İçeriğe geç
Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)

Boethius · Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)

II. Kitap

PL64.433Emek insan cinsini ne kadar işliyor ve zekânın en mesut meyveleriyle dolduruyorsa, zihni işleme kaygısı da o kadar sürseydi, insanlar faziletlere bu kadar seyrek sahip olmazlardı. Ama tembellik ruhları gevşetince, ruhun verimli toprağını hemen uğursuz tohumlar kaplar. Bunun emeği bilmekten değil, daha çok bilgisizlikten geldiğini söyleyebilirim. Çünkü emeği bilen kim emekten vazgeçmiştir? Bu yüzden zihnin gücü gerilmelidir; ruh gevşerse elden çıkar.

Tanrısallığın daha güçlü lütfu izin verirse, benim kesin kararım şudur: Bugün ele aldığımız konularda emeği ve çabası Latin diline çok şey kazandırmış parlak zekâlar olmuşsa da, onlar disiplinlerin basamaklarını bir düzen ve iplikle düzenleyerek ortaya koymamışlardır. Ben Aristoteles'in elime geçen bütün eserlerini Roma diline çevirecek ve hepsinin şerhlerini Latince yazacağım. Böylece Aristoteles'in mantık sanatının inceliğinden, ahlâk bilgisinin ağırlığından ve tabiî hakikatin keskinliğinden yazdığı her şeyi düzenli olarak aktaracak, bir tür şerh ışığıyla aydınlatacağım. Platon'un bütün diyaloglarını da çevirerek ya da şerh ederek Latin biçimine sokacağım. Bunlar bittikten sonra, Aristoteles'in ve Platon'un görüşlerini bir bakıma tek bir uyuma döndürmekten de kaçınmam; çoklarının sandığı gibi her şeyde ayrılmadıklarını, felsefedeki şeylerin çoğunda ve en önemlilerinde uyuştuklarını göstereceğim. Hayat ve boş vakit kalırsa, bu eserin büyük faydası ve övgüsü için uğraşacağım. Bu işte, hiçbir hasedin yakmadığı kimseler destek olmalıdır.

Ama şimdi konumuza dönelim. Aristoteles kitaba başlarken önce adın tarif edilmesi gerektiğini öne sürdü, sonra fiilin, ardından olumsuzlamanın, sonra olumlamanın, önermenin, en son da sözün. Şimdi ad ve fiilden söz ettikten sonra, ters sırayla, en son öne sürdüğünü ilk olarak yerine getiriyor: eserin düzeninde en sona koyduğu sözü tartışıyor. Şöyle diyor.

PL64.433

quae hujusmodi est. Sermo hic, quem dicimus est, nullam per se substantiam monstrat, sed semper aliquam conjunctionem vel earum rerum quae sunt, si simpliciter apponatur, vel alterius secundum participationem: nam cum dico, Socrates est, hoc quod dico Socrates aliquid eorum est quae sunt, et in rebus iis quae sunt Socratem jungo; sin vero dicam, Socrates philosophus est, hic, inquam, Socrates philosophia participat. Rursus hic quoque Socratem philosophiamque conjungo, ergo hoc quod dico est, vim conjunctionis cujusdam obtinet, non rei. Quod si propositionem aliquam copulationemque promittit solum dictum nihil omnino significat, atque hoc est quod ait, nec si hoc ipsum est, purum dixeris, id est solum, non modo neque veritatem neque falsitatem designat, sed omnino nihil est, et quod secutus est planum fecit, significat, inquit, quamdam compositionem quam sine compositis non est intelligere. Nam si est verbum compositionis conjunctionisque cujusdam vim et proprium obtinet locum, purum et sine conjunctione praedicatum nihil significat, sed eam ipsam compositionem, quam designat cum fuerit conjunctum, ea quae componuntur, significare potest, sine compositis vero quod significet, non est intelligere. Vel certe ita intelligendum est quod ait, ipsum quidem nihil est non, quoniam nihil significet, sed quoniam nihil verum falsumve demonstret, si purum dictum sit; cum enim conjungitur, tunc fit enuntiatio. Simpliciter enim dicto verbo nulla veri vel falsi significatio fit, et sensus quidem totus hujusmodi est, ipsa verba quidem per se dicta nomina sunt, nam et qui dicit intellectum constituit, et qui audit quiescit, sed quanquam significent aliquid verba, nondum tamen affirmationem negationemve significant. Nam quamvis rem designent, nondum tamen subsistendi ejus rei signum est, nec si hoc ipsum est vel ens dixerimus, aliquid ex eo verum vel falsum poterit invenire. Ipsum enim quanquam significet aliquid, nondum tamen verum vel falsum est, sed in compositione est enuntiatio, et in ea veritas vel falsitas nascitur; quam veritatem falsitatemque sine his quae componuntur, conjungunturque intelligi impossibile est, et de verbo quidem et nomine sufficienter dictum est. Secundo vero volumine de oratione est considerandum. LIBER SECUNDUS. In quantum labor humanum genus excolit et beatissimis ingenii fructibus complet, si in tantum cura exercendae mentis insisteret, non tam raris homines virtutibus uterentur, sed ubi desidia demittit animos, continuo feralibus seminariis, animi uber horrescit. Nec hoc cognitione laboris evenire concesserim, sed potius ignorantia; quis enim laborandi peritus unquam a labore discessit? Quare intendenda vis mentis est, verumque est amitti animum, si remittitur. Mihi autem si potentior divinitatis annuerit favor, haec fixa sententia est, ut quanquam fuerint praeclara ingenia, quorum labor ac studium multa de his quae nunc quoque tractamus Latinae linguae contulerit, non tamen quemdam quodammodo ordinem filumque disponendo disciplinarum gradus ediderunt. Ego omne Aristotelis opus quodcunque in manus venerit, in Romanum stylum vertens, eorum omnium commenta Latina oratione perscribam, ut si quid ex logicae artis subtilitate, et ex moralis gravitate peritiae, et ex naturalis acumine veritatis ab Aristotele conscriptum est, id omne ordinatum transferam, atque id quodam lumine commentationis illustrem, omnesque Platonis dialogos vertendo, vel etiam commentando in Latinam redigam formam. His peractis non equidem contempserim Aristotelis Platonisque sententias, in unam quodammodo revocare concordiam, et in his eos non ut plerique dissentire in omnibus, sed in plerisque quae sunt in philosophia maxime consentire demonstrem, haec si vita otiumque supererit, cum multa operis hujus utilitate, nec non etiam laude contenderim, qua in re faveant oportet, quos nulla coquit invidia. Sed nunc ad proposita revertamur. Aristoteles namque inchoans librum, prius nomen diffiniendum esse proposuit; post verbum hinc negationem, post hanc affirmationem, post enuntiationem, orationem vero postremam. Sed nunc cum de nomine et verbo dixerit, converso ordine, quod ultimum proposuit, nunc exsequitur primum, de oratione namque disputat, quam postremam in operis dispositione proposuit, ait enim: DE ORATIONE.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…