassianus ise sabah töreni vazifesinin daha yakın zamanda, Rabbimiz İsa Mesih'in insan soyunun kurtuluşu için bir bakireden doğmaya tenezzül ettiği Beytlehem'deki manastırda kurulduğunu söyler. Bu törenin âdeti oradan bütün dünyaya yayılıp yerleşti.

2. Şafakta dua edilmesinin sebebi Mesih'in dirilişinin kutlanmasıdır. Çünkü Rabbimiz ve Kurtarıcımız sabahın ışığı parlarken ölüler diyarından dirildi; Mesih ölürken günahkârlar için batmış olan ışık o vakit inananlar için doğmaya başladı. Yine o vakitte herkese gelecekteki dirilişin ümidi verileceğine inanılır: adiller ve bütün insanlar bu geçici ölümden uyku sersemliğinden uyanır gibi kalkacaktır.

1.23

CAPUT XXIII. De matutinis. 1.De matutinorum antiquitate et auctoritate testis est idem David propheta, dicens: In matutinis meditabor in te, quia fuisti adjutor meus, et alibi: Prævenerunt, inquit, oculi mei ad te diluculo, ut meditarer eloquia tua. Cassianus autem dicit matutinae solemnitatis officium novo adhuc tempore institutum primitus in Bethlehem monasterio, ubi Dominus noster Jesus Christus pro redemptione humani generis ex virgine nasci dignatus est. Sicque ex illo per universum mundum ejusdem celebrationis invaluit consuetudo. 2. Diluculo autem proinde oratur, ut resurrectio Christi celebretur; matutina enim luce radiante, Dominus et Salvator noster ab inferis resurrexit, quando coepit oriri fidelibus lux quæ, moriente Christo, occiderat peccatoribus. Siquidem et eodem tempore cunctis spes futurae resurrectionis creditur, cum justi et omnes ab hac temporali morte, quasi a sopore somni resurgentes, evigilabunt.

1.2424. Pazar Günü Üzerine

1. Aynı havariler Pazar gününü dinî bir törenle kutsal kıldılar, çünkü Kurtarıcımız o gün ölülerden dirildi. Ona Rab'bin Günü denmesinin sebebi de şudur: o gün yeryüzü işlerinden ve dünyanın ayartmalarından uzak durarak yalnız Tanrı'ya ibadet edelim; ondaki dirilişimizin ümidi için bu güne saygı ve şeref gösterelim.

2. Rabbimiz ve Kurtarıcımız İsa Mesih üçüncü gün ölülerden dirildiği gibi, biz de son çağda dirileceğimizi umarız. Bu yüzden Pazar günü ayakta dua ederiz; bu, gelecekteki dirilişin işaretidir. Ölümlülüğün gurbetinde bulunan bütün Kilise bunu yapar; ölülerden ilk doğan olan Rab İsa Mesih'in bedeninde önceden gösterilmiş olanı dünyanın sonunda bekler.

1.24

CAPUT XXIV. De Dominico die. 1. Dominicum diem apostoli iidem religiosa solemnitate sanxerunt, quia in eodem Redemptor noster a mortuis resurrexit. Quique ideo Dominicus dies appellatur, ut in eo a terrenis operibus vel mundi illecebris abstinentes, tantum divinis cultibus serviamus, dantes scilicet huic diei honorem, et reverentiam propter spem resurrectionis nostrae, quam habemus in illo. 2. Nam sicut ipse Dominus noster Jesus Christus et Salvator noster tertia die resurrexit a mortuis, ita et nos resurrecturos in novissimo saeculo speramus. Unde etiam in Dominico die stantes oramus, quod est signum futuræ resurrectionis; hoc agit universa Ecclesia, quae in peregrinatione mortalitatis inventa est, exspectans in finem saeculi, quod in Domini Jesu Christi corpore præmonstratum est, qui est primogenitus a mortuis.

1.2525. Şabat Üzerine

1. Şabat ilk halka, bedenen tatil yapılarak tutulsun ve dinlenmenin simgesi olsun diye verildi; zaten Şabat "dinlenme" demektir. Pazar günü ise Yahudilere değil, Hıristiyanlara Rab'bin dirilişiyle bildirildi ve kutlanışına oradan başladı. Bu gün, yedinciden sonra sekizinci olarak bulunan ilk gündür. Bunun için Vaiz kitabında iki Ahit'e işaret olarak "o yediye ve o sekize" denir (Vaiz 11:2).

2. Başlangıçta yalnız Şabat'ın tutulması buyruldu, çünkü o zamana kadar ölülerin dinlenmesi vardı. Ölülerden kalkıp bir daha ölmeyen, ölümün artık egemen olmadığı kimsenin dirilişi ise henüz yoktu (Romalılar 6:9). Rab'bin bedeninde böyle bir diriliş gerçekleşince, Kilise'nin başında önceden görülen şeyi Kilise'nin bedeni son gün için umsun diye, Pazar günü, yani hem sekizinci hem birinci gün, bayram olarak yerine geçti.

3. Bu günün kutsal Kitaplarda da törenli bir gün olduğu görülür. Çünkü dünyanın ilk günüdür; melekler o gün yaratıldı, Mesih o gün ölülerden dirildi, Kutsal Ruh o gün göklerden havarilerin üzerine indi, man da çölde ilk kez o gün gökten verildi. Rab şöyle der: Altı gün man toplayacaksınız, altıncı gün iki katını toplayacaksınız (Çıkış 16:5, 26). Altıncı gün Şabat'tan önce gelen hazırlık günüdür.

4. Şabat ise yedinci gündür; onu Pazar izler ve man gökten ilk kez o gün gelmiştir. Yahudiler bundan anlasınlar ki bizim Pazar'ımız daha o zaman Yahudi Şabat'ından üstün tutulmuştur. Daha o zaman belli olmuştur ki onların Şabat'ında gökten kendilerine hiç lütuf inmemiş, Rab'bin manı ilk kez yağdırdığı bizim Pazar'ımızda inmiştir.

1.25

CAPUT XXV. De sabbato. 1. Sabbatum autem datum est priori populo in otio corporaliter celebrandum, ut figura esset in requiem, unde et Sabbatum requies interpretatur. Dies tamen Dominicus non Judæis, sed Christianis per resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Ipse est enim dies primus, qui post septimum reperitur octavus. Unde et in Ecclesiaste ad duorum Testamentorum significationem dicitur, illi septem, et illi octo (Eccl. XI). 2. Primo enim solum celebrandum Sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum. Resurrectio autem nullius erat qui resurgens a mortuis non moreretur, mors illi ultra non dominaretur (Rom. VI). Jam postquam facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut præiret in capite Ecclesiae, quod corpus Ecclesiae speraret in finem, dies Dominicus, id est, octavus, qui et primus, in festivitate successit. 3. Apparet autem hunc diem etiam in sacrosanctis Scripturis esse solemnem; ipse enim primus est dies saeculi, in ipso creati sunt angeli, in ipso quoque a mortuis resurrexit Christus, in ipso de coelis super apostolos sanctus descendit Spiritus, manna in eodem die in eremo primum de coelo datum est. Sic enim dicit Dominus: Sex diebus colligetis manna, in die autem sexto duplum colligetis (Exod. XVI). Sexta enim dies est parasceve, quae ante Sabbatum ponitur. 4. Sabbatum autem dies septimus est, quem sequitur Dominicus, in quo primum manna de coelo venit. Unde intelligant Judæi jam tunc praelatam esse Judaico Sabbato Dominicam nostram; jam tunc indicatum est quod in Sabbato ipsorum gratia ad eos de coelo nulla descenderit, sed in nostra Dominica, in qua primum manna Dominus pluit.

1.2626. Rab'bin Doğuş Günü Üzerine

1. Rab'bin Doğuş Günü'nü Babalar adak töreni olarak şu sebeple kurdular: Baba'nın egemenliğinde olan Mesih o gün dünyanın kurtuluşu için bedenen doğmak istedi ve bakirenin rahminden çıktı. Onun ten almasının sebebi şudur: İlk ata şeytanın kıskançlığı yüzünden boş bir ümide kapılıp düştükten sonra hemen sürgün edildi ve mahvoldu; kötülüğün ve günahın kökünü bütün soyuna geçirdi. Ölümlülerin bütün soyu da kötülükte gitgide azdı; suçlar her yana yayıldı ve daha da fenası, herkes putlara kulluk etmeye koyuldu.

2. Tanrı günaha son vermek isteyerek sözle, kanunla, peygamberlerle, işaretlerle, belalarla ve harikalarla çare aradı. Dünya böyle uyarıldığı hâlde yanılgılarını görmeyince Tanrı kendi Oğlunu gönderdi: tene bürünsün, insanlara görünsün ve günahkârları iyileştirsin diye. İnsan olarak gelmesinin sebebi, kendi başına insanlar tarafından bilinememesiydi. Görünsün diye Söz ten oldu; tene dönüşerek değil, teni üstlenerek. İnsanlığı aldı, Tanrılığı kaybetmedi. Böylece aynı kişi hem Tanrı hem insandır: Tanrı tabiatında Baba'ya eşit, insan tabiatında bizde, bizim için, bizden ölümlü oldu; olduğu şey olarak kaldı, olmadığı şeyi aldı ki yarattığını kurtarsın.

3. İşte Rab'bin Doğuşu'nun büyük töreni, işte bu günün yeni ve şanlı bayramı budur: Tanrı'nın insanlara gelişi. Bu güne Mesih o gün doğduğu için Doğuş Günü denir; yılın dönen çemberinde onu bayram töreniyle tutmamız, Mesih'in hangi gün doğduğu hatırlansın diyedir.

1.26

CAPUT XXVI. De Natali Domini. 1. Natalis Domini dies ea de causa a Patribus votivae solemnitatis institutus est, quia in eo Christus pro redemptione mundi nasci corporaliter voluit, prodiens ex virginis utero, qui erat in Patris imperio. Cujus suscepta carnis causa haec est. Postquam enim invidia diaboli parens ille primus spe seductus inani cecidit, confestim exsul, et perditus in omni genere suo radicem malitiae et peccati transduxit, crescebatque in malum vehementius omne genus mortalium diffusis ubique sceleribus, et, quod est nequius, omnium cultibus idolorum serviens. 2. Volens ergo Deus terminare peccatum, consuluit verbo, lege, prophetis, signis, plagis et prodigiis. Sed cum nec sic quidem errores suos admonitus agnosceret mundus, misit Deus Filium suum, ut carne indueretur, et hominibus appareret, et peccatores sanaret. Qui ideo in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Ut autem videretur, Verbum caro factum est, assumendo carnem, non mutatum in carnem. Assumpsit enim humanitatem, non amisit divinitatem. Ita idem Deus et idem homo, in natura Dei aequalis Patri, in natura hominis factus mortalis in nobis pro nobis, de nobis, manens quod erat, suscipiens quod non erat, ut liberaret quod fecerat. 3. Haec est ergo dominicae Nativitatis magna solemnitas, haec est diei hujus nova et gloriosa festivitas, adventus Dei factus ad homines. Itaque dies iste, pro eo quod in eo Christus natus est, Natalis dicitur; quemque ideo observare per revolutum circulum anni festa solemnitate solemus, ut in memoriam revocetur quo die Christus natus est.

1.2727. Epifani Üzerine

1. Havari soylu kimseler Epifani gününü şu sebeple bayram töreniyle belirlediler: o gün Kurtarıcı yıldızla ifşa edildi; müneccimler yemlikte yatan Mesih'i buldular, tapınıp Teslis'e yaraşır armağanlar sundular: Krala altın, Tanrı'ya günnük, acı çekecek olana mür. Bu günü yıllık bir törenle kutsal kılmaları, dünya, gökten unsurların ifşa ettiği Rab'bi tanısın diyedir.

2. Aynı gün İsa Ürdün'ün suyunda yıkandı; gök yarıldı ve inen Kutsal Ruh'un tanıklığıyla Tanrı'nın Oğlu olduğu bildirildi (Matta 3:16–17). Milletlere göründüğü için bu güne Epifani denir; çünkü epiphaneia Yunancada Latincedeki "görünme" ya da "gösterilme"dir. Bu gün adını üç sebeple almıştır: ya Mesih o zaman vaftizinde halklara gösterildiği için, ya o gün yıldızın doğuşuyla müneccimlere ifşa edildiği için, ya da suyu şaraba çevirdiği ilk işaretiyle birçoklarına açıklandığı için.

3. Cassianus'un anlattığına göre Mısırlılar Doğuş Günü ile Epifani bayramını batı eyaletlerindeki gibi iki ayrı günde değil, tek gün olarak kutlarlar. İskenderiye başpiskoposunun mektupları da Mısır'ın bütün kiliselerine ve manastırlarına gönderilir; bunlarda hem Kırk Gün Orucu'nun başlangıcı hem Paskalya günü duyurulur.

1.27

CAPUT XXVII. De Epiphania. 1. Epiphaniorum diem proinde festa solemnitate viri apostolici signaverunt, quia in eo est proditus stella Salvator, quando invenerunt magi Christum in praesepi jacentem, adorato offerentes competentia munera Trinitati, aurum, thus et myrrham, Regi, Deo atque passuro. Ideo ergo diem hunc annua celebritate sacraverunt, ut mundus agnoscat Dominum quem elementa cœlitus prodiderunt. 2. Siquidem eodem die idem Jesus etiam Jordanis lavacro tingitur, divisoque cælo Spiritus sancti descendentis testimonio Dei esse Filius declaratur (Matth. III); cujus diei nomen, ex eo quod apparuit gentibus, Epiphania nuncupatur. Epiphania enim Græce, Latine apparitio vel ostensio dicitur. Tribus igitur ex causis hic dies hoc vocabulum sumpsit sive quod tunc in baptismo suo Christus populis fuerit ostensus, sive quod ea die sideris ortu magis est proditus, sive quod primo signo per aquam in vinum versam multis est manifestatus. 3. Refert autem Cassianus apud Ægyptios Nativitatis diem, et epiphaniorum solemnitatem non bifarie, ut in occiduis provinciis, sed sub diei unius festivitate celebrari. Epistolæ quoque pontificis Alexandrini per universas Ægypti Ecclesias vel monasteria diriguntur, quibus et initium Quadragesimæ, et dies Paschæ denuntiatur.

1.2828. Palmiye Günü Üzerine

1. Palmiye Günü şu sebeple kutlanır: o gün Rabbimiz ve Kurtarıcımız, peygamberin söylediği gibi, Kudüs'e giderken bir sıpaya bindi. O yürürken palmiye dalları taşıyan halk kalabalığı onu karşılayıp şöyle haykırıyordu: Hosanna, Rab'bin adıyla gelen İsrail Kralı mübarektir (Zekeriya 9:9; Matta 21; Yuhanna 12). Palmiye dalları, Rab'bin ölerek ölümü yeneceği zaferi ve çarmıh kupasıyla ölümün efendisi şeytana üstün geleceğini gösteriyordu.

2. Binip Kudüs'e geldiği sıpa ise milletlerin saf yüreklerini gösteriyordu; onların başına geçip yöneterek onları barışın görüşüne götürüyordu. Bu gün vaftiz adaylarına inanç formülü verilir, çünkü Rab'bin Paskalya töreni yakındır; artık Tanrı'nın lütfunu almaya koşan adaylar itiraf edecekleri imanı öğrensinler diye. Halk bu güne "baş yıkama" der, çünkü bu gün mesh edilecek çocukların başları yıkanır; Kırk Gün Orucu'nun tutulması sırasında kirlenmiş olarak mesh edilmeye gelmesinler diye.

1.28

CAPUT XXVIII. De Palmarum die. 1. Dies Palmarum ideo celebratur, quia in eo Dominus et Salvator noster, sicut propheta cecinit, Jerusalem tendens, asellum sedisse perhibetur. Tunc gradiens cum ramis palmarum multitudo plebium obviam ei clamabat: Osanna, benedictus qui venit in nomine Domini, Rex Israel (Zach. IX; Matth. XXI; Joan. XII). In ramis enim palmarum significabatur victoria, qua erat Dominus mortem moriendo superaturus, et trophæo crucis de diabolo mortis principe triumphaturus. 2. In asello autem, quem sedendo Jerusalem venit, indicavit simplicia corda gentilitatis, quæ præsidendo atque regendo perducebat ad visionem pacis. Hoc autem die symbolum competentibus traditur, propter confinem dominicæ paschæ solemnitatem; ut quia jam ad Dei gratiam percipiendam festinant, fidem quam confiteantur agnoscant. Vulgus ideo eum diem capitilavium vocant, quia tunc moris est lavandi capita infantium qui ungendi sunt, ne forte observatione Quadragesimæ sordidata ad unctionem accederent.

1.2929. Rab'bin Akşam Yemeği Üzerine

1. Rab'bin Akşam Yemeği, Kırk Gün'ün son Perşembesidir. O gün Rabbimiz ve Kurtarıcımız, tip olan Paskalya'yı tamamladıktan sonra gerçek Paskalya'ya geçerek bedeninin ve kanının sırrını havarilere ilk kez verdi (Matta 26:26–28). Göksel ayinlerden sonra da hain ve dönek öğrenci Yahudilerden parayı aldı ve Mesih'in kanını sattı (Yuhanna 13). Aynı gün Kurtarıcı yemekten kalkıp öğrencilerinin ayaklarını yıkadı; öğretmeye geldiği alçakgönüllülüğün örneğini vermek için. Bunu kendisi de ardından açıkladı. Öğrencilerine tutmalarını öğütlediği şeyi yaparak öğretmesi de en çok ona yaraşırdı.

2. Bu yüzden aynı gün sunaklar, tapınağın duvarları ve döşemeleri yıkanır, Rab'be adanmış kaplar temizlenir. Yine bu gün kutsal yağ hazırlanır, çünkü Paskalya'dan iki gün önce Meryem'in Rab'bin başına ve ayaklarına merhem döktüğü anlatılır. Rab de öğrencilerine bu yüzden demiştir ki: Bilirsiniz, iki gün sonra Paskalya'dır ve İnsanoğlu çarmıha gerilmek üzere ele verilecektir (Matta 26:2).

1.29

CAPUT XXIX. De Cæna Domini. 1. Cœna Domini, hoc est, quinta feria ultimae Quadragesimæ, quando Dominus et Salvator noster, post typicum illud pascha completum, ad verum pascha transiens, mysterium corporis et sanguinis sui primum apostolis tradidit (Matth. XXVI), quando post sacramenta cælestia discipulus fallax et proditor pretium a Judaeis accepit, et Christi sanguinem vendidit (Joan. XIII). Eo etiam die Salvator surgens a cœna, pedes discipulorum lavit propter humilitatis formam commendandam, ad quam docendam venerat, sicut et ipse consequenter exposuit. Quod etiam decebat potissimum, ut facto doceret quod observare discipulos praemoneret. 2. Hinc est quod eodem die altaria templique parietes et pavimenta lavantur, vasaque purificantur, quae sunt Domino consecrata. Quo die proinde etiam sanctum chrisma conficitur, quia ante biduum paschæ Maria caput ac pedes Domini unguente perfudisse perhibetur. Unde et Dominus discipulis suis dixit: Scitis, quia post biduum pascha fiet, et Filius hominis tradetur, ut crucifigatur (Matth. XXVI).

1.3030. Hazırlık Günü Üzerine

1. Hazırlık Günü, yani Şabat'ın altıncı günü, şu sebeple törenle anılır: Mesih o gün, bu dünyaya gelişinin sebebi olan çarmıh sırrını tamamladı; Âdem'de ağaçla vurulduğumuz için ağacın sırrıyla yeniden şifa bulalım diye. Bu zafer için insanın acizliği bütün dünyada Mesih'e yıllık bir bayram sunar; çünkü o, acısının kanıyla dünyayı kurtarmaya ve çarmıh yoluyla ölümü yenip dünyanın günahını çözmeye tenezzül etti.

2. Çarmıhın hakaretine Tanrılığın cevheri değil, yalnız üstlenilmiş insanlığın tabiatı katlandı. Çünkü acı bedenin acısıydı, Tanrılık hakaretten uzak kaldı. Rab'bin acısının üç gerekçesi gösterilir. Birincisi şudur: Mesih dünyanın suçunu ödemek için verildi ve eski düşman sanki çarmıh oltasıyla yakalandı; yuttuklarını kussun ve tuttuğu avı bıraksın diye; kudretle değil adaletle, tahakkümle değil akılla yenilerek.

3. İkinci gerekçe, gelecek insanlara hayatın dersinin verilmesidir. Mesih bize acının ve dirilişin örneğini vermek için çarmıha çıktı: acının örneğini sabrı pekiştirmek, dirilişin örneğini ümidi uyandırmak için. Böylece bize tende iki hayat gösterdi: biri emekli, öteki mesut. Emekli olana katlanmalıyız, mesut olanı ummalıyız.

4. Çarmıhın üstlenilmesinin üçüncü gerekçesi şudur: dünyanın kibirli ve şişkin bilgeliği, sanıldığı gibi akılsızca olan çarmıh vaazıyla alçaltılıp yıkılsın; Tanrı'nın akılsızlığının insanlardan ne kadar daha bilge, Tanrı'nın zayıflığının insanların bütün gücünden ne kadar daha güçlü olduğunu düşünsün diye (1. Korintliler 1:25).

5. Havari Pavlus, gönül gözlerimizin aydınlanmış olması gerektiğini öğretir ki çarmıhın eninin, boyunun, yüksekliğinin ve derinliğinin ne olduğunu anlayalım (Efesliler 3:18). Eni, ellerin gerildiği yatay ağaçtır; boyu, bu yatay ağaçtan aşağı toprağa kadar olan kısımdır; yüksekliği, yatay ağaçtan yukarı başa kadar olan kısımdır; derinliği ise toprağa çakılıp gizlenen kısımdır. Azizlerin bütün hayatı bu çarmıh işaretiyle anlatılır.

6. İnsana şöyle denir: Çarmıhını yüklen ve beni izle (Matta 16:24). Yeryüzündeki uzuvlarımız, yani zina, kirlilik, sefahat ve benzerleri öldürüldüğünde ten çarmıha gerilir. Dıştaki insan yıpranırken içteki insan günden güne yenilendikçe, bu çarmıhın acısıdır. Bunlar iyi işlerdir ama henüz emeklidir; karşılıkları dinlenmedir. Bu yüzden ümitle sevinerek denir (Romalılar 12:12): gelecekteki dinlenmeyi düşünerek emeklerimizi neşeyle yapalım.

7. Bu neşeyi çarmıhın, ellerin çakıldığı yatay ağaçtaki eni gösterir. Elden iş anlaşılır, enden işi yapanın neşesi; çünkü üzüntü darlık verir. Başın eklendiği çarmıh yüksekliğiyle ise Tanrı'nın yüce adaletinden gelecek göksel karşılığın beklenişi anlatılır. İyi işlerin Tanrı'nın yeryüzündeki ve geçici iyilikleri için değil, daha çok sevgiyle işleyen imanın yukarıdan umduğu şey için yapılması gerektiğine inanılsın diye.

8. Bütün bedenin uzandığı boy, katlanmanın kendisini anlatır: uzun soluklu olarak sebat edelim diye; katlananlara zaten uzun soluklu denir. Derinlikle, yani ağacın toprağın gizliliğine çakılı olup görünmeyen ama görünen her şeyin ondan yükseldiği kısmıyla, Tanrı'nın araştırılamaz hükümleri gösterilir. Bunlardan dolayı insan onun gizli iradesiyle bu kadar büyük lütuftan pay almaya çağrılır; kimi böyle, kimi öyle.

1.30

CAPUT XXX. De Parasceve. 1. Parasceve, id est, sexta Sabbati, ideo in solemnitate habetur, quia in eo die Christus mysterium crucis explevit, propter quod venerat in hunc mundum, ut quia ligno percussi fueramus in Adam, rursus per ligni mysterium sanaremur ⟦?⟧. Hujus enim causa triumphi humana pusillitas Christo per omnem mundum celebritatem annuam præbet, pro eo quod dignatus est sanguine passionis suae saeculum redimere, et peccatum mundi per crucem morte devicta absolvere. 2. Cujus quidem crucis injuriam non pertulit illa divinitatis substantia, sed sola susceptæ humanitatis natura. Passio enim corporis fuit, divinitas vero exsors injuriae mansit. Tripertita autem ratio dominicæ passionis ostenditur. Prima itaque causa est ut Christus pro reatus mundi redemptione daretur, et hostis antiquus, velut hamo crucis, caperetur, scilicet ut quos obsorbuerat evomeret, et prædam quam tenebat amitteret, non potentia victus, sed justitia, non dominatione, sed ratione. 3. Secunda causa est ut secuturis hominibus vitae magisterium præberetur. Ascendit enim in crucem Christus, ut nobis passionis et resurrectionis præberet exemplum, passionis ad confirmandum patientiam, resurrectionis ad excitandam spem, ut duas vitas nobis ostenderet in carne, unam laboriosam, alteram beatam: laboriosam, quam tolerare debemus; beatam, quam sperare debemus. 4. Tertia causa est susceptae crucis ut superba saeculi et inflata sapientia, per crucis stultam, ut putatur, prædicationem humiliata, corrueret; ut putaret id quod stultum Dei est. quanto sit hominibus sapientius, et quod infirmum Dei est quanto sit fortius tota hominum fortitudine (I Cor. i). 5. Docet apostolus Paulus (Ephes. v), illuminatos debere habere oculos cordis ad intelligendum quæ sit latitudo crucis, et longitudo, et altitudo, et profundum. Cujus latitudo est transversum lignum quo extenduntur manus, longitudo a latitudine deorsum usque ad terram, altitudo a latitudine sursum usque ad caput, profundum vero quod terræ infixum absconditur; quo signo crucis omnis vita sanctorum describitur. 6. Dicitur enim homini: Tolle crucem tuam, et sequere me. Tunc enim crucifigitur caro, cum mortificantur membra nostra super terram, fornicatio, immunditia, luxuria, et caetera. Dumque exterior homo corrumpitur, ut interior renovetur de die in diem, passio est crucis. Et hæc quidem dum sunt bona opera, tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies est. Ideoque dicitur: Spe gaudentes, ut cogitantes scilicet requiem futuram, cum hilaritate et laboribus operemur. 7. Hanc hilaritatem significat crucis latitudo in transverso ligno, ubi figuntur manus. Per manus cum opus intelligitur, per latitudinem hilaritas operantis, quia tristitia facit angustias. Porro per altitudinem crucis, cui caput adjungitur, exspectatio supernae retributionis de sublimi justitia Dei significatur. Et ut ipsa opera bona non propter beneficia Dei terrena ac temporalia facienda credantur, sed potius propter illud quod desuper sperat fides, quæ per dilectionem operatur. 8. Jam vero per longitudinem, qua totum corpus extenditur, ipsa tolerantia significatur, ut longanimes permaneamus, unde longanimes dicuntur qui tolerant. Per profundum autem, hoc est, partem illam ligni quae in terrae abdito defixa latet, sed inde consurgit omne quod eminet, inscrutabilia indicantur judicia Dei; de quibus occulta ejus voluntate vocatur homo ad participationem tantae gratiae, alius sic, alius vero sic.

1.3131. Paskalya Şabatı Üzerine

1. Paskalya Şabatı'na saygı, Rab'bin o gün mezarda dinlenmesi sebebiyle gösterilir. Şabat kelimesinin İbranicede "dinlenme" diye açıklanması da yerindedir; çünkü ya Tanrı dünya tamamlanınca o gün dinlendi, ya da Rabbimiz ve Kurtarıcımız o gün mezarda dinlendi.

2. Bu gün Mesih'in ölümü ile dirilişi arasında ortadadır. Ölümden sonra ruhların bütün emekten ve sıkıntıdan bir tür dinlenmesini anlatır; ölüm aracılığıyla, tenin dirilişiyle, Rabbimiz İsa Mesih'in kendi dirilişiyle önceden göstermeye tenezzül ettiği o hayata geçilir.

1.31

CAPUT XXXI. De Sabbato Paschæ. 1. Sabbati paschalis veneratio hinc celebratur, pro eo quod eodem die Dominus in sepulcro quievit. Unde et bene in Hebræo sermone Sabbatum requies interpretatur, sive quod Deus eodem die requievit mundo perfecto, sive quod in eo Dominus et Redemptor noster quievit in sepulcro. 2. Hic autem dies inter mortem Christi et resurrectionem medius est, significans requiem quamdam animarum ab omni labore omnique molestia post mortem, per quam fit transitus per resurrectionem carnis ad illam vitam quam Dominus noster Jesus Christus sua resurrectione praemonstrare dignatus est.

1.3232. Kutsal Paskalya Günü Üzerine

1. Kurtarıcımızın sırrında şimdi apaçık kutlanan Paskalya ayini, Eski Ahit'te önce simgesel olarak gerçekleşmiştir: Tanrı'nın halkı Mısır'da kuzu keserek Paskalya'yı kutladığında (Çıkış 12). Bu simge, kurban edilmek üzere koyun gibi götürülen Mesih'te hakikat olarak tamamlandı. Onun kanı kapı sövelerimize sürülünce, yani alınlarımız onun çarmıh işaretiyle işaretlenince, bu dünyanın helakinden sanki Mısır esaretinden kurtulur gibi kurtuluruz. Paskalya dirilişinin bu sır dolu gününü yalnız Rab o gün ölülerden dirildiği için değil, onunla anlatılan başka ayinler için de kutlarız.

2. Havari'nin dediği gibi, Rab suçlarımız için öldü, aklanmamız için dirildi (Romalılar 4:25); ölümden hayata geçiş de Rab'bin o acısı ve dirilişiyle kutsanmıştır. Paskalya kelimesi Yunanca değil İbranicedir. Adını, Yunancada pathein "acı çekmek" demek olduğundan acıdan değil, İbranice kelimeyle geçişten almıştır. İncil yazarı da Rab öğrencileriyle Paskalya'yı kutlarken bunu özellikle dile getirir: İsa, bu dünyadan Baba'ya geçeceği saatin geldiğini görünce (Yuhanna 13:1).

3. Demek ki bu ölümlü hayattan öteki ölümsüz hayata, yani ölümden hayata geçiş Rab'bin acısında ve dirilişinde bize gösterilir. Bu geçişi şimdi biz, günahların bağışlanmasında verilen imanla yaparız. Vaftizle Mesih'le birlikte gömüldüğümüzde sanki ölülerden geçer gibi daha kötüden daha iyiye, bedenî olandan ruhanî olana, bu hayatın gidişinden gelecek dirilişin ve şanın ümidine geçeriz.

4. Geçtiğimiz yeni hayatın başlangıcı için, giymemiz buyrulan yeni insan ve soyunmamız buyrulan eski insan için, yeni hamur olalım diye eski mayayı temizleyerek, çünkü Paskalya kuzumuz Mesih kurban edildi (1. Korintliler 5:7), işte hayatın bu yeniliği için yılın ayları içinde ilk ay bu kutlamaya ayrıldı; ona zaten "yeniler ayı" denir. Dünyanın bütün zamanı içinde şimdi üçüncü dönem göründüğü için Rab'bin dirilişi de üç gündür.

5. Birinci dönem kanundan önce, ikincisi kanun altında, üçüncüsü lütuf altındadır; önceden peygamberlik bilmecesinde gizli olan sır artık bu dönemde açığa çıkmıştır. Bu, ayın sayısıyla da anlatılır. Yedi sayısı Kitaplarda bir tür yetkinliğe işaret eden sır dolu bir sayı olarak görünmeyi sevdiğinden, Paskalya ayın üçüncü haftasında kutlanır, yani on dördüncü günden yirmi birinci güne kadar hangi güne denk gelirse.

6. Bunun sebebi yalnız üçüncü dönem değildir, gerçi üçüncü hafta oradan başlar; ayın dönüşü de bir sebeptir. Çünkü ay o zaman alttan üste döner. Aydan şu benzerlik alınır: görünenlerden görünmeyenlere, bedenî olandan ruhanî ayinlere geçelim; bu dünyaya gitgide daha çok ölelim, hayatımız Mesih'le birlikte gizlensin (Koloseliler 3:3) ve aşağıya meyleden gayretimizin bütün ışığını yukarıya, değişmez hakikatin o ebedî seyrine çevirelim.

7. Paskalya'nın yirmi birinci güne kadar tutulması yedi sayısı içindir; bütünlük bu sayıyla sık sık anlatılır, bütünlüğün benzeri olarak Kilise'ye de verilir. Bunun için havari Yuhanna Vahiy'de yedi kiliseye yazmıştır. Henüz bu ölümlü tende bulunan Kilise, değişkenliği yüzünden Kitaplarda sık sık ay adıyla anılır. Paskalya'nın yıllık gününün, Rab'bin doğduğuna inanılan gün gibi yılın aynı gününe dönmemesi ise Pazar günü ve ay yüzündendir.

8. Rab'bin hangi gün çarmıha gerildiği, mezarda kaldığı ve dirildiği bellidir. İznik Konsili'nin Babaları bu günlerin gözetilmesini ekledi ve bütün Hıristiyan dünyası şuna ikna oldu: Paskalya öyle kutlanmalıdır ki yalnız Paskalya ayını değil, Rab'bin ölülerden dirildiği Pazar gününü de beklemeliyiz. Paskalya'nın yılın aynı gününe dönmemesi bundandır. Yahudiler yalnız yeniler ayını ve ayı gözetirler. Babalarımız ise Pazar gününün eklenmesini kararlaştırdılar ki bizim bayramımız Yahudilerin bayramından ayrılsın.

1.32

CAPUT XXXII. De die sancto Paschæ. 1. Jam vero paschale sacramentum, quod nunc in Salvatoris nostri mysterio manifestissime celebratur, in Veteri Testamento figuraliter primum gestum est, quando agno occiso pascha celebravit populus Dei in Ægypto (Exod. XII). Cujus figura in veritate completa est in Christo, qui sicut ovis ad immolandum ductus est. Cujus sanguine illitis postibus nostris, id est, cujus signo crucis signatis frontibus nostris a perditione hujus sæculi, tanquam a captivitate Ægyptiaca liberamur. Cujus quidem diem paschalis resurrectionis mysticum non solum pro eo celebramus, quod in eodem a mortuis resurrexit, sed etiam et pro aliis sacramentis, quæ per eumdem significantur 2. Quia enim, sicut dicit Apostolus, mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram, transitus quidem de morte ad vitam in illa passione Domini et resurrectione sacratus est. Nam et vocabulum ipsum, quod pascha dicitur, non Graecum, sed Hebræum est, neque a passione, quoniam παθεῑν Græce dicitur pati, sed a transitu Hebræo verbo pascha appellatum est. Quod et maxime evangelista expressit, cum celebraretur a Domino pascha cum discipulis: Cum vidisset, inquit, Jesus quia venit hora ut transiret de hoc mundo ad Patrem (Joan. XIII). 3. Transitus ergo de hac vita mortali in aliam vitam immortalem, hoc est, de morte ad vitam, in passione et resurrectione Domini commendatur. Hic transitus a nobis modo agitur per fidem, quae nobis datur in remissione peccatorum, quando consepelimur cum Christo per baptismum, quasi a mortuis transeuntes de pejoribus ad meliora, de corporalibus ad spiritualia, de conversatione hujus vitae ad spem futurae resurrectionis et gloriae. 4. Propter ipsum ergo initium novae vitæ, ad quam transimus, et propter novum hominem, quem jubemur induere, et exuere veterem, expurgantes vetus fermentum, ut simus nova conspersio, quoniam pascha nostrum immolatus est Christus; propter hanc ergo vitæ novitatem primus mensis in anni mensibus celebrationi huic attributus est, nam et ipse dicitur mensis novorum. Quia vero in toto tempore sæculi nunc tertium tempus apparuit, ideo resurrectio Domini triduana est. 5. Primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, ubi jam manifestum est sacramentum quod erat ante in prophetico ænigmate occultum. Hoc ergo et in lunari numero significatur. Quia enim septenarius numerus solet in Scripturis ad quamdam perfectionem mysticus apparere, in tertia hebdomada lunæ pascha celebratur, id est, qui dies occurrerit a quarta decima in vicesimam primam. 6. Sed et non solum propter tempus tertium, quia inde incipit hebdomada tertia, sed etiam propter ipsam conversionem lunæ. Tunc enim illa ab inferioribus ad superiora convertitur, et haec nobis de luna similitudo assumitur, de visibilibus ad invisibilia, et de corporalibus ad spiritualia sacramenta transire, ut magis magisque huic saeculo moriamur, et vita nostra abscondatur cum Christo, omnemque lucem studii nostri, quae ad inferiora vergebat, ad superiora convertamus, ad illam scilicet æternam contemplationem immutabilis veritatis (Coloss. III). 7. Usque ad vicesimam vero primam ideo Pascha observatur, propter septenarium numerum, quo universitatis significatio saepe figuratur, qui etiam ipsi Ecclesiae tribuitur, propter instar universitatis ideoque et Joannes apostolus, in Apocalypsi, septem scripsit Ecclesiis. Ecclesia vero adhuc in ista mortalitatis carne constituta propter ipsam mutabilitatem lunae nomine in Scripturis saepe vocatur. Quod vero anniversarius dies paschalis, non ad eumdem redit anni diem, sicut dies quo creditur Dominus natus, hoc fit propter Dominicum diem et lunam. 8. Manifestum est enim quo die Dominus crucifixus sit, et in sepulcro fuerit, et resurrexit. Adjuncta est enim ipsorum dierum observatio per Patres Nicæni concilii, et orbi universo Christiano persuasum, eo modo pascha celebrari oportere, ut non solum lunam paschalem, sed et diem Dominicum, in quo resurrexit a mortuis, exspectare debeamus. Inde est quod ad eumdem anni diem non revertitur pascha. Nam Judæi tantummodo mensem novorum et lunam observant. Diem autem Dominicum addendum Patres nostri censuerunt, ut et nostra festivitas a Judaeorum festivitate distingueretur.

1.3333. Rab'bin Göğe Yükselişi Üzerine

1. Rab'bin Göğe Yükselişi töreni şu sebeple kutlanır: Mesih o gün, dünyaya karşı kazandığı zaferden ve ölüler diyarından dönüşünden sonra göklere yükseldi. Yazılmış olduğu gibi: Yükseğe çıktı, esirleri esir aldı, insanlara armağanlar verdi (Mezmur 68:18). Bu bayram yılların dönen çemberinde kutlanır ki yükselen Rab'bin üstlendiği tenin insanlığının Baba'nın sağına yerleştirildiği hatırlansın. Onun bedeninin gökte, yükseldiği zamanki gibi olduğuna inanırız. Meleğin sesi de bunu bildirir: Onu göğe giderken nasıl gördünüzse öyle gelecek (Elçilerin İşleri 1:11), yani tenin aynı görünüşünde ve cevherinde. Onun gidişi tene ölümsüzlük bağışladı, tabiatını elinden almadı.

2. Oğul'un oturduğuna inanılan Baba'nın sağı bedensel değildir; Tanrı hakkında böyle düşünmek günahtır. Baba'nın sağı, dirilişte azizlere, yani Mesih'in bedeni olan bütün Kilise'ye vaat edilen ebedî saadettir. Solu da yerinde olarak, kâfirlere verilecek sefalet ve ebedî ceza diye anlaşılır.

1.33

CAPUT XXXIII. De Ascensione Domini. 1. Ascensionis dominicae solemnitas ideo celebratur, quia eodem die, post mundi victoriam, post inferni regressum, ascendere Christus memoratur ad coelos, sicut scriptum est: Ascendit in altum, cepit captivitatem, dedit dona hominibus (Psal. LXVII). Quæ festivitas ideo per revolutum circulum annorum celebratur, ut humanitas assumptae carnis ascendentis Domini collocata ad dexteram Patris in memoriam revocetur, cujus corpus ita in cœlo esse credimus, ut erat quando ascendit, quod et vox angelica protestatur, dicens: Sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in cœlum (Act. I), id est, in eadem carnis specie atque substantia; cujus profectio carnis immortalitatem donavit, naturam non abstulit. 2. Dextera autem Patris, ad quam idem Filius sedere creditur, non est corporea, quod nefas est de Deo sentire. Sed dextera Patris est beatitudo perpetua, quae sanctis in resurrectione promittitur, id est, universae Ecclesiae, quae est corpus Christi; sicut et sinistra ejus recte intelligitur miseria, et poena perpetua, quae impiis dabitur.

1.3434. Pentekost Üzerine

1. Pentekost bayramının başlangıcını ve sebebini biraz daha geriden almak gerekir. Pentekost günü, Tanrı'nın yukarıdan gürleyen sesinin Sina Dağı'nda duyulup kanunun Musa'ya verildiği zamandan başlar (Çıkış 20). Yeni Ahit'te ise Pentekost, Mesih'in vaat ettiği ve kendisi göğe çıkmadıkça gelmeyeceğini söylediği Kutsal Ruh'un gelişini gerçekleştirdiği zaman başladı.

2. Mesih göğün kapısından girdikten sonra on gün geçince, havariler dua ederken o yer birden sarsıldı; üzerlerine inen Kutsal Ruh onları öyle tutuşturdu ki bütün milletlerin dilleriyle Tanrı'nın büyük işlerini anlatmaya başladılar (Elçilerin İşleri 2). Kutsal Ruh'un gökten havarilerin üzerine türlü dillerle yayılarak gelişi sonrakilere bir tören bıraktı; Pentekost bu sebeple kutlanır ve bu gün bu yüzden seçkin sayılır.

3. İncil'in bu bayramı kanunun bayramıyla uyuşur. Orada kuzu kurban edildikten sonra elli gün geçince Tanrı'nın parmağıyla yazılmış kanun Musa'ya verildi. Burada kurban edilmek üzere koyun gibi götürülen Mesih öldürüldükten sonra gerçek Paskalya kutlanır ve elli gün geçince, Tanrı'nın parmağı olan Kutsal Ruh, Musa'nın yaşı sayısınca olan yüz yirmi öğrencinin üzerine verilir. Bu bayramın başka bir sırrı daha vardır.

4. Haftaların haftasından oluşur. Günlerin haftaları aynı Pentekost'u doğurur ki onda Kutsal Ruh aracılığıyla günahların bağışlanması olur. Yılların haftaları ise İbranilerde yubile denen ellinci yılı yapar; onda da toprağa bağışlanma, kölelere özgürlük ve para ile alınmış mülklerin iadesi gerçekleşir. Yedi, yedi ile çarpılınca, atalarımızın otoritesinin gelecek çağın simgesi olarak önceden alındığını bildirdiği bir birim de eklenerek elli sayısını doğurur. Bu birim her zaman hem sekizinci hem birincidir; daha doğrusu her zaman tektir, yani Pazar günüdür.

5. Çünkü Tanrı halkının ruhlarının Şabat dinlenmesi oraya dönmeli ve orada tamamlanmalıdır; Süleyman'ın sözlerini bilgece açıklayan birinin dediği gibi, "sekize" pay verildiği yerde (Vaiz 11:2). Rab'bin dirilişinden sonraki ellinci güne kadar bütün günler perhiz kaldırılarak yalnız sevinçle kutlanır; bu, artık emeğin değil sevincin dinlenmesinin olacağı gelecekteki dirilişin simgesidir.

6. Bu yüzden bu günlerde duada diz de çökülmez, çünkü bilgelerden birinin dediği gibi, diz çökmek tövbenin ve yasın göstergesidir. Bu yüzden o günlerde de her bakımdan Pazar günündeki töreni koruruz; atalarımız Pazar günü Rab'bin dirilişine saygıdan ne oruç tutulmasını ne de diz çökülmesini öğretmişlerdir.

1.34

CAPUT XXXIV. De Pentecoste. 1. Initium sane et causa festivitatis Pentecostes paulo altius repetenda est. Pentecostes enim dies hinc accepit exordium, quando Dei vox in Sina monte desuper intonantis audita est, et lex data est Moysi (Exod. xx). In Novo autem Testamento Pentecoste coepit quando adventum sancti Spiritus, quem Christus promisit, exhibuit, quem ait non esse venturum, nisi ipse ascendisset in coelum. 2. Denique dum portam cœli Christus intrasset, decem diebus interpositis, intremuit subito orantibus apostolis locus, et descendente Spiritu sancto super eos, inflammati sunt ita, ut linguis omnium gentium Dei magnalia loquerentur (Act. II). Adventus itaque Spiritus sancti de coelo super apostolos in varietate linguarum diffusus solemnitatem transmisit in posteros, eaque de causa Pentecoste celebratur, et dies ipse proinde insignis habetur. 3. Concordat autem haec festivitas Evangelii cum festivitate legis; illic enim posteaquam agnus immolatus est, interpositis quinquaginta diebus, data est lex Moysi, scripta digito Dei; hic postquam occisus est Christus, qui tanquam ovis ad immolandum ductus est, celebratur verum pascha, et, interpositis quinquaginta diebus, datur Spiritus sanctus, qui est digitus Dei super centum viginti discipulos Mosaicæ ætatis numero constitutos, siquidem et hæc festivitas aliud obtinet sacramentum. 4. Constat enim ex septimana septimanarum (Isai. LIII), sed dierum quidem septimanæ generant eamdem Pentecosten, in qua fit peccati remissio per Spiritum sanctum, annorum vero septimanae quinquagesimum annum faciunt, qui apud Hebraeos jubilaeus appellatur, in quo similiter terræ fit remissio, et servorum libertas, et possessionum restitutio, quæ pretio fuerant comparata. Septem enim septies multiplicati quinquagenarium ex se generant numerum assumpta monade, quam ex futuri sæculi figura præsumptam esse majorum auctoritas tradidit; fit enim ipsa et octava semper, et prima, imo ipsa est semper una, quae est Dominicus dies. 5. Necesse est enim sabbatismum animarum populi Dei illuc recurrere atque ibi compleri, ubi datur pars his qui octo, sicut quidam disserens Salomonis dicta sapienter exposuit (Eccle. XI). Idcirco autem totius quinquagesimæ dies post Domini resurrectionem soluta abstinentia in sola lætitia celebrantur, propter figuram futuræ resurrectionis, ubi jam non labor, sed requies erit laetitiae. 6. Ideoque in his diebus nec genua in oratione flectuntur, quia, sicut quidam sapientium ait, inflexio genuum pœnitentiæ, et luctus indicium est. Unde etiam per omnia eamdem in illis solemnitatem, quam die Dominica custodimus, in qua majores nostri nec jejunium agendum, nec genua esse flectenda, ob reverentiam resurrectionis dominicæ, tradiderunt.

1.3535. Şehitlerin Bayramları Üzerine

1. Eski Babalar, havarilerin bayramlarının ve şehitlerin şerefine yapılan törenlerin saygı sırrıyla kutlanmasını şu sebeple koydular: ya bizde örnek alma isteğini uyandırsın ya da onların liyakatine ortak olup dualarıyla yardım görelim diye. Ancak şehitlerin anıtlarında sunaklar kursak da hiçbir şehide değil, şehitlerin Tanrısına kurban sunarız.

2. Aziz bedenlerin bulunduğu yerlerde sunağın başında duran hangi başkâhin "Sana sunuyoruz, ey Petrus, Pavlus ya da Cyprianus" demiştir? Sunulan şey, şehitleri taçlandıran Tanrı'ya, taçlandırdıklarının anıtları yanında sunulur; öyle ki bu yerlerin hatırlatmasıyla daha büyük bir duygu uyansın ve hem örnek almamız gerekenlere hem de yardımıyla örnek alabileceğimiz Tanrı'ya sevgimizi bilesin.

3. Şehitlere, bu hayatta da yüreklerinin İncil'in hakikati uğruna böyle bir acıya hazır olduğunu hissettiğimiz kutsal Tanrı adamlarına gösterilen sevgi ve dostluk saygısıyla saygı gösteririz. Ama şehitlere daha adanmış bir gönülle saygı gösteririz; çünkü mücadeleleri aşılmıştır, onlar için artık daha güvendeyiz ve daha mutlu hayatta galip olanları, henüz burada savaşanlara kıyasla daha emin bir övgüyle yüceltiriz.

4. Yunanca latreia denen, Latincede tek kelimeyle söylenemeyen ve yalnız Tanrılığa has borçlu kulluk olan ibadeti ise tek Tanrı'dan başkasına ne yaparız ne de yapılmasını öğretiriz. Kurban sunmak bu ibadete girdiğinden, bunu putlara da yapanlarınkine putperestlik denir. Böyle bir şeyi hiçbir aziz ruha ya da kutsal meleğe asla sunmayız, sunulmasını da buyurmayız. Bu yanılgıya düşen, doğru öğreti tarafından azarlanır: ya düzelsin, ya hüküm giysin, ya da ondan sakınılsın diye. Kutsal insanlar da melekler de yalnız Tanrı'ya borçlu olduğunu bildikleri şeyin kendilerine yapılmasını istemezler.

5. Bu, Pavlus ile Barnaba'da görüldü. Onların eliyle yapılan mucizelerden sarsılan Likaonyalılar kendilerine tanrılara sunar gibi kurban sunmak istediler. Onlar elbiselerini yırtarak tanrı olmadıklarını söylediler, insanları ikna ettiler ve bunu yasakladılar (Elçilerin İşleri 14). Meleklerde de görüldü. Vahiy'de okuduğumuz gibi, melek kendine tapılmasını yasakladı ve ona tapan kimseye şöyle dedi: Ben senin ve kardeşlerinin kul arkadaşıyım; Tanrı'ya tap (Vahiy 19:10; 22:9). Demek ki meleğin insana, kendisine değil, onunla birlikte kendisinin de kul olduğu tek Tanrı'ya tapmayı buyurduğu yerinde yazılmıştır.

6. Öyleyse o ilahî dinin ibadeti meleklere ya da şehitlere yapılmasın; çünkü onlar Tanrı gibi öyle şerefler arayan varlıklar değildir. Kendilerinin Tanrı yerine konmasını istemezler; bizim, aydınlatmasıyla sevindikleri Tanrı'ya ibadet etmemizi isterler. Şehitlere örnek alındıkları için şeref gösterilmelidir, din gereği tapılmamalıdır; sevgiyle şeref gösterilmelidir, kullukla değil.

1.35

CAPUT XXXV. De festivitatibus martyrum. 1. Festivitates apostolorum, seu in honorem martyrum solemnitates antiqui Patres in venerationis mysterio celebrari sanxerunt, vel ad excitandam imitationem, vel ut meritis eorum consociemur, atque orationibus adjuvemur, ita tamen ut nulli martyrum, sed ipsi Deo martyrum sacrificemus, quamvis in memoriis martyrum constituamus altaria. 2. Quis enim antistitum, in locis sanctorum corporum assistens altari, aliquando dixit: Offerimus tibi, Petre, aut Paule, aut Cypriane? Sed quod offertur, offertur Deo, qui martyres coronavit, apud memorias eorum quos coronavit, quod ex ipsorum locorum admonitione major affectus exsurgat ad acuendam charitatem et in illos quos imitari debemus, et in illum quo adjuvante possumus. 3. Colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et societatis quo in hac vita coluntur sancti homines Dei, quorum cor ad talem pro evangelica veritate passionem paratum esse sentimus. Sed illos tanto devotius, quanto securius post certamina superata, quanto etiam fidentiori laude. praedicamus jam in vita feliciore victores, quam in ista adhuc usque pugnantes. 4. At vero illo cultu, quae Graece latria dicitur, Latine uno verbo dici non potest, cum sit quadam propriae Divinitati debita servitus, nec colimus, nec colendum docemus, nisi unum Deum. Cum autem ad hunc cultum pertineat oblatio sacrificii, unde idololatria dicitur eorum qui hoc etiam idolis exhibent, nullo modo aliquid tale offerimus aut offerundum praecipimus, vel cuiquam sanctæ animae, vel cuiquam sancto angelo. Et quisquis in hunc errorem delabitur, corripitur per sanam doctrinam, sive ut corrigatur, sive ut condemnetur, sive ut caveatur, dum etiam ipsi sancti vel homines, vel angeli, exhiberi sibi nolunt, quod uni Deo deberi norunt. 5. Apparuit hoc in Paulo, et in Barnaba, cum, commoti miraculis quæ per eos facta sunt, Lycaonii, tanquam diis, immolare voluerunt. Conscissis enim vestimentis suis, confitentes, et persuadentes se deos non esse, ista sibi fieri vetuerunt. Apparuit et in angelis, sicut in Apocalypsi legimus angelum se adorari prohibentem, ac dicentem adoratori suo: Conservus tuus sum, et fratrum tuorum; Deum adora (Apoc. XIII, 9). Recte itaque scribitur homini ab angelo prohibitum esse adorare se, sed unum Deum, sub quo ei esset et ille conservus. 6. Non ergo sit nobis ille divinæ religionis cultus in angelos, aut martyres, quia non sic habentur, ut tales quærant honores ut Deus, quia nec ipsi volunt se coli pro Deo, sed illum a nobis coli volunt, quo illuminante lætantur. Honorandi sunt ergo martyres propter imitationem, non adorandi propter religionem, honorandi charitate, non servitute.

1.3636. Kilise Adama Bayramları Üzerine

1. Kiliselerin yıllık adanma bayramlarının eskilerin âdetiyle kutlandığını İncil'de okuruz: Kudüs'te Adama Bayramı oldu (Yuhanna 10:22). Encaenia tapınağın adanma bayramıydı; çünkü Yunancada kainon "yeni" demektir. Yeni bir şey adandığında ona encaenia denir. Yahudiler tapınağın adandığı günü törenle kutlarlar, o gün aralarında bayram sayılırdı. İbadetten de tapınaktan da mahrum kaldıklarından bu âdet onlarda yitip gitti; ama Hıristiyanlar, şan kendilerine aktarılmış görünen o Babaların âdetini korurlar.

2. Bütün bayramlar, bölgelerin farklılığına göre ve şehitlerin şerefine türlü zamanlarda basiretli kişiler tarafından şu sebeple konulmuştur: halkın seyrek toplanması Mesih'e imanı azaltmasın. Bazı günlerin belirlenmesi bu yüzdendir: herkes bir araya gelsin, karşılıklı görüşmekle iman büyüsün ve daha büyük sevinç doğsun diye.

1.36

CAPUT XXXVI. De encæniis. 1. Festivitates annuas dedicationis ecclesiarum ex more veterum celebrari in Evangelio legimus, ubi dicitur: Facta sunt autem encænia Jerosolymis (Joan. x, 22). Encænia quippe festivitas erat dedicationis templi; Græce enim καινόν dicitur novum. Quandocunque enim aliquid novum fuerit dedicatum, encænia vocatur. Illum enim diem, quo templum dedicatum est, Judæi solemniter celebrabant, et ipse dies apud eos festus agebatur, qui licet usus in illis exolevit, quia et cultu et templo cesserunt, tamen Christiani servant morem illum patrum, in quos gloria translata videtur. 2. Omnes autem festivitates pro varietate regionum diversoque in honore martyrum tempore ideo a viris prudentibus institutæ sunt, ne forte rara congregatio populi fidem minueret in Christo. Propterea ergo dies aliqui constituti sunt, ut in unum omne pariter convenirent, ut ex conspectu mutuo et fides crescat, et lætitia major oriatur.

1.3737. Kırk Gün Orucu Üzerine

1. Kutsal Kitaplara göre dört oruç dönemi vardır; bu dönemlerde perhiz ve tövbe yasıyla Rab'be yalvarılır. Her gün dua etmek ve perhiz yapmak uygunsa da bu zamanlarda oruca ve tövbeye daha çok hizmet etmek gerekir. Birinci oruç Kırk Gün Orucu'dur. Eski kitaplarda Musa'nın ve İlyas'ın orucundan başlamıştır; İncil'de de Rab o kadar gün oruç tutmuş, böylece İncil'in kanundan ve peygamberlerden ayrılmadığını göstermiştir.

2. Musa'nın şahsında kanun, İlyas'ın şahsında peygamberler anlaşılır; Mesih dağda bunların arasında yücelikle göründü ki Havari'nin onun için söylediği daha açık belli olsun: Kanundan ve peygamberlerden tanıklık alırlar (Romalılar 3:21). Kırk Gün gözetiminin, Rab'bin acısına bitişik ve onunla kesintisiz yılın o kısmından başka nereye konması daha uygun olurdu? Çünkü onda bu emekli hayat anlatılır; bu hayata perhiz de gerekir ki dünyanın ayartmalarından oruç tutalım ve yalnız manla, yani göksel ve ruhanî buyruklarla yaşayalım.

3. Bu hayatın kırk sayısıyla anlatılması şu sebeptendir: on, saadetimizin yetkinliğidir; yaratılış ise Yaratıcı'ya bağlı olarak yediyle anlatılır ve bunda bütün dünyaya zaman içinde duyurulan Teslis'in birliği bildirilir. Dünya dört rüzgârla sınırlanıp dört unsurla kurulduğu ve yılın zamanlarının dört dönüşüyle değiştiği için, on dörtle çarpılınca kırk olur. Bu sayı, her zaman hazdan uzak durulması, oruç tutulması, iffetle ve perhizkârlıkla yaşanması gerektiğini gösterir.

4. Bu oruçların kırk gün tutulmasında başka bir ayinin sırrı da dile gelir. Musa kanununda bütün halka Rab Tanrı'ya ondalık ve turfanda sunması buyrulmuştur. Bu hükümle iradelerimizin başlangıçlarını ve işlerimizin sonlarını Tanrı'nın lütfuna götürmemiz öğütlenir; ama Kırk Gün'ün hesabında kanunî ondalıkların toplamı da tamamlanır. Çünkü yılın bütün zamanı otuz altı gün sayısıyla ondalanır. Kırk Gün'den oruçların kaldırıldığı Pazar günleri çıkarılınca, bütün yılın ondalığı olarak bu günlerde kiliseye koşarız ve yaptıklarımızı sevinç kurbanı olarak Tanrı'ya sunarız.

5. Cassianus'umuzun dediği gibi, yetkin olanlar bu Kırk Gün kanununa bağlı değildir ve bu küçük kurala boyun eğmekle yetinmezler. Bu kuralı Kiliselerin başları, bütün yıl boyunca zevklere ve dünya işlerine dalanlar için koymuştur: bir tür kanun zorunluluğuyla sıkıştırılarak hiç değilse bu günlerde Rab'be vakit ayırmaya mecbur olsunlar; bir ürün gibi bütünüyle tüketecekleri ömür günlerinin bir ondalığını Rab'be adasınlar diye.

1.37

CAPUT XXXVII. De jejunio Quadragesimæ. 1. Jejuniorum tempora secundum Scripturas sanctas quatuor sunt, in quibus per abstinentiam et lamentum pœnitentiæ Domino supplicandum est; et licet omnibus diebus orare et abstinere conveniat, his tamen temporibus amplius jejuniis et pœnitentiæ servire oportet. Primum enim jejunium Quadragesimæ est, quod veteribus libris cœpit ex jejunio Moysi et Eliæ, et ex Evangelio quia totidem diebus Dominus jejunavit, demonstratus Evangelium non dissentire a lege et prophetis, 2. In persona quippe Moysi lex, in persona Eliae prophetæ accipiuntur, inter quos in monte Christus gloriosus apparuit, ut evidentius emineret, quod de ille dicit Apostolus: Testimonium habent a lege, et prophetis (Rom. III). In qua ergo parte anni congruentius observatio Quadragesimæ constitueretur, nisi confini atque continua dominicæ passioni? Quia in ea significatur hæc vita laboriosa, cui etiam opus est continentia, ut ab ipsius mundi illecebris jejunemus I viventes in solo manna, id est, cœlestibus spiritualibusque præceptis. 3. Numero autem quadragenario vita ista propterea figuratur, quia denarius est perfectio beatitudinis nostræ, creatura autem septenario figuratur, quæ adhaeret Creatori, in quo declaratur unitas Trinitatis per universum mundum temporaliter annuntiata. Et quia mundus a quatuor ventis delimitatur, et a quatuor elementis erigitur, et quatuor annuis temporum vicibus variatur, decem quater ducta in quadraginta consummantur, quo numero ostenditur omni tempore a delectatione abstinendum, et jejunandum esse, et caste continenterque vivendum. 4. Licet et aliud sacramenti mysterium exprimatur, quod quadraginta diebus eadem jejunia celebrantur. Lege enim Mosaica generaliter universo populo est praeceptum decimas et primitias offerre Domino Deo. Itaque dum in hac sententia principia voluntatum consummationesque operum nostrorum referre ad Dei gratiam admonemur, in supputatione tamen Quadragesimae summa ista legalium decimarum expletur. Totum enim anni tempus triginta sex dierum numero decimatur. Subtractis enim a Quadragesima diebus Dominicis, quibus jejunia resolvuntur, his diebus, quasi pro totius anni decimis, ad ecclesiam concurrimus, actuumque nostrorum operationem Deo in hostiam jubilationis offerimus. 5. Cujus quidem Quadragesimæ lege, sicut ait noster Cassianus, quique perfecti sunt non tenentur, nec exigui hujus canonis subjectione contenti sunt. Quem profecto illis qui per totum anni spatium deliciis ac negotiis saecularibus implicantur, Ecclesiarum principes statuerunt, ut, vel hac legali quodammodo necessitate constricti, his saltem diebus vacare Domino cogerentur, ac dierum vitæ suae, quos totos quasi quosdam fructus fuerant voraturi, velut decimas Domino dedicarent.

1.3838. Pentekost Orucu Üzerine

1. İkinci oruç, kanonlara göre Pentekost'tan sonraki gün başlar. Musa'nın dediği gibi: Arpa ayının başında kendinize yedi hafta sayacaksınız (Tesniye 16:9). Bu oruç, çoğunluk tarafından İncil'in otoritesiyle Rab'bin göğe yükselişinden sonra tamamlanır. Rab'bin şu tanıklığını tarihsel anlamda alırlar: Güvey aralarındayken güveyin dostları yas tutabilir mi? Ama güveyin onlardan alınacağı günler gelecek, o zaman oruç tutacaklar (Matta 9:15).

2. Rab'bin dirilişinden sonra, öğrencilerle birlikte yaşadığı okunan o kırk günde oruç tutmamak ve yas tutmamak gerektiğini, çünkü sevinç içinde olduğumuzu söylerler. Mesih'in göklere uçup bedensel varlığıyla ayrıldığı o süre dolduktan sonra ise oruç ilan edilmiştir; öyle ki yüreğin alçakgönüllülüğü ve tenin perhiziyle gökten vaat edilen Kutsal Ruh'u almaya layık olalım (Elçilerin İşleri 1).

1.38

CAPUT XXXVIII. De jejunio Pentecoste. 1. Secundum jejunium est quod, juxta canones, post Pentecosten alia die inchoatur, secundum quod et Moyses ait: Initio mensis hordearii facietis vobis hebdomadas septem (Deut. XVI, 9). Hoc jejunium a plerisque ex auctoritate Evangelii post Domini ascensionem completur, testimonium illud dominicum historialiter accipientibus, ubi dicit: Nunquid possunt filii sponsi lugere, quandiu cum illis est sponsus? Veniet autem dies cum auferetur sponsus ab eis, et tunc jejunabunt (Matth. IX). 2. Dicunt enim, post resurrectionem Domini, quadraginta illis diebus quibus cum discipulis postea legitur conversatus, non oportere jejunare, nec lugere, quia in lætitia sumus. Postea vero quam tempus illud expletur quo Christus, advolans ad cœlos, præsentia corporali recessit, indictum jejunium est, ut per cordis humilitatem et abstinentiam carnis mereamur e cœlis promissum accipere Spiritum sanctum (Act. I).

1.3939. Yedinci Ayın Orucu Üzerine

1. Üçüncü oruç, Yahudilerce Çardak Bayramı'ndan sonra tutulan ve Kilise'nin Eylül ayının onuncu gününde kutladığı oruçtur. Bu, önce kanunda Rab tarafından kuruldu; Rab Musa'ya şöyle dedi: İsrailoğullarına söyle: Yedinci ayın onuncu günü yakarış günü olacak. Sizin için kutsal olacak ve oruçla canınızı alçaltacaksınız. O oruç gününde kendini alçaltmayan her can halkından atılacak, o gün iş yapan her can da halkından yok olacak (Levililer 23:27–30).

Eskilerin bu orucu tuttuğunu Ezra kitabı hatırlatır: İsrailoğulları Kudüs'e döndükten sonra kendilerine çardaklar yapıp büyük sevinç ettiler. Ardından oruç için çul kuşanıp başlarına toprak saçarak toplandılar; durup günahlarını ve atalarının suçlarını itiraf ettiler, ayağa kalktılar ve Tanrıları Rab'bin kanun kitabından okudular; günde dört kez, gecede dört kez itiraf ediyor ve Tanrıları Rab'be tapıyorlardı (Nehemya 9).

2. Bu yedinci ayda güneş de hesaba göre gündüzü kısaltmaya, gece uzamaya başlar; yani Ekim Kalendae'sinden sekiz gün önce, gece gündüz eşitliğinin olduğu gün. Bu ayda oruç tutulmasının sebebi de budur: güneşin azalması ve gecenin artmasıyla hayatımızın ölüm gelince söndüğü gösterilir; bu ölüm de Tanrı'nın yargısıyla ve dirilişle onarılır.

1.39

CAPUT XXXIX. De jejunio septimi mensis. 1. Tertium jejunium est quod a Judæis agebatur post Tabernaculorum solemnitatem, quod decimo die septembris Mensis ecclesia celebrat. Hoc enim primum in lege a Domino institutum est, dicente ad Moysen: « Loquere filiis Israel, dicens: Decimo die mensis septimi dies exorationis vocabitur. Sanctus erit vobis, et humiliabitis animas vestras in jejunio. Omnis anima, quæcunque se non humiliaverit in ipso die jejunii, exterminabitur de populo suo, et omnis anima quæ fecerit opus in ipso die, peribit anima illa de populo suo (Levit. XXIII). » Quo quidem jejunio usos fuisse antiquos, Esdræ liber meminit. « Postquam enim redierunt, » inquit, « filii Israel Jerusalem, et fecerunt sibi tabernaculorum laetitiam magnam, dehinc convenerunt in jejunio, et in saccis, et humus super eos, et steterunt confitentes peccata sua, et iniquitates patrum suorum, et consurrexerunt ad standum, et ad legendum, et legerunt in volumine legis Domini Dei sui, quater in die, et quater in nocte confitebantur, et adorabant Dominum Deum suum » (II Esdr. IX). 2. Hoc etiam mense septimo sol secundum computum incipit facere minus de die, et nox esse major, id est, octavo Kalendas Octobris, quando æquinoctium est. Ideoque et jejunium habetur in hoc mense, quia ostenditur in defectione solis et noctis augmento vita nostra deficere, adveniente morte, quae mors judicio Dei et resurrectione reparatur.

1.4040. Kasım Başı Orucu Üzerine

1. Dördüncü oruç Kasım Kalendae'sinin orucudur. Bunun ilahî otoriteyle başlatıldığı ya da kurulduğu, peygamber Yeremya'nın tanıklığıyla bildirilmiştir. Rab ona şöyle demiştir: Bir kitap tomarı al ve İsrail'e, Yahuda'ya ve bütün milletlere karşı sana söylediğim bütün sözleri ona yaz; belki herkes kötü ve en fena yolundan döner, ben de suçlarını bağışlarım (Yeremya 36:2–3). Peygamber Yeremya Neriya oğlu Baruk'u çağırdı ve Baruk, Rab'bin ona söylediği bütün sözleri Yeremya'nın ağzından kitap tomarına yazdı.

2. Yeremya Baruk'a şöyle buyurdu: Gir, ağzımdan yazdığın Rab'bin sözlerini tomardan halkın önünde Rab'bin evinde oruç gününde oku; belki yakarışları Rab'bin önüne düşer ve herkes en fena yolundan döner; çünkü Rab'bin bu halka karşı söylediği öfke ve kızgınlık büyüktür. Neriya oğlu Baruk peygamber Yeremya'nın buyurduğu her şeyi yaptı, Tanrı'nın evinde tomardan Rab'bin sözlerini okudu. Dokuzuncu ayda Kudüs'teki bütün halka Rab'bin önünde oruç ilan ettiler (Yeremya 36:6–9). Kilise bu âdeti ilahî Kitabın bu otoritesiyle edinmiş ve orucu bütün dünyada tutulan bir gözetimle kutlar.

1.40

CAPUT XL. De jejunio Kalend. Novembr. 1. Quartum jejunium est Kalendarum Novembrium, quod divina auctoritate vel initiatum, vel institutum Jeremiæ prophetae testimonio declaratur, dicente ad eum Domino: « Tolle volumen libri, et scribes in eo omnia verba quæ locutus sum tibi adversus Israel, et Judam, et adversum omnes gentes, si forte revertatur unusquisque a via sua mala, et pessima, et propitius ero iniquitatibus eorum (Jerem. XXXVI). Vocavit ergo Jeremias propheta Baruch filium Neriæ, et scripsit Baruch ex ore Jeremiæ omnes sermones Domini, quos locutus est ad eum in volumine libri. 2. Et præcepit Jeremias Baruch dicens: « Ingredere, et lege de volumine, de quo scripsisti ex ore meo verba Domini, audiente populo in domo Domini in die jejunii leges, si forte cadat oratio eorum in conspectu Domini, et revertatur unusquisque a via sua pessima, quoniam magnus furor, et indignatio, quam locutus est Dominus adversum populum hunc. Et fecit Baruch filius Neriae juxta omnia quae praeceperat Jeremias propheta, et legens ex volumine sermones Domini in domo Dei. Factum est in mense nono, prædicaverunt jejunium in conspectu Domini omni populo in Jerusalem. » Hac ergo auctoritate divinae Scripturae Ecclesia morem obtinuit, et universali observatione jejunium celebrat.

1.4141. Ocak Başı Orucu Üzerine

1. Ocak Kalendae'si orucunu Kilise, putperestlerin yanılgısı yüzünden koymuştur. Janus, putperestlerin bir hükümdarıydı; Ocak ayı adını ondan alır. Cahil insanlar onu tanrı gibi tapınarak dinî bir şeref içinde sonrakilere aktardılar, o günü de sahne oyunlarına ve sefahate adadılar.

2. O gün zavallı insanlar, daha da kötüsü inananlar bile, canavarımsı suretler takınıp vahşi hayvan kılığına girerler. Kimi kadın tavrına bürünüp erkek yüzünü kadınlaştırır. Bazıları hâlâ süren fanatik âdetle o gün alamet gözlemeleriyle kendilerini kirletir. Her yer dans edenlerin ayak sesleriyle, sıçrayanların el çırpmalarıyla çınlar; daha da çirkin bir kötülük olarak, iki cinsin birbirine kenetlenmiş halkaları içinde aklını yitirmiş, şarapla çılgınlaşmış bir kalabalık birbirine karışır.

3. Bunun için kutsal Babalar, insan soyunun büyük kısmının o gün böyle saygısızlıklara ve sefahate düştüğünü görerek bütün dünyada, bütün Kiliselerde genel bir oruç koydular. Böylece insanlar bu kadar kötü davrandıklarını, günahları için bütün Kiliselerin oruç tutması gerektiğini anlasınlar.

1.41

CAPUT XLI. De jejunio Kalendarum Januariarum. 1. Jejunium Kalendarum Januariarum propter errorem gentilitatis instituit Ecclesia. Janus enim quidam princeps paganorum fuit, a quo nomen mensis Januarii nuncupatur, quem imperiti homines veluti Deum colentes, in religione honoris posteris tradiderunt, diemque ipsum scenis et luxuriæ sacraverunt. 2. Tunc enim miseri homines, et, quod pejus est, etiam fideles, sumentes species monstruosas, in ferarum habitu transformantur: alii, femineo gestu demutati, virilem vultum effeminant. Nonnulli etiam de fanatica adhuc consuetudine quibusdam ipso die observationum auguriis profanantur; perstrepunt omnia saltantium pedibus, tripudiantium plausibus, quodque est turpius nefas, nexis inter se utriusque sexus choris, inops animi, furens vino, turba miscetur. 3. Proinde ergo sancti Patres considerantes maximam partem generis humani eodem die hujusmodi sacrilegiis ac luxuriis inservire, statuerunt in universo mundo per omnes Ecclesias publicum jejunium, per quod agnoscerent homines in tantum se prave agere, ut pro eorum peccatis necesse esset omnibus Ecclesiis jejunare.

1.4242. Üç Günlük Oruç Âdeti Üzerine

1. Üç gün oruç tutmak Ninovalıların örneğinden alınmıştır; onlar eski kusurlarını lanetleyip üç gün kendilerini tamamen oruca ve tövbeye verdiler, çullar örtünüp Tanrı'yı merhamete çağırdılar.

1.42

CAPUT XLII. De triduani jejunii consuetudine. 1. Triduanis autem diebus jejunare de exemplo sumptum est Ninivitarum, qui, damnatis pristinis vitiis, totos se tribus diebus jejunio ac poenitentiae contulerunt, et operti saccis Deum ad misericordiam provocaverunt.

1.4343. Türlü Gün ve Zamanların Oruçları Üzerine

1. Bu belirlenmiş oruç zamanlarından başka, bazıları Rab'bin acısı için her Cuma oruç tutar. Çoğunluk Cumartesi gününü de oruca ayırır, çünkü Mesih o gün mezarda yatmıştı; Mesih'in ölerek ortadan kaldırdığı şey, Yahudilere sevinç verilmesin diye. Pazar günü ise daima yemek yenmelidir ki Mesih'in dirilişini ve sevincimizi milletlere ilan edelim; bilhassa havarilik makamı bu kuralı koruduğu için.

2. Paskalya'dan Pentekost'a kadar Kiliselerin geleneği öğle yemeklerinde perhizin katılığını gevşetmişse de keşişlerden, ruhbandan, adanmış kadınlardan ya da dindar dullardan oruç tutmak isteyenler engellenmemelidir. Çünkü Antonius, Paulus ve öteki eski Babaların bu günlerde de çölde perhiz yaptıkları, yalnız Pazar günü oruçlarını açtıkları okunur.

3. Kim tutumluluğu övmez, oruca değer vermez? Oruç kutsal bir şeydir, göksel iştir, krallığın kapısıdır, gelecek hayatın suretidir. Onu kutsalca tutan Tanrı'ya bağlanır, dünyadan uzaklaşır, ruhanî olur. Onunla kusurlar yere serilir, ten alçaltılır, şeytanın ayartmaları yenilir.

1.43

CAPUT XLIII. De diversorum dierum ac temporum jejuniis. 1. Praeter hæc autem legitima tempora jejuniorum omnis sexta feria propter passionem Domini a quibusdam jejunatur, sed et Sabbati dies a plerisque, propter quod in eo Christus jacuit in sepulcro, jejunio consecratus habetur, scilicet ne Judæis exsultando praestetur quod Christus sustulit moriendo. Dominico autem die reficiendum semper esse, ut resurrectionem Christi et gaudium nostrum gentibus praedicemus, praesertim cum apostolica sedes hanc regulam servet. 2. Post Pascha autem usque ad Pentecosten licet traditio Ecclesiarum abstinentiæ rigorem prandiis relaxaverit, tamen si quis monachorum, vel clericorum, sive etiam devotarum, vel viduarum religiosarum, jejunare cupiunt, non sunt prohibendi, quia et Antonius et Paulus, et caeteri Patres antiqui etiam his diebus in eremo leguntur abstinuisse, neque solvisse jejunium, nisi tantum die Dominico. 3. Quis enim parcimoniam non laudet, jejunium non praedicet? Jejunium enim res sancta, opus coeleste, janua regni, forma futuri, quod qui sancte agit Deo jungitur, alienatur mundo, spiritualis efficitur. Per hoc enim prosternuntur vitia, humiliatur caro, diaboli tentamenta vincuntur.

1.4444. Kiliselerin Farklı Uygulamaları Üzerine

1. Mesih'in Kiliselerinde yapılan bunlar ve benzeri birçok şey vardır. Bunların bir kısmı kanonik Kitaplarda bildirilmiştir, bir kısmı yazılmamış olup gelenekle aktarılarak korunur. Bütün yeryüzünde korunanların ya bizzat havarilerce ya da başlıca konsillerin otoritesiyle konulduğu anlaşılır: Rab'bin acısı, dirilişi, göğe yükselişi ve Kutsal Ruh'un gelişi gibi yıl dönümünde anısına kutlananlar; Kilise'nin yayıldığı her yerde herkesçe korunan başka bir şey varsa o da.

2. Başka şeyler ise türlü yerlerde türlü biçimde gözetilir: kimi Cumartesi oruç tutar, kimi tutmaz; kimi her gün komünyon alır, kimi belli günlerde; kimi hiçbir günü kurban sunmadan geçirmez, başka yerde yalnız Cumartesi ve Pazar, başka yerde yalnız Pazar sunulur; ve bu türden başka ne görülürse. Bunların hepsini Kilise'nin kâhinleri ya da başında bulundukları din nasıl uygun görmüşse öyle koymuştur. Ağırbaşlı ve basiretli bir Hıristiyan için bu hususlarda en iyi terbiye, gittiği kilisenin yaptığını gördüğü gibi yapmaktır. İmana ve iyi ahlâka aykırı olmayan şey, ayrım yapmadan izlenmeli ve aralarında yaşanılan kimselerle topluluk için korunmalıdır ki gözetimlerin farklılığı yüzünden bölünmeler doğmasın.

1.44

CAPUT XLIV. De vario usu Ecclesiarum. 1. Haec et alia similia multa sunt quae in Ecclesiis Christi geruntur, ex quibus tamen quaedam sunt quae in Scripturis canonicis commendantur; quædam vero non sunt quidem scripta, sed tamen tradita custodiuntur. Sed illa quidem, quae toto orbe terrarum servantur, vel ab ipsis apostolis, vel ab auctoritate principalium conciliorum statuta intelliguntur, sicut Domini passio et resurrectio, et ascensio in coelum, et adventus Spiritus sancti, quae, resoluto die anni, ob memoriam celebrantur, sed et si quid aliud, quod servatur ab universis, quacunque se diffudit Ecclesia. 2. Alia vero, quae varie per diversa loca observantur, sicuti est quod alii jejunant Sabbato, alii non, alii quotidie communicant, alii certis diebus, ab aliis nullus dies praetermittitur quo non offeratur sacrificium, alibi Sabbato tantum et Dominico, alibi tantum Dominico, et si quid aliud hujusmodi animadverti potest, totum hoc genus rerum, ut quibuscunque placuit sacerdotibus Ecclesiae, vel religionis, cui praeerant, instituerunt, nec disciplina in his melior est gravi prudentique Christiano, nisi ut eo modo agat, quo agere viderit ecclesiam ad quam forte devenerit. Quod enim neque contra fidem, neque contra mores bonos habetur, indifferenter sequendum, et propter eorum inter quos vivitur societatem servandum est, ne per diversitatem observationum schismata generentur.

1.4545. Et ve Balık Yenmesi Üzerine

1. Et ve şarap insanların kullanımına tufandan sonra verildi. Başlangıçta yalnız yazılı olan şuna izin verilmişti: Meyve veren ağacı ve tohumlu otu size yiyecek olarak verdim (Tekvin 1:29). Sonra Nuh aracılığıyla bütün hayvanlar yiyecek olarak verildi ve şaraba da izin tanındı (Tekvin 9). Ama başlangıç ve son olan Mesih göründükten sonra, başlangıçta askıya almış olduğu şeyi zamanların sonunda da geri çekti ve Havari'si aracılığıyla şöyle dedi: Et yememek ve şarap içmemek iyidir. Yine: Zayıf olan sebze yesin (Romalılar 14:21, 2).

2. Etler kötü olduğu için değil, ziyafetleri tenin sefahatini doğurduğu için yasaklanır. Çünkü onlar bütün kusurların kıvılcımı ve besinidir; yiyecek karın için, karın yiyecek içindir, zira yazılmıştır: Tanrı hem bunu hem onları ortadan kaldıracaktır (1. Korintliler 6:13). Balığı ise Rab dirilişten sonra aldığı için (Yuhanna 21) yiyebiliriz. Bunu ne Kurtarıcı ne de havariler yasakladı.

1.45

CAPUT XLV. De carnium usu, vel piscium. 1. Carnes autem et vinum post diluvium hominibus in usum concessa sunt: nam ab initio permissum non fuerat, nisi tantum illud, ut scriptum est: Lignum fructiferum et herbam seminalem dedi vobis in escam (Gen. I). Postea vero per Noe data sunt in esum cuncta animalia, vinique tunc attributa licentia est (Gen. ix ). Sed postquam Christus, qui est principium et finis, apparuit, hoc quod in principio suspenderat etiam in temporum fine retraxit, loquens per Apostolum suum: Bonum est non manducare carnem, et non bibere vinum. Et iterum: Qui infirmus est, olera manducet (Rom. XIV). 2. Non igitur quia carnes malæ sunt, ideo prohibentur, sed quia earum epulæ carnis luxuriam gignunt, fomes enim ac nutrimentum omnium vitiorum: esca ventri, et venter escis, quia scriptum est: Deus hunc et has destruet (I Cor. VI, 13). Piscem sane, quia eum post resurrectionem accepit Dominus (Joan. XXI), possumus manducare. Hoc enim nec Salvator, nec apostoli vetuerunt.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…