İçeriğe geç

Kavram

Gloria

Yunanca
δόξα (doxa) "ün"; κλέος (kleos); τιμή (timē) "onur"
Latince
gloria; gloriosus "şanlı"; gloriae cupiditas "şan arzusu"; laus "övgü", fama "ün", honos "makam, onur"
Almanca
Ruhm
Fransızca
la gloire
İngilizce
glory
Türkçe
şan; şanlı

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Roma'da gloria aristokratik ahlâkın merkezindedir: savaşta, makamda, devlete hizmette kazanılan ve soyun hatırasında yaşayan ad. Cicero onu felsefî olarak faziletin gölgesi sayar: şan kendi başına aranmaz, faziletin peşinden gelir (Tusc. 1.109). De officiis I'de şan arzusu adaletsizliğin en tehlikeli kaynağıdır (1.26, 1.65); II. kitapta ise faydalı olanın bir türü olarak ele alınır: halkın sevgisi, güveni ve hayranlığı (2.31–38), bunların hepsini en çok adalet sağlar (2.38). Sokrates'e dayanan kestirme yol: nasıl görünmek istiyorsan öyle ol (2.43). Gerçek şan kök salar, sahtesi çiçek gibi dökülür.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 8. yy Homeros kleos aphthiton: ölümsüz ün
MÖ 1. yy Cicero Faziletin yankısı; De gloria (kayıp) Cicero, Tusculanae
MÖ 44 Cicero Faydalının türü olarak şan: sevgi, güven, hayranlık Cicero, De officiis II
1. yy Seneca Şanın boşluğu; bilgenin şana kayıtsızlığı
5. yy Augustinus amor laudis, Romalıların şan sevgisi; şan yalnız Tanrı'ya (De civitate Dei V.12–20)
6. yy Boethius Şanın dar sınırları (Consolatio II.7)

Dönüşüm: Roma aristokrasisinin en yüksek değerinden Stoacılıkta fazilet dışı bir "tercih edilen"e, Hristiyan Latincesinde ise insanın değil Tanrı'nın şanına (gloria Dei).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca δόξα (doxa), κλέος (kleos) Homeros'ta kleos "duyulan ad, destanlarda yaşayan ün"; Attika'da doxa'nın toplumsal katmanı "başkalarının bir kişi hakkındaki kanısı, itibar" (doxa). Stoada eudoxia "iyi ün" fazilet dışı tercih edilen şeyler arasındadır.
Latince gloria Cicero'nun tarifi: "iyi insanların uyumlu övgüsü, faziletten yankılanan bozulmamış ses" (Tusc. 3.3); De officiis 2.31'de üç öğesi: halkın sevgisi (benivolentia), güveni (fides), hayranlığı (admiratio) ve makama layık görmesi. Yakın kelimeler: laus "övgü", fama "ün", honos "makam; onur", existimatio "itibar".
Almanca / Fransızca Ruhm / gloire
İngilizce glory

Türkçe karşılığı

şan. ün, şöhret: fama'nın ve celebritas'ın karşılığıdır; tarafsızdır, kötü ün de ün sayılır. onur, şeref: honos, decus için ayrılmıştır. itibar: existimatio'ya, auctoritas'a yakın. şan: hem parlaklık hem hak edilmiş övgü çağrışımı taşır; "şan arzusu", "şanlı" kalıplarını rahatça kurar. Tercih: şan.

"Şöhret" seçilirse gloria yalnız bilinirliğe indirgenir ve Cicero'nun "gerçek şan" ile "sahte şan" ayrımı (Off. 2.43) bulanıklaşır; "şan" ise faziletin dışa vuran yankısı olma iddiasını korur.

Atıf ve kaynak notu

De officiis II'deki şan çözümlemesi büyük ölçüde Panaitios'a dayanır; Roma örnekleri ve iç savaş yorumu Cicero'nundur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: şan, şanı, şana, Şan, şanın, şanıyla

Metinlerde işaretlendiği yerler

39 yer · 39 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.