Kavram
Virtus
- Yunanca
- ἀρετή (aretē)
- Latince
- virtus
- Almanca
- Tugend
- Fransızca
- vertu
- İngilizce
- virtue
- Türkçe
- fazilet (savaş bağlamında: yiğitlik)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte erkeklik, cesaret, savaşta gösterilen üstünlük; sonra genel olarak "değer, meziyet". Cicero'da Stoacı tanımla: ruhun tabiata ve akla uygun melekesi (animi habitus naturae modo atque rationi consentaneus, De inv. 2.159). Dört ana fazilet: prudentia, iustitia, fortitudo, temperantia.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3.–2. yy | Ennius, Plautus | Savaşta yiğitlik, erkeklik | |
| MÖ 84 civarı | Cicero | Ruhun tabiata ve akla uygun melekesi; dört kısmı | Cicero, De inventione 2.159–165 |
| MÖ 46 | Cicero | Faziletin tek iyi olduğu Stoacı paradoksu | Cicero, Paradoxa Stoicorum |
| MÖ 45 | Cicero | Stoa (tek iyi) ile Antiokhos (en önemli iyi) arasındaki tartışma | Cicero, De finibus III–V |
| MÖ 45 | Cicero | vir'den türetme; acıya katlanma olarak fazilet | Cicero, Tusculanae disputationes 2.43 |
| MS 1. yy | Seneca | Bilgenin kendine yeten iç kalesi | |
| 5. yy | Augustinus | Tanrı sevgisine yönelmeyen faziletin eksikliği (CD 19.25) |
Dönüşüm: savaştaki erkeklikten Stoacı tek iyiye, oradan Hristiyan geleneğinde Tanrı'ya yönelen ruh düzenine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀρετή (aretē) | Bir şeyin kendi işini iyi görmesini sağlayan üstünlük; bkz. arete. |
| Latince | virtus; virtutes (çoğul) | vir "erkek" kökünden: önce erkeklik, savaşta yiğitlik (Plautus, Ennius). Cicero bu kökeni bilir (Tusc. 2.43: appellata est enim ex viro virtus). Felsefî anlamda Yunanca aretē'nin karşılığı olur. |
| Almanca / Fransızca | Tugend / vertu | İkisi de Hristiyan ahlâk geleneğinin süzgecinden geçmiştir. |
| İngilizce | virtue |
Türkçe karşılığı
fazilet. erdem: öz Türkçe ve yaygın, ama "iyi huyluluk" çağrışımıyla dar. yiğitlik: vir kökünü verir, felsefî anlamı vermez. Tercih: fazilet (Arapça felsefe geleneğinin faḍīla'sı); savaş bağlamında yiğitlik.
"Erdem" denince ahlâkî iyilik ön plana çıkar; Romalı kulak ise virtus'ta hâlâ savaştaki yiğitliği ve devlete hizmetteki başarıyı duyar. "Fazilet" Stoacı anlamı (tek iyi olan ruh hâli) taşır, ama Ennius'un ve tarihçilerin virtus'unu karşılamaz; orada "yiğitlik" yazılır.
Atıf ve kaynak notu
"Paganların faziletleri parlak kusurlardır" sözü Augustinus'a atfedilir ama bu biçimde onun metinlerinde geçmez; CD 19.25'teki düşüncenin sonradan kurulmuş özetidir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: fazilet, faziletin, faziletlerin, fazilete, faziletle, Faziletin
Metinlerde işaretlendiği yerler
102 yer · 102 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Buluş Üzerine1.3
- Cicero, Hatip Üzerine1.48
- Cicero, Hitabetin Bölümleri28
- Cicero, Devlet Üzerine1.1
- Cicero, Kanunlar Üzerine1.25
- Cicero, Brutus28
- Cicero, Hatip16
- Cicero, Hatiplerin En İyi Türü Üzerine19
- Cicero, Stoacıların Paradokslarıintro.3
- Cicero, Akademik Meseleler1.5
- Cicero, Lucullus23
- Cicero, En Yüksek İyi ve Kötü Üzerine1.8
- Cicero, Tusculum Sohbetleri1.2
- Cicero, Tanrıların Tabiatı Üzerine1.3
- Cicero, Timaios20
- Cicero, İhtiyarlık Üzerine9
- Cicero, Kehanet Üzerine1.21
- Cicero, Topika73
- Cicero, Dostluk Üzerine7
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.5
- Lucretius, Şeylerin Tabiatı Üzerine1.61
- Seneca, İnayet Üzerine1.5
- Seneca, Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine5.3
- Seneca, Öfke Üzerine1.3.7
- Seneca, Marcia'ya Teselli1.1
- Seneca, Mutlu Hayat Üzerine4.2
- Seneca, Çekilip Kendine Kalmak Üzerine3.4
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine1.3
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine18.1
- Seneca, Polybius'a Teselli3
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli6.2
- Seneca, Merhamet Üzerine1.1.1
- Seneca, İyilikler Üzerine1.1.12
- Seneca, Tabiat Meseleleri1.pr
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.4.4
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.pr.9
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.1
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine5
- Augustinus, Düzen Üzerine1.23
- Augustinus, İç Konuşmalar1_3
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine2
- Augustinus, Musiki Üzerine75_2
- Augustinus, Öğretmen Üzerine9_2
- Augustinus, Hür İrade Üzerine5
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine1
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine49
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine4
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine10
- Augustinus, İki Ruh Üzerine6
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_6
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_30
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine14
- Augustinus, İtiraflar4.24
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine13
- Augustinus, Teslis Üzerine53
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri3.15
- Augustinus, Tanrı Devleti1.8
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine71
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.979_2
- Augustinus, Tashihler1.3.7
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.M3
- Boethius, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh Ulûhiyete Cevherce mi Yüklenir1
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı7
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_3
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.167_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.433
- Boethius, Kategorik Kıyas ÜzerinePL64.811
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.879
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1179
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1045
- Boethius, Aritmetik Üzerine19
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1169
- Pseudo-Dionysios Areopagites, Dionysios Külliyatıs194
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.1
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.29
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerine12
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine2.5_3
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine1.5_2
- Descartes, Yöntem Üzerine Konuşma24
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.002
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.436
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.375
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.247
- Kant, Ahlâk Metafiziğinin TemellendirilmesiAA04.404
- Kant, Yargı Gücünün EleştirisiAA05.316
- Kant, Ebedî BarışaAA08.379
- Kant, Pragmatik Açıdan AntropolojiAA07.277
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi81
- Hegel, Mantık Bilimi219
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları72
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri92
- Nietzsche, Şen İlimFW-8
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-132
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-I-6
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Sprueche-19
- Nietzsche, DeccalAC-2
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Vorwort-2
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-I-Vorrede-6
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-18