Kavram
Prudentia
- Yunanca
- φρόνησις (phronēsis)
- Latince
- prudentia
- Almanca
- Klugheit
- Fransızca
- prudence
- İngilizce
- prudence
- Türkçe
- basiret
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "uzağı gören, işini bilen". Felsefede dört ana faziletin ilki; Cicero bazen sapientia (bilgelik) ile ayırır: bilgelik ilahî ve insanî şeylerin bilgisi, basiret ise yapılacak ve kaçınılacak şeylerin bilgisi.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | phronēsis: pratik akıl | phronesis |
| MÖ 84 civarı | Cicero | Tanım ve kısımları | Cicero, De inventione 2.160 |
| MÖ 45 | Cicero | Bilgelikle ilişkisi; faziletlerin birliği | Cicero, De finibus V |
| 13. yy | Thomas Aquinas | recta ratio agibilium |
Dönüşüm: "önceden görme"den ahlâkî bilgiye, modern dillerde ise "temkin"e.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | φρόνησις (phronēsis) | Neyin iyi neyin kötü olduğunu ayırt eden pratik bilgi; bkz. phronesis. |
| Latince | prudentia | providentia'nın kısalmışı (pro-videre "önceden görmek"). Cicero: iyi, kötü ve ikisi de olmayan şeylerin bilgisi; kısımları hafıza, anlayış ve öngörü (De inv. 2.160). |
| Almanca / Fransızca | Klugheit / prudence | Modern dillerde "temkin, kurnazlık" yönüne kaymıştır. |
| İngilizce | prudence |
Türkçe karşılığı
basiret. sağduyu: herkeste olan ortak anlayışı ima eder. ihtiyat: Fransızca prudence'ın "temkin" anlamına kayar. pratik bilgelik: açıklayıcı ama terim değil. Tercih: basiret; basar "görme" kökü, Latincedeki "önceden görme" ile örtüşür.
"İhtiyat" ya da "temkin" demek, faziletler arasında başı çeken bilgiyi bir korunma tavrına indirger. "Basiret" gören bir akıl fikrini korur.
Atıf ve kaynak notu
prudentia ile providentia aynı kökten gelir; Cicero'da biri insanın, öteki tanrıların öngörüsüdür.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: basiret, basiretli, basireti, basiretle, basiretini, basiretin
Metinlerde işaretlendiği yerler
67 yer · 67 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Buluş Üzerine2.159
- Cicero, Hatip Üzerine1.8
- Cicero, Hitabetin Bölümleri15
- Cicero, Devlet Üzerine1.18
- Cicero, Kanunlar Üzerine1.19
- Cicero, Brutus2
- Cicero, Hatip1
- Cicero, Stoacıların Paradoksları1.7
- Cicero, Akademik Meseleler1.29
- Cicero, Lucullus3
- Cicero, En Yüksek İyi ve Kötü Üzerine3.31
- Cicero, Tusculum Sohbetleri1.7
- Cicero, Tanrıların Tabiatı Üzerine1.30
- Cicero, Timaios51
- Cicero, İhtiyarlık Üzerine1
- Cicero, Kehanet Üzerine1.24
- Cicero, Topika65
- Cicero, Dostluk Üzerine1
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.15
- Seneca, Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine10.3
- Seneca, Öfke Üzerine1.3.7
- Seneca, Marcia'ya Teselli12.2
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine9.1
- Seneca, Polybius'a Teselli11
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli9.3
- Seneca, Merhamet Üzerine1.23.1
- Seneca, İyilikler Üzerine4.8.3
- Seneca, Tabiat Meseleleri4.pr
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları2.13.12
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi2.3.7
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.20
- Augustinus, Düzen Üzerine2.22
- Augustinus, İç Konuşmalar1_3
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine16
- Augustinus, Musiki Üzerine74
- Augustinus, Hür İrade Üzerine12_2
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine10
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine21
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine15
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine3
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_7
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine25
- Augustinus, İtiraflar2.12
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine46
- Augustinus, Teslis Üzerine141
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.14
- Augustinus, Tanrı Devleti4.20
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine29
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.985_2
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1001
- Augustinus, Yalana Karşı25
- Augustinus, Tashihler1.6.3
- Boethius, Felsefenin Tesellisi2.P1
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1187_2
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1157
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler2.24
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.14
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.19
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_9
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.2
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine1.17
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar5
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.005
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.435
- Kant, Ahlâk Metafiziğinin TemellendirilmesiAA04.402
- Kant, Ebedî BarışaAA08.371
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-26