Kavram
Gloria
- Yunanca
- δόξα (doxa) "ün"; κλέος (kleos); τιμή (timē) "onur"
- Latince
- gloria; gloriosus "şanlı"; gloriae cupiditas "şan arzusu"; laus "övgü", fama "ün", honos "makam, onur"
- Almanca
- Ruhm
- Fransızca
- la gloire
- İngilizce
- glory
- Türkçe
- şan; şanlı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Roma'da gloria aristokratik ahlâkın merkezindedir: savaşta, makamda, devlete hizmette kazanılan ve soyun hatırasında yaşayan ad. Cicero onu felsefî olarak faziletin gölgesi sayar: şan kendi başına aranmaz, faziletin peşinden gelir (Tusc. 1.109). De officiis I'de şan arzusu adaletsizliğin en tehlikeli kaynağıdır (1.26, 1.65); II. kitapta ise faydalı olanın bir türü olarak ele alınır: halkın sevgisi, güveni ve hayranlığı (2.31–38), bunların hepsini en çok adalet sağlar (2.38). Sokrates'e dayanan kestirme yol: nasıl görünmek istiyorsan öyle ol (2.43). Gerçek şan kök salar, sahtesi çiçek gibi dökülür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 8. yy | Homeros | kleos aphthiton: ölümsüz ün | |
| MÖ 1. yy | Cicero | Faziletin yankısı; De gloria (kayıp) | Cicero, Tusculanae |
| MÖ 44 | Cicero | Faydalının türü olarak şan: sevgi, güven, hayranlık | Cicero, De officiis II |
| 1. yy | Seneca | Şanın boşluğu; bilgenin şana kayıtsızlığı | |
| 5. yy | Augustinus | amor laudis, Romalıların şan sevgisi; şan yalnız Tanrı'ya (De civitate Dei V.12–20) | |
| 6. yy | Boethius | Şanın dar sınırları (Consolatio II.7) |
Dönüşüm: Roma aristokrasisinin en yüksek değerinden Stoacılıkta fazilet dışı bir "tercih edilen"e, Hristiyan Latincesinde ise insanın değil Tanrı'nın şanına (gloria Dei).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | δόξα (doxa), κλέος (kleos) | Homeros'ta kleos "duyulan ad, destanlarda yaşayan ün"; Attika'da doxa'nın toplumsal katmanı "başkalarının bir kişi hakkındaki kanısı, itibar" (doxa). Stoada eudoxia "iyi ün" fazilet dışı tercih edilen şeyler arasındadır. |
| Latince | gloria | Cicero'nun tarifi: "iyi insanların uyumlu övgüsü, faziletten yankılanan bozulmamış ses" (Tusc. 3.3); De officiis 2.31'de üç öğesi: halkın sevgisi (benivolentia), güveni (fides), hayranlığı (admiratio) ve makama layık görmesi. Yakın kelimeler: laus "övgü", fama "ün", honos "makam; onur", existimatio "itibar". |
| Almanca / Fransızca | Ruhm / gloire | |
| İngilizce | glory |
Türkçe karşılığı
şan. ün, şöhret: fama'nın ve celebritas'ın karşılığıdır; tarafsızdır, kötü ün de ün sayılır. onur, şeref: honos, decus için ayrılmıştır. itibar: existimatio'ya, auctoritas'a yakın. şan: hem parlaklık hem hak edilmiş övgü çağrışımı taşır; "şan arzusu", "şanlı" kalıplarını rahatça kurar. Tercih: şan.
"Şöhret" seçilirse gloria yalnız bilinirliğe indirgenir ve Cicero'nun "gerçek şan" ile "sahte şan" ayrımı (Off. 2.43) bulanıklaşır; "şan" ise faziletin dışa vuran yankısı olma iddiasını korur.
Atıf ve kaynak notu
De officiis II'deki şan çözümlemesi büyük ölçüde Panaitios'a dayanır; Roma örnekleri ve iç savaş yorumu Cicero'nundur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: şan, şanı, şana, Şan, şanın, şanıyla
Metinlerde işaretlendiği yerler
39 yer · 39 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.26
- Lucretius, Şeylerin Tabiatı Üzerine2.31
- Seneca, İnayet Üzerine3.4
- Seneca, Öfke Üzerine2.9.3
- Seneca, Marcia'ya Teselli5.4
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine9.2
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine4.3
- Seneca, Merhamet Üzerine1.1.3
- Seneca, İyilikler Üzerine1.13.2
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.7.9
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.2.16
- Augustinus, Akademikler'e Karşı2.15
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine3
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine14
- Augustinus, Musiki Üzerine6
- Augustinus, Hür İrade Üzerine7_2
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine14
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_8
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine99
- Augustinus, İtiraflar1.19
- Augustinus, Teslis Üzerine6
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri3.22
- Augustinus, Tanrı Devleti1.19_2
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine15
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.937
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.963
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.995
- Boethius, Felsefenin Tesellisi2.P7
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.47
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1043
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler8.2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.6
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.27
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerine12
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_3
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.6
- Descartes, Yöntem Üzerine Konuşma29
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.378
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-269