Kavram
Otium
- Yunanca
- σχολή (skholē); ἀπραγμοσύνη (apragmosynē)
- Latince
- otium (karşıtı: negotium; otiosus, vacare)
- Almanca
- Muße
- Fransızca
- loisir, retraite
- İngilizce
- leisure
- Türkçe
- inziva; boş vakit (otiosus: kendine vakit ayıran)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte otium askerlikte savaşsız dönem, sivil hayatta iş ve görev dışında kalan vakittir; Cicero'nun ünlü formülü otium cum dignitate ("itibarla birlikte huzur") onu kamu hizmetinin şerefli bir ödülü sayar. Seneca'da felsefî bir terime dönüşür: (1) De otio'da bilge, doğduğu şehre değil, tanrıları ve insanları içine alan "büyük devlete" hizmet ettiği için kamu işlerinden çekilerek de vazifesini yapar; seyir (contemplatio) de bir eylemdir. (2) De tranquillitate animi'de otium bir ilaçtır: kamu hayatı engellendiğinde onu işlerle karıştırmak (miscere otium rebus, 4.8) en iyisidir. (3) De brevitate vitae'de otiosi ile occupati karşıtlığı hayatın uzunluğunu belirler: kendine vakit ayıran bütün çağları kendi ömrüne katar; işlere boğulmuş olanın ise inzivası bile meşguliyettir (otium occupatum, 12.2).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | skholē: savaş için barış, iş için boş vakit; en yüksek hayat seyir hayatıdır | — |
| MÖ 3. yy | Epikuros | Bilge devlet işlerine karışmaz (ou politeusetai) | — |
| MÖ 1. yy | Cicero | otium cum dignitate; kamu hizmetinden sonra felsefeye ayrılan vakit | — |
| MS 1. yy | Seneca | İki devlet öğretisi; seyrin eylem oluşu; Stoacı ilkeyle otium'un uzlaştırılması | Seneca, De otio |
| MS 1. yy | Seneca | Ruh huzurunun ilacı olarak inziva ve dinlenme | Seneca, De tranquillitate animi |
| MS 1. yy | Seneca | otiosi / occupati: kendine vakit ayırmak asıl yaşamaktır | Seneca, De brevitate vitae |
| MS 4.–5. yy | Augustinus | otium sanctum (kutsal inziva) ile negotium iustum (adil iş) arasındaki denge (De civitate Dei 19.19) | — |
Dönüşüm: işin arta kalanı olan boş vakitten, kamu hizmetinin şerefli ödülüne; Seneca'da asıl hayata ve büyük devlete hizmete; Hristiyan düşüncede manastır hayatının otium sanctum'una.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | σχολή (skholē); ἀπραγμοσύνη (apragmosynē) | skholē "işten boş zaman", felsefe ve öğrenim için ayrılan vakit (okul kelimesinin kökü); apragmosynē kamu işlerine karışmamak, Epikurosçu "gizli yaşa" (lathe biōsas) öğüdüyle bağlantılı. |
| Latince | otium; negotium; otiosus; vacare | negotium (nec + otium) "iş, meşguliyet" kelimesi otium'un olumsuzudur: Roma'da asıl olan işsizlik değil, iştir; otium ondan arta kalandır. Seneca De otio'da ve De brevitate vitae'de bu sırayı tersine çevirir: kendine vakit ayırmak (vacare sibi, sapientiae vacare) asıl hayattır. |
| Almanca / Fransızca | Muße / loisir, retraite | |
| İngilizce | leisure |
Türkçe karşılığı
inziva; boş vakit. boş vakit / boş zaman: gündelik "tatil, eğlence" anlamına kayar, Seneca'nın felsefeye ayrılmış vaktini karşılamaz. dinlenme / istirahat: quies ve requies için yerinde. tembellik: inertia, desidia içindir; otium tersine en verimli vakit olabilir. inziva: kamu hayatından kendi köşesine çekilmeyi ve içe dönmeyi birlikte taşır; dinî çağrışımı Seneca'nın hakikati seyretmeye ayrılmış hayatıyla örtüşür. Tercih: kamusal hayattan çekilme anlamında inziva; iş arasındaki dinlenme ve serbest vakit anlamında boş vakit; otiosus "kendine vakit ayıran", occupatus "işlere boğulmuş".
"Boş zaman" dersen otium'u çalışmanın kalanı olarak okursun; "inziva" dersen onu bir hayat tercihine, hatta bir tür manastır yaşamının öncüsüne çevirirsin. Seneca'da ikisi de vardır: De tranquillitate animi 17.8'de otium ruhu besleyen bir dinlenmedir, De otio'da ise bilgenin büyük devlete hizmet ettiği seyir hayatıdır.
Atıf ve kaynak notu
otium Seneca'nın kendi terimidir ve bir eserin adıdır. "Seyir hayatı" (vita contemplativa) ile "eylem hayatı" (vita activa) karşıtlığı Aristoteles'ten gelir (bios theōrētikos / praktikos); Seneca De otio 7'de üç hayat türünü (haz, seyir, eylem) sayar ama hepsinin birbirini içerdiğini savunur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: boş vakit, inzivada, inzivaya, inzivasına, boş vakti, boş vakte
Metinlerde işaretlendiği yerler
35 yer · 35 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Seneca, Çekilip Kendine Kalmak Üzerine1.1
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine1.5
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine3.5
- Seneca, Polybius'a Teselli6
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli18.3
- Seneca, Merhamet Üzerine1.3.2
- Seneca, İyilikler Üzerine4.13.1
- Seneca, Tabiat Meseleleri4.pr
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları2.14.15
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi2.12.12
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.3
- Augustinus, Düzen Üzerine1.4
- Augustinus, İç Konuşmalar9
- Augustinus, Musiki Üzerine66_3
- Augustinus, Hür İrade Üzerine24
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine25
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine35
- Augustinus, İtiraflar2.6
- Augustinus, Tanrı Devleti3.9
- Augustinus, Tashihler1.1.1
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.M4
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_2
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.201
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.433
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1041_2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler3.9
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar5
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.363
- Hegel, Mantık Bilimi5
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri154
- Nietzsche, Şen İlimFW-329
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-204
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Sprueche-1
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-284
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-481