İçeriğe geç

Kavram

Phronēsis (φρόνησις)

Yunanca
φρόνησις (phronēsis)
Latince
prudentia
Almanca
Klugheit, Einsicht, Besonnenheit
Fransızca
prudence, sagesse pratique, intelligence
İngilizce
practical wisdom, prudence
Türkçe
phronēsis (çevrilmez); sıfat phronimos → akıllı

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik anlam "aklı başında olmak, doğru düşünmek"tir; aphrōn (akılsız) karşıtı. Homeros'ta phrenes düşüncenin bedensel yeridir. Sokrates terimi yaşamın doğru yönetilmesiyle ilgili kavrayış olarak kullanır ve onu para/ün/şerefin karşısına koyar (Savunma 29e; 36c "hōs beltistos kai phronimōtatos"). Phaidon'da phronēsis bedenden arınmış ruhun bilgisi olur ve bütün erdemlerin ölçüsü sayılır; Devlet'te sophia ile yer değiştirir; Philebos'ta haz ile yarışan aday "iyi"dir. Aristoteles terimi kesin biçimde pratik akla ayırır: değişebilir şeyler hakkında doğru eylemi bulan düşünsel erdem, sophia'dan (değişmez şeylerin bilgisi) ayrıdır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 8. yy Homeros Phrenes: düşüncenin ve duygunun bedensel yeri Homeros - İlyada
MÖ 5. yy Herakleitos "Düşünmek (phronein) herkeste ortaktır"; sōphronein en büyük aretē Herakleitos - DK 22B113
MÖ 4. yy Sokrates/Platon Yaşamı doğru yönetme kavrayışı (Savunma 29e); ruhun arınmış bilgisi ve erdemin ölçüsü (Phaidon 69a–c); iyi adayı (Philebos) Platon - Sokrates'in Savunması 29e, Platon - Phaidon 69a, Platon - Philebos 11b
MÖ 4. yy Aristoteles Pratik akıl: değişebilir şeylerde doğru eylemi bulan düşünsel erdem; sophia'dan ayrı Aristoteles - Nikomakhos'a Etik VI.5
MÖ 3. yy Stoacılar Dört ana erdemden ilki; iyi, kötü ve nötr olanın bilgisi Stoa - Erdem Öğretisi
MÖ 1. yy Cicero prudentia; Roma'da pratik-siyasi tedbir Cicero - De Officiis I

Dönüşüm: Bedensel düşünme organından (Homeros), genel "aklı başındalık"a (Herakleitos), Platon'da teorik ve pratik kavrayışın bölünmemiş birliğine; Aristoteles'te sophia'dan ayrılmış pratik akla; Roma ve Ortaçağda "tedbir/ihtiyat"a doğru daralma. Aristotelesçi ayrım terimin tarihine o kadar hâkimdir ki Platon'daki bölünmemiş kullanım çoğu çeviride görünmez olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca φρόνησις (phronēsis); fiil φρονεῖν; sıfat φρόνιμος Phrēn (diyafram, göğüs; Homeros'ta düşüncenin organı) kökünden: "aklı başında olma, kavrayış, doğru düşünme". Savunma 29e'de Sokrates Atinalıları para, ün ve şeref peşinde koşarken "phronēsis'e, hakikate ve psykhē'ye" özen göstermemekle suçlar — burada terim sophia ile eş anlamlı değildir; kişinin kendi yaşamını doğru yönetme aklıdır. Kriton 44d'de sıfat hâli: çoğunluk bir insanı ne phronimos ne aphrōn kılabilir. Phaidon 69a–c'de bütün aretē'nin karşılığında değiş tokuş edildiği "gerçek para" olarak felsefi anlamının zirvesine çıkar.
Latince prudentia Cicero'nun karşılığı; providentia (öngörü) ile akrabadır ve terimi "tedbir, sakınım" yönüne daraltır. Ortaçağda dört ana erdemden biri.
Almanca / Fransızca Klugheit, Einsicht / prudence, sagesse pratique Almanca "Klugheit" (kurnazlığa yakın) ile "Einsicht" (kavrayış) arasındaki bocalama, terimin pratik ve teorik anlamları arasındaki gerilimi yansıtır.
İngilizce practical wisdom, prudence

Türkçe karşılığı

phronēsis (çevrilmez); sıfat phronimos → akıllı. bilgelik: sophia için ayrıldı; iki terimin Savunma'daki ironik ilişkisi (insan bilgeliği vs. tanrısal bilgelik) korunmalı. sağduyu / sağgörü: gündelik-ahlaki bir "ölçülülük" çağrışımı taşır, Phaidon'daki bilişsel ağırlığı kaybeder. akıl: nous ve logos ile karışır. basiret / ihtiyat: Latince prudentia'nın daraltıcı yükünü taşır. pratik bilgelik: Aristoteles'in Nikomakhos'a Etik VI'daki teknik ayrımını Platon'a geri yansıtır. Bu yüzden phronēsis olarak bıraktım; sıfat phronimos için, cümle akışı zorladığında, "akıllı" (parantezle phronimos) kullanıyorum.

"Sağduyu" dersen Savunma 29e'deki üçlüyü (phronēsis – hakikat – psykhē) bir ahlak öğüdüne çevirirsin; oysa Sokrates orada bilişsel bir yetkinlikten söz eder. "Bilgelik" dersen Sokrates'in "bilge değilim" (21b) itirafıyla "phronēsis'e özen gösterin" çağrısı arasında çelişki yaratırsın — Sokrates sophia'ya sahip olmadığını söyler ama phronein'i herkesten ister. "Pratik bilgelik" dersen Aristoteles'in sophia / phronēsis ayrımını, bu ayrımın henüz yapılmadığı bir metne taşırsın. Her seçim, Platon'da henüz bölünmemiş olan teorik-pratik birliği bir yana doğru böler.

Atıf ve kaynak notu

Platon'da phronēsis ile sophia sistemli olarak ayrılmaz; Savunma 29e'deki phronēsis'i "pratik bilgelik" diye çevirmek Aristoteles'in Nikomakhos'a Etik VI'sını Sokrates'e geri yansıtır. Tersi tehlike de vardır: Phaidon'daki yüksek anlamı Savunma'ya taşıyıp Sokrates'in gündelik çağrısını metafizik bir öğretiye çevirmek. Savunma'da terim, kişinin kendi yaşamı hakkında doğru düşünmesinden fazlasını iddia etmez.

İlgili kavramlar

  • prudentia (Latince karşılığı)
  • Teorik ve Pratik Akıl Ayrımı Problemi
  • Erdem Bilgi midir Problemi

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: phronēsis, phronesis, Phronēsis, anlayışlı, akıllıca, akıllı

Metinlerde işaretlendiği yerler

98 yer · 68 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.