İçeriğe geç
Lucilius'a Ahlâk Mektupları

Seneca · Lucilius'a Ahlâk Mektupları

II. Kitap

2.13.113. Mektup

Gönlünün çok güçlü olduğunu biliyorum. Çünkü sağlığa yararlı ve zorlukları yenen öğütlerle donanmadan önce de talihe karşı kendine yeterince güveniyordun; onunla boğuşup kendi gücünü sınadıktan sonra ise çok daha fazla. Bu güç, ancak her yandan pek çok güçlük ortaya çıktığında, hatta bazen yakına kadar sokulduğunda kendine kesin bir güven verebilir. Gerçek ve başkasının buyruğuna girmeyecek bir ruh ancak böyle sınanır.

2.13.1

Multum tibi esse animi scio. Nam etiam antequam instrueres te praeceptis salutaribus et dura vincentibus, satis adversus fortunam placebas tibi, et multo magis, postquam cum illa manum conseruisti viresque expertus es tuas, quae numquam certam dare fiduciam sui possunt, nisi cum multae difficultates hinc et illinc apparuerunt, aliquando vero et propius accesserunt; sic verus ille animus et in alienum non venturus arbitrium probatur.

2.13.2Ruhun mihengi budur: hiç yumruk yememiş bir pehlivan güreşe büyük bir yüreklilikle çıkamaz. Kendi kanını görmüş, yumruk altında dişleri çatırdamış, çelme yiyip hasmının bütün ağırlığını üstünde taşımış, ama yere serilince gönlünü yere sermemiş, her düşüşünde daha inatla kalkmış olan dövüşe büyük bir umutla iner.

2.13.2

Haec eius obrussa est: non potest athleta magnos spiritus ad certamen adferre, qui numquam suggillatus est; ille, qui sanguinem suum vidit, cuius dentes crepuere sub pugno, ille, qui subplantatus adversarium toto tulit corpore nec proiecit animum proiectus, qui quotiens cecidit, contumacior resurrexit, cum magna spe descendit ad pugnam.

2.13.3Bu benzetmeyi sürdürürsem: talih çoğu kez senin üstüne çıktı, ama sen yine de teslim olmadın, sıçrayıp kalktın ve daha atak durdun. Çünkü fazilet kışkırtılınca gücüne çok güç katar. Yine de istersen benden, kendini koruyabileceğin yardımlar al.

2.13.3

Ergo, ut similitudinem istam prosequar, saepe iam fortuna supra te fuit, nec tamen tradidisti te, sed subsiluisti et acrior constitisti. Multum enim adicit sibi virtus lacessita; tamen si tibi videtur, accipe a me auxilia, quibus munire te possis.

2.13.4Lucilius, bizi korkutan şeyler ezen şeylerden çoktur; çoğu zaman gerçekten değil, kanaatten acı çekeriz. Seninle Stoacıların dilini değil, daha alçak gönüllü bir dil konuşuyorum. Çünkü biz, iniltilere ve böğürmelere yol açan bütün bu şeylerin önemsiz ve küçümsenecek şeyler olduğunu söyleriz. Bu büyük, ama tanrı aşkına doğru sözleri bir yana bırakalım. Sana şunu öğütlüyorum: vakti gelmeden mutsuz olma. Çünkü başına çökmek üzereymiş gibi seni dehşete düşüren şeyler belki hiç gelmeyecek; şimdiye kadar gelmedikleri ise kesin.

2.13.4

Plura sunt, Lucili, quae nos terrent, quam quae premunt, et saepius opinione quam re laboramus. Non loquor tecum Stoica lingua, sed hac submissiore. Nos enim dicimus omnia ista, quae gemitus mugitusque exprimunt, levia esse et contemnenda; omittamus haec magna verba, sed, di boni, vera. Illud tibi praecipio, ne sis miser ante tempus, cum illa, quae velut imminentia expavisti, fortasse numquam ventura sint, certe non venerint.

2.13.5Demek ki bazı şeyler bize gerektiğinden fazla, bazıları gerektiğinden önce, bazıları da hiç gerekmezken işkence eder. Ya acımızı büyütürüz, ya uydururuz, ya da önceden yaşarız.

İlkini şimdilik erteleyelim, çünkü mesele tartışmalıdır ve dava açılmış durumdadır. Benim önemsiz diyeceğim şeyin en ağır şey olduğunu sen ileri süreceksin; bazılarının kamçı altında güldüğünü, bazılarının bir tokat altında inlediğini biliyorum. Bu şeylerin ağırlığının kendi güçlerinden mi, bizim zayıflığımızdan mı geldiğini sonra göreceğiz.

2.13.5

Quaedam ergo nos magis torquent quam debent; quaedam ante torquent quam debent; quaedam torquent, cum omnino non debeant. Aut augemus dolorem aut fingimus aut praecipimus. Primum illud, quia res in controversia est et litem contestatam habemus, in praesentia differatur. Quod ego leve dixero, tu gravissimum esse contendes; scio alios inter flagella ridere, alios gemere sub colapho. Postea videbimus, utrum ista suis viribus valeant an inbecillitate nostra.

2.13.6Benim için şunu yap: seni mutsuz olduğuna inandırmaya çalışanlar çevreni sardıkça, ne duyduğunu değil ne hissettiğini düşün; katlanma gücünle danış ve kendi durumunu en iyi bilen kendine sor: "Bunlar neden bana ağıt yakıyor? Neden telaşa kapılıyorlar, felaket sıçrayabilirmiş gibi neden bana yaklaşmaktan bile korkuyorlar? Bunda bir kötülük var mı, yoksa bu şey kötü olmaktan çok kötü bir ün mü taşıyor?" Kendine sor: "Boş yere mi işkence çekiyor, yas tutuyorum? Kötü olmayanı kötü mü kılıyorum?"

2.13.6

Illud praesta mihi, ut, quotiens circumsteterint, qui tibi te miserum esse persuadeant, non quid audias, sed quid sentias, cogites et cum patientia tua deliberes ac te ipse interroges, qui tua optime nosti: Quid est, quare isti me conplorent? Quid est, quod trepident, quod contagium quoque mei timeant, quasi transilire calamitas possit? Est aliquid istic mali, an res ista magis infamis est quam mala? Ipse te interroga: Numquid sine causa crucior et maereo et quod non est malum, facio?

2.13.7"Beni sıkan şeylerin boş mu gerçek mi olduğunu nasıl anlarım?" diyorsun. Bunun için bir ölçü al: ya şimdiki şeylerle, ya gelecek şeylerle, ya da ikisiyle birden işkence çekeriz. Şimdiki şeyler hakkında hüküm vermek kolaydır: bedenin özgür ve sağlıklıysa, bir zarardan doğan bir acı yoksa iş tamamdır. Gelecekte ne olacağını göreceğiz. Bugünün bir derdi yok.

2.13.7

Quomodo, inquis, intellegam, vana sint an vera, quibus angor? Accipe huius rei regulam: aut praesentibus torquemur aut futuris aut utrisque. De praesentibus facile iudicium est; si corpus tuum liberum et sanum est, nec ullus ex iniuria dolor est. Videbimus quid futurum sit. Hodie nihil negotii habet.

2.13.8"Ama gelecek" diyorsun. Önce gelecek kötülüğün kesin kanıtları olup olmadığına bak. Çünkü çoğu zaman kuşkularla sıkıntı çekeriz; savaşları bitirmeye alışkın olan söylenti bizimle de oynar, ama tek tek insanları çok daha kolay bitirir. Öyledir, Lucilius'um: bir kanaate çabucak katılırız. Bizi korkuya sürükleyen şeyleri sorgulamaz, didik didik incelemeyiz; telaşa kapılır ve sırtımızı döneriz. Tıpkı kaçışan sürülerin kaldırdığı tozun ordugâhlarından kaçırdığı ya da kaynağı belirsiz bir söylentinin dehşete düşürdüğü askerler gibi.

2.13.8

At enim futurum est. Primum dispice, an certa argumenta sint venturi mali. Plerumque enim suspicionibus laboramus, et inludit nobis illa, quae conficere bellum solet, fama, multo autem magis singulos conficit. Ita est, mi Lucili; cito accedimus opinioni Non coarguimus illa, quae nos in metum adducunt, nec excutimus, sed trepidamus et sic vertimus terga, quemadmodum illi, quos pulvis motus fuga pecorum exuit castris, aut quos aliqua fabula sine auctore sparsa conterruit.

2.13.9Nedense boş şeyler insanı daha çok sarsar. Çünkü gerçek şeylerin kendi ölçüleri vardır; belirsiz bir kaynaktan gelen her şey ise tahmine ve korkan bir ruhun keyfine kalır. Bu yüzden hiçbir korku panik korkusu kadar yıkıcı, onun kadar durdurulamaz değildir. Öteki korkular akıldan yoksundur, bu korkular ise zihinden.

2.13.9

Nescio quomodo magis vana perturbant. Vera enim modum suum habent; quicquid ex incerto venit, coniecturae et paventis animi licentiae traditur. Nulli itaque tam perniciosi, tam inrevocabiles quam lymphatici metus sunt. Ceteri enim sine ratione, hi sine mente sunt.

2.13.10Öyleyse meseleyi dikkatle inceleyelim. Bir kötülüğün geleceği muhtemeldir; ama bu hemen gerçek olduğu anlamına gelmez. Beklenmedik ne çok şey geldi! Beklenen ne çok şey hiç ortaya çıkmadı! Gelecek olsa bile acısının önüne koşmak neye yarar? O geldiğinde yeterince çabuk acı çekersin; o zamana kadar kendine daha iyisini vaat et.

2.13.10

Inquiramus itaque in rem diligenter. Verisimile est aliquid futurum mali; non statim verum est. Quam multa non expectata venerunt! Quam multa expectata nusquam conparuerunt! Etiam si futurum est, quid iuvat dolori suo occurrere? Satis cito dolebis, cum venerit; interim tibi meliora promitte.

2.13.11Ne kazanırsın? Zaman. Yakındaki, hatta neredeyse kapına dayanmış bir tehlikenin ya durmasına, ya bitmesine ya da başkasının başına geçmesine yol açacak pek çok şey araya girer. Yangın kaçmak için bir yol açtı; bazılarını çöken bina yumuşacık yere bıraktı; bazen kılıç tam boyna inerken geri çekildi; kimi kendi cellâdından uzun yaşadı. Kötü talihin de bir dönekliği vardır. Belki olacak, belki olmayacak; şimdilik yok. Kendine daha iyisini düşün.

2.13.11

Quid facies lucri? Tempus. Multa intervenient, quibus vicinum periculum vel prope admotum aut subsistat aut desinat aut in alienum caput transeat. Incendium ad fugam patuit; quosdam molliter ruina deposuit; aliquando gladius ab ipsa cervice revocatus est; aliquis carnifici suo superstes fuit. Habet etiam mala fortuna levitatem. Fortasse erit, fortasse non erit; interim non est. Meliora propone.

2.13.12Bazen ortada bir kötülüğü haber veren hiçbir belirti yokken ruh kendine yalan hayaller kurar: ya iki anlama gelebilecek bir sözü kötüye yorar ya da birinin kırgınlığını olduğundan büyük görür; o adamın ne kadar öfkeli olduğunu değil, öfkeli bir adamın neler yapabileceğini düşünür. Ama olabilecek her şeyden korkulursa yaşamak için hiçbir sebep, mutsuzluğun da hiçbir ölçüsü kalmaz. İşte burada basiret işe yarasın; burada ruhunun gücüyle apaçık bir korkuyu bile geri çevir. Bunu yapamıyorsan kusuru kusurla püskürt: korkuyu umutla dengele. Korkulan şeylerin hiçbiri, korkulanların çoğunlukla yatışmasından ve umulanların çoğunlukla insanı aldatmasından daha kesin değildir.

2.13.12

Nonnumquam nullis apparentibus signis, quae mali aliquid praenuntient, animus sibi falsas imagines fingit; aut verbum aliquod dubiae significationis detorquet in peius aut maiorem sibi offensam proponit alicuius quam est, et cogitat non quam iratus ille sit, sed quantum liceat irato. Nulla autem causa vitae est, nullus miseriarum modus, si timeatur quantum potest; hic prudentia prosit, hic robore animi evidentem quoque metum respue. Si minus, vitio vitium repelle; spe metum tempera. Nihil tam certum est ex his, quae timentur, ut non certius sit et formidata subsidere et sperata decipere.

2.13.13Öyleyse umudu da korkuyu da tart; her şey belirsiz olduğunda kendinden yana ol, hangisini tercih ediyorsan ona inan. Korkunun lehine daha çok oy varsa yine de öbür yana eğil ve kendini sarsmaktan vazgeç. Ölümlülerin büyük kısmının, başlarında hiçbir kötülük yokken ve gelecekte olacağı da kesin değilken çalkalanıp oraya buraya koştuğunu sık sık aklından geçir. Çünkü kimse sürüklenmeye başladığında kendine direnmez, korkusunu gerçeğe göre ölçmez. Kimse "Haberi getiren boş biri; bunu ya uydurdu ya da boş yere inandı" demez. Kendimizi rüzgârın sürüklemesine bırakırız.

2.13.13

Ergo spem ac metum examina, et quotiens incerta erunt omnia, tibi fave; crede quod mavis. Si plures habet sententias metus, nihilominus in hanc partem potius inclina et perturbare te desine, ac subinde hoc in animo volve, maiorem partem mortalium, cum illi nec sit quicquam mali nec pro certo futurum sit, aestuare ac discurrere. Nemo enim resistit sibi, cum coepit inpelli, nec timorem suum redigit ad verum. Nemo dicit: Vanus auctor est, vanus haec aut finxit aut credidit. Damus nos aurae ferendos.

2.13.14Şüpheli şeylerden kesinmiş gibi dehşete düşeriz. Şeylerin ölçüsünü korumayız. Küçük bir tedirginlik hemen korkuya dönüşür.

Seninle böyle iç karartıcı şeyler konuşmaktan, seni bu kadar yumuşak ilaçlarla ısıtıp canlandırmaya çalışmaktan utanıyorum. Başkası "Belki gelmez" desin. Sen ise de ki: "Gelirse ne olmuş? Hangimizin yeneceğini göreceğiz. Belki benim iyiliğim için geliyor; bu ölüm hayatımı onurlandıracak." Baldıran Sokrates'i büyük kıldı. Cato'nun elinden özgürlüğünü kurtaran kılıcı al; şanının büyük kısmını elinden almış olursun.

2.13.14

Expavescimus dubia pro certis. Non servamus modum rerum. Statim in timorem vertit scrupulus. Pudet me et triste tecum loqui, et tam lenibus te remediis focillare. Alius dicat: Fortasse non veniet. Tu dic: Quid porro, si veniet? Videbimus uter vincat. Fortasse pro me venit, et mors ista vitam honestabit. Cicuta magnum Socratem fecit. Catoni gladium adsertorem libertatis extorque; magnam partem detraxeris gloriae.

2.13.15Sana yüreklendirmekten çok hatırlatmak gerekirken seni fazla uzun süre yüreklendirdim. Seni tabiatına aykırı bir yöne götürmüyoruz: sen söylediğimiz şeyler için doğmuşsun. Bu yüzden içindeki iyiyi daha da büyüt ve süsle.

2.13.15

Nimium diu te cohortor, cum tibi admonitione magis quam exhortatione opus sit. Non in diversum te a natura tua ducimus; natus es ad ista, quae dicimus. Eo magis bonum tuum auge et exorna.

2.13.16Ama mektuba mührünü basarsam, yani sana iletilmek üzere ona parlak bir söz emanet edersem, artık bitireceğim. Ahmaklığın öteki kötülükleri arasında şu da vardır: hep yaşamaya yeni başlar. Ey insanların en iyisi Lucilius, bu sözün ne anlama geldiğini düşün; her gün hayatın yeni temellerini atan, ömürlerinin sonunda bile yeni umutlara başlayan insanların hafifliğinin ne kadar çirkin olduğunu anlayacaksın.

2.13.16

Sed iam finem epistulae faciam, si illi signum suum inpressero, id est aliquam magnificam vocem perferendam ad te mandavero. Inter cetera mala hoc quoque habet stultitia: semper incipit vivere. Considera quid vox ista significet, Lucili virorum optime, et intelleges, quam foeda sit hominum levitas cotidie nova vitae fundamenta ponentium, novas spes etiam in exitu inchoantium.

2.13.17Çevrene bak, insanları tek tek gözden geçir: ihtiraslara, yolculuklara, ticarete tam da şimdi hazırlanan ihtiyarlarla karşılaşacaksın. Yaşamaya yeni başlayan bir ihtiyardan daha çirkin ne olabilir? Bu sözün sahibini eklemezdim; ama söz pek bilinmiyor, Epikuros'un, övmeyi ve benimsemeyi kendime izin verdiğim yaygın sözleri arasında da yer almıyor. Hoşça kal.

2.13.17

Circumspice tecum singulos; occurrent tibi senes, qui se cum maxime ad ambitionem, ad peregrinationes, ad negotiandum parent. Quid est autem turpius quam senex vivere incipiens? Non adicerem auctorem huic voci, nisi esset secretior nec inter vulgata Epicuri dicta, quae mihi et laudare et adoptare permisi. Vale.

2.14.114. Mektup

Kabul ediyorum, içimize bedenimize karşı bir sevgi yerleştirilmiştir; kabul ediyorum, onun bakımı bize emanettir. Ona yüz verilmesi gerektiğini inkâr etmiyorum; ona kul olunması gerektiğini inkâr ediyorum. Çünkü bedene kul olan, onun için fazla korkan, her şeyi ona bağlayan kişi pek çok efendiye kul olur.

2.14.1

Fateor insitam esse nobis corporis nostri caritatem; fateor nos huius gerere tutelam. Non nego indulgendum illi; serviendum nego. Multis enim serviet, qui corpori servit, qui pro illo nimium timet, qui ad illud omnia refert.

2.14.2Beden için yaşamak zorundaymışız gibi değil, bedensiz yaşayamazmışız gibi davranmalıyız. Bedene duyulan aşırı sevgi bizi korkularla huzursuz eder, kaygılarla yükler, hakaretlere açık kılar. Bedenini fazla seven için ahlâken güzel olanın değeri yoktur. Bedene büyük bir özenle bakılsın; ama akıl, onur ya da sadakat gerektirdiğinde onu ateşe atmaya hazır olarak.

2.14.2

Sic gerere nos debemus, non tamquam propter corpus vivere debeamus, sed tamquam non possimus sine corpore. Huius nos nimius amor timoribus inquietat, sollicitudinibus onerat, contumeliis obicit. Honestum ei vile est, cui corpus nimis carum est. Agatur eius diligentissime cura, ita tamen, ut cum exiget ratio, cum dignitas, cum fides, mittendum in ignes sit.

2.14.3Bununla birlikte elimizden geldiğince yalnız tehlikelerden değil, sıkıntılardan da kaçınalım; korkulacak şeyleri nasıl uzaklaştırabileceğimizi sık sık düşünerek kendimizi güvenli bir yere çekelim. Yanılmıyorsam bunların üç türü vardır: yoksulluktan korkulur, hastalıklardan korkulur, daha güçlü birinin zoruyla gelen şeylerden korkulur.

2.14.3

Nihilominus, quantum possumus, evitemus incommoda quoque, non tantum pericula, et in tutum nos reducamus excogitantes subinde, quibus possint timenda depelli. Quorum tria, nisi fallor, genera sunt: timetur inopia, timentur morbi, timentur quae per vim potentioris eveniunt.

2.14.4Bunların hepsi arasında bizi, başkasının gücünden gelip başımızın üstünde asılı duran şey kadar sarsan bir şey yoktur. Çünkü büyük bir gürültü ve kargaşayla gelir. Saydığım tabiî kötülükler, yoksulluk ve hastalık, sessizce sokulur; ne gözlere ne kulaklara bir korku salar. Öteki kötülüğün ise muazzam bir alayı vardır: çevresinde kılıç ve ateş, zincirler ve insan bağırsaklarına salacağı bir yabani hayvan sürüsü taşır.

2.14.4

Ex his omnibus nihil nos magis concutit, quam quod ex aliena potentia inpendet. Magno enim strepitu et tumultu venit. Naturalia mala quae rettuli, inopia atque morbus, silentio subeunt nec oculis nec auribus quicquam terroris incutiunt. Ingens alterius mali pompa est. Ferrum circa se et ignes habet et catenas et turbam ferarum, quam in viscera inmittat humana.

2.14.5Burada zindanı, çarmıhları, işkence sehpalarını, çengeli, insanın ortasından sokulup ağzından çıkan kazığı, ters yönlere sürülen arabalarla parçalanan uzuvları, ateşi besleyen maddelerle hem sıvanmış hem dokunmuş o gömleği ve bunlardan başka zalimliğin uydurduğu her şeyi düşün.

2.14.5

Cogita hoc loco carcerem et cruces et eculeos et uncum et adactum per medium hominem, qui per os emergeret, stipitem et distracta in diversum actis curribus membra, illam tunicam alimentis ignium et inlitam et textam, et quicquid aliud praeter haec commenta saevitia est.

2.14.6Öyleyse hem çeşitliliği büyük hem donanımı korkunç olan bu şeyden en çok korkulmasına şaşmamalı. İşkenceci acı aletlerini ne kadar çok sergilerse o kadar çok şey elde eder (katlanmakla direnebilecek olanlar yalnız görüntüyle yenilir); aynı şekilde ruhlarımızı boyunduruk altına alıp evcilleştiren şeyler arasında da gösterecek bir şeyi olanlar daha çok etki eder. Öteki belalar daha az ağır değildir; açlığı, susuzluğu, iç organların irinlenmesini, bağırsakları kavuran ateşi kastediyorum. Ama bunlar gizlidir; doğrultacak, gözümüze sokacak hiçbir şeyleri yoktur. Ötekiler ise büyük savaşlar gibi görüntüleri ve donanımlarıyla galip gelirler.

2.14.6

Non est itaque mirum, si maximus huius rei timor est, cuius et varietas magna et apparatus terribilis est. Nam quemadmodum plus agit tortor, quo plura instrumenta doloris exposuit (specie enim vincuntur qui patientia restitissent); ita ex iis, quae animos nostros subigunt et domant, plus proficiunt, quae habent quod ostendant. Illae pestes non minus graves sunt, famem dico et sitim et praecordiorum subpurationes et febrem viscera ipsa torrentem. Sed latent, nihil habent quod intentent, quod praeferant; haec ut magna bella aspectu apparatuque vicerunt.

2.14.7Öyleyse çaba gösterelim, kimseyi gücendirmekten sakınalım. Bazen korkmamız gereken halktır; bazen, devletin düzeni işlerin çoğunun senato eliyle görülmesine dayanıyorsa, senatoda nüfuz sahibi olan kişiler; bazen de halkın gücü kendilerine verilmiş ve bu gücü halka karşı da kullanabilen tek tek kişiler. Bunların hepsini dost edinmek zahmetlidir; düşman edinmemek yeter. Bu yüzden bilge güçlülerin öfkesini hiçbir zaman kışkırtmaz; tersine, denizde fırtınadan sakınır gibi ondan sakınır.

2.14.7

Demus itaque operam, abstineamus offensis. Interdum populus est, quem timere debeamus; interdum si ea civitatis disciplina est, ut plurima per senatum transigantur, gratiosi in eo viri; interdum singuli, quibus potestas populi et in populum data est. Hos omnes amicos habere operosum est, satis est inimicos non habere. Itaque sapiens numquam potentium iras provocabit, immo declinabit, non aliter quam in navigando procellam.

2.14.8Sicilya'ya giderken boğazı geçtin. Gözü kara bir dümenci güney rüzgârının tehditlerini küçümsedi (Sicilya denizini kabartıp girdaplara çeviren odur); sol kıyıya değil, Kharybdis'in denizi yakından altüst ettiği kıyıya yöneldi. Daha dikkatli olan ise yerleri bilenlere akıntının nasıl olduğunu, bulutların ne işaretler verdiğini sorar; girdaplarıyla kötü ün salmış o bölgeden uzak bir rota tutar. Bilge de aynısını yapar: zarar verecek güçten kaçınır, ama her şeyden önce kaçınıyor görünmemeye dikkat eder. Çünkü güvenliğin bir kısmı da onu açıkça aramamaktır: insan kaçtığı şeyi mahkûm etmiş olur.

2.14.8

Cum peteres Siciliam, traiecisti fretum. Temerarius gubernator contempsit austri minas, ille est enim, qui Siculum pelagus exasperet et in vertices cogat; non sinistrum petit litus, sed id, a quo propior Charybdis maria convolvit. At ille cautior peritos locorum rogat, quis aestus sit, quae signa dent nubes; longe ab illa regione verticibus infami cursum tenet. Idem facit sapiens; nocituram potentiam vitat, hoc primum cavens, ne vitare videatur. Pars enim securitatis et in hoc est, non ex professo eam petere, quia, quae quis fugit, damnat.

2.14.9Öyleyse kalabalığa karşı nasıl güvende olabileceğimizi gözetmeliyiz. Önce onlarla aynı şeyi arzulamayalım: rakipler arasında kavga çıkar. Sonra, pusu kurana büyük kazanç sağlayacak biçimde elimizden alınabilecek hiçbir şeyimiz olmasın. Üzerinde soyulacak şey olabildiğince az olsun. Kimse insan kanına, sırf kan dökmek için gelmez; gelense pek azdır. Nefret edenlerden çok hesap yapanlar vardır. Haydut çıplak adamı geçip gitmeye bırakır; haydutların tuttuğu yolda bile yoksul için barış vardır.

2.14.9

Circumspiciendum ergo nobis est, quomodo a vulgo tuti esse possimus. Primum nihil idem concupiscamus; rixa est inter competitores. Deinde nihil habeamus, quod cum magno emolumento insidiantis eripi possit. Quam minimum sit in corpore tuo spoliorum. Nemo ad humanum sanguinem propter ipsum venit, aut admodum pauci. Plures computant quam oderunt. Nudum latro transmittit; etiam in obsessa via pauperi pax est.

2.14.10Sonra, eski bir öğüde göre üç şeyden kaçınmaya özen göstermeli: nefret, kıskançlık ve küçümseme. Bunun nasıl yapılacağını yalnız bilgelik gösterecektir. Çünkü dengeyi tutturmak zordur: kıskanılma korkusunun bizi küçümsenmeye götürmesinden, başkalarını ezmek istemezken ezilebilirmişiz gibi görünmekten sakınmak gerekir. Korkulabilir olmak pek çok kişiye korkmak için sebepler vermiştir. Her yönden geri çekilelim: küçümsenmek, hayranlıkla bakılmaktan daha az zarar vermez.

2.14.10

Tria deinde ex praecepto veteri praestanda sunt ut vitentur: odium, invidia, contemptus. Quomodo hoc fiat, sapientia sola monstrabit Difficile enim temperamentum est, verendumque, ne in contemptum nos invidiae timor transferat ne dum calcare nolumus, videamur posse calcari. Multis timendi attulit causas timeri posse. Undique nos reducamus; non minus contemni quam suspici nocet.

2.14.11Öyleyse felsefeye sığınmalı. Bu ilim, iyiler arasında demiyorum, orta karar kötüler arasında bile rahiplerin kutsal şeritleri gibi insanı korur. Çünkü mahkemelerdeki belagatin ve halkı harekete geçiren her şeyin hasımları vardır; oysa kendi işiyle uğraşan bu dingin uğraş küçümsenemez; bütün sanatlar, en kötü insanlar arasında bile ona saygı gösterir. Kötülük hiçbir zaman o kadar güçlenmeyecek, faziletlere karşı hiçbir zaman öyle bir komplo kurulmayacak ki felsefenin adı saygıdeğer ve kutsal kalmasın.

Bununla birlikte felsefenin kendisi de sakin ve ölçülü biçimde yapılmalıdır.

2.14.11

Ad philosophiam ergo confugiendum est; hae litterae, non dico apud bonos, sed apud mediocriter malos, infularum loco sunt. Nam forensis eloquentia et quaecumque alia populum movet, adversarios habet; haec quieta et sui negotii contemni non potest, cui ab omnibus artibus etiam apud pessimos honor est. Numquam in tantum convalescet nequitia^ numquam sic contra virtutes coniurabitur, ut non philosophiae nomen venerabile et sacrum maneat. Ceterum philosophia ipsa tranquille modesteque tractanda est.

2.14.12"Peki" diyorsun, "iç savaşı oyuyla durdurmaya çalışan, çılgına dönmüş liderlerin silahları arasına giren, kimileri Pompeius'u, kimileri Caesar'ı gücendirirken ikisine birden meydan okuyan Marcus Cato sana ölçülü biçimde felsefe yapıyor gibi mi görünüyor?"

2.14.12

Quid ergo? inquis, Videtur tibi M. Cato modeste philosophari, qui bellum civile sententia reprimit? Qui furentium principum armis medius intervenit? Qui aliis Pompeium offendentibus aliis Caesarem simul lacessit duos?

2.14.13Bilgenin o dönemde devlet işlerine girmesi gerekip gerekmediği tartışılabilir. Ne istiyorsun, Marcus Cato? Artık özgürlük söz konusu değil; o çoktan yerle bir edildi. Mesele, devleti Caesar'ın mı Pompeius'un mu ele geçireceği; bu çekişmeyle senin ne işin var? Hiçbir taraf senin tarafın değil: bir efendi seçiliyor. Hangisinin kazanacağından sana ne? Daha iyi olan kazanabilir; ama kazanan, daha kötü olmaktan kurtulamaz. Burada Cato'nun hayatının son dönemine değindim. Ama önceki yıllar da bilgenin devletin o yağmasına katılmasına elverişli yıllar değildi. Cato, kâh halkın elleriyle havaya kaldırılıp tükürüklere boğularak forumdan dışarı sürüklenirken, kâh senatodan zindana götürülürken bağırıp çağırmaktan ve boşuna sesini yükseltmekten başka ne yaptı?

2.14.13

Potest aliquis disputare an illo tempore capessenda fuerit sapienti res publica. Quid tibi vis, Marce Cato? Iam non agitur de libertate; olim pessumdata est. Quaeritur, utrum Caesar an Pompeius possideat rem publicam; quid tibi cum ista contentione? Nullae partes tuae sunt; dominus eligitur. Quid tua, uter vincat? Potest melior vincere, non potest non peior esse, qui vicerit. Ultimas partes attigi Catonis. Sed ne priores quidem anni fuerunt qui sapientem in illam rapinam rei publicae admitterent; quid aliud quam vociferatus est Cato et misit irritas voces, cum modo per populi levatus manus et obrutus sputis exportandus extra forum traheretur, modo e senatu in carcerem duceretur?

2.14.14Ama bilgenin devlet işlerine emek verip vermemesi gerektiğini sonra göreceğiz. Şimdilik seni, devlet işlerinden dışlanınca hayatı işlemek ve hiçbir güçlüyü gücendirmeden insan soyu için hukuk kurmak üzere kenara çekilen şu Stoacılara çağırıyorum. Bilge halkın âdetlerini altüst etmez, yaşayışının yeniliğiyle halkın gözünü kendi üstüne çekmez.

2.14.14

Sed postea videbimus, an sapienti opera rei publicae danda sit; interim ad hos te Stoicos voco, qui a re publica exclusi secesserunt ad colendam vitam et humano generi iura condenda sine ulla potentioris offensa. Non conturbabit sapiens publicos mores nec populum in se vitae novitate convertet.

2.14.15Peki ne olacak? Bu yolu izleyen kesinlikle güvende mi olacak? Bunu sana, ölçülü yaşayan bir insana sağlık vaat edebileceğimden daha fazla vaat edemem; yine de itidal sağlık getirir. Bazı gemiler limanda batar; peki açık denizde neler olabileceğini sanıyorsun? İnzivası bile güvenli olmayan bu adam için, çok iş yapıp çok şeye girişseydi tehlike ne kadar daha yakın olurdu? Bazen suçsuzlar da ölür; kim inkâr eder? Yine de suçlular daha sık ölür. Zırhının arasından yara alan dövüşçünün ustalığına bir şey olmaz.

2.14.15

Quid ergo? Utique erit tutus, qui hoc propositum sequetur? Promittere tibi hoc non magis possum quam in homine temperanti bonam valitudinem, et tamen facit temperantia bonam valitudinem. Perit aliqua navis in portu; sed quid tu accidere in medio mari credis? Quanto huic periculum paratius foret multa agenti molientique, cui ne otium quidem tutum est? Pereunt aliquando innocentes; quis negat? Nocentes tamen saepius. Ars ei constat, qui per ornamenta percussus est.

2.14.16Kısacası bilge her işte sonuca değil, karara bakar. Başlangıçlar bizim elimizdedir; sonuca talih karar verir, ama ona kendi hakkımda hüküm verme yetkisi tanımıyorum. "Ama bir sıkıntı, bir aksilik getirecek." Haydut öldürdüğünde mahkûm etmiş olmaz.

2.14.16

Denique consilium rerum omnium sapiens, non exitum spectat. Initia in potestate nostra sunt; de eventu fortuna iudicat, cui de me sententiam non do. At aliquid vexationis adferet, aliquid adversi. Non damnat latro, cum occidit.

2.14.17Şimdi de günlük sadakan için el uzatıyorsun. Seni altın bir sadakaya boğacağım; madem altından söz açıldı, onu kullanmanın ve tadını çıkarmanın sana nasıl daha hoş gelebileceğini dinle: "Zenginliğin tadını en çok, zenginliğe en az muhtaç olan çıkarır." "Sahibini söyle" diyorsun. Ne kadar cömert olduğumuzu bilesin diye, başkalarının sözlerini övmeyi ilke edindik: söz Epikuros'un, ya da Metrodoros'un, ya da o atölyeden birinin.

2.14.17

Nunc ad cotidianam stipem manum porrigis. Aurea te stipe implebo, et quia facta est auri mentio, accipe quemadmodum usus fructusque eius tibi esse gratior possit. Is maxime divitiis fruitur, qui minime divitiis indiget. Ede, inquis, auctorem. Ut scias quam benigni simus, propositum est aliena laudare; Epicuri est aut Metrodori aut alicuius ex illa officina.

2.14.18Hem kimin söylediğinin ne önemi var? Herkes için söylemiştir. Zenginliğe muhtaç olan onun için korkar. Kaygıyla tutulan bir nimetin ise kimse tadını çıkaramaz: ona bir şey eklemeye uğraşır durur. Artırmayı düşünürken kullanmayı unutur. Hesapları alır, forumu aşındırır, faiz defterini karıştırır: efendiyken kâhya olur. Hoşça kal.

2.14.18

Et quid interest quis dixerit? Omnibus dixit. Qui eget divitiis, timet pro illis. Nemo autem sollicito bono fruitur; adicere illis aliquid studet. Dum de incremento cogitat, oblitus est usus. Rationes accipit, forum conterit, kalendarium versat; fit ex domino procurator. Vale.

2.15.115. Mektup

Eskilerin benim çağıma kadar korunmuş bir âdeti vardı: mektubun ilk sözlerine "Sağlıklıysan ne iyi, ben de sağlıklıyım" diye eklerlerdi. Biz haklı olarak "Felsefe yapıyorsan ne iyi" deriz. Çünkü asıl sağlıklı olmak budur. Felsefe olmadan ruh hastadır. Beden de, büyük bir gücü olsa bile, ancak bir delinin ya da sayıklayan bir hastanınki gibi güçlüdür.

2.15.1

Mos antiquis fuit usque ad meam servatus aetatem, primis epistulae verbis adicere: Si vales bene est, ego valeo. Recte nos dicimus: Si philosopharis, bene est. Valere autem hoc demum est. Sine hoc aeger est animus. Corpus quoque, etiam si magnas habet vires, non aliter quam furiosi aut phrenetici validum est.

2.15.2Öyleyse özellikle bu sağlığa özen göster, sonra da o ikinci sağlığa; iyi olmayı istersen bu ikincisi sana pahalıya mal olmaz. Lucilius'um, kolları çalıştırmak, boynu kalınlaştırmak, böğürleri pekiştirmekle uğraşmak ahmakçadır ve okumuş bir insana hiç yakışmaz. Beslenmen başarıyla sonuçlansa ve kasların şişse bile hiçbir zaman semiz bir öküzün ne gücüne ne de ağırlığına erişebilirsin. Şunu da ekle: bedenin yükü arttıkça ruh ezilir ve çevikliğini yitirir. Bu yüzden elinden geldiğince bedenini sınırla, ruhuna yer aç.

2.15.2

Ergo hanc praecipue valitudinem cura, deinde et illam secundam, quae non magno tibi constabit, si volueris bene valere. Stulta est enim, mi Lucili, et minime conveniens litterato viro occupatio exercendi lacertos et dilatandi cervicem ac latera firmandi; cum tibi feliciter sagina cesserit et tori creverint, nec vires umquam opimi bovis nec pondus aequabis. Adice nunc, quod maiore corporis sarcina animus eliditur et minus agilis est. Itaque quantum potes, circumscribe corpus tuum et animo locum laxa.

2.15.3Kendini bu uğraşa verenleri pek çok sıkıntı izler. Önce idmanlar: bunların zahmeti soluğu tüketir, insanı dikkat isteyen ve daha zorlu çalışmalara yeteneksiz kılar. Sonra yemeğin bolluğu zihnin inceliğini köreltir. Buna en kötü cinsten kölelerin hoca diye başa geçirilmesi de eklenir: ömürlerini yağ ile şarap arasında tüketen, iyice terlemişlerse ve terle akıp gidenin yerine aç karnına daha derine işleyecek bol bir içki doldurmuşlarsa günlerini dilekleri gibi geçirmiş sayan adamlar. İçmek ve terlemek, kalp hastasının hayatıdır.

2.15.3

Multa secuntur incommoda huic deditos curae; primum exercitationes, quarum labor spiritum exhaurit et inhabilem intentioni ac studiis acrioribus reddit. Deinde copia ciborum subtilitas inpeditur. Accedunt pessimae notae mancipia in magisterium recepta, homines inter oleum et vinum occupati, quibus ad votum dies actus est, si bene desudaverunt, si in locum eius, quod effluxit, multum potionis altius ieiunio iturae regesserunt. Bibere et sudare vita cardiaci est.

2.15.4Bedeni çabucak yoran ve zamandan kazandıran kolay ve kısa idmanlar vardır; asıl hesabı tutulması gereken de zamandır: koşu, elde bir ağırlıkla kolları hareket ettirmek, sıçramak; ister bedeni yukarı kaldıran, ister uzağa fırlatan sıçrama olsun, ister deyim yerindeyse Salius rahiplerinin dansı gibi, ya da daha alaycı bir deyişle çamaşırcı tepinmesi gibi olanı. Bunlardan hangisini istersen seç; basit ve kolay bir alıştırmayla yapılır.

2.15.4

Sunt exercitationes et faciles et breves, quae corpus et sine mora lassent et tempori pareant, cuius praecipua ratio habenda est: cursus et cum aliquo pondere manus motae et saltus vel ille, qui corpus in altum levat, vel ille, qui in longum mittit, vel ille, ut ita dicam, saliaris aut, ut contumeliosius dicam, fullonius; quoius libet ex his elige usum rudem, facilem.

2.15.5Ne yaparsan yap, bedenden ruha çabuk dön. Onu gece gündüz çalıştır; ruh ölçülü bir emekle beslenir. Bu idmanı ne soğuk ne sıcak engeller, yaşlılık bile engellemez. Yıllar geçtikçe daha iyi olan nimete özen göster.

2.15.5

Quicquid facies, cito redi a corpore ad animum. Illum noctibus ac diebus exerce; labore modico alitur ille. Hanc exercitationem non frigus, non aestus inpediet, ne senectus quidem. Id bonum cura, quod vetustate fit melius.

2.15.6Sana hep bir kitabın ya da yazı tabletlerinin üzerine eğilmeni de buyurmuyorum; ruha biraz ara vermek gerekir, ama gevşesin diye değil, soluklansın diye. Sedyeyle gezinti hem bedeni sarsıp çalıştırır hem çalışmaya engel olmaz: okuyabilir, yazdırabilir, konuşabilir, dinleyebilirsin; yürüyüş de bunların hiçbirini yapmaya engel değildir.

2.15.6

Neque ego te iubeo semper inminere libro aut pugillaribus; dandum est aliquod intervallum animo, ita tamen ut non resolvatur, sed remittatur. Gestatio et corpus concutit et studio non officit; possis legere, possis dictare, possis loqui, possis audire, quorum nihil ne ambulatio quidem vetat fieri.

2.15.7Ses alıştırmalarını da küçümseme; ama sesini basamak basamak ve belli makamlarla yükseltip sonra alçaltmanı yasaklıyorum. Ya sonra nasıl yürüyeceğini de öğrenmek istersen? Açlığın yeni hünerler öğrettiği şu adamları kapına al: adımlarını ölçen, yemek yerken yanaklarını gözleyen, sabrın ve saflığınla küstahlığını ne kadar ilerletirsen o kadar ilerleyen biri mutlaka çıkar. Peki ne olacak? Sesin hemen bağırarak, en yüksek perdeden mi başlayacak? Yavaş yavaş coşmak o kadar tabiîdir ki kavga edenler bile konuşmayla başlar, bağırmaya sonra geçer. Kimse hemen "Yetişin, Romalılar!" diye haykırmaz.

2.15.7

Nec tu intentionem vocis contempseris, quam veto te per gradus et certos modos extollere, deinde deprimere. Quid si velis deinde quemadmodum ambules discere? Admitte istos, quos nova artificia docuit fames; erit qui gradus tuos temperet et buccas edentis observet et in tantum procedat, in quantum audaciam eius patientia et credulitate produxeris. Quid ergo? A clamore protinus et a summa contentione vox tua incipiet? Usque eo naturale est paulatim incitari, ut litigantes quoque a sermone incipiunt, ad vociferationem transeunt. Nemo statim Quiritium fidem inplorat.

2.15.8Öyleyse ruhunun coşkusu sana ne telkin ederse, sesin de seni hangi yöne yönlendirirse, kâh daha şiddetle, kâh daha yavaş bir çıkışta bulun. Sesini geri alıp toplarken ölçülü bir biçimde insin, yere düşmesin; ağzın orta yolunda kalsın, cahil ve kaba biri gibi kükremesin. Çünkü amacımız sesi çalıştırmak değil, sesin bizi çalıştırmasıdır.

2.15.8

Ergo utcumque tibi impetus animi suaserit, modo vehementius fac convicium, modo lentius, prout vox quoque te hortabitur, in id latus. Modesta, cum recipies illam revocarisque, descendat, non decidat; media oris via abeat nec indocto et rustico more desaeviat. Non enim id agimus, ut exerceatur vox, sed ut exerceat.

2.15.9Senden epey bir yükü kaldırdım; bu iyiliklere küçük bir ücret ve bir Yunanca söz de eklenecek. İşte parlak bir öğüt: "Ahmağın hayatı nankör ve tedirgindir; bütünüyle geleceğe yönelir." "Bunu kim söylüyor?" diyorsun. Yukarıdaki kişi. Ahmak hayat derken kimin hayatını kastettiğini sanıyorsun? Soytarı Baba'nın, Isio'nun mu? Hayır: bizim hayatımız kastediliyor. Kör arzunun bize zarar verecek, en azından bizi asla doyurmayacak şeylere doğru sürüklediği bizlerin; bir şey bize yetebilseydi çoktan yetmiş olacak bizlerin; hiçbir şey istememenin ne kadar tatlı, dolu olmanın ve talihe bağlı kalmamanın ne kadar görkemli olduğunu düşünmeyen bizlerin.

2.15.9

Detraxi tibi non pusillum negotii; una mercedula et unum Graecum ad haec beneficia accedet. Ecce insigne praeceptum: Stulta vita ingrata est et trepida; tota in futurum fertur. Quis hoc, inquis, dicit? Idem qui supra. Quam tu nunc vitam dici existimas stultam? Babae et Isionis? Non ita est; nostra dicitur, quos caeca cupiditas in nocitura, certe numquam satiatura praecipitat, quibus si quid satis esse posset, fuisset, qui non cogitamus, quam iucundum sit nihil poscere, quam magnificum sit plenum esse nec ex fortuna pendere.

2.15.10Bu yüzden, Lucilius, ne çok şey elde ettiğini sık sık hatırla. Kaç kişinin senden önde olduğuna bakınca kaç kişinin arkanda olduğunu da düşün. Tanrılara ve hayatına karşı minnettar olmak istiyorsan ne çok kişiyi geride bıraktığını düşün. Başkalarıyla senin ne işin var? Kendini geride bıraktın.

2.15.10

Subinde itaque, Lucili, quam multa sis consecutus recordare. Cum aspexeris, quot te antecedant, cogita, quot sequantur. Si vis gratus esse adversus deos et adversus vitam tuam, cogita, quam multos antecesseris. Quid tibi cum ceteris? Te ipse antecessisti.

2.15.11Bir sınır koy; aşabilecek olsan bile aşmak istemeyeceğin bir sınır. Umanlara elde edenlere göründüğünden daha iyi görünen bu sinsi nimetler artık çekilip gitsin. İçlerinde sağlam bir şey olsaydı bir gün insanı doyururlardı da; oysa içtikçe susuzluğu artırırlar. Gösterişli takımlar bir yana atılsın. Gelecek zamanın belirsiz kurası ne döndürüyorsa, neden talihten bana vermesini isteyeyim de kendimden istememeyi istemeyeyim? Hem neden isteyeyim? İnsanın kırılganlığını unutup yığmak için mi? Ne için didineyim? İşte bugün son gündür. Diyelim ki değil; sona yakındır. Hoşça kal.

2.15.11

Finem constitue, quem transire ne velis quidem, si possis; discedant aliquando ista insidiosa bona et sperantibus meliora quam adsecutis. Si quid in illis esset solidi, aliquando et inplerent; nunc hauriendum sitim concitant. Mittantur speciosi apparatus. Et quod futuri temporis incerta sors volvit, quare potius a fortuna inpetrem, ut det, quam a me, ne petam? Quare autem petam? Oblitus fragilitatis humanae congeram? In quid laborem? Ecce hic dies ultimus est. Ut non sit; prope ab ultimo est Vale.

2.16.116. Mektup

Lucilius, bilgeliğe yönelik bir çaba olmadan kimsenin mutlu, hatta katlanılır biçimde bile yaşayamayacağının; mutlu hayatı tamamlanmış bilgeliğin, katlanılır hayatı ise daha başlangıç hâlindeki bilgeliğin bile sağladığının sana açık olduğunu biliyorum. Ama açık olan bu şey pekiştirilmeli, her gün üzerinde düşünülerek daha derine işlenmelidir: ahlâken güzel kararlar almaktan çok, aldığın kararları korumak emek ister. Sağlam bir zihin, iyi bir niyetin vardığı yere varana dek direnmeli ve sürekli çalışmayla ona güç katmalısın.

2.16.1

Liquere hoc tibi, Lucili, scio, neminem posse beate vivere, ne tolerabiliter quidem sine sapientiae studio et beatam vitam perfecta sapientia effici, ceterum tolerabilem etiam inchoata. Sed hoc, quod liquet, firmandum et altius cotidiana meditatione Agendum est; plus operis est in eo, ut proposita custodias quam ut honesta proponas. Perseverandum est et adsiduo studio robur addendum, donec bona mens sit quod bona voluntas est.

2.16.2Bu yüzden bana karşı daha fazla söze ya da yeminle teyide ihtiyacın yok; çok ilerlediğini anlıyorum. Yazdıklarının nereden geldiğini biliyorum: uydurma ya da boyanıp süslenmiş değiller. Yine de ne düşündüğümü söyleyeyim: senin hakkında artık umudum var, ama henüz güvenim yok. Senin de aynısını yapmanı istiyorum: kendine çabucak ve kolayca inanman için bir sebep yok. Kendini yokla, her yönden araştır, gözle; her şeyden önce felsefede mi, yoksa hayatın kendisinde mi ilerlediğine bak.

2.16.2

Itaque tibi apud me pluribus verbis aut adfirmatione iam nil opus; intellego multum te profecisse. Quae scribis, unde veniant, scio; non sunt ficta nec colorata. Dicam tamen quid sentiam: iam de te spem habeo, nondum fiduciam. Tu quoque idem facias volo; non est, quod tibi cito et facile credas. Excute te et varie scrutare et observa; illud ante omnia vide, utrum in philosophia an in ipsa vita profeceris.

2.16.3Felsefe halkın hoşuna gidecek bir hüner değildir, gösteriş için de hazırlanmamıştır. Sözlerde değil, işlerdedir. Günü biraz eğlenceyle geçirmek, boş vaktin bulantısını gidermek için başvurulmaz ona. Ruhu biçimlendirir ve işler, hayatı düzenler, eylemleri yönetir, yapılacak ve yapılmayacak şeyleri gösterir; dümenin başına oturur ve çalkantıya kapılanların rotasını tehlikelerin arasından yönlendirir. Onsuz kimse korkusuzca, kimse kaygısızca yaşayamaz. Her saat, öğüt gerektiren sayısız şey olur; bu öğüt felsefeden istenmelidir.

2.16.3

Non est philosophia populare artificium nec ostentationi paratum. Non in verbis, sed in rebus est. Nec in hoc adhibetur, ut cum aliqua oblectatione consumatur dies, ut dematur otio nausia. Animum format et fabricat, vitam disponit, actiones regit, agenda et omittenda demonstrat, sedet ad gubernaculum et per ancipitia fluctuantium derigit cursum. Sine hac nemo intrepide potest vivere, nemo secure. Innumerabilia accidunt singulis horis, quae consilium exigant, quod ab hac petendum est.

2.16.4Biri şöyle diyecek: "Kader varsa felsefe bana ne fayda sağlar? Tanrı yönetiyorsa ne fayda sağlar? Rastlantı hükmediyorsa ne fayda sağlar? Çünkü kesin olan şeyler değiştirilemez, belirsiz olanlara karşı da hiçbir hazırlık yapılamaz. Ya tanrı kararımın önüne geçmiş ve ne yapacağıma hükmetmiştir, ya da talih kararıma hiçbir pay bırakmaz."

2.16.4

Dicet aliquis: Quid mihi prodest philosophia, si fatum est? Quid prodest, si deus rector est? Quid prodest, si casus imperat? Nam et mutari certa non possunt et nihil praeparari potest adversus incerta; sed aut consilium meum occupavit deus decrevitque quid facerem, aut consilio meo nihil fortuna permittit.

2.16.5Lucilius, bunlardan hangisi doğru olursa olsun, hatta hepsi birden doğru olsa da felsefe yapmalı: ister kader bizi amansız bir kanunla bağlasın, ister evrenin hâkimi tanrı her şeyi düzenlemiş olsun, ister rastlantı insan işlerini düzensizce itip kaksın, felsefe bizi korumalıdır. Bizi tanrıya gönülden itaat etmeye, talihe ise kafa tutmaya yüreklendirecek olan odur; sana tanrıyı izlemeyi, rastlantıya katlanmayı öğretecek olan da.

2.16.5

Quicquid est ex his, Lucili, vel si omnia haec sunt, philosophandum est: sive nos inexorabili lege fata constringunt, sive arbiter deus universi cuncta disposuit, sive casus res humanas sine ordine inpellit et iactat, philosophia nos tueri debet. Haec adhortabitur, ut deo libenter pareamus, ut fortunae contumaciter; haec docebit, ut deum sequaris, feras casum.

2.16.6Ama ilahî takdir hükmediyorsa, ya da kaderin zinciri bizi bağlayıp sürüklüyorsa, ya da ani ve beklenmedik şeyler hâkimse neyin bizim elimizde olduğu tartışmasına şimdi geçmemeli. Şimdi asıl söylemek istediğime dönüyorum: seni uyarmak ve yüreklendirmek istiyorum ki ruhunun atılımının sönüp soğumasına izin vermeyesin. Onu tut ve sağlamlaştır ki şimdi bir atılım olan şey ruhunun melekesi hâline gelsin.

2.16.6

Sed non est nunc in hanc disputationem transeundum, quid sit iuris nostri, si providentia in imperio est, aut si fatorum series inligatos trahit, aut si repentina ac subita dominantur; illo nunc revertor, ut te moneam et exhorter, ne patiaris inpetum animi tui delabi et refrigescere. Contine illum et constitue, ut habitus animi fiat, quod est inpetus.

2.16.7Seni iyi tanıyorsam, en başından beri bu mektubun ne armağan getirdiğine bakınıyorsun. Mektubu bir silkele, bulacaksın. Gönül zenginliğime şaşmana gerek yok: hâlâ başkasının malından cömertlik ediyorum. Ama neden "başkasının" dedim? Kim tarafından güzel söylenmiş olursa olsun, her söz benimdir. Bunu da Epikuros söylemiştir: "Tabiata göre yaşarsan hiçbir zaman yoksul olmazsın; kanaatlere göre yaşarsan hiçbir zaman zengin olmazsın."

2.16.7

Iam ab initio, si te bene novi, circumspicies, quid haec epistula munusculi attulerit. Excute illam, et invenies. Non est quod mireris animum meum; adhuc de alieno liberalis sum. Quare autem alienum dixi? Quicquid bene dictum est ab ullo, meum est. Istuc quoque ab Epicuro dictum est: Si ad naturam vives, numquam eris pauper; si ad opiniones, numquam eris dives.

2.16.8Tabiat az şey ister, kanaat ise ölçüsüz. Pek çok zenginin sahip olduğu her şey senin üstüne yığılsın. Talih seni bir özel kişinin servet ölçüsünün ötesine taşısın, altınla örtsün, mora bürüsün, seni öyle bir zevk ve servet noktasına getirsin ki toprağı mermerlerle örtesin; zenginliğe sahip olmakla kalmayıp onu ayaklarının altında çiğneyebilesin. Heykeller, resimler ve herhangi bir sanatın sefahat için işlediği her şey de eklensin: bunlardan, daha büyüklerini arzulamayı öğrenirsin.

2.16.8

Exiguum natura desiderat, opinio inmensum. Congeratur in te quicquid multi locupletes possederant. Ultra privatum pecuniae modum fortuna te provehat, auro tegat, purpura vestiat, eo deliciarum opumque perducat, ut terram marmoribus abscondas, non tantum habere tibi liceat, sed calcare divitias. Accedant statuae et picturae et quicquid ars ulla luxuriae elaboravit; maiora cupere ab his disces.

2.16.9Tabiî isteklerin sınırı vardır; yanlış kanaatten doğanların ise nerede biteceği yoktur. Çünkü yanlışın hiçbir sınırı yoktur. Yolda giden için bir son vardır; yolunu şaşırmış olanın ise sonu yoktur. Öyleyse kendini boş şeylerden çek; istediğin şeyin tabiî bir arzudan mı kör bir arzudan mı geldiğini bilmek istediğinde, bir yerde durup duramayacağına bak. Çok ilerledikten sonra bile hep daha ileride bir şey kalıyorsa, bil ki o tabiî değildir. Hoşça kal.

2.16.9

Naturalia desideria finita sunt; ex falsa opinione nascentia ubi desinant, non habent. Nullus enim terminus falso est. Viam eunti aliquid extremum est; error inmensus est. Retrahe ergo te a vanis, et cum voles scire, quod petes, utrum naturalem habeat an caecam cupiditatem, considera, num possit alicubi consistere. Si longe progresso semper aliquid longius restat, scito id naturale non esse. Vale.

2.17.117. Mektup

Aklın varsa, daha doğrusu aklın olsun diye, bütün bunları bir yana at ve sağlam bir zihne doğru büyük bir hızla, bütün gücünle koş. Seni tutan bir şey varsa ya çöz ya kes. "Beni ev işlerim alıkoyuyor" diyorsun; "onları öyle düzenlemek istiyorum ki hiçbir iş yapmasam da bana yetsin; ne yoksulluk bana yük olsun ne de ben kimseye."

2.17.1

Proice omnia ista, si sapis, immo ut sapias, et ad bonam mentem magno cursu ac totis viribus tende. Si quid est, quo teneris, aut expedi aut incide. Moratur, inquis, me res familiaris; sic illam disponere volo, ut sufficere nihil agenti possit, ne aut paupertas mihi oneri sit aut ego alicui.

2.17.2Bunu söylerken, üzerinde düşündüğün o nimetin gücünü ve kudretini bilmiyor gibisin. Felsefenin ne kadar fayda sağladığını ana hatlarıyla görüyorsun, ama ayrıntılarını henüz yeterince ince seçemiyorsun; onun bize her yerde ne kadar yardım ettiğini, Cicero'nun deyişini kullanırsam, en büyük işlerde nasıl imdada yetiştiğini ve en küçüklerine kadar nasıl indiğini henüz bilmiyorsun. İnan bana, onu danışman olarak çağır: sana hesap tahtasının başına oturmamanı öğütleyecektir.

2.17.2

Cum hoc dicis, non videris vim ac potentiam eius, de quo cogitas, boni nosse. Et summam quidem rei pervides, quantum philosophia prosit, partes autem nondum satis subtiliter dispicis, necdum scis, quantum ubique nos adiuvet, quemadmodum et in maximis, ut Ciceronis utar verbo, opituletur et in minima descendat. Mihi crede, advoca illam in consilium; suadebit tibi, ne ad calculos sedeas.

2.17.3Bununla elbette yoksulluktan korkmak zorunda kalmamayı arıyor, bu ertelemeyle bunu elde etmek istiyorsun. Peki ya yoksulluk istenecek bir şeyse? Zenginlik pek çoklarının felsefe yapmasına engel olmuştur; yoksulluk ise insanın elini kolunu bağlamaz, kaygısızdır. Savaş borusu çaldığında kendisinin hedef olmadığını bilir; yangın feryadı koptuğunda neyi kurtaracağını değil, nasıl çıkacağını düşünür; denize açılmak gerekirse liman gürültüye boğulmaz, tek bir adamın maiyetiyle kıyılar karışmaz. Çevresini, doyurulması için denizaşırı ülkelerin bereketini dilemek gereken bir köle kalabalığı sarmaz.

2.17.3

Nempe hoc quaeris et hoc ista dilatione vis consequi, ne tibi paupertas timenda sit; quid si adpetenda est? Multis ad philosophandum obstitere divitiae; paupertas expedita est, secura est. Cum classicum cecinit, scit non se peti; cum aqua conclamata est, quomodo exeat, non quid efferat, quaerit; si navigandum est, non strepitat portus nec unius comitatu inquieta sunt litora. Non circumstat illum turba servorum, ad quos pascendos transmarinarum regionum est optanda fertilitas.

2.17.4İyi terbiye edilmiş ve doymaktan başka bir şey istemeyen birkaç mideyi beslemek kolaydır. Açlık ucuza, nazlılık pahalıya mal olur. Yoksulluk, acil ihtiyaçları karşılamakla yetinir.

Öyleyse sağlıklı bir zenginin bile huylarını taklit ettiği bu can yoldaşını neden geri çevirirsin?

2.17.4

Facile est pascere paucos ventres et bene institutos et nihil aliud desiderantes quam inpleri. Parvo fames constat, magno fastidium. Paupertas contenta est desideriis instantibus satis facere. Quid est ergo, quare hanc recuses contubernalem, cuius mores sanus dives imitatur?

2.17.5Ruhuna vakit ayırmak istiyorsan ya yoksul olmalı ya da yoksula benzemelisin. Tutumluluğa özen göstermeden şifalı bir çalışma olmaz; tutumluluk ise gönüllü yoksulluktur. Öyleyse şu bahaneleri bir yana bırak: "Henüz yetecek kadarım yok; o miktara ulaşınca kendimi bütünüyle felsefeye vereceğim." Oysa senin ertelediğin ve her şeyden sonraya bıraktığın şeyden önce edinilecek hiçbir şey yoktur; işe ondan başlamalı. "Geçimimi sağlayacak bir şey edinmek istiyorum" diyorsun. Hem edin hem öğren: bir şey seni iyi yaşamaktan alıkoyuyorsa, iyi ölmekten alıkoymaz.

2.17.5

si vis vacare animo, aut pauper sis oportet aut pauperi similis. Non potest studium salutare fieri sine frugalitatis cura; frugalitas autem paupertas voluntaria est. Tolle itaque istas excusationes: Nondum habeo, quantum satis est; si ad illam summam pervenero, tunc me totum philosophiae dabo. Atqui nihil prius quam hoc parandum est, quod tu differs et post cetera paras; ab hoc incipiendum est. Parare, inquis, unde vivam volo. Simul et para et disce; si quid te vetat bene vivere, bene mori non vetat.

2.17.6Yoksulluğun, hatta sefaletin bizi felsefeden alıkoyması için bir sebep yok. Ona koşanların açlığa bile katlanması gerekir. Kimileri kuşatmalarda açlığa katlandı; peki onların bu sabrının ödülü galibin keyfine düşmemekten başka neydi? Burada vaat edilen şey ne kadar daha büyüktür: sürekli özgürlük, ne insandan ne tanrıdan korkmamak. Bunlara aç karnına da olsa ulaşmalı.

2.17.6

Non est quod nos paupertas a philosophia revocet, ne egestas quidem. Toleranda est enim ad hoc properantibus vel fames. Quam toleravere quidam in obsidionibus, et quod aliud erat illis patientiae praemium quam in arbitrium non cadere victoris? Quanto hic maius est quod promittitur: perpetua libertas, nullius nec hominis nec dei timor. Et quidem vel esurienti ad ista veniendum est.

2.17.7Ordular her şeyin yokluğuna katlandı; ot kökleriyle yaşadılar, açlıklarını adını anmak bile iğrenç şeylerle giderdiler. Bütün bunlara bir krallık için, daha da şaşasın diye söyleyeyim, başkasının krallığı için katlandılar. Biri ruhunu çılgınlıklardan kurtarmak için yoksulluğa katlanmakta tereddüt mü edecek?

Öyleyse önce servet edinmek gerekmez; felsefeye yol azığı olmadan da varılabilir.

2.17.7

Perpessi sunt exercitus inopiam omnium rerum, vixerunt herbarum radicibus et dictu foedis tulerunt famem. Haec omnia passi sunt pro regno, quo magis mireris, alieno. Dubitabit aliquis ferre paupertatem, ut animum furoribus liberet? Non est ergo prius adquirendum; licet ad philosophiam etiam sine viatico pervenire.

2.17.8Öyledir. Her şeye sahip olduktan sonra mı bilgeliğe de sahip olmak isteyeceksin? Bilgelik hayatın son donanımı, deyim yerindeyse bir eklentisi mi olacak? Sen ise bir şeyin varsa şimdiden felsefe yap (fazlasıyla sahip olup olmadığını nereden bileceksin?); hiçbir şeyin yoksa her şeyden önce onu ara.

2.17.8

Ita est. Cum omnia habueris, tunc habere et sapientiam voles? Haec erit ultimum vitae instrumentum et, ut ita dicam, additamentum? Tu vero, sive aliquid habes, iam philosophare,—unde enim scis, an iam nimis habeas?—sive nihil, hoc prius quaere quam quicquam.

2.17.9"Ama gerekli şeyler eksik kalırdı." Önce şunu bil: eksik kalamazlar, çünkü tabiat pek az şey ister, bilge de kendini tabiata uydurur. Ama en son zorunluluklar başına gelirse bilge çoktan hayattan çıkıp gidecek ve kendine yük olmaktan kurtulacaktır. Hayatı sürdürmeye yetecek şey az ve dar olursa bunu iyiye yoracak; gerekli olanın ötesi için kaygılanıp tasalanmadan midesine ve sırtına haklarını verecek; zenginlerin meşgalelerine ve zenginliğe koşanların koşuşturmalarına kaygısızca ve neşeyle gülecek ve şöyle diyecektir:

2.17.9

At necessaria deerant. Primum deesse non poterunt, quia natura minimum petit, naturae autem se sapiens accommodat. Sed si necessitates ultimae inciderunt, iamdudum exibit e vita et molestus sibi esse desinet. Si vero exiguum erit et angustum, quo possit vita produci, id boni consulet nec ultra necessaria sollicitus aut anxius ventri et scapulis suum reddet et occupationes divitum concursationesque ad divitias euntium securus laetusque ridebit ac dicet:

2.17.10"Kendini neden uzun vadeye erteliyorsun? Hemen zengin olabilecekken faiz kazancını mı, ticaretten kârı mı, ya da zengin bir ihtiyarın vasiyetnamesini mi bekleyeceksin? Bilgelik serveti peşin verir: kime serveti gereksiz kıldıysa ona servet vermiş olur." Bu söz başkaları için; sen zenginlere daha yakınsın. Çağını değiştir, eski zamanlara göre fazlasıyla sahipsin. Ama yeten şey her çağda aynıdır.

2.17.10

Quid in longum ipse te differs? Expectabisne fenoris quaestum aut ex merce conpendium aut tabulas beati senis, cum fieri possis statim dives? Repraesentat opes sapientia, quas cuicumque fecit supervacuas, dedit. Haec ad alios pertinent; tu locupletibus propior es. Saeculum muta, nimis habes. Idem est autem omni saeculo, quod sat est.

2.17.11Seni kötü alıştırmamış olsaydım mektubu burada kapatabilirdim. Part krallarını kimse armağansız selamlayamaz; sana da karşılıksız veda etmek olmaz. Ne yapalım? Epikuros'tan ödünç alayım: "Zenginlik edinmek pek çokları için mutsuzluklarının sonu değil, biçim değiştirmesi oldu."

2.17.11

Poteram hoc loco epistulam claudere, nisi te male instituissem. Reges Parthorum non potest quisquam salutare sine munere; tibi valedicere non licet gratis. Quid istic? Ab Epicuro mutuum sumam: Multis parasse divitias non finis miseriarum fuit, sed mutatio.

2.17.12Buna şaşmıyorum da. Çünkü kusur şeylerde değil, ruhun kendisindedir. Yoksulluğu bize ağır kılan şey, zenginliği de ağır kıldı. Hastayı tahta bir yatağa mı yoksa altın bir yatağa mı yatırdığın nasıl hiç fark etmezse (onu nereye taşırsan taşı, hastalığını da yanında taşıyacaktır), hasta bir ruhun zenginliğe mi yoksulluğa mı konduğu da öyle hiç fark etmez. Kötülüğü onu izler. Hoşça kal.

2.17.12

Nec hoc miror. Non est enim in rebus vitium, sed in ipso animo. Illud, quod paupertatem nobis gravem fecerat, et divitias graves fecit. Quemadmodum nihil refert, utrum aegrum in ligneo lecto an in aureo conloces,—quocumque illum transtuleris, morbum secum suum transferet,—sic nihil refert, utrum aeger animus in divitiis an in paupertate ponatur. Malum illum suum sequitur. Vale.

2.18.118. Mektup

Aralık ayındayız; şehir şimdi en çok terlediği günlerde. Kamusal sefahate izin verilmiş. Her yer büyük bir hazırlığın gürültüsüyle çınlıyor; sanki Saturnalia ile iş günleri arasında bir fark varmış gibi. Oysa öyle hiçbir fark yok ki bir zamanlar Aralık'ın bir ay olduğunu, şimdi ise bütün bir yıl olduğunu söyleyen kişi bence yanılmamıştı.

2.18.1

December est mensis; cum maxime civitas sudat. Ius luxuriae publicae datum est. Ingenti apparatu sonant omnia, tamquam quicquam inter Saturnalia intersit et dies rerum agendarum. Adeo nihil interest, ut non videatur mihi errasse, qui dixit olim mensem Decembrem fuisse, nunc annum.

2.18.2Seni burada bulsaydım ne yapılması gerektiğini düşündüğünü seninle seve seve tartışırdım: gündelik alışkanlıklarımızdan hiçbir şeyi değiştirmemeli mi, yoksa halkın âdetlerine aykırı düşüyor görünmemek için daha neşeli sofralara oturup togayı mı çıkarmalı? Çünkü eskiden yalnız kargaşa ve şehrin kara günlerinde yapılan şeyi, kıyafet değiştirmeyi, biz şimdi haz ve bayram günleri için yapıyoruz.

2.18.2

Si te hic haberem, libenter tecum conferrem, quid existimares esse faciendum: utrum nihil ex cotidiana consuetudine movendum an, ne dissidere videremur cum publicis moribus, et hilarius cenandum et exuendam togam. Nam quod fieri nisi in tumultu et tristi tempore civitatis non solebat, voluptatis causa ac festorum dierum vestem mutavimus.

2.18.3Seni iyi tanıyorsam, hakem rolünü üstlenince ne her bakımdan bayram külahı giymiş kalabalığa benzememizi isterdin ne de her bakımdan ondan farklı olmamızı. Ama belki de ruha asıl bu günlerde buyurmak gerekir ki bütün kalabalık hazların önüne yığılıp kaldığında o tek başına onlardan uzak dursun. Çünkü ruh, kendisini okşayan ve sefahate çeken şeylere ne kendiliğinden gidiyor ne de kapılıp sürükleniyorsa, sağlamlığının en kesin kanıtını elde eder.

2.18.3

Si te bene novi, arbitri partibus functus nec per omnia nos similes esse pilleatae turbae voluisses nec per omnia dissimiles; nisi forte his maxime diebus animo imperandum est, ut tunc voluptatibus solus abstineat, cum in illas omnis turba procubuit; certissimum enim argumentum firmitatis suae capit, si ad blanda et in luxuriam trahentia nec it nec abducitur.

2.18.4Sarhoş ve kusan bir halkın içinde ayık ve sade kalmak çok daha büyük cesaret ister; şu ise daha ölçülüdür: kendini ayırmamak, göze batmamak, ama herkese de karışmamak; aynı şeyleri yapmak, ama aynı biçimde değil. Çünkü bir bayram günü sefahatsiz de geçirilebilir.

2.18.4

Hoc multo fortius est, ebrio ac vomitante populo siccum ac sobrium esse, illud temperatius, non excerpere se nec insigniri nec misceri omnibus et eadem, sed non eodem modo, facere. Licet enim sine luxuria agere festum diem.

2.18.5Bununla birlikte ruhunun sağlamlığını sınamak o kadar hoşuma gidiyor ki büyük insanların öğüdüne uyarak sana da şunu öğütleyeceğim: arada birkaç gün ayır; o günlerde en az ve en ucuz yiyecekle, kaba ve sert bir giysiyle yetinip kendine şöyle de: "Korkulan şey bu muydu?"

2.18.5

Ceterum adeo mihi placet temptare animi tui firmitatem, ut ex praecepto magnorum virorum tibi quoque praecipiam: interponas aliquot dies, quibus contentus minimo ac vilissimo cibo, dura atque horrida veste dicas tibi: Hoc est quod timebatur?

2.18.6Ruh güven içindeyken zorluklara hazırlansın, iyilikler arasındayken talihin haksızlıklarına karşı güçlensin. Asker barışın ortasında manevra yapar, hiçbir düşman yokken siper kazar, gerektiğinde yetebilmek için gereksiz bir emekle kendini yorar. İş başında telaşa kapılmasını istemediğin kişiyi işten önce çalıştır. Her ay yoksulluğu taklit edip neredeyse sefalete yaklaşanlar bu yolu izlemişlerdir: sık sık öğrendikleri şeyden hiçbir zaman dehşete düşmemek için.

2.18.6

In ipsa securitate animus ad difficilia se praeparet et contra iniurias fortunae inter beneficia firmetur. Miles in media pace decurrit, sine ullo hoste vallum iacit et supervacuo labore lassatur, ut sufficere necessario possit. Quem in ipsa re trepidare nolueris, ante rem exerceas. Hoc secuti sunt, qui omnibus mensibus paupertatem imitati prope ad inopiam accesserunt, ne umquam expavescerent quod saepe didicissent.

2.18.7Şimdi Timon sofralarını, zenginlerin evlerindeki "yoksul odalarını" ve sefahatin zenginlikten bıkıp oynadığı başka şeyleri kastettiğimi sanma; o derme çatma yatak gerçek olsun, kaba yün pelerin de, sert ve kirli ekmek de. Buna üç dört gün, bazen daha da fazla gün katlan ki bir oyun değil, bir sınama olsun. O zaman, inan bana, Lucilius, iki kuruşla doyunca sevinçten sıçrayacak ve kaygısızlık için talihe ihtiyaç olmadığını anlayacaksın; çünkü zorunluluğa yetecek olanı talih öfkeliyken bile verir.

2.18.7

Non est nunc quod existimes me dicere Timoneas cenas et pauperum cellas, et quicquid aliud est, per quod luxuria divitiarum taedio ludit; grabatus ille verus sit et sagum et panis durus ac sordidus. Hoc triduo et quatriduo fer, interdum pluribus diebus, ut non lusus sit, sed experimentum; tunc, mihi crede, Lucili, exultabis dipondio satur et intelleges ad securitatem non opus esse fortuna; hoc enim, quod necessitati sat est, dat et irata.

2.18.8Yine de büyük bir iş yaptığını sanman için bir sebep yok. Çünkü binlerce kölenin, binlerce yoksulun yaptığını yapacaksın. Kendinle ancak şu bakımdan övünebilirsin: bunu zorla yapmayacaksın; buna her zaman katlanmak sana bir kez denemek kadar kolay gelecek. Talim kazığına karşı çalışalım. Talih bizi hazırlıksız yakalamasın diye yoksulluk bize tanıdık bir şey olsun. Yoksul olmanın ne kadar ağır olmadığını bilirsek daha kaygısızca zengin oluruz.

2.18.8

Non est tamen quare tu multum tibi facere videaris. Facies enim, quod multa milia servorum, multa milia pauperum faciunt; illo nomine te suspice, quod facies non coactus, quod tam facile erit tibi illud pati semper quam aliquando experiri. Exerceamur ad palum. Et ne inparatos fortuna deprehendat, fiat nobis paupertas familiaris. Securius divites erimus, si scierimus, quam non sit grave pauperes esse.

2.18.9Hazzın o öğretmeni Epikuros'un açlığını kıt kanaat giderdiği belli günleri vardı: dolu ve tam bir hazdan bir şey eksik olup olmadığını, ya da ne kadar eksik olduğunu ve bunun büyük bir emekle karşılanmaya değip değmediğini görmek isterdi. Bunu Kharinos'un arkhonluğu yılında Polyainos'a yazdığı mektuplarda açıkça söyler. Hatta kendisinin tam bir as harcamadan beslendiğiyle, henüz o kadar ilerlememiş olan Metrodoros'un ise ancak tam bir asla beslendiğiyle övünür.

2.18.9

Certos habebat dies ille magister voluptatis Epicurus, quibus maligne famem extingueret, visurus, an aliquid deesset ex plena et consummata voluptate, vel quantum deesset et an dignum quod quis magno labore pensaret. Hoc certe in his epistulis ait, quas scripsit Charino magistratu ad Polyaenum. Et quidem gloriatur non toto asse se pasci, Metrodorum, qui nondum tantum profecerit, toto.

2.18.10Böyle bir beslenmede tokluk olduğunu mu sanıyorsun? Haz da var. Ama o hafif, kaçak ve sürekli tazelenmesi gereken haz değil, sağlam ve kesin bir haz. Çünkü su, arpa lapası ya da bir parça arpa ekmeği hoş şeyler değildir; ama bunlardan bile haz alabilmek ve talihin hiçbir haksızlığının elinden alamayacağı bir noktaya inmiş olmak en büyük hazdır.

2.18.10

In hoc tu victu saturitatem putas esse? Et voluptas est. Voluptas autem non illa levis et fugax et subinde reficienda, sed stabilis et certa. Non enim iucunda res est aqua et polenta aut frustum hordeacei panis, sed summa voluptas est posse capere etiam ex his voluptatem et ad id se deduxisse, quod eripere nulla fortunae iniquitas possit.

2.18.11Zindanın yiyecekleri daha boldur; idam edilmek üzere ayrılanları, onları öldürecek olan bu kadar kıt beslemez. Ölüme mahkûm edilmişlerin bile korkmasına gerek olmayan bir duruma kendi isteğiyle inmek ne büyük bir ruh yüceliğidir! Talihin oklarını önceden karşılamak budur.

2.18.11

Liberaliora alimenta sunt carceris, sepositos ad capitale supplicium non tam anguste, qui occisurus est, pascit Quanta est animi magnitudo ad id sua sponte descendere, quod ne ad extrema quidem decretis timendum sit! Hoc est praeoccupare tela fortunae.

2.18.12Öyleyse, Lucilius'um, sen de bunların âdetini izlemeye başla; kendi işlerinden çekilip en azla dostluk kuracağın birkaç gün ayır; yoksullukla alışverişe başla.

Ey konuk, servetleri küçümsemeye cesaret et, kendini de Tanrıya layık kıl.

2.18.12

Incipe ergo, mi Lucili, sequi horum consuetudinem et aliquos dies destina, quibus secedas a tuis rebus minimoque te facias familiarem; incipe cum paupertate habere commercium. Aude, hospes, contemnere opes et te quoque dignum Finge deo.

2.18.13Servetleri küçümsemiş olandan başka kimse tanrıya layık değildir. Onlara sahip olmanı yasaklamıyorum; ama onlara korkusuzca sahip olmanı sağlamak istiyorum. Bunu ancak tek bir yolla elde edebilirsin: onlar olmadan da mutlu yaşayacağına kendini inandırırsan, onlara hep gidecekmiş gibi bakarsan.

2.18.13

Nemo alius est deo dignus quam qui opes contempsit. Quarum possessionem tibi non interdico, sed efficere volo, ut illas intrepide possideas; quod uno consequeris modo, si te etiam sine illis beate victurum persuaseris tibi, si illas tamquam exituras semper aspexeris.

2.18.14Ama artık mektubu katlamaya başlayalım. "Önce borcunu öde" diyorsun. Seni Epikuros'a havale edeceğim; ödemeyi o yapacak: "Ölçüsüz öfke deliliği doğurur." Bunun ne kadar doğru olduğunu, hem bir kölen hem bir düşmanın olduğunda mutlaka anlayacaksın.

2.18.14

Sed iam incipiamus epistulam conplicare. Prius, inquis, redde quod debes. Delegabo te ad Epicurum; ab illo fiet numeratio: Inmodica ira gignit insaniam. Hoc quam verum sit, necesse est scias, cum habueris et servum et inimicum.

2.18.15Bu tutku herkese karşı alevlenir; sevgiden de doğar, nefretten de; ciddi işlerin arasında da, oyun ve şakaların arasında da. Ne kadar büyük bir sebepten doğduğu değil, nasıl bir ruha düştüğü önemlidir. Ateşte de önemli olan ne kadar büyük olduğu değil, nereye düştüğüdür. Çünkü sağlam şeyler en büyük ateşi bile tutmaz; kuru ve kolay tutuşan şeyler ise bir kıvılcımı bile yangına dönüşene dek besler. Öyledir, Lucilius'um: büyük öfkenin sonu çılgınlıktır; bu yüzden öfkeden yalnız ölçülü olmak için değil, akıl sağlığını korumak için de kaçınmalı. Hoşça kal.

2.18.15

In omnes personas hic exardescit affectus; tam ex amore nascitur quam ex odio, non minus inter seria quam inter lusus et iocos. Nec interest, ex quam magna causa nascatur, sed in qualem perveniat animum. Sic ignis non refert quam magnus, sed quo incidat. Nam etiam maximum solida non receperunt; rursus arida et corripi facilia scintillam quoque fovent usque in incendium. Ita est, mi Lucili, ingentis irae exitus furor est, et ideo ira vitanda est non moderationis causa, sed sanitatis. Vale.

2.19.119. Mektup

Mektuplarını her aldığımda sevinçten uçuyorum. Çünkü beni iyi umutlarla dolduruyorlar; artık senin adına söz vermekle kalmıyor, kefil oluyorlar. Böyle yap, yalvarıp yakarıyorum. Bir dostumdan, onun kendisi için isteyeceğim şeyden daha iyi ne isteyebilirim? Elinden gelirse kendini bu meşgalelerden sıyır; gelmezse kopar al. Yeterince çok zaman saçıp savurduk; yaşlılığımızda eşyalarımızı toplamaya başlayalım.

2.19.1

Exulto, quotiens epistulas tuas accipio. Inplent enim me bona spe et iam non promittunt de te, sed spondent. Ita fac, oro atque obsecro. Quid enim habeo melius, quod amicum rogem, quam quod pro ipso rogaturus sum? Si potes, subduc te istis occupationibus; si minus, eripe. Satis multum temporis sparsimus; incipiamus vasa in senectute colligere.

2.19.2Bunda kıskanılacak bir şey var mı? Açık denizde yaşadık, limanda ölelim. Sana inzivandan bir ün aramanı da öğütlemem; inzivanı ne göstermeli ne de gizlemelisin. Çünkü insan soyunun çılgınlığını mahkûm edip seni bir köşeye saklanmaya ve unutulmaya itecek kadar ileri gitmem. Şunu yap: inzivan göze batmasın, ama görünsün.

2.19.2

Numquid invidiosum est? In freto viximus, moriamur in portu. Neque ego suaserim tibi nomen ex otio petere, quod nec iactare debes nec abscondere. Numquam enim usque eo te abigam generis humani furore damnato, ut latebram tibi aliquam parari et oblivionem velim; id age, ut otium tuum non emineat, sed appareat.

2.19.3Sonra, hayatlarının başında olup henüz bir yola girmemiş olanlar, ömürlerini karanlıkta geçirmek isteyip istemediklerine bakarlar; senin ise seçme özgürlüğün yok. Yeteneğinin canlılığı, yazılarının zarafeti, ünlü ve soylu dostlukların seni ortaya çıkardı. Artık şöhret seni sardı. En uzak köşelere dalıp en derine gizlensen de geçmişin seni ele verecek.

2.19.3

Deinde videbunt de isto, quibus integra sunt et prima consilia, an velint vitam per obscurum transmittere; tibi liberum non est. In medium te protulit ingenii vigor, scriptorum elegantia, clarae et nobiles amicitiae. Iam notitia te invasit. Ut in extrema mergaris ac penitus recondaris, tamen priora monstrabunt.

2.19.4Karanlığa sahip olamazsın; nereye kaçarsan kaç, eski ışığından çok şey seni izleyecek.

Dinginliğini kimsenin nefretini çekmeden, içinde bir özlem ya da vicdan azabı duymadan elde edebilirsin. Çünkü istemeden bıraktığını düşünebileceğin neyi bırakacaksın? Himayendekileri mi? Onlardan hiçbiri seni değil, senden bir şeyi izliyor. Bir zamanlar dostluk aranırdı, şimdi ganimet aranıyor. Yalnız kalan ihtiyarlar vasiyetnamelerini değiştirecek, sabah selamına gelen başka bir kapıya gidecek. Büyük bir şey ucuza mal olmaz; kendini mi yoksa malından bir şeyi mi bırakmayı tercih edeceğini tart.

2.19.4

Tenebras habere non potes; sequetur, quocumque fugeris, multum pristinae lucis. Quietem potes vindicare sine ullius odio, sine desiderio aut morsu animi tui. Quid enim relinques, quod invitus relictum a te possis cogitare? Clientes? Quorum nemo te ipsum sequitur, sed aliquid ex te. Amicitia olim petebatur, nunc praeda; mutabunt testamenta destituti senes, migrabit ad aliud limen salutator. Non potest parvo res magna constare; aestima, utrum te relinquere an aliquid ex tuis malis.

2.19.5Keşke doğduğun konumun sınırları içinde yaşlanmak sana nasip olsaydı da talih seni yükseklere fırlatmasaydı! Hızlı bir başarı, bir eyalet, bir vekillik ve bunların vaat ettiği her şey seni sağlıklı bir hayatın görüş alanından çok uzaklara taşıdı. Sonra seni daha büyük görevler karşılayacak, birinin ardından bir başkası.

2.19.5

Utinam quidem tibi senescere contigisset intra natalium tuorum modum, nec te in altum fortuna misisset! Tulit te longe a conspectu vitae salubris rapida felicitas, provincia et procuratio, et quicquid ab istis promittitur; maiora deinde officia te excipient et ex aliis alia.

2.19.6Bunun sonu ne olacak? İsteyecek bir şeyin kalmayana dek mi bekliyorsun? O zaman hiç gelmeyecek. Kaderin örüldüğü sebepler zinciri nasılsa, arzuların zinciri de öyledir: biri ötekinin bittiği yerde doğar. Mutsuzluklarına ve köleliğine kendiliğinden hiç son vermeyecek bir hayata daldırıldın. Boyunduruktan aşınmış boynunu çek kurtar; onu bir kez kestirmek, hep ezdirmekten iyidir.

2.19.6

Quis exitus erit? Quid expectas, donec desinas habere, quod cupias? Numquam erit id tempus. Qualem dicimus seriem esse causarum, ex quibus nectitur fatum, talem esse cupiditatum; altera ex fine alterius nascitur. In eam demissus es vitam, quae numquam tibi terminum miseriarum ac servitutis ipsa factura sit. Subduc cervicem iugo tritam; semel illam incidi quam semper premi satius est.

2.19.7Özel hayata çekilirsen her şey daha küçük olacak, ama seni bolca dolduracak; oysa şimdi her yandan yığılan bunca şey doyurmuyor. Yoksulluk içinde tokluğu mu, bolluk içinde açlığı mı tercih edersin? Başarı hem açgözlüdür hem de başkalarının açgözlülüğüne açıktır. Sana hiçbir şey yetmedikçe sen de başkalarına yetmeyeceksin.

2.19.7

Si te ad privata rettuleris, minora erunt omnia, sed affatim implebunt; at nunc plurima et undique ingesta non satiant. Utrum autem mavis ex inopia saturitatem an in copia famem? et avida felicitas est et alienae aviditati exposita. Quamdiu tibi satis nihil fuerit, ipse aliis non eris.

2.19.8"Nasıl çıkacağım?" diyorsun. Nasıl olursa. Para için ne çok şeye gözü kapalı, makam için ne çok şeye zahmetle giriştiğini düşün; inziva için de bir şeyi göze almalı. Yoksa vekilliklerin, sonra da şehirdeki görevlerin kaygıları içinde, hiçbir ölçülülüğün, hayattaki hiçbir sükûnetin kaçmaya imkân vermediği, hep yeni dalgalarla dolu bir kargaşa içinde yaşlanacaksın. Çünkü senin dinlenmek isteyip istemediğinin ne önemi var? Talihin istemiyor. Ya ona şimdi de büyümesine izin verirsen? Başarılarına ne eklenirse korkularına da o eklenecek.

2.19.8

Quomodo, inquis, exibo? Utcumque. Cogita, quam multa temere pro pecunia, quam multa laboriose pro honore temptaveris; aliquid et pro otio audendum est, aut in ista sollicitudine procurationum et deinde urbanorum officiorum senescendum in tumultu ac semper novis fluctibus, quos effugere nulla modestia, nulla vitae quiete contigit. Quid enim ad rem pertinet, an tu quiescere velis? Fortuna tua non vult. Quid si illi etiam nunc permiseris crescere? Quantum ad successus accesserit, accedet ad metus.

2.19.9Burada sana, en yüksek mevkideyken doğruyu söylemiş olan Maecenas'ın bir sözünü aktarmak istiyorum: "Yüksekliğin kendisi zirveleri yıldırımlar." Hangi kitabında söylediğini soruyorsan: Prometheus adlı kitabında. Demek istediği şuydu: zirveleri yıldırım çarpar. Peki hiçbir güç, sana bu kadar sarhoş bir dil verecek kadar değerli midir? O adam yetenekliydi; başarı onu gevşetmeseydi, hatta iğdiş etmeseydi Roma belagatine büyük bir örnek olacaktı. Yelkenlerini şimdiden toplamazsan, onun geç kalarak istediği gibi kıyıya yakın seyretmezsen, seni de bu son bekliyor.

2.19.9

Volo tibi hoc loco referre dictum Maecenatis vera in ipso culmine elocuti: Ipsa enim altitudo attonat summa. Si quaeris, in quo libro dixerit; in eo, qui Prometheus inscribitur. Hoc voluit dicere, attonita habet summa. Est ergo tanti ulla potentia, ut sit tibi tam ebrius sermo? Ingeniosus ille vir fuit, magnum exemplum Romanae eloquentiae daturus, nisi illum enervasset felicitas, immo castrasset. Hic te exitus manet, nisi iam contrahes vela, nisi, quod ille sero voluit, terram leges.

2.19.10Seninle hesabımı Maecenas'ın bu sözüyle kapatabilirdim. Ama seni tanıyorsam itiraz edeceksin ve alacağını böyle kaba ve kalp bir parayla almak istemeyeceksin. İş bu durumda olunca Epikuros'tan borç almak gerekiyor: "Ne yiyip içeceğine bakmadan önce kiminle yiyip içeceğine bakmalısın. Çünkü dostsuz karın doyurmak aslanın ve kurdun hayatıdır."

2.19.10

Poteram tecum hac Maecenatis sententia parem facere rationem. Sed movebis mihi controversiam, si novi te, nec voles quod debeo in aspero et inprobo accipere. Ut se res habet, ab Epicuro versura facienda est. Ante, inquit, circumspiciendum est, cum quibus edas et bibas, quam quid edas e bibas. Nam sine amico visceratio leonis ac lupi vita est.

2.19.11Bu, çekilmedikçe sana nasip olmaz; yoksa sabah selamına gelenler kalabalığından adları hatırlatan kölenin ayıkladığı konukların olur. Dostu avluda arayıp sofrada sınayan yanılır. İşlere boğulmuş ve malları tarafından kuşatılmış bir adamın en büyük kötülüğü, kendisinin dostu olmadığı kişileri kendi dostu sanması, iyiliklerinin dost kazanmakta etkili olduğunu düşünmesidir; oysa bazıları ne kadar çok borçluysa o kadar çok nefret eder. Küçük bir borç insanı borçlu, büyüğü düşman yapar.

2.19.11

Hoc non continget tibi, nisi secesseris; alioqui habebis convivas, quos ex turba salutantium nomenclator digesserit. Errat autem, qui amicum in atrio quaerit, in convivio probat. Nullum habet maius malum occupatus homo et bonis suis obsessus, quam quod amicos sibi putat, quibus ipse non est, quod beneficia sua efficacia iudicat ad conciliandos amicos, cum quidam, quo plus debent, magis oderint. Leve aes alienum debitorem facit, grave inimicum.

2.19.12Peki ne olacak? İyilikler dostluk kazandırmaz mı? Kazandırır; eğer onları alacak kişileri seçmek mümkün olmuşsa, saçılıp savrulmamış da yerine konmuşlarsa.

Öyleyse sen kendi zihninin sahibi olmaya başlarken, şimdilik bilgelerin şu öğüdüne uy: neyin alındığından çok kimin aldığının önemli olduğunu düşün. Hoşça kal.

2.19.12

Quid ergo? Beneficia non parant amicitias? Parant, si accepturos licuit eligere, si conlocata, non sparsa sunt. Itaque dum incipis esse mentis tuae, interim hoc consilio sapientium utere, ut magis ad rem existimes pertinere, quis, quam quid acceperit. Vale.

2.20.120. Mektup

Sağlıklıysan ve bir gün kendine ait olmaya kendini layık görüyorsan sevinirim. Çünkü seni, çıkış umudu olmadan çalkalandığın o yerden çekip çıkarırsam bu benim şanım olacak. Ama Lucilius'um, senden şunu rica ediyor ve seni buna yüreklendiriyorum: felsefeyi yüreğinin en derinine indir; ilerlemenin kanıtını sözle ya da yazıyla değil, ruhunun sağlamlığıyla, arzularının azalmasıyla ara: sözlerini işlerinle kanıtla.

2.20.1

Si vales et te dignum putas, qui aliquando fias tuus, gaudeo. Mea enim gloria erit, si te istinc, ubi sine spe exeundi fluctuaris, extraxero. Illud autem te, mi Lucili, rogo atque hortor, ut philosophiam in praecordia ima demittas et experimentum profectus tui capias non oratione nec scripto, sed animi firmitate, cupiditatum deminutione; verba rebus proba.

2.20.2Hitabet gösterisi yapıp dinleyici kalabalığının alkışını kollayanların amacı başkadır; gençlerin ve boş vakti olanların kulaklarını çeşitli ya da akıcı tartışmalarla oyalayanların amacı başka. Felsefe söylemeyi değil, yapmayı öğretir; herkesin kendi kanununa göre yaşamasını, hayatının sözüne aykırı düşmemesini, hayatın da kendi içinde bütün eylemlerinde aykırılığa düşmeden tek bir renkte olmasını ister. Bilgeliğin en büyük vazifesi de en büyük belirtisi de şudur: işler sözlerle uyuşsun, insan her yerde kendine eşit ve hep aynı kalsın.

Bunu kim başaracak? Az kişi, ama yine de bazıları. Çünkü bu zordur. Bilgenin hep aynı adımla yürüyeceğini söylemiyorum, ama hep aynı yoldan yürüyecektir.

2.20.2

Aliud propositum est declamantibus et adsensionem coronae captantibus, aliud his, qui iuvenum et otiosorum aures disputatione varia aut volubili detinent; facere docet philosophia, non dicere, et hoc exigit, ut ad legem suam quisque vivat, ne orationi vita dissentiat, ut ipsa intra se vita unius sit omnium actionum sine dissensione coloris. Maximum hoc est et officium sapientiae et indicium, ut verbis opera concordent, ut ipse ubique par sibi idemque sit. Quis hoc praestabit? Pauci, aliqui tamen. Est enim difficile hoc; nec hoc dico, sapientem uno semper iturum gradu, sed una via.

2.20.3Öyleyse kendini gözle: giysin ile evin birbirine aykırı mı, kendine karşı cömert, yakınlarına karşı cimri misin, sofran tutumlu, binaların gösterişli mi? Göre yaşayacağın tek bir ölçüyü bir kez tut ve bütün hayatını ona göre düzle. Bazıları evde kendilerini daraltır, dışarıda genişletip yayarlar; bu farklılık bir kusurdur, sallanan ve henüz kendi istikametini bulamamış bir ruhun belirtisidir.

2.20.3

Observa te itaque, numquid vestis tua domusque dissentiant, numquid in te liberalis sis, in tuos sordidus, numquid cenes frugaliter, aedifices luxuriose. Unam semel ad quam vivas regulam prende et ad hanc omnem vitam tuam exaequa. Quidam se domi contrahunt, dilatant foris et extendunt; vitium est haec diversitas et signum vacillantis animi ac nondum habentis tenorem suum.

2.20.4Şimdi bu tutarsızlığın, işlerle kararlar arasındaki bu uyumsuzluğun nereden geldiğini de söyleyeyim: kimse ne istediğini kendine açıkça koymaz; koysa da ona sebat etmez, başka şeye atlar; üstelik yalnız değiştirmekle kalmaz, geri döner ve terk edip mahkûm ettiği şeylere yeniden yuvarlanır.

2.20.4

Etiamnunc dicam, unde sit ista inconstantia et dissimilitudo rerum consiliorumque: nemo proponit sibi, quid velit, nec si proposuit, perseverat in eo, sed transilit; nec tantum mutat, sed redit et in ea, quae deseruit ac damnavit, revolvitur.

2.20.5Bu yüzden bilgeliğin eski tariflerini bırakıp insan hayatının bütün ölçüsünü kucaklayarak şununla yetinebilirim: Bilgelik nedir? Hep aynı şeyi istemek ve hep aynı şeyi istememek. İstediğin şeyin doğru olması gerektiğine dair o küçük kaydı eklemene de gerek yok; çünkü doğru olandan başka hiçbir şey bir kimsenin hep hoşuna gidemez.

2.20.5

Itaque ut relinquam definitiones sapientiae veteres et totum conplectar humanae vitae modum, hoc possum contentus esse: Quid est sapientia? Semper idem velle atque idem nolle. Licet illam exceptiunculam non adicias, ut rectum sit, quod velis; non potest enim cuiquam idem semper placere nisi rectum.

2.20.6Demek ki insanlar ne istediklerini, istedikleri o andan başka bir zamanda bilmezler; kimse neyi isteyip neyi istemeyeceğine bütünüyle karar vermiş değildir. Yargı her gün değişir, tam tersine döner; çoğu insanın hayatı bir oyun gibi geçer. Öyleyse başladığın işi sıkı tut; belki ya zirveye ya da henüz zirve olmadığını bir tek senin anlayacağın bir noktaya ulaşırsın.

2.20.6

Nesciunt ergo homines, quid velint, nisi illo momento, quo volunt; in totum nulli velle aut nolle decretum est. Variatur cotidie iudicium et in contrarium vertitur ac plerisque agitur vita per lusum. Preme ergo quod coepisti, et fortasse perduceris aut ad summum aut eo, quod summum nondum esse solus intellegas.

2.20.7"Ev geçimi olmazsa bu ev halkı kalabalığına ne olacak?" diyorsun. O kalabalık senin beslemeni bırakınca kendi kendini besleyecek; ya da cömertliğin sayesinde bilemediğin şeyi yoksulluğun sayesinde bileceksin. Yoksulluk gerçek ve sağlam dostları tutacak; seni değil, başka bir şeyi izleyen herkes çekip gidecek. Kimin seni sevdiğini göstereceği için bile olsa yoksulluk sevilmeye değmez mi? Ah, kimsenin seni onurlandırmak için yalan söylemeyeceği o gün ne zaman gelecek!

2.20.7

Quid fiet, inquis, huic turbae familiarium sine re familiari? Turba ista cum a te pasci desierit, ipsa se pascet, aut quod tu beneficio tuo non potes scire, paupertatis scies. Illa veros certosque amicos retinebit; discedet quisquis non te, sed aliud sequebatur. Non est autem vel ob hoc unum amanda paupertas, quod a quibus ameris ostendet? O quando ille veniet dies, quo nemo in honorem tuum mentiatur!

2.20.8Öyleyse düşüncelerin buraya yönelsin; öteki bütün dilekleri tanrıya bırakarak buna özen göster, bunu dile: kendinle ve senden doğan iyi şeylerle yetinmeyi. Hangi mutluluk daha yakın olabilir? Kendini, düşemeyeceğin küçük şeylere indir; bunu daha gönüllü yapabilmen için de bu mektubun vergisi, hemen ödeyeceğim vergi, işe yarayacak.

2.20.8

Huc ergo cogitationes tuae tendant, hoc cura, hoc opta, omnia alia vota deo remissurus, ut contentus sis temet ipso et ex te nascentibus bonis. Quae potest esse felicitas propior? Redige te ad parva, ex quibus cadere non possis, idque ut libentius facias, ad hoc pertinebit tributum huius epistulae, quod statim conferam.

2.20.9Kıskansan da Epikuros şimdi de benim yerime seve seve ödüyor: "İnan bana, sözlerin derme çatma bir yatakta ve paçavralar içindeyken daha görkemli görünecek. Çünkü o zaman bunlar yalnız söylenmekle kalmayacak, kanıtlanacak da." Ben kendi payıma, bizim Demetrios'un söylediklerini, onu çıplak, samandan bile yoksun bir yerde yatarken gördükten sonra başka türlü dinliyorum: o gerçeğin öğretmeni değil, tanığıdır.

2.20.9

Invideas licet, etiam nunc libenter pro me dependet Epicurus. Magnificentior, mihi crede, sermo tuus in grabato videbitur et in panno. Non enim dicentur tantum illa, sed probabuntur. Ego certe aliter audio, quae dicit Demetrius noster, cum illum vidi nudum, quanto minus quam stramentis, incubantem; non praeceptor veri, sed testis est.

2.20.10Peki ne olacak? Kucağında duran zenginliği küçümsemek mümkün değil mi? Neden olmasın? Zenginlik çevresini sardığında, onun kendisine gelmesine uzun uzun şaştıktan sonra ona gülen, onun kendisine ait olduğunu hissetmekten çok başkalarından duyan kişi büyük bir ruh taşır. Zenginlikle aynı çatı altında yaşayıp bozulmamak büyük bir şeydir; zenginlik içinde yoksul olan büyük insandır.

2.20.10

Quid ergo? Non licet divitias in sinu positas contemnere? Quidni liceat? Et ille ingentis animi est, qui illas circumfusas sibi, multum diuque miratus, quod ad se venerint, ridet suasque audit magis esse quam sentit. Multum est non corrumpi divitiarum contubernio; magnus ille, qui in divitiis pauper est.

2.20.11"Bu adam yoksulluğa düşerse ona nasıl katlanacak, bilmiyorum" diyorsun. Ey Epikuros, ben de senin bu yoksulunun zenginliğe düşerse onu küçümseyip küçümsemeyeceğini bilmiyorum. Bu yüzden ikisinde de zihni tartmalı; birinin yoksulluğa gönül rızasıyla katlanıp katlanmadığına, ötekinin zenginliğe yüz verip vermediğine bakmalı. Yoksa birinin bunlara zorunluluktan değil tercih ederek katlandığı ortaya çıkmadıkça, derme çatma yatak ve paçavra iyi bir niyetin zayıf bir kanıtıdır.

2.20.11

Nescio, inquis, quomodo paupertatem iste laturus sit, si in illam inciderit. Nec ego, Epicure, an tuus iste pauper contempturus sit divitias, si in illas inciderit; itaque in utroque mens aestimanda est inspiciendumque, an ille paupertati indulgeat, an hic divitiis non indulgeat. Alioquin leve argumentum est bonae voluntatis grabatus aut pannus, nisi apparuit aliquem illa non necessitate pati, sed malle.

2.20.12Bununla birlikte bunlara daha iyi şeylermiş gibi koşmamak, ama kolay şeylere hazırlanır gibi hazırlanmak büyük bir yaradılışın işidir. Hem Lucilius, bunlar kolaydır; uzun zaman önceden üzerinde düşünerek yaklaşırsan hoş da olurlar. Çünkü içlerinde, o olmadan hiçbir şeyin hoş olmadığı şey vardır: kaygısızlık.

2.20.12

Ceterum magnae indolis est ad ista non properare tamquam meliora, sed praeparari tamquam ad facilia. Et sunt, Lucili, facilia; cum vero multo ante meditatus accesseris, iucunda quoque; inest enim illis, sine qua nihil est iucundum, securitas.

2.20.13Bu yüzden, büyük insanların sık sık yaptığını sana yazdığım şeyi gerekli görüyorum: araya birkaç gün koymak, o günlerde hayalî bir yoksullukla kendimizi gerçeğine alıştırmak. Bunu yapmak daha da gereklidir, çünkü zevklere iyice batmışız ve her şeyi sert ve zor buluyoruz. Daha çok ruhu uykudan uyandırmalı, dürtmeli ve tabiatın bize pek az şey ayırdığını hatırlatmalı. Kimse zengin doğmaz. Dünyaya gelen herkes sütle ve bir bez parçasıyla yetinmeye mahkûmdur; bu başlangıçlardan gelen bizleri şimdi krallıklar bile almıyor. Hoşça kal.

2.20.13

Necessarium ergo iudico, id quod tibi scripsi magnos viros saepe fecisse: aliquos dies interponere, quibus nos imaginaria paupertate exerceamus ad veram. Quod eo magis faciendum est, quod deliciis permaduimus et omnia dura ac difficilia iudicamus. Potius excitandus e somno et vellicandus est animus admonendusque naturam nobis minimum constituisse. Nemo nascitur dives. Quisquis exit in lucem, iussus est lacte et panno esse contentus; ab his initiis nos regna non capiunt. Vale.

2.21.121. Mektup

Bana yazdığın o kişilerle mi uğraşın olduğunu sanıyorsun? En büyük uğraşın kendinle: kendi kendinin başına dertsin. Ne istediğini bilmiyorsun; ahlâken güzel olanı izlediğinden çok onaylıyorsun; mutluluğun nerede olduğunu görüyorsun, ama ona ulaşmaya cesaret edemiyorsun. Seni neyin engellediğini sen kendin pek seçemediğin için ben söyleyeyim.

Bırakacağın şeylerin büyük olduğunu sanıyorsun; geçeceğin o kaygısızlığı kendine hedef koyduğunda, çekileceğin bu hayatın parıltısı, sanki pis ve karanlık bir yere düşecekmişsin gibi seni alıkoyuyor.

2.21.1

Cum istis tibi esse negotium iudicas, de quibus scripseras? Maximum negotium tecum habes; tu tibi molestus es. Quid velis nescis; melius probas honesta quam sequeris; vides, ubi sit posita felicitas, sed ad illam pervenire non audes. Quid sit autem, quod te inpediat, quia parum ipse dispicis, dicam. Magna esse haec existimas, quae relicturus es, et cum proposuisti tibi illam securitatem, ad quam transiturus es, retinet te huius vitae, a qua recessurus es, fulgor tamquam in sordida et obscura casurum.

2.21.2Yanılıyorsun, Lucilius: bu hayattan o hayata yükselinir. Parıltı ile ışık arasındaki fark ne ise (ışığın kendine ait kesin bir kaynağı vardır, parıltı ise başkasının ışığıyla parlar), bu hayatla o hayat arasındaki fark da odur. Bu hayat dışarıdan gelen bir parıltıyla aydınlanmıştır; önüne kim geçse hemen koyu bir gölge düşürür. O hayat ise kendi ışığıyla parlar.

Çalışmaların seni ünlü ve soylu kılacak.

2.21.2

Erras, Lucili; ex hac vita ad illam adscenditur. Quod interest inter splendorem et lucem, cum haec certam originem habeat ac suam ille niteat alieno, hoc inter hanc vitam et illam; haec fulgore extrinsecus veniente percussa est, crassam illi statim umbram faciet quisquis obstiterit; illa suo lumine inlustris est. Studia te tua clarum et nobilem efficient.

2.21.3Epikuros'un örneğini aktarayım. Sert bir iktidarın bakanı olup büyük işler çeviren Idomeneus'a yazıp onu gösterişli bir hayattan sadık ve sağlam bir şana çağırırken şöyle diyordu: "Şan sana dokunuyorsa, mektuplarım seni, peşinden koştuğun ve senin peşinden koşulmasına sebep olan bütün o şeylerden daha ünlü kılacak."

2.21.3

exemplum Epicuri referam. Cum Idomeneo scriberet et illum a vita speciosa ad fidelem stabilemque gloriam revocaret, rigidae tunc potentiae ministrum et magna tractantem: Si gloria, inquit, tangeris, notiorem te epistulae meae facient quam omnia ista, quae colis et propter quae coleris.

2.21.4Yalan mı söyledi? Epikuros onu mektuplarına kazımasaydı Idomeneus'u kim bilirdi? Bütün o büyükleri, satrapları, hatta Idomeneus'un unvanını aldığı kralın kendisini derin bir unutuluş gömdü. Cicero'nun mektupları Atticus'un adının yok olmasına izin vermiyor. Damadı Agrippa, torununun kocası Tiberius, torununun oğlu Drusus Caesar ona hiçbir fayda sağlamazdı; Cicero onu kendine bağlamasaydı bu kadar büyük adlar arasında adı anılmazdı.

2.21.4

Numquid ergo mentitus est? Quis Idomenea nosset, nisi Epicurus illum litteris suis incidisset? Omnes illos megistanas et satrapas et regem ipsum, ex quo Idomenei titulus petebatur, oblivio alta suppressit. Nomen Attici perire Ciceronis epistulae non sinunt. Nihil illi profuisset gener Agrippa et Tiberius progener et Drusus Caesar pronepos; inter tam magna nomina taceretur, nisi sibi Cicero illum adplicuisset.

2.21.5Üzerimize zamanın engin derinliği çökecek; birkaç dâhi başını çıkaracak ve bir gün aynı sessizliğe gidecek olsalar da unutuluşa direnecek, kendilerini uzun süre savunacaklar.

Epikuros'un dostuna vaat edebildiğini ben de sana vaat ediyorum, Lucilius. Gelecek kuşaklar arasında itibarım olacak; benimle birlikte yaşayacak adları yanımda çıkarabilirim. Bizim Vergilius iki kişiye ölümsüz bir anı vaat etti ve sözünü tutuyor:

Ne mutlu ikinize! Şiirlerimin bir gücü varsa, hiçbir gün sizi hatırlayan çağlardan silemeyecek, Aeneas'ın soyu Capitolium'un sarsılmaz kayasının yanında oturdukça ve Romalı baba hükümranlığı elinde tuttukça.

2.21.5

Profunda super nos altitudo temporis veniet, pauca ingenia caput exerent et in idem quandoque silentium abitura oblivioni resistent ac se diu vindicabunt. Quod Epicurus amico suo potuit promittere, hoc tibi promitto, Lucili. Habebo apud posteros gratiam, possum mecum duratura nomina educere. Vergilius noster duobus memoriam aeternam promisit et praestat: Fortunati ambo! Siquid mea carmina possunt. Nulla dies umquam memori vos eximet aevo, Dum domus Aeneae Capitoli immobile saxum Accolet imperiumque pater Romanus habebit.

2.21.6Talihin ortaya çıkardığı, başkasının iktidarının uzvu ve parçası olan kimseler, kendileri ayakta durdukça itibarları parladı, evleri kalabalıkla doldu; onlardan sonra hatıraları çabucak söndü. Dehaların değeri ise artar; yalnız kendilerine saygı gösterilmekle kalmaz, hatıralarına tutunan her şey de korunur.

2.21.6

Quoscumque in medium fortuna protulit, quicumque membra ac partes alienae potentiae fuerunt, horum gratia viguit, domus frequentata est, dum ipsi steterunt; post ipsos cito memoria defecit. Ingeniorum crescit dignatio nec ipsis tantum honor habetur, sed quicquid illorum memoriae adhaesit, excipitur.

2.21.7Idomeneus mektubuma karşılıksız girmiş olmasın; borcunu kendi cebinden ödesin. Epikuros, Pythokles'i ne herkesin gittiği ne de tehlikeli bir yoldan zengin etmesini öğütlediği o ünlü sözü ona yazmıştır: "Pythokles'i zengin etmek istiyorsan parasına eklememeli, arzularından eksiltmelisin."

2.21.7

Ne gratis Idomeneus in epistulam meam venerit) ipse eam de suo redimet. Ad hunc Epicurus illam nobilem sententiam scripsit, qua hortatur, ut Pythoclea locupletem non publica nec ancipiti via faciat. Si vis, inquit, Pythoclea divitem facere, non pecuniae adiciendum, sed cupiditati detrahendum est.

2.21.8Bu söz yorumlanmaya gerek olmayacak kadar açık, desteklenmeye gerek olmayacak kadar güzel söylenmiştir. Sana yalnız şunu hatırlatırım: bunun yalnız zenginlik için söylendiğini sanma; nereye aktarırsan aktar aynı gücü taşır. Pythokles'i onurlu kılmak istiyorsan makamlarına eklememeli, arzularından eksiltmelisin. Pythokles'in sürekli bir haz içinde olmasını istiyorsan hazlarına eklememeli, arzularından eksiltmelisin. Pythokles'i yaşlı kılmak ve hayatını doldurmak istiyorsan yıllarına eklememeli, arzularından eksiltmelisin.

2.21.8

Et apertior ista sententia est quam ut interpretanda sit, et disertior quam ut adiuvanda. Hoc unum te admoneo, ne istud tantum existimes de divitiis dictum; quocumque transtuleris, idem poterit. Si vis Pythoclea honestum facere, non honoribus adiciendum est, sed cupiditatibus detrahendum. Si vis Pythoclea esse in perpetua voluptate, non voluptatibus adiciendum est, sed cupiditatibus detrahendum; si vis Pythoclea senem facere et inplere vitam, non annis adiciendum est, sed cupiditatibus detrahendum.

2.21.9Bu sözleri Epikuros'un malı saymana gerek yok; herkesindir. Senatoda yapılagelen şeyin felsefede de yapılması gerektiğini düşünüyorum: biri kısmen hoşuma giden bir önergede bulunduğunda, önergesini bölmesini ister ve onayladığım kısmı izlerim. Epikuros'un seçkin sözlerini daha da seve seve anıyorum; ona kötü bir umutla sığınan, onu kendi kusurlarına örtü yapacaklarını sanan kimselere, nereye giderlerse gitsinler ahlâken güzel bir biçimde yaşamak gerektiğini kanıtlamak için.

2.21.9

Has voces non est quod Epicuri esse iudices; publicae sunt. Quod fieri in senatu solet, faciendum ego in philosophia quoque existimo: cum censuit aliquis, quod ex parte mihi placeat, iubeo illum dividere sententiam et sequor, quod probo. Eo libentius Epicuri egregia dicta commemoro, ut istis, qui ad illum confugiunt spe mala inducti, qui velamentum ipsos vitiorum suorum habituros existimant, probem quocumque ierint honeste esse vivendum.

2.21.10Onun bahçeciklerine gidip bahçeciklerin kapısında şu yazıyı okuduğunda:

Ey konuk, burada iyi kalacaksın; burada en yüksek iyi hazdır,

o konutun konuksever, insancıl bekçisi seni karşılamaya hazır olacak; seni arpa lapasıyla ağırlayacak, suyu da bol bol sunacak ve diyecek ki: "İyi ağırlandın mı? Bu bahçecikler açlığı kışkırtmaz, giderir. İçkileriyle daha büyük bir susuzluk yaratmaz, tabiî ve bedava bir ilaçla yatıştırır. Ben bu haz içinde yaşlandım."

2.21.10

Cum adieris eius hortulos et inscriptum hortulis legeris Hospes, hic bene manebis, hic summum bonum voluptas est, paratus erit istius domicilii custos hospitalis, humanus, et te polenta excipiet et aquam quoque large ministrabit et dicet: Ecquid bene acceptus es? Non inritant, inquit, hi hortuli famem, sed extinguunt. Nec maiorem ipsis potionibus sitim faciunt, sed naturali et gratuito remedio sedant. In hac voluptate consenui.

2.21.11Seninle, teselli kabul etmeyen, susması için bir şey verilmesi gereken isteklerden söz ediyorum. Ertelenebilen, azarlanıp bastırılabilen o olağan dışı istekler için ise yalnız şunu hatırlatayım: bu haz tabiîdir, ama zorunlu değildir; ona hiçbir şey borçlu değilsin; bir şey harcarsan gönüllü harcarsın. Mide öğüt dinlemez; ister, ısrarla talep eder. Yine de sıkıntı veren bir alacaklı değildir: ona verebileceğini değil borçlu olduğunu verirsen, az bir şeyle savılır. Hoşça kal.

2.21.11

De his tecum desideriis loquor, quae consolationem non recipiunt, quibus dandum est aliquid, ut desinant. Nam de illis extraordinariis, quae licet differre, licet castigare et opprimere, hoc unum commonefaciam: ista voluptas naturalis est, non necessaria; huic nihil debes; si quid inpendis, voluntarium est. Venter praecepta non audit; poscit, appellat. Non est tamen molestus creditor; parvo dimittitur, si modo das illi, quod debes, non quod potes. Vale.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…