İçeriğe geç

Kavram

Virtus

Yunanca
ἀρετή (aretē)
Latince
virtus
Almanca
Tugend
Fransızca
vertu
İngilizce
virtue
Türkçe
fazilet (savaş bağlamında: yiğitlik)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte erkeklik, cesaret, savaşta gösterilen üstünlük; sonra genel olarak "değer, meziyet". Cicero'da Stoacı tanımla: ruhun tabiata ve akla uygun melekesi (animi habitus naturae modo atque rationi consentaneus, De inv. 2.159). Dört ana fazilet: prudentia, iustitia, fortitudo, temperantia.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 3.–2. yy Ennius, Plautus Savaşta yiğitlik, erkeklik
MÖ 84 civarı Cicero Ruhun tabiata ve akla uygun melekesi; dört kısmı Cicero, De inventione 2.159–165
MÖ 46 Cicero Faziletin tek iyi olduğu Stoacı paradoksu Cicero, Paradoxa Stoicorum
MÖ 45 Cicero Stoa (tek iyi) ile Antiokhos (en önemli iyi) arasındaki tartışma Cicero, De finibus III–V
MÖ 45 Cicero vir'den türetme; acıya katlanma olarak fazilet Cicero, Tusculanae disputationes 2.43
MS 1. yy Seneca Bilgenin kendine yeten iç kalesi
5. yy Augustinus Tanrı sevgisine yönelmeyen faziletin eksikliği (CD 19.25)

Dönüşüm: savaştaki erkeklikten Stoacı tek iyiye, oradan Hristiyan geleneğinde Tanrı'ya yönelen ruh düzenine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀρετή (aretē) Bir şeyin kendi işini iyi görmesini sağlayan üstünlük; bkz. arete.
Latince virtus; virtutes (çoğul) vir "erkek" kökünden: önce erkeklik, savaşta yiğitlik (Plautus, Ennius). Cicero bu kökeni bilir (Tusc. 2.43: appellata est enim ex viro virtus). Felsefî anlamda Yunanca aretē'nin karşılığı olur.
Almanca / Fransızca Tugend / vertu İkisi de Hristiyan ahlâk geleneğinin süzgecinden geçmiştir.
İngilizce virtue

Türkçe karşılığı

fazilet. erdem: öz Türkçe ve yaygın, ama "iyi huyluluk" çağrışımıyla dar. yiğitlik: vir kökünü verir, felsefî anlamı vermez. Tercih: fazilet (Arapça felsefe geleneğinin faḍīla'sı); savaş bağlamında yiğitlik.

"Erdem" denince ahlâkî iyilik ön plana çıkar; Romalı kulak ise virtus'ta hâlâ savaştaki yiğitliği ve devlete hizmetteki başarıyı duyar. "Fazilet" Stoacı anlamı (tek iyi olan ruh hâli) taşır, ama Ennius'un ve tarihçilerin virtus'unu karşılamaz; orada "yiğitlik" yazılır.

Atıf ve kaynak notu

"Paganların faziletleri parlak kusurlardır" sözü Augustinus'a atfedilir ama bu biçimde onun metinlerinde geçmez; CD 19.25'teki düşüncenin sonradan kurulmuş özetidir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: fazilet, faziletin, faziletlerin, fazilete, faziletle, Faziletin

Metinlerde işaretlendiği yerler

102 yer · 102 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.