Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Aemilius Paulus
Αἰμίλιος Παῦλος
2.12. Bölüm
Yazarların çoğu, Roma'daki Aemiliuslar sülalesinin soylu ve eski ailelerden olduğunu kabul eder.
τὸν Αἰμιλίων οἶκον ἐν Ῥώμῃ τῶν εὐπατριδῶν γεγονέναι καὶ παλαιῶν οἱ πλεῖστοι συγγραφεῖς ὁμολογοῦσιν.
2.2Kral Numa'nın eğitimini Pythagoras'a bağlayanlardan bazıları ise, ilk Aemilius'un ve aileye adını bırakan kişinin, bilge Pythagoras'ın oğlu Mamerkos olduğunu söylerler; bu ad, ona sözlerinin tatlılığı ve hoşluğu, yani aimylia yüzünden verilmiştir.
ὅτι δʼ ὁ πρῶτος αὐτῶν καὶ τῷ γένει τήν ἐπωνυμίαν ἀπολιπὼν Μάμερκος ἦν, Πυθαγόρου παῖς τοῦ σοφοῦ, διʼ αἱμυλίαν λόγου καὶ χάριν Αἰμίλιος προσαγορευθείς, εἰρήκασιν ἔνιοι τῶν Πυθαγόρᾳ τήν Νομᾶ τοῦ βασιλέως παίδευσιν ἀναθέντων.
2.3Bu aileden çıkıp ün kazananların çoğu, peşinden gittikleri aretē sayesinde başarılı oldu. Lucius Paulus'un Cannae'deki talihsizliği ise hem phronēsis'ini hem cesaretini gösterdi.
οἱ μὲν οὖν πλεῖστοι τῶν εἰς δόξαν ἀπὸ τῆς οἰκίας ταύτης προελθόντων διʼ ἀρετὴν, ἣν ἐζήλωσαν, εὐτύχησαν, Λευκίου δὲ Παύλου τὸ περὶ Κάννας ἀτύχημα τήν τε φρόνησιν ἅμα καὶ τήν ἀνδρείαν ἔδειξεν.
2.4Çünkü meslektaşını savaşmaktan alıkoymayı başaramayınca, çarpışmaya istemeyerek onunla birlikte katıldı, ama kaçışına ortak olmadı. Tehlikeyi başlatan onu yüzüstü bıraktı; o ise yerinde durup savaşarak düşmana karşı can verdi.
ὡς γὰρ οὐκ ἔπεισε τὸν συνάρχοντα κωλύων μάχεσθαι, τοῦ μὲν ἀγῶνος ἄκων μετέσχεν αὐτῷ, τῆς δὲ φυγῆς οὐκ ἐκοινώνησεν, ἀλλὰ τοῦ συνάψαντος τὸν κίνδυνον ἐγκαταλιπόντος αὐτὸς ἑστὼς καὶ μαχόμενος τοῖς πολεμίοις ἐτελεύτησε.
2.5Kızı Aemilia büyük Scipio ile evlendi. Oğlu Paulus Aemilius ise, burada anlatacağımız kişidir. En ünlü, en büyük insanların şanı ve aretē'siyle çiçek açan bir çağda yetişmiş ve parlamıştı; ama o zaman itibar gören gençlerin uğraşlarına özenmedi, en baştan onların yolundan gitmedi.
τούτου θυγάτηρ μὲν Αἰμιλία Σκηπίωνι τῷ μεγάλῳ συνῴκησεν, υἱὸς δὲ Παῦλος Αἰμίλιος, περὶ οὗ τάδε γράφεται, γεγονὼς ἐν ἡλικίᾳ κατὰ καιρὸν ἀνθοῦντα δόξαις καὶ ἀρεταῖς ἐπιφανεστάτων ἀνδρῶν καὶ μεγίστων, διέλαμψεν, οὐ ταὐτὰ τοῖς εὐδοκιμοῦσι τότε νέοις ἐπιτηδεύματα ζηλώσας, οὐδὲ τήν αὐτὴν ὁδὸν ἀπʼ ἀρχῆς πορευθείς.
2.6Mahkemelerde konuşma alıştırması yapmadı; çoğunluğun halkı elde etmek için başvurduğu selamları, el sıkışmaları, güler yüzlülükleri, hizmette ve gayrette yarışarak halkın gönlünü kazanmayı da büsbütün bıraktı. İki iş için de yeteneksiz değildi; ama cesaretten, adaletten ve dürüstlükten gelen şöhreti ikisinden de üstün gördüğü için onu edinmeye çalıştı. Bunlarla da yaşıtlarından hemen ayrıldı.
οὔτε γὰρ λόγον ἤσκει περὶ δίκας, ἀσπασμούς τε καὶ δεξιώσεις καὶ φιλοφροσύνας, αἷς ὑποτρέχοντες οἱ πολλοὶ τὸν δῆμον ἐκτῶντο θεραπευτικοὶ καὶ σπουδαῖοι γενόμενοι, παντάπασιν ἐξέλιπε, πρὸς οὐδέτερον ἀφυῶς ἔχων, ὡς δʼ ἑκατέρου κρείττονα τήν ἀπʼ ἀνδρείας καὶ δικαιοσύνης καὶ πίστεως δόξαν αὑτῷ περιποιούμενος, οἷς εὐθὺς διέφερε τῶν καθʼ ἡλικίαν.
3.13. Bölüm
Parlak makamlardan ilk olarak aedilisliğe talip oldu ve kendisiyle birlikte yazılan on iki adaydan önce seçildi; bu on iki kişinin hepsinin sonradan konsül olduğu söylenir.
πρώτην γοῦν τῶν ἐπιφανῶν ἀρχῶν ἀγορανομίαν μετελθών προεκρίθη δεκαδυοῖν ἀνδρῶν συναπογραψαμένων, οὓς ὕστερον ἅπαντας ὑπατεῦσαι λέγουσι.
3.2Sonra Romalıların kuşlardan ve gök işaretlerinden kehanetin denetçisi ve koruyucusu olarak atadığı augur denilen rahiplerden biri oldu. Atalardan kalan âdetlere öyle bir dikkatle yöneldi, eskilerin tanrısal olana gösterdiği özeni öyle anladı ki,
γενόμενος δʼ ἱερεὺς τῶν αὐγούρων προσαγορευομένων, οὓς τῆς ἀπʼ ὀρνίθων καὶ διοσημειῶν ἀποδεικνύουσι Ῥωμαῖοι μαντικῆς ἐπισκόπους καὶ φύλακας, οὕτω προσέσχε τοῖς πατρῴοις ἔθεσι καὶ κατενόησε τὴν τῶν παλαιῶν περὶ τὸ θεῖον εὐλάβειαν
3.3sırf şöhret için istenen bir şeref sayılan rahipliği en yüce tekhnē'lerden biri haline getirdi; dindarlığı tanrılara hizmet epistēmē'si olarak tarif eden filozofları da doğrulamış oldu.
ὥστε τιμήν τινα δοκοῦσαν εἶναι καὶ ζηλουμένην ἄλλως ἕνεκα δόξης τὴν ἱερωσύνην τῶν ἀκροτάτων μίαν ἀποφῆναι τεχνῶν, καὶ μαρτυρῆσαι τοῖς φιλοσόφοις, ὅσοι τὴν εὐσέβειαν ὡρίσαντο θεραπείας θεῶν ἐπιστήμην εἶναι.
3.4Her şeyi tecrübe ve ciddiyetle yapardı. Bu işle uğraşırken öteki işlerini bırakır, hiçbir şeyi atlamaz, hiçbir yenilik yapmazdı. Küçük şeyler için bile rahip arkadaşlarıyla tartışırdı; tanrısalın hoşgörülü olduğu, ihmalleri kınamayacağı düşünülse bile, bu konularda bağışlayıcılığın ve göz yummanın şehir için tehlikeli olduğunu öğretirdi.
πάντα γὰρ ἐδρᾶτο μετʼ ἐμπειρίας ὑπʼ αὐτοῦ καὶ σπουδῆς, σχολὴν τῶν ἄλλων ἄγοντος ὅτε γίγνοιτο πρὸς τούτῳ, καὶ παραλείποντος οὐδὲν οὐδὲ καινοτομοῦντος, ἀλλὰ καὶ τοῖς συνιερεῦσιν ἀεὶ καὶ περὶ τῶν μικρῶν διαφερομένου, καὶ διδάσκοντος ὡς εἰ τὸ θεῖον εὔκολόν τις ἡγεῖται καὶ ἀμεμφὲς εἶναι τῶν ἀμελειῶν, ἀλλὰ τῇ γε πόλει χαλεπὸν ἡ περὶ ταῦτα συγγνώμη καὶ παρόρασις·
3.5Çünkü kimse devlet düzenini baştan büyük bir kanunsuzlukla sarsmaz; küçük şeylerde titizliği bırakanlar, büyük şeylerin korunmasını da ortadan kaldırırlar.
οὐδεὶς γὰρ ἐξ ἀρχῆς εὐθὺς μεγάλῳ παρανομήματι κινεῖ πολιτείαν, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν μειζόνων φρουρὰν καταλύουσιν οἱ προϊέμενοι τὴν ἐν τοῖς μικροῖς ἀκρίβειαν.
3.6Askerî âdetlerin ve atalardan gelen geleneklerin de aynı şekilde denetçisi ve koruyucusu oldu. Komutanlığında halkın gönlünü almaya çalışmadı, o zamanki çoğu komutan gibi askerlerine lütuf gösterip yumuşak davranarak ilk makamıyla ikincisini hazırlamadı.
ὅμοιον δὲ καὶ τῶν στρατιωτικῶν ἐθῶν τε καὶ πατρίων ἐξεταστὴν καὶ φύλακα παρεῖχεν ἑαυτόν, οὐ δημαγωγῶν ἐν τῷ στρατηγεῖν, οὐδʼ, ὥσπερ οἱ πλεῖστοι τότε, δευτέρας ἀρχὰς ταῖς πρώταις μνώμενος διὰ τοῦ χαρίζεσθαι καὶ πρᾷος εἶναι τοῖς ἀρχομένοις,
3.7Tersine, başka korkunç törenlerin rahibi gibi savaş âdetlerinin her birini açıklıyor, itaatsizlere ve kuralları çiğneyenlere korku salıyordu. Böylece vatanını doğrultuyor, düşmanı yenmeyi neredeyse vatandaşları terbiye etmenin bir yan ürünü sayıyordu.
ἀλλʼ ὥσπερ ἱερεὺς ἄλλων ὀργίων δεινῶν, τῶν περὶ τὰς στρατείας ἐθῶν ἐξηγούμενος ἕκαστα, καὶ φοβερὸς ὢν τοῖς ἀπειθοῦσι καὶ παραβαίνουσιν, ὤρθου τὴν πατρίδα, μικροῦ δεῖν πάρεργον ἡγούμενος τὸ νικᾶν τοὺς πολεμίους τοῦ παιδεύειν τοὺς πολίτας.
4.14. Bölüm
Romalıların Büyük Antiokhos'la savaşı başlayıp en iyi komutanlar ona yönelince, batıda da İberya'da büyük ayaklanmalarla başka bir savaş çıktı.
συστάντος δὲ τοῦ πρὸς Ἀντίοχον τὸν μέγαν πολέμου τοῖς Ῥωμαίοις, καὶ τῶν ἡγεμονικωτάτων ἀνδρῶν τετραμμένων πρὸς ἐκεῖνον, ἄλλος ἀπὸ τῆς ἑσπέρας ἀνέστη πόλεμος, ἐν Ἰβηρίᾳ, κινημάτων μεγάλων γενομένων.
4.2Aemilius bu savaşa praetor olarak gönderildi; praetorlara verilen altı baltayla değil, aynı sayıda balta daha alarak, öyle ki makamının saygınlığı konsüllüğe eşit oldu.
ἐπὶ τοῦτον ὁ Αἰμίλιος ἐξεπέμφθη στρατηγός, οὐχ ἓξ ἔχων πελέκεις, ὅσους ἔχουσιν οἱ στρατηγοῦντες, ἀλλὰ προσλαβὼν ἑτέρους τοσούτους, ὥστε τῆς ἀρχῆς ὑπατικὸν γενέσθαι τὸ ἀξίωμα,
4.3Düzenli savaşta barbarları iki kez yenip otuz bin kadar kişi öldürdü. Bu başarı açıkça komutanlığının eseri gibi görünüyor; çünkü arazinin uygunluğundan ve bir ırmak geçişinden yararlanarak askerlerine zaferi kolaylaştırmıştı. İki yüz elli şehir de onu kendi isteğiyle kabul edip boyun eğdi.
μάχῃ μὲν οὖν δὶς ἐκ παρατάξεως ἐνίκησε τοὺς βαρβάρους, περὶ τρισμυρίους ἀνελών, καὶ δοκεῖ τὸ κατόρθωμα τῆς στρατηγίας περιφανῶς γενέσθαι, χωρίων εὐφυΐᾳ καὶ ποταμοῦ τινος διαβάσει ῥᾳστώνην παρασχόντος αὐτοῦ πρὸς τὸ νίκημα τοῖς στρατιώταις· πόλεις δὲ πεντήκοντα καὶ διακοσίας ἐχειρώσατο δεξαμένας αὐτὸν ἑκουσίως,
4.4Eyaleti barış ve güvenle yoluna koyup Roma'ya döndü; seferden bir drahmi bile zenginleşmemişti.
εἰρήνῃ δὲ καὶ πίστει συνηρμοσμένην ἀπολιπὼν τὴν ἐπαρχίαν εἰς Ῥώμην ἐπανῆλθεν, οὐδὲ δραχμῇ μιᾷ γεγονὼς εὐπορώτερος ἀπὸ τῆς στρατείας.
4.5Başka konularda da para kazanmakta gevşekti, elindekiyle cömert ve eli açıktı. Ama serveti büyük değildi; ölümünden sonra karısına borçlu olduğu çeyize bile zorla yetti.
ἦν δὲ καὶ περὶ τἆλλα χρηματιστὴς ἀργότερος, εὐδάπανος δὲ καὶ ἀφειδὴς ἐκ τῶν ὑπαρχόντων, οὐ πολλὰ δʼ ἦν, ἀλλὰ καὶ φερνῆς ὀφειλομένης τῇ γυναικὶ μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ γλίσχρως ἐξήρκεσεν.
5.15. Bölüm
Konsüllük yapmış Maso'nun kızı Papiria ile evlendi, uzun süre birlikte yaşadıktan sonra onu boşadı. Oysa ondan en güzel çocukları olmuştu; ünlü Scipio ile Fabius Maximus'u doğuran oydu.
ἔγημε δὲ Παπιρίαν, ἀνδρὸς ὑπατικοῦ Μάσωνος θυγατέρα, καὶ χρόνον συνοικήσας πολὺν ἀφῆκε τὸν γάμον, καίπερ ἐξ αὐτῆς καλλιτεκνότατος γενόμενος· αὕτη γὰρ ἦν ἡ τὸν κλεινότατον αὐτῷ Σκηπίωνα τεκοῦσα καὶ Μάξιμον Φάβιον.
5.2Ayrılığın sebebi yazılı olarak bize ulaşmadı. Ama evliliğin bitişine dair şöyle bir hikâye anlatılır ve doğru gibi görünür. Romalı bir adam karısını boşuyordu; dostları da ona "İffetli değil mi? Güzel değil mi? Çocuk doğurmuyor mu?" diye öğüt verdiler. Adam ayakkabısını uzatarak (Romalılar buna calceus der) şöyle dedi:
αἰτία δὲ γεγραμμένη τῆς διαστάσεως οὐκ ἦλθεν εἰς ἡμᾶς, ἀλλʼ ἔοικεν ἀληθής τις εἶναι λόγος περὶ γάμου λύσεως γενόμενος, ὡς ἀνὴρ Ῥωμαῖος ἀπεπέμπετο γυναῖκα, τῶν δὲ φίλων νουθετούντων αὐτόν, οὐχὶ σώφρων; οὐκ εὔμορφος; οὐχὶ παιδοποιός; προτείνας τὸ ὑπόδημα (κάλτιον αὐτὸ Ῥωμαῖοι καλοῦσιν) εἶπεν·
5.3"Bu güzel değil mi? Yeni değil mi? Ama hanginiz bilebilir ayağımı nereden sıktığını?"
οὐκ εὐπρεπὴς οὗτος; οὐ νεουργής; ἀλλʼ οὐκ ἂν εἰδείη τις ὑμῶν καθʼ ὅ τι θλίβεται μέρος οὑμὸς πούς.
5.4Gerçekten de kimi kadınları kocalarından büyük ve açık hatalar ayırır; ama hoşnutsuzluktan ve mizaç uyuşmazlığından doğan küçük ve sık çatışmalar, başkalarınca görülmeden, ortak hayatta çaresiz bir yabancılaşmaya yol açar.
τῷ γὰρ ὄντι μεγάλαι μὲν ἁμαρτίαι καὶ ἀναπεπταμέναι γυναῖκας ἀνδρῶν ἄλλας ἀπήλλαξαν, τὰ δʼ ἔκ τινος ἀηδίας καὶ δυσαρμοστίας ἠθῶν μικρὰ καὶ πυκνὰ προσκρούσματα, λανθάνοντα τοὺς ἄλλους, ἀπεργάζεται τὰς ἀνηκέστους ἐν ταῖς συμβιώσεσιν ἀλλοτριότητας.
5.5Aemilius, Papiria'dan ayrılınca başka biriyle evlendi. Ondan iki oğlu oldu; bunları evinde tuttu. Önceki oğullarını ise en büyük sülalelere ve en parlak ailelere evlatlık verdi. Büyüğünü, beş kez konsül olan Fabius Maximus'un evine verdi; küçüğünü de, kuzeni olan Africanus Scipio'nun oğlu evlat edinip ona Scipio adını verdi.
ὁ δὲ οὖν Αἰμίλιος ἀπαλλαγεὶς τῆς Παπιρίας ἑτέραν ἠγάγετο· καὶ δύο παῖδας ἄρρενας τεκούσης τούτους μὲν ἐπὶ τῆς οἰκίας εἶχε, τοὺς δὲ προτέρους εἰσεποίησεν οἴκοις τοῖς μεγίστοις καὶ γένεσι τοῖς ἐπιφανεστάτοις, τὸν μὲν πρεσβύτερον τῷ Μαξίμου Φαβίου τοῦ πεντάκις ὑπατεύσαντος, τὸν δὲ νεώτερον Ἀφρικανοῦ Σκηπίωνος υἱὸς ἀνεψιὸν ὄντα θέμενος Σκηπίωνα προσηγόρευσε.
5.6Aemilius'un kızlarından biriyle Cato'nun oğlu, öteki ile de Aelius Tubero evlendi. Tubero mükemmel bir adamdı ve Romalılar arasında yoksulluğa en büyük bir vakarla katlanan kişiydi. Çünkü on altı akrabaydılar, hepsi Aelius ailesindendi.
τῶν δὲ θυγατέρων τῶν Αἰμιλίου τὴν μὲν ὁ Κάτωνος υἱὸς ἔγημε, τὴν δὲ Αἴλιος Τουβέρων, ἀνὴρ ἄριστος καὶ μεγαλοπρεπέστατα Ῥωμαίων πενίᾳ χρησάμενος. ἦσαν γὰρ ἑκκαίδεκα συγγενεῖς, Αἴλιοι πάντες·
5.7Çok küçük bir evleri vardı, hepsine tek bir küçük çiftlik yetiyordu; birçok çocuk ve kadınla birlikte tek bir ocağı paylaşıyorlardı.
οἰκίδιον δὲ πάνυ μικρὸν ἦν αὐτοῖς, καὶ χωρίδιον ἓν ἤρκει πᾶσι, μίαν ἑστίαν νέμουσι μετὰ παίδων πολλῶν καὶ γυναικῶν,
5.8Bu kadınlar arasında, iki kez konsül ve iki kez zafer alayı yapmış Aemilius'un kızı da vardı. Kocasının yoksulluğundan utanmıyor, yoksulluğunun sebebi olan aretē'sine hayranlık duyuyordu.
ἐν αἷς καὶ ἡ Αἰμιλίου τοῦδε θυγάτηρ ἦν δὶς ὑπατεύσαντος καὶ δὶς θριαμβεύσαντος, οὐκ αἰσχυνομένη τὴν πενίαν τοῦ ἀνδρός, ἀλλὰ θαυμάζουσα τὴν ἀρετὴν διʼ ἣν πένης ἦν.
5.9Bugünün kardeşleri ve akrabaları ise, ortak mallarını enlemler, ırmaklar ve surlarla ayırıp aralarına büyük mesafeler koymadıkça kavgayı bırakmazlar.
οἱ δὲ νῦν ἀδελφοὶ καὶ συγγενεῖς, ἂν μὴ κλίμασι καὶ ποταμοῖς καὶ διατειχίσμασιν ὁρίσωσι τὰ κοινά καὶ πολλὴν εὐρυχωρίαν ἒν μέσῳ λάβωσιν ἀπʼ ἀλλήλων, οὐ παύονται διαφερόμενοι.
5.10Tarih, kurtulmak isteyenlere bunları düşünüp incelemeyi sağlar.
ταῦτα μὲν οὖν ἡ ἱστορία λογίζεσθαι καὶ παρεπισκοπεῖν δίδωσι τοῖς σῴζεσθαι βουλομένοις.
6.16. Bölüm
Konsül seçilen Aemilius, Alp eteklerindeki Ligurlara, kimilerinin Ligustinler dediği halka karşı sefer yaptı. Bunlar savaşçı ve ateşli bir halktı, komşulukları sayesinde Romalılardan savaşmayı ustalıkla öğreniyorlardı.
ὁ δὲ Αἰμίλιος ὕπατος ἀποδειχθεὶς ἐστράτευσεν ἐπὶ τοὺς παραλπίους Λίγυας, οὓς ἔνιοι καί Λιγυστίνους ὀνομάζουσι, μάχιμον καί θυμοειδὲς ἔθνος, ἐμπείρως δὲ πολεμεῖν διδασκόμενον ὑπὸ Ῥωμαίων διὰ τὴν γειτνίασιν.
6.2Çünkü İtalya'nın Alpler'e doğru uzanan en uç kısmında, Alpler'in Tyrrhenia Denizi'ne inen ve Libya'ya bakan kısmında yaşıyorlar, Galyalılarla ve kıyıdaki İberlerle karışık bulunuyorlardı.
τὰ γὰρ ἔσχατα τῆς Ἰταλίας καί καταλήγοντα πρὸς τάς Ἄλπεις αὐτῶν τε τῶν Ἄλπεων τὰ κλυζόμενα τῷ Τυρρηνικῷ πελάγει καί πρὸς τὴν Λιβύην ἀνταίροντα νέμονται, μεμιγμένοι Γαλάταις καί τοῖς παραλίοις Ἰβήρων.
6.3O sırada denize de açılmışlardı; korsan gemileriyle Herakles Sütunları'na kadar gidip ticaret yollarını kesiyor, mallara el koyuyorlardı.
τότε δὲ καί τῆς θαλάττης ἁψάμενοι σκάφεσι πειρατικοῖς ἀφῃροῦντο καί περιέκοπτον τάς ἐμπορίας, ἄχρι στηλῶν Ἡρακλείων ἀναπλέοντες.
6.4Aemilius üzerlerine gelince kırk bin kişilik bir kuvvetle karşı koydular. Aemilius'un ise toplam sekiz bin adamı vardı. Kendisinden beş kat fazla düşmanla çarpıştı, onları bozguna uğratıp surların içine kapattı ve insancıl, uzlaştırıcı bir teklif yaptı.
ἐπιόντος οὖν τοῦ Αἰμιλίου τετρακισμύριοι γενόμενοι τὸ πλῆθος ὑπέστησαν ὁ δὲ τοὺς σύμπαντας ὀκτακισχιλίους ἔχων πενταπλασίοις οὖσιν αὐτοῖς συνέβαλε, καί τρεψάμενος καί κατακλείσας εἰς τὰ τείχη διέδωκε λόγον φιλάνθρωπον καί συμβατικόν·
6.5Çünkü Romalılar Ligur halkını büsbütün yok etmek istemiyordu; bu halk, İtalya'nın tepesinde her an sarkan Galya hareketlerine karşı bir duvar ya da siper gibiydi.
οὐ γὰρ ἦν βουλομένοις τοῖς Ῥωμαίοις παντάπασιν ἐκκόψαι τὸ Λιγύων ἔθνος, ὥσπερ ἕρκος ἢ πρόβολον ἐμποδὼν κείμενον τοῖς Γαλατικοῖς κινήμασιν ἐπαιωρουμένοις ἀεὶ περὶ τὴν Ἰταλίαν.
6.6Aemilius'a güvenip gemilerini ve şehirlerini teslim ettiler. O, şehirlere hiçbir haksızlık etmeden, yalnızca surlarını yıkarak onları geri verdi; ama gemilerin hepsini aldı, ellerinde üç kürek sırasından büyük tekne bırakmadı.
πιστεύσαντες οὖν τῷ Αἰμιλίῳ τάς τε ναῦς καί τάς πόλεις ἐνεχείρισαν. ὁ δὲ τάς μὲν πόλεις οὐδὲν ἀδικήσας ἢ μόνον τὰ τείχη περιελών ἀπέδωκε, τάς δὲ ναῦς ἁπάσας ἀφείλετο, καί πλοῖον οὐδὲν αὐτοῖς τρισκάλμου μεῖζον ἀπέλιπε·
6.7Karada ve denizde esir aldıkları, aralarında birçok yabancı ve Romalı bulunan kişileri de kurtardı. Bu konsüllüğün parlak işleri bunlar oldu.
τοὺς δὲ ἡλωκότας ὑπʼ αὐτῶν κατὰ γῆν ἢ κατὰ θάλατταν ἀνεσώσατο πολλοὺς καί ξένους καὶ Ῥωμαίους εὑρεθέντας. ἐκείνη μὲν οὖν ἡ ὑπατεία τάς εἰρημένας πράξεις ἐπιφανεῖς ἔσχεν.
6.8Sonra birçok kez yeniden konsül olmak istediğini açıkça belli etti, bir kez adaylığını da koydu. Ama kaybedip görmezden gelinince artık köşesine çekildi. Dinî işlerle uğraştı, çocuklarını yetiştirdi; onlara kendi gördüğü yerli ve atalardan gelen terbiyeyi, ama daha büyük bir hevesle Yunan terbiyesini verdi.
ὕστερον δὲ πολλάκις ποιήσας φανερὸν αὑτὸν αὖθις ὑπατεῦσαι βουλόμενον καί ποτε καί παραγγείλας, ὡς ἀπέτυχε καί παρώφθη, τὸ λοιπὸν ἡσυχίαν εἶχε, τῶν ἱερῶν ἐπιμελούμενος καί τοὺς παῖδας ἀσκῶν τὴν μὲν ἐπιχώριον παιδείαν καί πάτριον ὥσπερ αὐτὸς ἤσκητο, τὴν δὲ Ἑλληνικὴν φιλοτιμότερον.
6.9Çünkü delikanlıların çevresinde yalnızca Yunan dil bilgini, sofist ve hatipler değil, Yunan heykeltıraşlar, ressamlar, tay ve köpek yetiştiricileri, av öğretmenleri de vardı.
οὐ γὰρ μόνον γραμματικοὶ καί σοφισταὶ καί ῥήτορες, ἀλλὰ καί πλάσται καί ζωγράφοι καί πώλων καί σκυλάκων ἐπιστάται καί διδάσκαλοι θήρας Ἕλληνες ἦσαν περὶ τοὺς νεανίσκους.
6.10Babaları, devlet işi engel olmadıkça çalışmalarında ve idmanlarında hep yanlarında olurdu; Romalıların en çocuksever babasıydı.
ὁ δὲ πατήρ, εἰ μή τι δημόσιον ἐμποδὼν εἴη, παρῆν ἀεὶ μελετῶσι καί γυμναζομένοις, φιλοτεκνότατος Ῥωμαίων γενόμενος.
7.17. Bölüm
Devlet işlerine gelince o sırada Makedonya kralı Perseus'la savaşıyorlardı ve komutanları suçluyorlardı: Tecrübesizlik ve cesaretsizlik yüzünden işleri utanç verici, gülünç bir biçimde yürütüyor, kötülük etmekten çok kötülük görüyorlardı.
τῶν δὲ δημοσίων πράξεων καιρὸς ἦν ἐκεῖνος τότε καθʼ ὃν Περσεῖ τῷ Μακεδόνων βασιλεῖ πολεμοῦντες ἐν αἰτίαις τοὺς στρατηγοὺς εἶχον, ὡς διʼ ἀπειρίαν καὶ ἀτολμίαν αἰσχρῶς καὶ καταγελάστως τοῖς πράγμασι χρωμένους καὶ πάσχοντας κακῶς μᾶλλον ἢ ποιοῦντας.
7.2Kısa süre önce Büyük lakaplı Antiokhos'u Asya'nın kalanından Toros'un ötesine sürmüş, Suriye'ye kapatmışlardı; o da on beş bin talanta barış yapmaya razı olmuştu.
ἄρτι μὲν γὰρ Ἀντίοχον τὸν ἐπικληθέντα μέγαν εἴξαντα τῆς ἄλλης Ἀσίας ὑπὲρ τὸν Ταῦρον ἐκβαλόντες καὶ κατακλείσαντες εἰς Συρίαν, ἐπὶ μυρίοις καὶ πεντακισχιλίοις ταλάντοις ἀγαπήσαντα τὰς διαλύσεις,
7.3Biraz önce de Thessalia'da Philippos'u ezmiş, Yunanları Makedonlardan özgürleştirmiş, hiçbir kralın cesaret ve güçte kıyaslanamayacağı Hannibal'i yenmişlerdi.
ὀλίγῳ δὲ πρόσθεν ἐν Θεσσαλίᾳ συντρίψαντες Φίλιππον καὶ τοὺς Ἕλληνας ἀπὸ Μακεδόνων ἐλευθερώσαντες, ᾧ τε βασιλεὺς οὐδεὶς παραβλητὸς εἰς τόλμαν ἢ δύναμιν, Ἀννίβαν καταπολεμήσαντες,
7.4Bunca şeyden sonra, babasının yenilgisinden kalanlarla uzun zamandır kendileriyle savaşan Perseus'la Roma'nın rakibi gibi eşit şartlarda uğraşmayı kabul edilemez buluyorlardı.
οὐκ ἀνεκτὸν ἡγοῦντο Περσεῖ καθάπερ ἀντιπάλῳ τῆς Ῥώμης ἴσον φερόμενοι συμπεπλέχθαι, πολὺν ἤδη χρόνον ἀπὸ τῶν λειψάνων τῆς πατρῴας ἥττης πολεμοῦντι πρὸς αὐτούς,
7.5Oysa bilmiyorlardı ki Philippos yenildikten sonra Makedon gücünü çok daha güçlü ve savaşçı kılmıştı. Bunu kısaca baştan anlatacağım.
ἀγνοοῦντες ὅτι πολλῷ τὴν Μακεδόνων δύναμιν ἡττηθεὶς Φίλιππος ἐρρωμενεστέραν καὶ μαχιμωτέραν ἐποίησε. περὶ ὧν δίειμι βραχέως ἄνωθεν ἀρξάμενος.
8.18. Bölüm
İskender'in haleflerinin ve komutanlarının en güçlüsü olan Antigonos, kendisi ve soyu için kral unvanını kazandı. Oğlu Demetrios'tu, onun oğlu da Gonatas denilen Antigonos'tu.
Ἀντίγονος μέγιστον δυνηθεὶς τῶν Ἀλεξάνδρου διαδόχων καὶ στρατηγῶν, κτησάμενος ἑαυτῷ καὶ γένει τὴν τοῦ βασιλέως προσηγορίαν, υἱόν ἔσχε Δημήτριον, οὗ παῖς Ἀντίγονος ἦν ὁ Γονατᾶς ἐπονομασθείς·
8.2Onun oğlu Demetrios ise kısa süre kral olduktan sonra, küçük yaşta bir oğul, Philippos'u bırakarak öldü.
τούτου δὲ Δημήτριος, ὃς αὐτός τε βασιλεύσας χρόνον οὐ πολύν, υἱόν τε παῖδα τὴν ἡλικίαν ἀπολιπὼν Φίλιππον ἐτελεύτησε.
8.3Makedonların önde gelenleri başsızlıktan korkarak, ölenin kuzeni Antigonos'u getirdiler ve onu Philippos'un annesiyle evlendirdiler. Önce vasi ve komutan, sonra ölçülü ve herkese yararlı biri olduğunu görünce kral ilan ettiler. Ona Doson denildi; vaatlerde bulunup yerine getirmediği için "verecek olan" anlamına geliyordu.
δείσαντες δὲ τὴν ἀναρχίαν οἱ πρῶτοι Μακεδόνων Ἀντίγονον ἐπάγονται τοῦ τεθνηκότος ἀνεψιὸν ὄντα, καὶ συνοικίσαντες αὐτῷ τὴν μητέρα τοῦ Φιλίππου, πρῶτον μὲν ἐπίτροπον καὶ στρατηγόν, εἶτα πειρώμενοι μετρίου καὶ κοινωφελοῦς βασιλέα προσηγόρευσαν. ἐπεκλήθη δὲ Δώσων ὡς ἐπαγγελτικὸς, οὐ τελεσιουργὸς δὲ τῶν ὑποσχέσεων.
8.4Ondan sonra kral olan Philippos daha delikanlıyken kralların en parlaklarından biri oldu. Makedonya'yı eski saygınlığına kavuşturacağı ve artık herkese karşı yükselen Roma gücünü bir tek onun durdurabileceği umuluyordu.
μετὰ τοῦτον βασιλεύσας ὁ Φίλιππος ἤνθησεν ἐν τοῖς μάλιστα τῶν βασιλέων ἔτι μειράκιον ὢν, καὶ δόξαν ἔσχεν ὡς ἀναστήσων Μακεδονίαν εἰς τὸ παλαιὸν ἀξίωμα καὶ μόνος ἐπὶ πάντας ἤδη τὴν Ῥωμαίων δύναμιν αἰρομένην καθέξων.
8.5Ama Skotussa yakınlarında büyük bir savaşta Titus Flamininus'a yenilince o an sindi, kendisine ait her şeyi Romalılara bıraktı ve ölçülü bir cezayla kurtulduğuna sevindi.
ἡττηθεὶς δὲ μεγάλῃ μάχῃ περὶ Σκότουσσαν ὑπὸ Τίτου Φλαμινίνου τότε μὲν ἔπτηξε καὶ πάντα τὰ καθʼ ἑαυτὸν ἐπέτρεψε Ῥωμαίοις, καὶ τυχὼν ἐπιτιμήσεως μετρίας ἠγάπησεν.
8.6Sonra buna içerlemeye başladı. Romalıların lütfuyla krallık yapmanın, keyfine düşkün bir tutsağa yaraşacağını, gururu ve thymos'u olan bir adama yakışmayacağını düşündü. Aklını savaşa verip gizlice ve kurnazca hazırlandı.
ὕστερον δὲ βαρέως φέρων, καὶ τὸ βασιλεύειν χάριτι Ῥωμαίων ἡγούμενος αἰχμαλώτου τρυφὴν ἀγαπῶντος εἶναι μᾶλλον ἢ φρόνημα καὶ θυμὸν ἔχοντος ἀνδρός, ἐπεῖχε τῷ πολέμῳ τὴν γνώμην καὶ συνετάττετο λάθρα καὶ πανούργως.
8.7Yol üzerindeki ve kıyıdaki şehirleri küçümsenecek kadar zayıf ve boş bıraktı; yukarıda büyük bir kuvvet topladı. İç bölgelerdeki yerleri, kaleleri ve şehirleri silahla, parayla ve dinç adamlarla doldurdu; savaşa gizlice hazırlanıyor, onu bir kuşkuya yer vermeden saklı tutuyordu.
τῶν γὰρ πόλεων τὰς ἐνοδίους καὶ παραθαλαττίους ἀσθενεῖς γενομένας περιορῶν καὶ ὑπερήμους, ὡς καταφρονεῖσθαι, πολλὴν ἄνω συνῆγε δύναμιν, καὶ τὰ μεσόγεια χωρία καὶ φρούρια καὶ πόλεις ὅπλων καὶ χρημάτων πολλῶν καὶ σωμάτων ἀκμαζόντων ἐμπεπληκώς ἐσωμάσκει τὸν πόλεμον καὶ συνεῖχεν ὥσπερ ἐγκεκρυμμένον ἀδήλως.
8.8Boşta duran otuz bin silah depolanmıştı, surların içine sekiz milyon medimnos tahıl saklanmıştı, para da ülkeyi savunacak on bin paralı askeri on yıl besleyecek kadardı.
ὅπλων μὲν γὰρ ἀργούντων ἀπέκειντο τρεῖς μυριάδες, ὀκτακόσιαι δὲ σίτου μεδίμνων ἦσαν ἐγκατῳκοδομημένου τοῖς τείχεσι, χρημάτων δὲ πλῆθος ὅσον ἤρκει μισθοφόρους ἔτη δέκα μυρίους τρέφειν προπολεμοῦντας τῆς χώρας.
8.9Ama bunları harekete geçirip işe dökmeye vakti olmadı; üzüntü ve keder içinde hayatını yitirdi. Çünkü öteki oğlu Demetrios'u, daha kötü olan oğlunun iftirasıyla haksız yere öldürttüğünü anlamıştı.
ἀλλʼ ἐκεῖνος μὲν οὐκ ἔφθη ταῦτα κινῆσαι καὶ προαγαγεῖν εἰς ἔργον, ὑπὸ λύπης καὶ δυσθυμίας προέμενος τὸν βίον ἔγνω γὰρ ἀδίκως τὸν ἕτερον τῶν υἱῶν Δημήτριον ἐκ διαβολῆς τοῦ χείρονος ἀνῃρηκώς·
8.10Geride kalan oğlu Perseus, krallıkla birlikte Romalılara düşmanlığı da devraldı. Ama karakterinin küçüklüğü ve kötülüğü yüzünden bunu taşıyabilecek biri değildi; bu karakterdeki her türden zaaf ve hastalık arasında birinci sırada para hırsı vardı.
ὃ δὲ ἀπολειπόμενος υίὸς αὐτοῦ Περσεὺς ἅμα τῇ βασιλείᾳ διεδέξατο τὴν πρὸς Ῥωμαίους ἔχθραν, οὐκ ὢν ἐχέγγυος ἐνεγκεῖν διὰ μικρότητα καὶ μοχθηρίαν ἤθους, ἐν ᾧ παθῶν τε παντοδαπῶν καὶ νοσημάτων ἐνόντων ἐπρώτευεν ἡ φιλαργυρία,
8.11Hatta Philippos'un oğlu bile olmadığı, Philippos'un karısının onu Argoslu Gnathainion adlı bir terzi kadının doğurduğu bebekken alıp gizlice kendi çocuğu gibi gösterdiği söylenir.
λέγεται δὲ μηδὲ γνήσιος φῦναι, λαβεῖν δὲ αὐτὸν ἡ συνοικοῦσα τῷ Φιλίππῳ νεογνὸν ἀκεστρίας τινὸς Ἀργολικῆς Γναθαινίου τοὔνομα τεκούσης, καὶ λαθεῖν ὑποβαλομένη.
8.12Demetrios'u öldürtmesinin en büyük sebebi de buydu: Hanedanın gerçek bir varisi olursa kendi piçliğinin ortaya çıkmasından korkuyordu.
διʼ ὃ καὶ μάλιστα δοκεῖ τὸν Δημήτριον φοβηθεὶς ἀποκτεῖναι, μὴ γνήσιον ἔχων ὃ οἶκος διάδοχον ἀποκαλύψῃ τὴν ἐκείνου νοθείαν.
9.19. Bölüm
Yine de Perseus, soysuz ve düşük biri olduğu halde, işlerin gücüyle savaşa sürüklenerek ayakta durdu ve uzun süre direndi. Romalıların konsül düzeyindeki komutanlarını, ordularını ve büyük donanmalarını yıprattı, bazılarını da yendi.
οὐ μὴν ἀλλὰ, καίπερ ὢν ἀγεννὴς καὶ ταπεινός, ὑπὸ ῥώμης τῶν πραγμάτων ἀναφερόμενος πρὸς τὸν πόλεμον ἔστη καὶ διηρείσατο πολὺν χρόνον, ἡγεμόνας τε Ῥωμαίων ὑπατικοὺς καὶ στρατεύματα καὶ στόλους μεγάλους ἀποτριψάμενος, ἐνίων δὲ καὶ κρατήσας.
9.2Makedonya'ya ilk giren Publius Licinius'u bir süvari savaşında bozguna uğratıp iki bin beş yüz yiğit askerini öldürdü, altı yüzünü de canlı yakaladı.
Πόπλιόν τε γὰρ Λικίννιον ἐμβαλόντα πρῶτον εἰς Μακεδονίαν τρεψάμενος ἱππομαχίᾳ δισχιλίους πεντακοσίους ἄνδρας ἀγαθοὺς ἀπέκτεινε καὶ ζῶντας ἄλλους ἑξακοσίους ἔλαβε,
9.3Oreos'ta demirli donanmaya beklenmedik bir baskın yaparak yirmi yük gemisini yüküyle birlikte ele geçirdi, tahıl dolu ötekileri batırdı; dört de beş sıra kürekli gemi aldı.
τοῦ τε ναυστάθμου περὶ Ὠρεὸν ὁρμοῦντος ἀπροσδόκητον ἐπίπλουν θέμενος εἴκοσι μὲν αὐτοφόρτους ὁλκάδας ἐχειρώσατο, τὰς δʼ ἄλλας σίτου γεμούσας κατέδυσεν· ἐκράτησε δὲ καὶ πεντηρικά τέσσαρα.
9.4İkinci bir savaşta, Elimia'dan zorla geçmeye çalışan konsül Hostilius'u geri püskürttü; gizlice Thessalia'dan girmeye çalıştığında ise savaşa çağırarak onu korkuttu.
καὶ μάχην ἐπολέμησε τὸ δεύτερον, ἐν ᾗ τὸν ὑπατικὸν Ὁστίλιον ἀπεκρούσατο καταβιαζόμενον κατὰ τὰς Ἐλιμίας· λάθρα δὲ διὰ Θεσσαλίας ἐμβαλόντα προκαλούμενος εἰς μάχην ἐφόβησε.
9.5Romalıları hiçe sayıp boş vakti varmış gibi, savaşın yan işi olarak Dardanlılara sefer yaptı, on bin barbarı kılıçtan geçirip büyük bir ganimet sürdü.
πάρεργον δὲ τοῦ πολέμου στρατείαν ἐπὶ Δαρδανεῖς θέμενος, ὡς δὴ τοὺς Ῥωμαίους ὑπερορῶν καὶ σχολάζων, μυρίους τῶν βαρβάρων κατέκοψε καὶ λείαν ἠλάσατο πολλήν.
9.6İstros çevresinde yaşayan, Basternai denilen, atlı ve savaşçı Galyalıları da kışkırtıyordu; kral Genthios aracılığıyla İllyrialıları da savaşa katılmaya çağırıyordu. Barbarları parayla ikna ettiği, onların Aşağı Galya'dan Adriyatik boyunca İtalya'ya gireceği haberi yayıldı.
ὑπεκίνει δὲ καὶ Γαλάτας τοὺς περὶ τὸν Ἴστρον ᾠκημένους, οἳ Βαστέρναι καλοῦνται, στρατὸν ἱππότην καὶ μάχιμον, Ἰλλυριούς τε διὰ Γενθίου τοῦ βασιλέως παρεκάλει συνεφάψασθαι τοῦ πολέμου, καὶ λόγος κατέσχεν ὡς τῶν βαρβάρων μισθῷ πεπεισμένων ὑπʼ αὐτοῦ διὰ τῆς κάτω Γαλατίας παρὰ τὸν Ἀδρίαν ἐμβαλεῖν εἰς τὴν Ἰταλίαν.
10.110. Bölüm
Bunu öğrenen Romalılar, komutanlık peşinde koşanların hatırını ve adaylık tekliflerini bir kenara bırakıp, aklı başında, büyük işleri yönetmeyi bilen bir adamı komutanlığa çağırmaya karar verdiler.
ταῦτα τοῖς Ῥωμαίοις πυνθανομένοις ἐδόκει τὰς τῶν στρατηγιώντων χάριτας καὶ παραγγελίας ἐάσαντας αὐτοὺς καλεῖν ἐπὶ τὴν ἡγεμονίαν ἄνδρα νοῦν ἔχοντα καὶ πράγμασι χρῆσθαι μεγάλοις ἐπιστάμενον.
10.2Bu adam Paulus Aemilius'tu. Artık ilerlemiş bir yaştaydı, altmış yaşlarındaydı, ama bedeni güçlüydü. Damatları, genç oğulları, nüfuzlu dostları ve akrabaları onu çevreliyordu. Hepsi de onu konsüllük için halkın çağrısına uymaya ikna etmeye çalışıyordu.
οὗτος ἦν Παῦλος Αἰμίλιος, ἡλικίας μὲν ἤδη πρόσω καὶ περὶ ἑξήκοντα γεγονὼς ἔτη, ῥώμῃ δὲ σώματος ἀκμάζων, πεφραγμένος δὲ κηδεσταῖς καὶ παισὶ νεανίαις καὶ φίλων πλήθει καὶ συγγενῶν μέγα δυναμένων, οἳ πάντες αὐτὸν ὑπακοῦσαι καλοῦντι τῷ δήμῳ πρὸς τὴν ὑπατείαν ἔπειθον.
10.3Aemilius başta halka nazlandı, onların hevesinden ve ısrarından kaçındı, makama ihtiyacı yokmuş gibi davrandı. Ama her gün kapısına geliyor, onu agoraya çağırıyor, bağırıp çağırıyorlardı; sonunda razı oldu.
ὁ δὲ κατʼ ἀρχὰς μὲν ἐθρύπτετο πρὸς τοὺς πολλούς καὶ διέκλινε τὴν φιλοτιμίαν αὐτῶν καὶ σπουδήν, ὡς μὴ δεόμενος τοῦ ἄρχειν, φοιτώντων δὲ καθʼ ἡμέραν ἐπὶ θύρας καὶ προκαλουμένων αὐτὸν εἰς ἀγορὰν καὶ καταβοώντων ἐπείσθη·
10.4Konsüllüğe adaylar arasında görünür görünmez, bir makam almaya değil, vatandaşlara zaferi ve savaş üstünlüğünü getirmeye gidiyormuş gibi göründü; Campus'a inmelerine izin veriliyordu sanki.
καὶ φανεὶς εὐθὺς ἐν τοῖς μετιοῦσι τὴν ὑπατείαν ἔδοξεν οὐκ ἀρχὴν ληψόμενος, ἀλλὰ νίκην καὶ κράτος πολέμου κομίζων καὶ διδοὺς τοῖς πολίταις καταβαίνειν εἰς τὸ πεδίον·
10.5O kadar büyük bir umut ve hevesle karşılayıp onu ikinci kez konsül yaptılar; âdet olduğu gibi eyaletler için kura çekilmesine izin vermeyip Makedonya Savaşı'nın komutanlığını doğrudan ona oyladılar.
μετὰ τοσαύτης ἐλπίδος καὶ προθυμίας ἐδέξαντο πάντες αὐτὸν καὶ κατέστησαν ὕπατον τὸ δεύτερον, οὐκ ἐάσαντες κλῆρον γενέσθαι, καθάπερ εἰώθει, περὶ τῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλʼ εὐθὺς ἐκείνῳ ψηφισάμενοι τοῦ Μακεδονικοῦ πολέμου τὴν ἡγεμονίαν.
10.6Anlatıldığına göre Perseus'a karşı komutan ilan edilip bütün halk tarafından görkemle evine uğurlandığında, küçük kızı Tertia'yı ağlarken buldu.
λέγεται δʼ αὐτόν, ὡς ἀνηγορεύθη κατὰ τοῦ Περσέως στρατηγός, ὑπὸ τοῦ δήμου παντὸς οἴκαδε προπεμφθέντα λαμπρῶς εὑρεῖν τὸ θυγάτριον τὴν Τερτίαν δεδακρυμένην ἔτι παιδίον οὖσαν·
10.7Onu öperek neye üzüldüğünü sordu. Kız ona sarılıp öperek "Bilmiyor musun, baba? Perseus'umuz öldü" dedi; bu adı taşıyan birlikte büyüdükleri küçük köpeği kastediyordu.
ἀσπαζόμενον οὖν αὐτὴν ἐρωτᾶν ἐφʼ ὅτῳ λελύπηται· τὴν δὲ περιβαλοῦσαν καὶ καταφιλοῦσαν, οὐ γὰρ οἶσθα, εἰπεῖν, ὦ πάτερ, ὅτι ἡμῖν ὁ Περσεὺς τέθνηκε ; λέγουσαν κυνίδιον σύντροφον οὕτω προσαγορευόμενον·
10.8Aemilius da "Hayırlısı olsun, kızım, bu kehaneti kabul ediyorum" dedi. Bunu hatip Cicero, Kehanet Üzerine adlı eserinde anlatır.
καὶ τὸν Αἰμίλιον ἀγαθῇ τύχῃ, φάναι, ὦ θύγατερ, καὶ δέχομαι τὸν οἰωνόν. ταῦτα μὲν οὖν Κικέρων ὁ ῥήτωρ ἐν τοῖς περὶ μαντικῆς ἱστόρηκεν.
11.111. Bölüm
Konsüllüğü alanların kürsüden halka bir teşekkür edip gönül alıcı sözler söylemesi âdetti. Aemilius ise vatandaşları toplantıya çağırıp ilk konsüllüğüne kendisi makam istediği için, ikincisine ise onlar komutan istediği için talip olduğunu söyledi.
εἰωθότων δὲ τῶν ὑπατείαν λαβόντων οἷον ἀνθομολογεῖσθαί τινα χάριν καὶ προσαγορεύειν φιλοφρόνως τὸν δῆμον ἀπὸ τοῦ βήματος, Αἰμίλιος εἰς ἐκκλησίαν συναγαγὼν τοὺς πολίτας τὴν μὲν προτέραν ὑπατείαν μετελθεῖν ἔφη αὐτὸς ἀρχῆς δεόμενος, τὴν δὲ δευτέραν ἐκείνων στρατηγοῦ δεομένων·
11.2Bu yüzden onlara borçlu olmadığını, savaşın başka biriyle daha iyi gideceğini düşünüyorlarsa komutanlıktan çekileceğini söyledi. Ama kendisine güveniyorlarsa komutanlık taslamamalarını, dedikodu yapmamalarını, sessizce savaşın gerektirdiği işleri görmelerini istedi. Çünkü komutanlarını yönetmeye kalkarlarsa seferlerde şimdikinden de gülünç olacaklardı.
διʼ ὃ μηδεμίαν αὐτοῖς χάριν ἔχειν, ἀλλʼ, εἰ νομίζουσι διʼ ἑτέρου βέλτιον ἕξειν τὰ κατὰ τὸν πόλεμον, ἐξίστασθαι τῆς ἡγεμονίας, εἰ δὲ πιστεύουσιν αὐτῷ, μὴ παραστρατηγεῖν μηδὲ λογοποιεῖν, ἀλλʼ ὑπουργεῖν σιωπῇ τὰ δέοντα πρὸς τὸν πόλεμον, ὡς, ἐὰν ἄρχοντος ἄρχειν ζητῶσιν, ἔτι μᾶλλον ἢ νῦν καταγελάστους ἐν ταῖς στρατείαις ἐσομένους.
11.3Bu sözlerle vatandaşlarda kendisine karşı büyük bir saygı, gelecekten de büyük bir beklenti uyandırdı. Herkes, yaltaklananları geçip açık sözlü ve onurlu bir komutan seçtiği için memnundu.
ἀπὸ τούτων τῶν λόγων πολλὴν μὲν αἰδῶ πρὸς αὑτὸν ἐνεποίησε τοῖς πολίταις, μεγάλην δὲ προσδοκίαν τοῦ μέλλοντος, ἡδομένων ἁπάντων ὅτι τοὺς κολακεύοντας παρελθόντες εἵλοντο παρρησίαν ἔχοντα καὶ φρόνημα στρατηγόν.
11.4Roma halkı, üstün gelmek ve herkesten büyük olmak için aretē'nin ve güzel olanın kölesiydi.
οὕτως ἐπὶ τῷ κρατεῖν καὶ μέγιστος εἶναι τῶν ἄλλων ἀρετῆς καὶ τοῦ καλοῦ δοῦλος ἦν ὁ Ῥωμαίων δῆμος.
12.112. Bölüm
Paulus Aemilius sefere çıkınca, deniz yolculuğunun iyi talihini ve yolun kolaylığını, ordugâha hızla ve güvenle ulaşmasını daimōn'a bağlıyorum.
Αἰμίλιον δὲ Παῦλον, ὡς ἐξώρμησεν ἐπὶ στρατείαν, πλοῦ μὲν εὐτυχίᾳ καὶ ῥᾳστώνῃ χρήσασθαι πορείας κατὰ δαίμονα τίθημι, σὺν τάχει καὶ μετʼ ἀσφαλείας εἰς τὸ στρατόπεδον κομισθέντα·
12.2Ama savaşın ve komutanlığının bir kısmının gözü pek çabukluğuyla, bir kısmının iyi kararlarla, bir kısmının dostların canla başla hizmetiyle, bir kısmının da tehlikeler karşısında cesur olmasıyla ve sağlam hesaplarıyla yapıldığını görüyorum. Bu yüzden, başka komutanlarda olduğu gibi, adamın sözü edilen iyi talihine verebileceğim parlak ve göze çarpan bir iş bulamıyorum.
τοῦ δὲ πολέμου καὶ τῆς στρατηγίας αὑτοῦ τὸ μὲν τόλμης ὀξύτητι, τὸ δὲ βουλεύμασι χρηστοῖς, τὸ δὲ φίλων ἐκθύμοις ὑπηρεσίαις, τὸ δὲ τῷ παρὰ τὰ δεινὰ θαρρεῖν καὶ χρῆσθαι λογισμοῖς ἀραρόσιν ὁρῶν διαπεπραγμένον, οὐκ ἔχω τῇ λεγομένῃ τοῦ ἀνδρὸς εὐτυχίᾳ λαμπρὸν ἀποδοῦναι καὶ διάσημον ἔργον οἷον ἑτέρων στρατηγῶν.
12.3Meğerki biri, Perseus'un para hırsının Aemilius için bu işlerde iyi bir talih olduğunu söylesin. Çünkü bu hırs, savaş için büyük umutlarla yükselmiş olan Makedon işlerini, Perseus paradan korktuğu için devirip yıktı.
εἰ μή τις ἄρα τὴν Περσέως φιλαργυρίαν Αἰμιλίῳ τύχην ἀγαθὴν περὶ τὰ πράγματα γενέσθαι φησίν, ἣ λαμπρὰ καὶ μεγάλα πρὸς τὸν πόλεμον ἀρθέντα ταῖς ἐλπίσι τὰ Μακεδόνων ἀνέτρεψε καὶ κατέβαλε, πρὸς ἀργύριον ἀποδειλιάσαντος.
12.4Ricası üzerine Basternai gelmişti: On bin atlı ve yanlarında on bin yaya, hepsi paralı askerdi. Bunlar toprak işlemeyi, deniz yolculuğu yapmayı, sürü güderek yaşamayı bilmeyen, tek bir işle, tek bir tekhnē ile, hep savaşmak ve karşılarındakileri yenmekle uğraşan adamlardı.
ἧκον μὲν γὰρ αὐτῷ δεηθέντι Βαστέρναι, μύριοι μὲν ἱππεῖς, μύριοι δὲ παραβάται, μισθοφόροι πάντες, ἄνδρες οὐ γεωργεῖν εἰδότες, οὐ πλεῖν, οὐκ ἀπὸ ποιμνίων ζῆν νέμοντες, ἀλλʼ ἓν ἔργον καὶ μίαν τέχνην μελετῶντες ἀεὶ μάχεσθαι καὶ κρατεῖν τῶν ἀντιταττομένων.
12.5Maidike yakınlarında ordugâh kurup kralın adamlarıyla karıştıklarında uzun boylu, şaşırtıcı talimli, düşmana karşı övüngen ve parlak tehditler savuran kişiler olarak Makedonlara cesaret verdiler. Romalıların dayanamayacağı, onların görünüşünden ve yabancı, korkunç hareketlerinden dehşete düşeceği düşünülüyordu.
ὡς δὲ περὶ τὴν Μαιδικὴν καταστρατοπεδεύσαντες ἐπεμίγνυντο τοῖς παρὰ τοῦ βασιλέως ἄνδρες ὑψηλοὶ μὲν τὰ σώματα, θαυμαστοὶ δὲ τὰς μελέτας, μεγάλαυχοι δὲ καὶ λαμπροὶ ταῖς κατὰ τῶν πολεμίων ἀπειλαῖς, θάρσος παρέστησαν τοῖς Μακεδόσι καὶ δόξαν ὡς τῶν Ῥωμαίων οὐχ ὑπομενούντων, ἀλλʼ ἐκπλαγησομένων τὴν ὄψιν αὐτὴν καὶ τὴν κίνησιν ἔκφυλον οὖσαν καὶ δυσπρόσοπτον.
12.6Perseus insanları böyle hazırlayıp umutlarla doldurduktan sonra, her komutan için bin altın istenince, bu miktar karşısında başı döndü, cimriliğinden aklını yitirip ittifakı reddetti ve bıraktı; sanki Romalılarla savaşmıyor, ev idare ediyordu ve savaş harcamalarının tam hesabını savaştığı kişilere verecekti.
οὕτω διαθεὶς τοὺς ἀνθρώπους ὁ Περσεύς καὶ τοιούτων ἐμπλήσας ἐλπίδων, αἰτούμενος καθʼ ἕκαστον ἡγεμόνα χιλίους, πρὸς τὸ γιγνόμενον τοῦ χρυσίου πλῆθος ἰλιγγιάσας καὶ παραφρονήσας ὑπὸ μικρολογίας ἀπείπατο καὶ προήκατο τὴν συμμαχίαν, ὥσπερ οἰκονομῶν, οὐ πολεμῶν Ῥωμαίοις, καὶ λογισμὸν ἀποδώσων ἀκριβῆ τῆς εἰς τὸν πόλεμον δαπάνης οἷς ἐπολέμει·
12.7Oysa onlardan ders alabilirdi: Öteki hazırlıkları bir yana, yüz bin asker toplayıp ihtiyaç için hazır tutuyorlardı.
καίτοι διδασκάλους εἶχεν ἐκείνους, οἷς ἄνευ τῆς ἄλλης παρασκευῆς στρατιωτῶν δέκα μυριάδες ἦσαν ἠθροισμέναι καὶ παρεστῶσαι ταῖς χρείαις.
12.8O ise bu kadar büyük bir güce ve bu kadar büyük masraflı bir savaşa karşı çıkarken altınını ölçüyor, mühürlüyor, başkasının malıymış gibi dokunmaya korkuyordu.
ὁ δὲ πρὸς δύναμιν ἀνταίρων τηλικαύτην καὶ πόλεμον οὗ τοσοῦτον ἦν τὸ παρατρεφόμενον, διεμέτρει καὶ παρεσημαίνετο τὸ χρυσίον, ἅψασθαι δεδιὼς ὥσπερ ἀλλοτρίων.
12.9Bunu yapan da bir Lydialı ya da Fenikeli değil, İskender'in ve Philippos'un aretē'sinin soyca mirasçısı olduğunu iddia eden adamdı. Oysa onlar, işlerle parayı değil, parayla işleri satın alınacak şey sayarak her şeye hâkim olmuşlardı.
καὶ ταῦτʼ ἔπραττεν οὐ Λυδῶν τις οὐδὲ Φοινίκων γεγονώς, ἀλλὰ τῆς Ἀλεξάνδρου καὶ Φιλίππου κατὰ συγγένειαν ἀρετῆς μεταποιούμενος, οἳ τῷ τὰ πράγματα τῶν χρημάτων ὠνητά, μὴ τὰ χρήματα τῶν πραγμάτων ἡγεῖσθαι πάντων ἐκράτησαν.
12.10Nitekim Yunan şehirlerini Philippos'un değil, Philippos'un altınının aldığı söylenmişti.
ἐρρέθη γοῦν ὅτι τὰς πόλεις αἱρεῖ τῶν Ἑλλήνων οὐ Φίλιππος, ἀλλὰ τὸ Φιλίππου χρυσίον.
12.11İskender ise Hint seferine başlarken, Makedonların Pers servetini ağır ve hantal bir yük gibi peşlerinden sürüklediğini görünce önce kraliyet arabalarını yaktı, sonra ötekileri de aynısını yapmaya ikna edip savaşa serbest kalmış gibi hafif bir biçimde yola koyuldu.
Ἀλέξανδρος δὲ τῆς ἐπʼ Ἰνδοὺς στρατείας ἁπτόμενος, καὶ βαρὺν ὁρῶν καὶ δύσογκον ἤδη τὸν Περσικὸν ἐφελκομένους πλοῦτον τοὺς Μακεδόνας, πρώτας ὑπέπρησε τὰς βασιλικὰς ἁμάξας, εἶτα τοὺς ἄλλους ἔπεισε ταὐτὸ ποιήσαντας ἐλαφροὺς ἀναζεῦξαι πρὸς τὸν πόλεμον ὥσπερ λελυμένους.
12.12Perseus ise altını kendisinin, çocuklarının ve krallığının üzerine döküp az parayla kurtulmak istemedi; bol parayla, zengin bir tutsak olarak götürülmeyi, Romalılara onlar için ne kadar sakınıp koruduğunu göstermeyi yeğledi.
Περσεύς δὲ τὸν χρυσὸν αὐτὸς αὑτοῦ καὶ τέκνων καὶ βασιλείας καταχεάμενος οὐκ ἠθέλησε διʼ ὀλίγων σωθῆναι χρημάτων, ἀλλὰ μετὰ πολλῶν κομισθεὶς ὁ πλούσιος αἰχμάλωτος ἐπιδείξασθαι Ῥωμαίοις ὅσα φεισάμενος ἐτήρησεν αὐτοῖς.
13.113. Bölüm
Çünkü yalnızca Galyalıları kandırıp geri göndermekle kalmadı; İllyrialı Genthios'u da üç yüz talant karşılığında savaşa katılmaya teşvik etti. Parayı sayıp onun gönderdiği adamların önüne koydu, mühürlemelerine izin verdi.
οὐ γὰρ μόνον ἀπέπεμψε τοὺς Γαλάτας ψευσάμενος, ἀλλὰ καὶ Γένθιον ἐπάρας τὸν Ἰλλυριὸν ἐπὶ τριακοσίοις ταλάντοις συνεφάψασθαι τοῦ πολέμου τὰ μὲν χρήματα τοῖς παρʼ αὐτοῦ πεμφθεῖσι προὔθηκεν ἠριθμημένα καὶ κατασημήνασθαι παρέσχεν·
13.2Genthios istediğini aldığına inanarak dine aykırı, korkunç bir iş yaptı: Yanına gelen Roma elçilerini yakalayıp zincire vurdu. Perseus artık bu düşmanlaştırmak için paraya ihtiyaç kalmadığını düşündü; Genthios, çözülmez düşmanlık rehineleri vermiş, böylesine büyük bir haksızlıkla kendini savaşa atmıştı.
ὡς δὲ πεισθεὶς ἔχειν ἃ ᾔτησεν ὁ Γένθιος ἔργον ἀσεβὲς καὶ δεινὸν ἔδρασε (πρέσβεις γὰρ ἐλθόντας Ῥωμαίων πρὸς αὐτὸν συνέλαβε καὶ κατέδησεν), ἡγούμενος ὁ Περσεὺς οὐδὲν ἔτι δεῖσθαι τῶν χρημάτων τὴν ἐκπολέμωσιν, ἄλυτα τοῦ Γενθίου προδεδωκότος ἔχθρας ἐνέχυρα καὶ διὰ τηλικαύτης ἀδικίας ἐμβεβληκότος ἑαυτὸν εἰς τὸν πόλεμον,
13.3Bunun üzerine bu talihsiz adamı üç yüz talanttan yoksun bıraktı ve kısa süre sonra, üzerine kuvvetle gönderilen praetor Lucius Anicius'un onu karısı ve çocuklarıyla krallığından yuvadan alınan kuş gibi alıp götürmesine seyirci kaldı.
ἀπεστέρησε τὸν κακοδαίμονα τῶν τριακοσίων ταλάντων, καὶ περιεῖδεν ὀλίγῳ χρόνῳ μετὰ τέκνων καὶ γυναικὸς ὡς ἀπὸ νεοττιᾶς ἀρθέντα τῆς βασιλείας ὑπὸ Λευκίου Ἀνικίου στρατηγοῦ πεμφθέντος ἐπʼ αὐτὸν μετὰ δυνάμεως.
13.4Böyle bir rakibin üzerine giden Aemilius, adamın kendisini küçümsüyor, ama elindeki donanım ve kuvvete hayranlık duyuyordu. Çünkü dört bin atlı ve falanksa kırk binden pek de az olmayan piyadesi vardı.
ἐπὶ τοιοῦτον ἀντίπαλον ἐλθὼν ὁ Αἰμίλιος αὐτοῦ μὲν κατεφρόνει, τὴν δʼ ὑπʼ αὐτῷ παρασκευὴν καὶ δύναμιν ἐθαύμαζεν. ἦσαν γὰρ ἱππεῖς μὲν τετρακισχίλιοι, πεζοὶ δʼ εἰς φάλαγγα τετρακισμυρίων οὐ πολλοῖς ἀποδέοντες.
13.5Denizin önünde Olympos eteklerinde, hiçbir yandan yaklaşılamayan, her yandan kendisinin duvarlarla ve ahşap siperlerle tahkim ettiği bir yere yerleşmişti. Büyük bir güven içindeydi; zamanla ve para harcatarak Aemilius'u yıpratacağını sanıyordu.
ἱδρυμένος δὲ πρὸ τῆς θαλάττης παρὰ τὴν Ὀλυμπικὴν ὑπώρειαν ἐπὶ χωρίων οὐδαμόθεν προσαγωγὴν ἐχόντων καὶ πάντοθεν ὑπʼ αὐτοῦ διαπεφραγμένων ἐρύμασι καὶ προτειχίσμασι ξυλίνοις πολλὴν ἄδειαν ἦγεν, ἀποτρύσειν χρόνῳ καὶ χρημάτων δαπάνῃ τὸν Αἰμίλιον ἡγούμενος.
13.6Aemilius kafasında durmadan her türlü planı ve denemeyi düşünüyordu. Ama önceki rahatlık yüzünden ordunun sabırsızlandığını, yapılmayan birçok şey hakkında sözle komutanlık ettiğini görünce onları azarladı. Hiçbir şeye karışmamalarını, yalnızca kendi bedenlerini ve silahlarını hazır tutmayı, komutan fırsat verdiğinde kılıcı Roma usulünce kullanmayı düşünmelerini emretti.
ὁ δὲ τῇ γνώμῃ μὲν ἦν ἐνεργός ἐπὶ πᾶν βούλευμα καὶ πᾶσαν τρεπόμενος πεῖραν, ὑπʼ ἀδείας δὲ τῆς πρόσθεν τὸν στρατὸν ὁρῶν δυσανασχετοῦντα καὶ λόγῳ πολλὰ διαστρατηγοῦντα τῶν ἀπράκτων, ἐπετίμησεν αὐτοῖς, καὶ παρήγγειλε μηδὲν πολυπραγμονεῖν μηδὲ φροντίζειν, ἀλλʼ ἢ τὸ σῶμα τὸ ἑαυτοῦ καὶ τὴν πανοπλίαν ἕκαστον ὅπως ἐνεργὸν παρέξει καὶ χρήσεται Ῥωμαϊκῶς τῇ μαχαίρᾳ, τὸν καιρὸν παραδόντος τοῦ στρατηγοῦ.
13.7Gece nöbetlerini de mızraksız tutmalarını emretti; yaklaşan düşmana karşı savunamayacaklarını bilirlerse daha dikkatli olur, uykuyla daha çok mücadele ederlerdi.
τὰς δὲ νυκτερινὰς ἐκέλευσε φυλακὰς ἄνευ λόγχης φυλάττειν, ὡς μᾶλλον προσέξοντας καὶ διαμαχουμένους πρὸς τὸν ὕπνον, ἂν ἀμύνασθαι τοὺς πολεμίους μὴ δύνωνται προσιόντας.
14.114. Bölüm
İnsanlar en çok içecek su yüzünden sıkıntı çekiyordu; çünkü su azdı, kötüydü ve deniz kenarında sızıp birikiyordu. Aemilius, üzerinde yükselen büyük, ağaçlarla kaplı Olympos Dağı'nı görüp ormanın yeşilliğinden derinlerden akan pınarların kaynağı olması gerektiğini çıkardı. Dağ eteklerinde onlar için birçok havalandırma deliği ve kuyu kazdırdı.
Ἐνοχλουμένων δὲ τῶν ἀνθρώπων μάλιστα περὶ τὴν τοῦ ποτοῦ χρείαν καὶ γὰρ ὀλίγον καὶ πονηρὸν ἐπίδυε καὶ συνελείβετο παρʼ αὐτὴν τὴν θάλατταν, ὁρῶν ὁ Αἰμίλιος μέγα καὶ κατηρεφὲς δένδρεσιν ὄρος τὸν Ὄλυμπον ἐπικείμενον, καὶ τεκμαιρόμενος τῇ χλωρότητι τῆς ὕλης ναμάτων ἔχειν ἀρχὰς διὰ βάθους ὑποφερομένων, ἀναπνοὰς αὐτοῖς καὶ φρέατα πολλὰ παρὰ τὴν ὑπώρειαν ὤρυττε.
14.2Bunlar hemen temiz suyla doldu; sıkışan su, boşalan yere doğru hızla akıyordu.
τὰ δʼ εὐθὺς ἐπίμπλατο ῥευμάτων καθαρῶν, ἐπισυνδιδόντων ὁλκῇ καὶ φορᾷ τοῦ θλιβομένου πρὸς τὸ κενούμενον.
14.3Gerçi kimileri, akan suların hazır olarak saklandığı kaynakların bulundukları yerde durduğunu söylemez; suyun çıkışını bir açığa çıkış ya da yarılma değil, maddenin nemlenmesiyle orada doğuş ve oluşum sayarlar.
καίτοι τινὲς οὔ φασιν ὑδάτων ἑτοίμων κεκρυμμένων πηγὰς ἐναποκεῖσθαι τοῖς τόποις ἐξ ὧν ῥέουσιν, οὐδʼ ἀποκάλυψιν οὐδὲ ῥῆξιν εἶναι τὴν ἐκβολὴν αὐτῶν, ἀλλὰ γένεσιν καὶ σύστασιν ἐνταῦθα τῆς ὕλης ἐξυγραινομένης·
14.4Nemli buharın derinde sıkıştırılıp akıcı hale gelince yoğunluk ve soğukla nemlendiğini söylerler.
ἐξυγραίνεσθαι δὲ πυκνότητι καὶ ψυχρότητι τὴν νοτερὰν ἀναθυμίασιν, ὅταν ἐν βάθει καταθλιβεῖσα ῥευστικὴ γένηται.
14.5Kadınların memeleri nasıl hazır ve akmakta olan sütle dolu kaplar gibi değildir de besini kendi içlerinde dönüştürüp süt yapar ve süzerlerse,
καθάπερ γὰρ οἱ μαστοὶ τῶν γυναικῶν οὐχ ὥσπερ ἀγγεῖα πλήρεις εἰσὶν ἐπιρρέοντος ἑτοίμου γάλακτος, ἀλλὰ μεταβάλλοντες τὴν τροφὴν ἐν αὑτοῖς ἐργάζονται γάλα καὶ διηθοῦσιν.
14.6yerin soğuk ve pınarlı kısımları da suyu saklı tutmaz; bu kadar ırmağın akıntılarını ve derinliklerini hazır bir kaynaktan salan oyuklar da yoktur. Havayı ve soluğu sıkıştırıp yoğunlaştırarak suya çevirirler.
οὕτως οἱ περίψυκτοι καὶ πιδακώδεις τόποι τῆς γῆς ὕδωρ μὲν οὐκ ἔχουσι καλυπτόμενον, οὐδὲ κόλπους ῥεύματα καὶ βάθη ποταμῶν τοσούτων ἐξ ἑτοίμης καὶ ὑποκειμένης ἀφιέντας ἀρχῆς, τὸ δὲ πνεῦμα καὶ τὸν ἀέρα τῷ πιέζειν καὶ καταπυκνοῦν ἀποθλίβοντες εἰς ὕδωρ τρέπουσι.
14.7Nitekim kazılan yerler, bu tür dokunuşlara daha çok sızma ve sulanmayla karşılık verir; tıpkı kadınların memelerinin emzirmeye karşılık vermesi gibi, buharı nemlendirip yumuşatırlar.
τὰ γοῦν ὀρυττόμενα τῶν χωρίων μᾶλλον ἀναπιδύει καὶ διανάει πρὸς τὴν τοιαύτην ψηλάφησιν, ὥσπερ οἱ μαστοὶ τῶν γυναικῶν πρὸς τὸν θηλασμόν, ἀνυγραίνοντα καὶ μαλάττοντα τὴν ἀναθυμίασιν·
14.8Toprağın işlenmeden sıkışmış kısımları ise, nemi üreten hareketten yoksun olduğu için su üretmeye kördür.
ὅσα δʼ ἀργὰ τῆς γῆς συμπέφρακται, τυφλὰ πρὸς γένεσιν ὑδάτων ἐστίν, οὐκ ἔχοντα τὴν ἐργαζομένην τὸ ὑγρὸν κίνησιν.
14.9Bunları söyleyenler kuşkuculara hücum imkânı vermiştir: Onlara göre canlılarda kan da yoktur, yara alınca bir soluğun ya da etin dönüşmesiyle doğar, bu dönüşüm akıntı ve erime sağlar.
οἱ δὲ ταῦτα λέγοντες ἐπιχειρεῖν δεδώκασι τοῖς ἀπορητικοῖς, ὡς οὐδὲ τὸ αἷμα τοῖς ζῴοις ἔνεστιν, ἀλλὰ γεννᾶται πρὸς τὰ τραύματα πνεύματός τινος ἢ σαρκῶν μεταβολῇ, ῥύσιν ἀπεργασαμένῃ καὶ σύντηξιν.
14.10Ama bu görüşler, yer altı tünellerinde ve maden ocaklarında derinlerde karşılaşılan ırmaklarla çürütülür. Bunlar, toprak o an oynatılınca doğsalardı beklenecek gibi yavaş yavaş toplanmaz, bir anda fışkırırlar.
ἐλέγχονται δὲ τοῖς πρὸς τοὺς ὑπονόμους καὶ τὰς μεταλλείας ἀπαντῶσιν εἰς βάθη ποταμοῖς, οὐ κατʼ ὀλίγον συλλεγομένοις, ὥσπερ εἰκός ἐστιν εἰ γένεσιν ἐκ τοῦ παραχρῆμα κινουμένης τῆς γῆς λαμβάνουσιν, ἀλλʼ ἀθρόοις ἀναχεομένοις.
14.11Çarpılıp yarılan bir kayadan da güçlü bir su fışkırır, sonra biter. Bu konuda bu kadar yeter.
ὁρῶν δὲ καὶ πέτρας πληγῇ ῥαγείσης ἐξεπήδησε ῥεῦμα λάβρον ὕδατος, εἶτα ἐπέλιπε. ταῦτα μὲν περὶ τούτων·
15.115. Bölüm
Aemilius birkaç gün sakin durdu; bu kadar büyük iki ordu bu kadar yakın karşılaşmışken hiç bu kadar sessizlik olmadığı söylenir.
ὁ δʼ Αἰμίλιος ἡμέρας μέν τινας ἠρέμει, καί φασι μήποτε τηλικούτων στρατοπέδων ἐγγὺς οὕτω συνελθόντων ἡσυχίαν γενέσθαι τοσαύτην.
15.2Her yolu deneyip araştırırken, yalnızca Perrhaibia'dan geçip Pythion ve Petra'ya giden tek bir geçidin korumasız kaldığını öğrendi. Yerin korunmadığına sevinip, korunmamasının sebebi olan engebe ve sarplıktan korkmayarak bunu düşünmeye başladı.
ἐπεὶ δὲ κινῶν ἅπαντα καὶ πειρώμενος ἐπυνθάνετο μίαν εἰσβολὴν ἔτι μόνον ἄφρουρον ἀπολείπεσθαι, τὴν διὰ Περραιβίας παρὰ τὸ Πύθιον καί τὴν Πέτραν, τῷ μὴ φυλάττεσθαι τὸν τόπον ἐλπίσας μᾶλλον ἢ διʼ ἣν οὐκ ἐφυλάττετο δυσχωρίαν καί τραχύτητα δείσας ἐβουλεύετο.
15.3Oradakilerden ilk olarak, Africanus Scipio'nun damadı ve sonradan senatoda en nüfuzlu kişi olan Nasica lakaplı Scipio, çevirme harekâtının komutanlığını üstlenmeyi teklif etti.
πρῶτος δὲ τῶν παρόντων ὁ Νασικᾶς ἐπικαλούμενος Σκηπίων, γαμβρὸς Ἀφρικανοῦ Σκηπίωνος, ὕστερον δὲ μέγιστον ἐν τῇ συγκλήτῳ δυνηθείς, ὑπεδέξατο τῆς κυκλώσεως ἡγεμὼν γενέσθαι.
15.4İkinci olarak, Aemilius'un en büyük oğlu Fabius Maximus, henüz delikanlıyken hevesle ayağa kalktı.
δεύτερος δὲ Φάβιος Μάξιμος, ὁ πρεσβύτατος τῶν Αἰμιλίου παίδων, ἔτι μειράκιον ὤν, ἀνέστη προθυμούμενος.
15.5Buna sevinen Aemilius onlara asker verdi; ama Polybios'un dediği kadar değil, Nasica'nın bu olaylar hakkında krallardan birine yazdığı mektupta aldığını söylediği kadar.
ἡσθεὶς οὖν ὁ Αἰμίλιος δίδωσιν αὐτοῖς οὐχ ὅσους Πολύβιος εἴρηκεν, ἀλλʼ ὅσους αὐτὸς ὁ Νασικᾶς λαβεῖν φησι, γεγραφὼς περὶ τῶν πράξεων τούτων ἐπιστόλιον πρός τινα τῶν βασιλέων,
15.6Saflar dışındaki İtalyalılar üç bin, sol kanat ise beş bin kadardı.
οἱ μέν ἐκτὸς τάξεως Ἰταλικοὶ τρισχίλιοι τὸ πλῆθος ἦσαν, τὸ δʼ εὐώνυμον κέρας εἰς πεντακισχιλίους.
15.7Nasica bunlara yüz yirmi atlıyla Harpalos'un komutasındaki Trak ve Giritlilerden iki yüz kişi katarak denize giden yoldan yola çıktı, Herakleion yakınında ordugâh kurdu; sanki gemilerle dolaşıp düşman ordugâhını kuşatacaktı.
τούτοις προσλαβὼν ὁ Νασικᾶς ἱππεῖς ἑκατὸν εἴκοσι καί τῶν παρἉρπάλῳ Θρᾳκῶν καί Κρητῶν ἀναμεμιγμένων διακοσίους, ἐξώρμησε τῇ πρὸς θάλασσαν ὁδῷ, καί κατεστρατοπέδευσε παρὰ τὸ Ἡράκλειον, ὡς δὴ ταῖς ναυσὶ μέλλων ἐκπεριπλεῖν καί κυκλοῦσθαι τὸ στρατόπεδον τῶν πολεμίων.
15.8Askerler akşam yemeğini yiyip hava kararınca, komutanlara gerçeği söyledi ve gece boyunca onları denizden ters yöne götürdü; Pythion'un altında durup orduyu dinlendirdi.
ἐπεὶ δʼ ἐδείπνησαν οἱ στρατιῶται καί σκότος ἐγένετο, τοῖς ἡγεμόσι φράσας τὸ ἀληθὲς ἦγε διὰ νυκτὸς τὴν ἐναντίαν ἀπὸ θαλάττης, καί καταλύσας ἀνέπαυε τὴν στρατιὰν ὑπὸ τὸ Πύθιον.
15.9Olympos'un yüksekliği burada on stadionu geçer. Bunu ölçen kişinin bir yazıtı şöyle belirtir:
ἐνταῦθα τοῦ Ὀλύμπου τὸ ὕψος ἀνατείνει πλέον ἢ δέκα σταδίους· σημαίνεται δὲ ἐπιγράμματι τοῦ μετρήσαντος οὕτως·
15.10Olympos doruğu, Apollon Pythios'un yanında, dikey ölçüyle kutsal bir yüksekliğe erişir: tam on stadion, üstüne de dört ayak eksik bir plethron. Bu yolun ölçüsünü Eumelos oğlu Ksenagoras koydu; sen, ey efendi, selam sana, iyilik ver.
Οὐλύμπου κορυφῆς ἐπὶ Πυθίου Ἀπόλλωνος ἱερὸν ὕψος ἔχει, πρός κάθετον δὲ μέτρον, πλήρη μέν δεκάδα σταδίων μίαν, αὐτὰρ ἐπʼ αὐτῇ πλέθρον τετραπέδῳ λειπόμενον μεγέθει. Εὐμήλου δέ μιν υἱὸς ἐθήκατο μέτρα κελεύθου Ξειναγόρης· σὺ δʼ, ἄναξ, χαῖρε καί ἐσθλὰ δίδου.
15.11Oysa geometriciler, ne bir dağ yüksekliğinin ne de deniz derinliğinin on stadionu aşmadığını söylerler. Yine de Ksenagoras'ın ölçümü gelişigüzel değil, yöntemle ve aletlerle yaptığı anlaşılıyor.
καίτοι λέγουσιν οἱ γεωμετρικοὶ μήτε ὄρους ὕψος μήτε βάθος θαλάττης ὑπερβάλλειν δέκα σταδίους. ὁ μέντοι Ξεναγόρας οὐ παρέργως, ἀλλὰ μεθόδῳ καί διʼ ὀργάνων εἰληφέναι δοκεῖ τὴν μέτρησιν.
16.116. Bölüm
Nasica geceyi orada geçirdi. Perseus, Aemilius'u yerinde sakin görüyor, olanları hesaplayamıyordu. Derken Giritli bir kaçak yoldan kaçıp gelerek Romalıların dolaşma hareketini bildirdi.
ὁ μὲν οὖν Νασικᾶς ἐνταῦθα διενυκτέρευσε· τῷ δὲ Περσεῖ τὸν Αἰμίλιον ἀτρεμοῦντα κατὰ χώραν ὁρῶντι καὶ μὴ λογιζομένῳ τὸ γινόμενον ἀποδρὰς ἐκ τῆς ὁδοῦ Κρὴς αὐτόμολος ἧκε μηνύων τὴν περίοδον τῶν Ῥωμαίων.
16.2Perseus şaşkınlığa düştü. Ordugâhı oynatmadı, ama on bin paralı yabancı askerle iki bin Makedonu Milon'a verip hızla gidip geçitleri tutmasını emretti.
ὁ δὲ συνταραχθείς τὸ μὲν στρατόπεδον οὐκ ἐκίνησε, μυρίους δὲ μισθοφόρους ξένους καὶ δισχιλίους Μακεδόνας Μίλωνι παραδοὺς ἐξαπέστειλε, παρακελευσάμενος ταχῦναι καὶ καταλαβεῖν τὰς ὑπερβολάς.
16.3Polybios'a göre Romalılar bunlara daha uyurken saldırdı. Nasica ise tepelerde şiddetli bir çarpışma ve tehlike olduğunu, kendisinin üzerine koşan paralı bir Trak'ı mızrağıyla göğsünden vurup devirdiğini, düşman püskürtülüp Milon silahsız, tek gömlekle en utanç verici biçimde kaçarken güvenle peşinden gittiğini, aynı zamanda orduyu ülkeye indirdiğini söyler.
τούτοις ὁ μὲν Πολύβιός φησιν ἔτι κοιμωμένοις ἐπιπεσεῖν τοὺς Ῥωμαίους, ὁ δὲ Νασικᾶς ὀξὺν ἀγῶνα περὶ τοῖς ἄκροις γενέσθαι καὶ κίνδυνον, αὐτὸς δὲ Θρᾷκα μισθοφόρον εἰς χεῖρας συνδραμόντα τῷ ξυστῷ διὰ τοῦ στήθους πατάξας καταβαλεῖν, ἐκβιασθέντων δὲ τῶν πολεμίων, καὶ τοῦ Μίλωνος αἴσχιστα φεύγοντος ἄνευ τῶν ὅπλων μονοχίτωνος, ἀσφαλῶς ἀκολουθεῖν, ἅμα καταβιβάζων εἰς τὴν χώραν τὸ στράτευμα.
16.4Bunlar Perseus'a ulaşınca hızla ordugâhı kaldırıp geri çekildi; korkuya kapılmış, umutları altüst olmuştu.
τούτων δὲ τῷ Περσεῖ προσπεσόντων κατὰ τάχος ἀναζεύξας ἦγεν ὀπίσω, περίφοβος γεγονὼς καὶ συγκεχυμένος ταῖς ἐλπίσιν.
16.5Yine de Pydna önünde durup savaş denemek zorundaydı; yoksa ordusu şehirlere dağılarak savaşı beklemek zorunda kalacaktı. Çünkü savaş bir kez ülkeye girmişti, büyük kan dökülmeden, ölüler verilmeden sürülemezdi.
αὐτοῦ δʼ ὅμως πρὸ τῆς Πύδνης ὑπομένοντα πειρᾶσθαι μάχης ἀναγκαῖον ἦν, ἢ τῷ στρατῷ σκεδασθέντι περὶ τὰς πόλεις δέχεσθαι τὸν πόλεμον, ἐπείπερ ἅπαξ ἐμβέβηκε τῇ χώρᾳ, δίχα πολλοῦ φόνου καὶ νεκρῶν ἐκπεσεῖν μὴ δυνάμενον.
16.6Sayıca orada üstündüler; üstelik çocukları ve karıları için savaşırlarken büyük bir hevese sahip olacaklardı, kral da her şeyi izleyip öne atılacaktı.
πλήθει μὲν οὖν ἀνδρῶν αὐτόθεν περιεῖναι, προθυμίαν δὲ πολλὴν ὑπάρχειν ἀμυνομένοις περὶ τέκνων καὶ γυναικῶν, ἐφορῶντος ἕκαστα τοῦ βασιλέως καὶ προκινδυνεύοντος.
16.7Dostları Perseus'u bu sözlerle yüreklendirdi. Ordugâhını kurup savaşa hazırlandı, araziyi inceledi, komutanlıkları dağıttı; Romalıları yürüyüşten çıkar çıkmaz karşılayacaktı.
ἐκ τούτων ἐθάρσυνον οἱ φίλοι τὸν Περσέα· καὶ βαλόμενος στρατόπεδον συνετάττετο πρὸς μάχην, καὶ τὰ χωρία κατεσκοπεῖτο, καὶ διῄρει τὰς ἡγεμονίας, ὡς εὐθὺς ἐξ ἐφόδου τοῖς Ῥωμαίοις ἀπαντήσων.
16.8Yer, düz zemine ve düzgün araziye ihtiyaç duyan falanks için uygun bir ovaydı. Hafif silahlılar ve piyadeler için de birbirini izleyen, sığınma ve dolanma imkânı veren tepeler vardı.
ὁ δὲ τόπος καὶ πεδίον ἦν τῇ φάλαγγι βάσεως ἐπιπέδου καὶ χωρίων ὁμαλῶν δεομένῃ, καὶ λόφοι συνεχεῖς ἄλλος ἐξ ἄλλου τοῖς γυμνητεύουσι καὶ ψιλοῖς ἀναφυγὰς καὶ περιδρομὰς ἔχοντες.
16.9Ortadan Aison ve Leukos ırmakları akıyordu; yaz sona erdiği için o sırada pek derin değillerdi, ama yine de Romalılara biraz güçlük çıkaracak gibi görünüyordu.
διὰ μέσου δὲ ποταμοὶ ῥέοντες Αἴσων καὶ Λεῦκος οὐ μάλα βαθεῖς τότε ʽθέρους γὰρ ἦν ὥρα φθίνοντοσʼ ἐδόκουν τινὰ δυσεργίαν ὅμως τοῖς Ῥωμαίοις παρέξειν.
17.117. Bölüm
Aemilius, Nasica ile birleşince savaş düzeninde düşmanın üzerine indi.
ὁ δʼ Αἰμίλιος, ὡς εἰς ταὐτὸν συνέμιξε τῷ Νασικᾷ, κατέβαινε συντεταγμένος ἐπὶ τοὺς πολεμίους.
17.2Dizilişlerini ve kalabalıklarını görünce hayrete düşerek yürüyüşü durdurdu, kendi kendine düşündü.
ὡς δʼ εἶδε τὴν παράταξιν αὐτῶν καὶ τὸ πλῆθος, θαυμάσας ἐπέστησε τὴν πορείαν, αὐτός τι πρὸς ἑαυτὸν συλλογιζόμενος.
17.3Savaşmak için can atan genç komutanlar atlarıyla yanına gelip beklememesi için yalvardılar; en başta da Olympos'taki başarısından yüreklenen Nasica.
οἱ δʼ ἡγεμονικοὶ νεανίσκοι προθυμούμενοι μάχεσθαι παρελαύνοντες ἐδέοντο μὴ μέλλειν, καὶ μάλιστα πάντων ὁ Νασικᾶς τῇ περὶ τὸν Ὄλυμπον εὐτυχίᾳ τεθαρρηκώς.
17.4Aemilius gülümseyerek "Senin yaşında olsaydım belki" dedi, "ama kazandığım birçok zafer bana yenilenlerin hatalarını öğretti ve dizilip hazır olan bir falanksa yürüyüşten çıkar çıkmaz saldırmamı engelliyor."
ὁ δʼ Αἰμίλιος, μειδιάσας, εἴ γε τὴν σὴν, εἶπεν, ἡλικίαν εἶχον αἱ δὲ πολλαί με νῖκαι διδάσκουσαι τὰ τῶν ἡττωμένων ἁμαρτήματα, κωλύουσιν ἐξ ὁδοῦ μάχην τίθεσθαι πρὸς φάλαγγα συντεταγμένην ἤδη καὶ συνεστῶσαν.
17.5Bunun üzerine düşmana görünen ön sıraların birlikler halinde dizilip savaş düzeni görüntüsü vermesini, arkadakilerin ise dönüp yerinde çit çekmesini ve ordugâh kurmasını emretti.
ἐκ τούτου τὰ μὲν πρῶτα καὶ καταφανῆ πρὸς τοὺς πολεμίους ἐκέλευσεν εἰς σπείρας καθιστάμενα ποιεῖν σχῆμα παρατάξεως, τοὺς δʼ ἀπʼ οὐρᾶς στραφέντας ἐν χώρᾳ χάρακα βαλέσθαι καὶ στρατοπεδεύειν.
17.6Böylece sonuncuların bitişiğindekiler yavaş yavaş sıyrıldı; düzeni fark ettirmeden çözüp hepsini gürültüsüzce çitin içine aldı.
οὕτω δὲ τῶν συνεχῶν τοῖς τελευταίοις καθʼ ὑπαγωγὴν ἐξελιττομένων ἔλαθε τὴν παράταξιν ἀναλύσας καὶ καταστήσας ἀθορύβως εἰς τὸν χάρακα πάντας.
17.7Gece olup yemekten sonra uykuya ve dinlenmeye çekildiklerinde, dolunay gökte yüksekteyken ansızın karardı, ışığı kayboldu, her türlü renge bürünerek görünmez oldu.
ἐπεὶ δὲ νὺξ γεγόνει καὶ μετὰ δεῖπνον ἐτράποντο πρὸς ὕπνον καὶ ἀνάπαυσιν, αἰφνίδιον ἡ σελήνη πλήρης οὖσα καὶ μετέωρος ἐμελαίνετο καὶ τοῦ φωτὸς ἀπολιπόντος αὐτὴν χρόας ἀμείψασα παντοδαπὰς ἠφανίσθη.
17.8Romalılar, âdet olduğu üzere, tunç şakırtılarıyla ışığını geri çağırıyor, meşaleler ve çıralarla birçok ateşi göğe doğru kaldırıyorlardı. Makedonlar ise bunun gibi bir şey yapmıyordu; ordugâhı ürküntü ve şaşkınlık sardı, çoğu arasında bu görüntünün bir kralın sönüşüne işaret ettiği fısıldanıyordu.
τῶν δὲ Ῥωμαίων, ὥσπερ ἐστὶ νενομισμένον, χαλκοῦ τε πατάγοις ἀνακαλουμένων τὸ φῶς αὐτῆς καὶ πυρὰ πολλὰ δαλοῖς καὶ δᾳσὶν ἀνεχόντων πρὸς τὸν οὐρανόν, οὐδὲν ὅμοιον ἔπραττον οἱ Μακεδόνες, ἀλλὰ φρίκη καὶ θάμβος τὸ στρατόπεδον κατεῖχε καὶ λόγος ἡσυχῇ διὰ πολλῶν ἐχώρει, βασιλέως τὸ φάσμα σημαίνειν ἔκλειψιν.
17.9Aemilius, ay tutulmalarının düzensizliklerini duymamış ya da bunlardan hiç habersiz değildi: Dönen ay belirli dönemlerde dünyanın gölgesine girer ve gizlenir, ta ki karanlık bölgeyi geçip yeniden güneşe karşı parlayana kadar.
ὁ δʼ Αἰμίλιος οὐκ ἦν μὲν ἀνήκοος οὐδʼ ἄπειρος παντάπασι τῶν ἐκλειπτικῶν ἀνωμαλιῶν, αἳ τὴν σελήνην περιφερομένην εἰς τὸ σκίασμα τῆς γῆς ἐμβάλλουσι τεταγμέναις περιόδοις καὶ ἀποκρύπτουσιν, ἄχρι οὗ παρελθοῦσα τὴν ἐπισκοτουμένην χώραν πάλιν ἐπιλάμψῃ πρὸς τὸν ἥλιον·
17.10Yine de tanrısal olana çok değer verir, kurbana ve kehanete düşkündü; ayın temizlendiğini görür görmez ona on bir dana kurban etti.
οὐ μὴν ἀλλὰ τῷ θείῳ πολὺ νέμων καὶ φιλοθύτης ὢν καὶ μαντικός, ὡς εἶδε πρῶτον τὴν σελήνην ἀποκαθαιρομένην, ἕνδεκα μόσχους αὐτῇ κατέθυσεν.
17.11Gün doğarken de Herakles'e öküz kurban etti, yirmi kurbana kadar uğurlu işaret alamadı; yirmi birincide işaretler göründü ve savunma yaparlarsa zafer kazanacaklarını söyledi.
ἅμα δʼ ἡμέρᾳ τῷ Ἡρακλεῖ βουθυτῶν οὐκ ἐκαλλιέρει μέχρις εἴκοσι· τῷ δὲ πρώτῳ καὶ εἰκοστῷ παρῆν τὰ σημεῖα καὶ νίκην ἀμυνομένοις ἔφραζεν.
17.12Tanrıya yüz öküz ve kutsal bir yarışma adayıp komutanlara orduyu savaşa dizmelerini emretti.
εὐξάμενος οὖν κατὰ βοῶν ἑκατὸν καὶ ἀγῶνος ἱεροῦ τῷ θεῷ, προσέταξε διακοσμεῖν τοῖς ἡγεμόσι τὸν στρατὸν εἰς μάχην·
17.13Kendisi, ışığın eğilip dönmesini bekledi, öyle ki sabahleyin güneş savaşanların yüzüne parlamasın. Ovaya ve düşman ordugâhına doğru açık çadırında oturarak zamanı geçirdi.
αὐτός δὲ τὴν ἀπόκλισιν καὶ περιφορὰν ἀναμένων τοῦ φωτός, ὅπως μὴ κατὰ προσώπου μαχομένοις αὐτοῖς ἕωθεν ἥλιος ἀντιλάμποι, παρῆγε τὸν χρόνον ἐν τῇ σκηνῇ καθεζόμενος ἀναπεπταμένῃ πρὸς τὸ πεδίον καὶ τὴν στρατοπεδείαν τῶν πολεμίων.
18.118. Bölüm
Öğleden sonra saldırı, bazılarına göre Aemilius'un bir kurnazlığıyla düşmandan geldi: Romalılar dizginsiz bir atı sürüp düşmanın üzerine salmış, onu kovalamak savaşı başlatmıştı.
περὶ δὲ δείλην οἱ μὲν αὐτοῦ φασι τοῦ Αἰμιλίου τεχνάζοντος ἐκ τῶν πολεμίων γενέσθαι τὴν ἐπιχείρησιν, ἀχάλινον ἵππον ἐξελάσαντας ἐμβαλεῖν αὐτοῖς τοὺς Ῥωμαίους, καὶ τοῦτον ἀρχὴν μάχης διωκόμενον παρασχεῖν·
18.2Bazılarına göre ise Roma yük hayvanları ot taşırken, Aleksandros komutasındaki Traklar onlara saldırdı; yedi yüz Ligur da bunlara karşı hızlı bir çıkış yaptı. İki taraf da daha çok yardım gönderince savaş böyle başladı.
οἱ δὲ Ῥωμαϊκῶν ὑποζυγίων χορτάσματα παρακομιζόντων ἅπτεσθαι Θρᾷκας, ὧν Ἀλέξανδρος ἡγεῖτο, πρὸς δὲ τούτους ἐκδρομὴν ὀξεῖαν ἑπτακοσίων Λιγύων γενέσθαι· παραβοηθούντων δὲ πλειόνων ἑκατέροις οὕτω συνάπτεσθαι τὴν μάχην ἀμφοτέρων.
18.3Aemilius, gemideki bir dümenci gibi ordulardaki çalkantıdan ve hareketten yaklaşan çarpışmanın büyüklüğünü anladı, çadırdan çıktı ve ağır piyade birliklerini dolaşıp yüreklendirdi.
ὁ μὲν οὖν Αἰμίλιος ὥσπερ κυβερνήτης τῷ παρόντι σάλῳ καὶ κινήματι τῶν στρατοπέδων τεκμαιρόμενος τὸ μέγεθος τοῦ μέλλοντος ἀγῶνος, ἐκ τῆς σκηνῆς προῆλθε καὶ τὰ τάγματα τῶν ὁπλιτῶν ἐπιὼν παρεθάρρυνεν,
18.4Nasica ise öncü çarpışmalarına atla çıktığında bütün düşmanın neredeyse göğüs göğüse geldiğini gördü.
ὁ δὲ Νασικᾶς ἐξιππασάμενος πρὸς τοὺς ἀκροβολιζομένους ὁρᾷ πάντας ὅσον οὔπω τοὺς πολεμίους ἐν χερσὶν ὄντας.
18.5Önden Traklar geliyordu; söylediğine göre en çok bunların görünüşü onu sarsmıştı: Uzun boylu adamlardı, beyaz ve parlak kalkanlar ve dizlikler takmış, altına siyah gömlekler giymişlerdi, sağ omuzlarından dikey ağır demirli kılıçlar sallıyorlardı.
πρῶτοι δʼ οἱ Θρᾷκες ἐχώρουν, ὧν μάλιστά φησιν ἐκπλαγῆναι τὴν ὄψιν, ἄνδρες ὑψηλοὶ τὰ σώματα, λευκῷ καὶ περιλάμποντι θυρεῶν καὶ περικνημίδων ὁπλισμῷ μέλανας ὑπενδεδυμένοι χιτῶνας, ὀρθὰς δὲ ῥομφαίας βαρυσιδήρους ἀπὸ τῶν δεξιῶν ὤμων ἐπισείοντες.
18.6Trakların yanına her türlü silahlı paralı askerler yerleşti, aralarına Paionlar karışmıştı.
παρὰ δὲ τοὺς Θρᾷκας οἱ μισθοφόροι παρενέβαλλον, ὧν σκευαί τε παντοδαπαὶ, καὶ μεμιγμένοι Παίονες ἦσαν·
18.7Yanlarında üçüncü birlik olarak seçkinler vardı; Makedonların aretē ve yaşça en temiz kısmı, altın yaldızlı silahlar ve yeni kızıl pelerinlerle parlıyordu.
ἐπὶ δὲ τούτοις ἄγημα τρίτον οἱ λογάδες, αὐτῶν Μακεδόνων ἀρετῇ καὶ ἡλικίᾳ τὸ καθαρώτατον, ἀστράπτοντες ἐπιχρύσοις ὅπλοις καὶ νεουργοῖς φοινικίσιν.
18.8Bunlar saflarına yerleşirken tunç kalkanlı falankslar ordugâhtan yükseldi, ovayı demir ışıltısı ve tunç parıltısıyla, dağları da bağırış ve teşvik gürültüsüyle doldurdu.
οἷς καθισταμένοις εἰς τάξιν αἱ τῶν χαλκασπίδων ἐπανατέλλουσαι φάλαγγες ἐκ τοῦ χάρακος ἐνέπλησαν αὐγῆς σιδήρου καὶ λαμπηδόνος χαλκοῦ τὸ πεδίον, κραυγῆς δὲ καὶ θορύβου παρακελευομένων τὴν ὀρεινήν.
18.9Öyle gözü pek ve hızlı saldırdılar ki ilk ölüler Roma ordugâhına iki stadion mesafede düştü.
οὕτω δὲ θρασέως καὶ μετὰ τάχους ἐπῄεσαν ὥστε τοὺς πρώτους νεκροὺς ἀπὸ δυεῖν σταδίων τοῦ Ῥωμαϊκοῦ χάρακος καταπεσεῖν.
19.119. Bölüm
Saldırı başlarken Aemilius oraya geldi ve seçkin birliklerdeki Makedonların sarissalarının uçlarını Romalıların kalkanlarına dayadığını, onların kılıçlarını yetişecek mesafeye sokmadığını gördü.
γιγνομένης δὲ τῆς ἐφόδου παρῆν ὁ Αἰμίλιος, καὶ κατελάμβανεν ἤδη τοὺς ἐν τοῖς ἀγήμασι Μακεδόνας ἄκρας τάς σαρίσας προσερηρεικότας τοῖς θυρεοῖς τῶν Ῥωμαίων καὶ μὴ προσιεμένους εἰς ἐφικτὸν αὐτῶν τάς μαχαίρας.
19.2Öteki Makedonların da tek bir parolayla kalkanlarını omuzlarından çekip sarissalarını indirerek Roma kalkanlılarına karşı durduklarını görünce, kalkan duvarının gücü ve uzatılan mızrakların sertliği karşısında dehşete kapıldı, korktu; hiçbir zaman bundan korkunç bir manzara görmemişti. Sonradan da o hâlini ve o görüntüyü sık sık anardı.
ἐπεὶ δὲ καὶ τῶν ἄλλων Μακεδόνων τάς τε πέλτας ἐξ ὤμου περισπασάντων καὶ ταῖς σαρίσαις ἀφʼ ἑνὸς συνθήματος κλιθείσαις ὑποστάντων τοὺς θυρεοφόρους εἶδε τήν τε ῥώμην τοῦ συνασπισμοῦ καὶ τήν τραχύτητα τῆς προβολῆς, ἔκπληξις αὐτὸν ἔσχε καὶ δέος, ὡς οὐδὲν ἰδόντα πώποτε θέαμα φοβερώτερον· καὶ πολλάκις ὕστερον ἐμέμνητο τοῦ πάθους ἐκείνου καὶ τῆς ὄψεως.
19.3Ama o anda savaşanlara kendini sakin ve neşeli göstererek miğfersiz ve zırhsız, atla aralarından geçti.
τότε δὲ πρὸς τοὺς μαχομένους ἐπιδεικνύμενος ἵλεω καὶ φαιδρὸν ἑαυτόν ἄνευ κράνους καὶ θώρακος ἵππῳ παρήλαυνεν.
19.4Makedon kralı ise Polybios'a göre savaş başlar başlamaz korkuya kapılıp şehre doğru at sürdü; Herakles'e kurban sunacağını bahane etti. Oysa Herakles korkaklardan korkakça kurbanlar kabul etmez, kanuna aykırı duaları yerine getirmez.
ὁ δὲ τῶν Μακεδόνων βασιλεύς, ὥς φησι Πολύβιος, τῆς μάχης ἀρχὴν λαμβανούσης ἀποδειλιάσας εἰς πόλιν ἀφιππάσατο, σκηψάμενος Ἡρακλεῖ θύειν, δειλὰ παρὰ δειλῶν ἱερὰ μὴ δεχομένῳ μηδʼ εὐχὰς ἀθεμίτους ἐπιτελοῦντι.
19.5Çünkü atmayanın hedefi vurması, savaşta durmayanın yenmesi, kısaca hiçbir şey yapmayanın başarılı olması, kötünün mesut olması doğru değildir.
θεμιτὸν γὰρ οὐκ ἔστιν οὔτε τόν μὴ βάλλοντα κατευστοχεῖν οὔτε τόν μὴ μένοντα κρατεῖν οὔθʼ ὅλως τόν ἄπρακτον εὐπραγεῖν οὔτε τόν κακὸν εὐδαιμονεῖν.
19.6Ama tanrı Aemilius'un dualarının yanındaydı: Elinde mızrakla savaş üstünlüğü ve zafer için dua ediyor, savaşırken tanrıyı müttefik olarak çağırıyordu.
ἀλλὰ ταῖς Αἰμιλίου παρῆν εὐχαῖς ὁ θεός· εὔχετο γὰρ κράτος πολέμου καὶ νίκην δόρυ κρατῶν, καὶ μαχόμενος παρεκάλει σύμμαχον τόν θεόν.
19.7Yine de o dönemde o olaylara tanık olduğunu söyleyen, Perseus üzerine birkaç kitaplık tarih yazmış Poseidonios adlı biri, Perseus'un korkudan ya da kurbanı bahane ederek ayrılmadığını, savaştan önceki gün bir atın bacağına tekme attığını söyler.
οὐ μὴν ἀλλὰ Ποσειδώνιός τις ἐν ἐκείνοις τοῖς χρόνοις καὶ ταῖς πράξεσι γεγονέναι λέγων, ἱστορίαν δὲ γεγραφὼς περὶ Περσέως ἐν πλείοσι βιβλίοις, φησὶν αὐτὸν οὐχ ὑπὸ δειλίας οὐδὲ τήν θυσίαν ποιησάμενον αἰτίαν ἀπελθεῖν, ἀλλὰ τῇ προτέρᾳ τῆς μάχης τυχεῖν λελακτισμένον ὑφʼ ἵππου τὸ σκέλος·
19.8Savaşta, güçlükle hareket ettiği ve dostları engellediği halde, yük atlarından birini getirmelerini emretmiş, ona binip zırhsız olarak falanksın savaşçılarına katılmıştı.
ἐν δὲ τῇ μάχῃ, καίπερ ἔχοντα δυσχρήστως καὶ κωλυόμενον ὑπὸ τῶν φίλων, ἵππον αὑτῷ κελεῦσαι τῶν φορέων προσαγαγεῖν καὶ περιβάντα συμμῖξαι τοῖς ἐπὶ τῆς φάλαγγος ἀθωράκιστον·
19.9Her iki taraftan her türlü mermi yağarken, baştan aşağı demir bir mızrak ona gelmiş; ucu değmemiş, yan yan sol böğrünün yanından geçmiş, ama geçişin hızıyla gömleğini yırtıp etini görünmeyen bir bereyle kızartmış, bu iz uzun süre kalmıştı.
φερομένων δὲ παντοδαπῶν ἑκατέρωθεν βελῶν, παλτὸν ἐμπεσεῖν ὁλοσίδηρον αὐτῷ, καὶ τῇ μὲν ἀκμῇ μὴ θιγεῖν, ἀλλὰ πλάγιον παρὰ τήν ἀριστερὰν πλευρὰν παραδραμεῖν, ῥύμῃ δὲ τῆς παρόδου τόν τε χιτῶνα διακόψαι καὶ τήν σάρκα φοινίξαι τυφλῷ μώλωπι, πολὺν χρόνον διαφυλάξαντι τόν τύπον.
19.10Poseidonios, Perseus'u böyle savunur.
ταῦτα μὲν οὖν ὁ Ποσειδώνιος ὑπὲρ τοῦ Περσέως ἀπολογεῖται.
20.120. Bölüm
Romalılar falanksın karşısına dikilmiş ama onu zorlayıp yaramamışlardı; bunun üzerine Pelignilerin komutanı Salvius, birliğinin sancağını kaptığı gibi düşmanın içine fırlattı.
τῶν δὲ Ῥωμαίων, ὡς ἀντέστησαν τῇ φάλαγγι, μὴ δυναμένων βιάζεσθαι, Σάλουιος ὁ τῶν Πελιγνῶν ἡγούμενος ἁρπάσας τὸ σημεῖον τῶν ὑφʼ αὑτὸν εἰς τοὺς πολεμίους ἔρριψε.
20.2İtalyalılar için sancağı terk etmek haramdır, dine de aykırıdır; Peligniler hemen o noktaya doğru atıldılar ve iki taraf çarpıştığında birbirine korkunç şeyler yaptı, korkunç şeyler çekti.
τῶν δὲ Πελιγνῶν (οὐ γάρ ἐστιν Ἰταλοῖς θεμιτὸν οὐδʼ ὅσιον ἐγκαταλιπεῖν σημεῖον) ἐπιδραμόντων πρὸς ἐκεῖνον τὸν τόπον ἔργα δεινὰ καὶ πάθη παρʼ ἀμφοτέρων ἀπήντα συμπεσόντων.
20.3Romalılar kılıçlarıyla sarisaları savuşturmaya, kalkanlarıyla bastırmaya, hatta elleriyle yakalayıp yana itmeye çalışıyorlardı.
οἱ μὲν γὰρ ἐκκρούειν τε τοῖς ξίφεσι τὰς σαρίσας ἐπειρῶντο καὶ πιέζειν τοῖς θυρεοῖς καὶ ταῖς χερσὶν αὐταῖς ἀντιλαμβανόμενοι παραφέρειν,
20.4Makedonlar ise mızraklarını iki elleriyle sımsıkı tutup uzatıyor, üzerlerine atılanları silahlarıyla birlikte delip geçiyorlardı. Ne kalkan ne zırh sarisanın gücüne dayanabiliyordu. Pelignilerin ve Marrucinilerin bedenlerini başlarının üzerinden geriye savuruyorlardı; bu adamlar da hiçbir hesap gözetmeden, vahşi bir thymos'la karşıdan gelen darbelere ve apaçık ölüme doğru kendilerini atıyorlardı.
οἱ δὲ τὴν προβολὴν κρατυνάμενοι διʼ ἀμφοτέρων καὶ τοὺς προσπίπτοντας αὐτοῖς ὅπλοις διελαύνοντες, οὔτε θυρεοῦ στέγοντος οὔτε θώρακος τὴν βίαν τῆς σαρίσης, ἀνερρίπτουν ὑπὲρ κεφαλὴν τὰ σώματα τῶν Πελιγνῶν καὶ Μαρρουκινῶν, κατʼ οὐδένα λογισμὸν, ἀλλὰ θυμῷ θηριώδει, πρὸς ἐναντίας πληγὰς καὶ προὖπτον ὠθουμένων θάνατον.
20.5Ön saflarda dövüşenler böylece kırılınca arkalarında duranlar geri püskürtüldü. Bu bir kaçış değildi, ama Olokros denen dağa doğru bir geri çekilmeydi;
οὕτω δὲ τῶν προμάχων διαφθαρέντων ἀνεκόπησαν οἱ κατόπιν αὐτῶν ἐπιτεταγμένοι· καὶ φυγὴ μὲν οὐκ ἦν, ἀναχώρησις δὲ πρὸς ὄρος τὸ καλούμενον Ὀλόκρον,
20.6Poseidonios'un anlattığına göre Aemilius bunu görünce gömleğini yırtmış. Çünkü bunlar gerilerken öteki Romalılar da falanksın önünden çekiliyordu: ona saldıracak bir yer bulunamıyordu, sarisaların sıklığı onu çepeçevre bir çit gibi kuşatmış, yanına yaklaşılmaz kılmıştı.
ὥστε καὶ τὸν Αἰμίλιον ἰδόντα φησὶν ὁ Ποσειδώνιος καταρρήξασθαι τὸν χιτῶνα, τούτων μὲν ἐνδιδόντων, τῶν δʼ ἄλλων Ῥωμαίων διατρεπομένων τὴν φάλαγγα προσβολὴν οὐκ ἔχουσαν, ἀλλʼ ὥσπερ χαρακώματι τῷ πυκνώματι τῶν σαρισῶν ὑπαντιάζουσαν πάντοθεν ἀπρόσμαχον.
20.7Fakat arazi engebeliydi, cephe de çok uzundu; bu yüzden kalkanlar bitişik düzenini koruyamıyordu. Aemilius, büyük ordularda ve savaşanların dağınık atılışlarında olacağı gibi, Makedon falanksının pek çok yerden kırılıp parçalandığını, kimi kısımlarının geriye itildiğini, kimilerinin öne fırladığını gördü.
ἐπεὶ δὲ τῶν τε χωρίων ἀνωμάλων ὄντων, καὶ διὰ τὸ μῆκος τῆς παρατάξεως οὐ φυλαττούσης ἀραρότα τὸν συνασπισμόν, κατεῖδε τὴν φάλαγγα τῶν Μακεδόνων κλάσεις τε πολλὰς καὶ διασπάσματα λαμβάνουσαν, ὡς εἰκὸς ἐν μεγάλοις στρατοῖς καὶ ποικίλαις ὁρμαῖς τῶν μαχομένων, τοῖς μὲν ἐκθλιβομένην μέρεσι, τοῖς δὲ προπίπτουσαν,
20.8Hızla yetişip birlikleri ayırdı ve düşman düzenindeki aralıklara, boşluklara dalıp onlarla göğüs göğüse gelmelerini, herkese karşı tek bir savaş değil, yer yer birbirine karışan birçok küçük savaş vermelerini emretti.
ἐπιὼν ὀξέως καὶ διαιρῶν τὰς σπείρας ἐκέλευεν εἰς τὰ διαλείμματα καὶ κενώματα τῆς τῶν πολεμίων τάξεως παρεμπίπτοντας καὶ συμπλεκομένους μὴ μίαν πρὸς ἅπαντας, ἀλλὰ πολλὰς καὶ μεμιγμένας κατά μέρος τὰς μάχας τίθεσθαι.
20.9Aemilius bunu komutanlara, komutanlar da askerlere anlattı. Romalılar mızrakların altından sızıp saflar arasına girer girmez kimine yandan, korunmasız yerlerinden saldırdılar,
ταῦτα τοῦ μὲν Αἰμιλίου τοὺς ἡγεμόνας, τῶν δʼ ἡγεμόνων τοὺς στρατιώτας διδασκόντων, ὡς πρῶτον ὑπέδυσαν καὶ διέσχον εἴσω τῶν ὅπλων, τοῖς μὲν ἐκ πλαγίου κατὰ γυμνὰ προσφερόμενοι,
20.10kimini de çevresinden dolanarak öbürlerinden kopardılar. Falanks yarılınca bütün gücü ve birlikte iş görme kabiliyeti bir anda yok oldu. Makedonlar tek tek ya da küçük öbekler hâlinde çarpışırken küçük hançerleriyle Romalıların sağlam, ayaklara kadar inen kalkanlarını dürtüyor, hafif kalkancıklarıyla da onların kılıçlarına karşı zor tutunuyorlardı; oysa bu kılıçlar ağırlığı ve iniş hızıyla her türlü zırhı yarıp bedene işliyordu. Sonunda bozulup kaçtılar.
τοὺς δὲ ταῖς περιδρομαῖς ἀπολαμβάνοντες, ἡ μὲν ἰσχὺς καὶ τὸ κοινὸν ἔργον εὐθὺς ἀπωλώλει τῆς φάλαγγος ἀναρρηγνυμένης, ἐν δὲ ταῖς καθʼ ἕνα καὶ κατʼ ὀλίγους συστάσεσιν οἱ Μακεδόνες μικροῖς μὲν ἐγχειριδίοις στερεοὺς καὶ ποδήρεις θυρεοὺς νύσσοντες, ἐλαφροῖς δὲ πελταρίοις πρὸς τὰς ἐκείνων μαχαίρας ὑπὸ βάρους καὶ καταφορᾶς διὰ παντὸς ὅπλου χωρούσας ἐπὶ τὰ σώματα, κακῶς ἀντέχοντες ἐτράποντο,
21.121. Bölüm
En çetin çarpışma bunlara karşı oldu. Cato'nun oğlu, Aemilius'un damadı Marcus da burada bütün yiğitliğini gösterirken kılıcını düşürdü.
κατὰ τούτους δὲ μέγας ἦν ἀγών, ἔνθα δὴ καὶ Μᾶρκος ὁ Κάτωνος υἱός, Αἰμιλίου δὲ γαμβρός, πᾶσαν ἀλκὴν ἐπιδεικνύμενος ἀπέβαλε τὸ ξίφος.
21.2Çok iyi yetişmiş bir gençti, büyük bir babaya büyük bir aretē'yi ispatlamak borcundaydı; sağken ganimetini düşmana bırakan bir adam için hayatın yaşanmaya değmeyeceğini düşündü. Savaş alanında koşmaya başladı; bir dostunu, bir tanıdığını gördükçe başına geleni anlatıyor, yardım istiyordu.
οἷα δὲ νεανίας ἐντεθραμμένος πλείστοις παιδεύμασι καὶ μεγάλῳ πατρὶ μεγάλης ἀρετῆς ἀποδείξεις ὀφείλων, οὐ βιωτὸν ἡγησάμενος εἶναι προεμένῳ σκῦλον αὑτοῦ ζῶντος τοῖς πολεμίοις ἐπέδραμε τὴν μάχην, εἴ τινά που φίλον καὶ συνήθη κατίδοι, φράζων τὸ συμπεσὸν αὐτῷ καὶ δεόμενος βοηθεῖν,
21.3Bu yiğit adamlardan epeyce toplandı; onun önderliğinde tek bir atılışla ötekileri yarıp düşmanın üstüne yürüdüler.
οἱ δὲ πολλοὶ καὶ ἀγαθοὶ γενόμενοι καὶ διασχόντες ὁρμῇ μιᾷ τοὺς ἄλλους, περὶ αὐτὸν ὑφηγούμενον ἐμβάλλουσι τοῖς ἐναντίοις.
21.4Büyük bir boğuşmadan, çok kan döküp çok yara aldıktan sonra düşmanı yerinden sürdüler, boşalıp açılan alanı ele geçirdiler ve kılıcı aramaya koyuldular.
μεγάλῳ δʼ ἀγῶνι καὶ φόνῳ πολλῷ καὶ τραύμασιν ὤσαντες ἐκ χώρας καὶ τόπον ἔρημον καὶ γυμνὸν κατασχόντες ἐπὶ ζήτησιν ἐτράποντο τοῦ ξίφους.
21.5Kılıç, yığılmış silahlarla cesetlerin altında güçlükle bulununca sevinçle zafer şarkısı söylediler ve hâlâ direnen düşmanların üstüne daha da parlak bir coşkuyla yüklendiler.
ὡς δὲ μόλις ἐν πολλοῖς ὅπλοις καὶ πτώμασι νεκρῶν κεκρυμμένον ἀνευρέθη, περιχαρεῖς γενόμενοι καὶ παιανίσαντες ἔτι λαμπρότερον ἐνέκειντο τοῖς συνεστῶσιν ἔτι τῶν πολεμίων.
21.6Sonunda saflarını bozmadan dövüşen üç bin seçme asker baştan başa kılıçtan geçirildi. Kaçanlar arasında da öyle büyük bir kırım oldu ki ova ve dağ eteği cesetlerle doldu; Romalılar savaştan sonraki gün Leukos ırmağını geçerken sular hâlâ kana karışıktı.
καὶ τέλος οἱ τρισχίλιοι λογάδες ἐν τάξει μένοντες καὶ μαχόμενοι κατεκόπησαν ἅπαντες· τῶν δʼ ἄλλων φευγόντων πολὺς ἦν ὁ φόνος, ὥστε τὸ μὲν πεδίον καὶ τὴν ὑπώρειαν καταπεπλῆσθαι νεκρῶν, τοῦ δὲ Λεύκου ποταμοῦ τὸ ῥεῦμα τοὺς Ῥωμαίους τῇ μετὰ τὴν μάχην ἡμέρᾳ διελθεῖν ἔτι μεμιγμένον αἵματι.
21.7Yirmi beş binden fazla kişinin öldüğü söylenir. Romalılardan ise Poseidonios'a göre yüz, Nasica'ya göre seksen kişi düştü.
λέγονται γὰρ ὑπὲρ δισμυρίους πεντακισχιλίους ἀποθανεῖν. τῶν δὲ Ῥωμαίων ἔπεσον, ὡς μὲν Ποσειδώνιός φησιν, ἑκατόν, ὡς δὲ Νασικᾶς, ὀγδοήκοντα.
22.122. Bölüm
Bu en büyük savaş en çabuk sonuçlanan savaş oldu: dokuzuncu saatte başlayan çarpışmayı onuncu saate varmadan kazandılar. Günün kalanını kovalamaya ayırdılar, yüz yirmi stadion kadar sürdükten sonra akşam iyice çökmüşken geri döndüler.
καὶ κρίσιν μὲν ὀξυτάτην μέγιστος ἀγὼν οὗτός ἔσχεν ἐνάτης γὰρ ὥρας ἀρξάμενοι μάχεσθαι πρὸ δεκάτης ἐνίκησαν τῷ δὲ λειπομένῳ τῆς ἡμέρας χρησάμενοι πρὸς τὴν δίωξιν καὶ μέχρι σταδίων ἑκατὸν καὶ εἴκοσι διώξαντες ἑσπέρας ἤδη βαθείας ἀπετράποντο.
22.2Hizmetkârlar meşalelerle karşıladı; askerleri sevinç çığlıklarıyla ışıl ışıl aydınlatılmış, sarmaşık ve defne çelenkleriyle süslenmiş çadırlarına götürdüler. Komutanı ise büyük bir yas kaplamıştı.
καὶ τοὺς μὲν ἄλλους οἱ θεράποντες ὑπὸ λαμπάδων ἀπαντῶντες μετὰ χαρᾶς καὶ βοῆς ἀπῆγον ἐπὶ τὰς σκηνάς φωτὶ λαμπομένας καὶ κεκοσμημένας κιττοῦ καὶ δάφνης στεφάνοις· αὐτὸν δὲ τὸν στρατηγὸν μέγα πένθος εἶχε.
22.3Çünkü orduda bulunan iki oğlundan küçüğü hiçbir yerde görünmüyordu; en çok sevdiği, tabiatça aretē bakımından kardeşlerinden çok ileride gördüğü oğlu buydu.
δυεῖν γὰρ υἱῶν αὐτοῦ στρατευομένων ὁ νεώτερος οὐδαμοῦ φανερὸς ἦν, ὃν ἐφίλει τε μάλιστα καὶ πλεῖστον εἰς ἀρετὴν φύσει προὔχοντα τῶν ἀδελφῶν ἑώρα.
22.4Delikanlı, yiğit ruhlu ve şan düşkünüydü, henüz çocukluktan da yeni çıkmıştı; Aemilius acemiliğinden düşmanın dövüşenleri arasına karışıp mutlaka öldüğü kanısına kapıldı.
θυμοειδῆ δὲ καὶ φιλότιμον ὄντα τὴν ψυχήν, ἔτι δʼ ἀντίπαιδα τὴν ἡλικίαν, παντάπασιν ἀπολωλέναι κατεδόξαζεν, ὑπʼ ἀπειρίας ἀναμιχθέντα τοῖς πολεμίοις μαχομένοις.
22.5Bütün ordu onun çaresizliğini, yasını öğrendi. Askerler yemeklerini bırakıp fırladılar, meşalelerle koşuşturmaya başladılar; kimi Aemilius'un çadırına gitti, kimi de ordugâhın önünde, en öndeki ölüler arasında aradı.
ἀπορουμένου δὲ αὐτοῦ καὶ περιπαθοῦντος ᾔσθετο πᾶν τὸ στράτευμα, καὶ μεταξὺ δειπνοῦντες ἀνεπήδων καὶ διέθεον μετὰ λαμπάδων, πολλοὶ μὲν ἐπὶ τὴν σκηνὴν τοῦ Αἰμιλίου, πολλοὶ δὲ πρὸ τοῦ χάρακος ἐν τοῖς πρώτοις νεκροῖς ζητοῦντες.
22.6Ordugâhı keder, ovayı da Scipio'yu bağıran sesler kapladı. Çünkü daha ilk gençliğinden herkesin hayranlığını kazanmıştı; yöneticilik ve devlet adamlığı için ailesinden hiç kimsede olmadığı kadar uygun bir mizacı vardı.
κατήφεια δὲ τὸ στρατόπεδον καὶ κραυγὴ τὸ πεδίον κατεῖχεν ἀνακαλουμένων τὸν Σκηπίωνα. πᾶσι γὰρ ἀγαστὸς ἦν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, πρὸς ἡγεμονίαν καὶ πολιτείαν ὡς ἄλλος οὐδεὶς τῶν συγγενῶν κεκραμένος τὸ ἦθος.
22.7Geç vakit, artık neredeyse umut kesilmişken, iki üç arkadaşıyla kovalamacadan döndü. Üstü başı düşman kanına bulanmıştı; soylu bir av köpeği yavrusu gibi, zaferin hazzına kapılıp kendini tutamadan fazla ileri gitmişti.
ὀψὲ δʼ οὖν ἤδη σχεδὸν ἀπεγνωσμένος ἐκ τῆς διώξεως προσῄει μετὰ δύο ἢ τριῶν ἑταίρων, αἵματος καὶ φόνου πολεμίων ἀνάπλεως, ὥσπερ σκύλαξ γενναῖος, ὑφʼ ἡδονῆς ἀκρατῶς τῇ νίκῃ συνεξενεχθείς.
22.8Bu, sonraki yıllarda Kartaca'yı ve Numantia'yı yerle bir eden, zamanının Romalıları arasında aretē bakımından açık ara birinci gelen ve en büyük güce ulaşan Scipio'dur.
οὗτός ἐστι Σκηπίων ὁ τοῖς ἱκνουμένοις χρόνοις Καρχηδόνα καὶ Νομαντίαν κατασκάψας καὶ πολὺ πρῶτος ἀρετῇ τῶν τότε Ῥωμαίων γενόμενος καὶ δυνηθεὶς μέγιστον.
22.9Talih, Aemilius'tan başarısının bedelini almayı başka bir zamana erteledi ve o gün ona zaferin hazzını eksiksiz yaşattı.
Αἰμιλίῳ μὲν οὖν τὴν τοῦ κατορθώματος νέμεσιν εἰς ἕτερον ἡ τύχη καιρὸν ὑπερβαλλομένη τότε παντελῆ τὴν ἡδονὴν ἀπεδίδου τῆς νίκης.
23.123. Bölüm
Perseus, Pydna'dan Pella'ya doğru kaçıyordu; atlılarının hemen hepsi savaştan sağ salim kurtulmuştu.
Περσεὺς δὲ φυγῇ μέν ἐκ Πύδνης εἰς Πέλλαν ἀπεχώρει, τῶν ἱππέων ἐπιεικῶς πάντων ἀπὸ τῆς μάχης διασεσῳσμένων.
23.2Yaya askerler atlılara yetişip onlara korkak, hain diye sövmeye, atlarından çekip indirmeye ve dövmeye başlayınca Perseus kargaşadan korkup atını yoldan çevirdi. Kolayca tanınmamak için mor kaftanını çıkarıp önüne aldı, tacını da elinde tuttu.
ἐπεὶ δὲ καταλαμβάνοντες οἱ πεζοὶ τοὺς ἱππεῖς ὡς ἀνάνδρους καὶ προδεδωκότας λοιδοροῦντες ἀπὸ τῶν ἵππων ὤθουν καὶ πληγὰς ἐδίδοσαν, δείσας τὸν θόρυβον ἐκ τῆς ὁδοῦ παρέκλινε τὸν ἵππον, καὶ τὴν πορφύραν, ὡς μὴ διάσημος εἴη, περισπάσας ἔθετο πρόσθεν αὑτοῦ, καὶ τὸ διάδημα διὰ χειρῶν εἶχεν.
23.3Yürürken arkadaşlarıyla konuşabilmek için atından indi, onu yedeğine aldı.
ὡς δὲ καὶ προσδιαλέγοιτο τοῖς ἑταίροις ἅμα βαδίζων, καταβὰς ἐφείλκετο τὸν ἵππον.
23.4Ama arkadaşları kimi çözülen ayakkabısını bağlıyormuş, kimi atını suluyormuş, kimi de su arıyormuş gibi yaparak yavaş yavaş geride kalıp kaçıyorlardı. Düşmandan çok onun huysuzluğundan korkuyorlardı.
τῶν δὲ ὁ μέν τις ὑπόδημα προσποιούμενος λελυμένον συνάπτειν, ὁ δʼ ἵππον ἄρδειν, ὁ δὲ ποτοῦ χρῄζειν, ὑπολειπόμενοι κατὰ μικρὸν ἀπεδίδρασκον, οὐχ οὕτω τοὺς πολεμίους, ὡς τὴν ἐκείνου χαλεπότητα δεδοικότες.
23.5Çünkü felaketlerin kabarttığı Perseus yenilginin sorumluluğunu kendinden başka herkese yüklemeye çalışıyordu.
κεχαραγμένος γὰρ ὑπὸ τῶν κακῶν εἰς πάντας ἐζήτει τρέπειν ἀφʼ αὐτοῦ τὴν αἰτίαν τῆς ἥττης.
23.6Gece Pella'ya girince karşısına hazinenin başındaki Euktos ile Eulaios çıktılar; olanlar için onu suçluyor, üstelik yersiz bir açık sözlülükle akıl veriyorlardı. Kral öfkelendi ve ikisini de kendi eliyle hançerleyerek öldürdü. Bundan sonra yanında Giritli Euandros, Aitolialı Arkhedamos ve Boiotialı Neon'dan başka kimse kalmadı.
ἐπεὶ δὲ νυκτὸς εἰς Πέλλαν εἰσελθὼν Εὖκτον καὶ Εὔλαιον , τοὺς ἐπὶ τοῦ νομίσματος, ἀπαντήσαντας αὐτῷ καὶ τὰ μέν ἐγκαλοῦντας περὶ τῶν γεγονότων, τὰ δὲ παρρησιαζομένους ἀκαίρως καὶ συμβουλεύοντας ὀργισθεὶς ἀπέκτεινεν, αὐτὸς τῷ ξιφιδίῳ παίων ἀμφοτέρους, οὐδεὶς παρέμεινεν αὐτῷ πάρεξ Εὐάνδρου τε τοῦ Κρητὸς καὶ Ἀρχεδάμου τοῦ Αἰτωλοῦ καὶ τοῦ Βοιωτοῦ Νέωνος.
23.7Askerlerinden yalnız Giritliler ardından geldi; bağlılıklarından değil, arıların petekten ayrılmaması gibi paradan ayrılamadıklarından.
τῶν δὲ στρατιωτῶν ἐπηκολούθησαν οἱ Κρῆτες, οὐ διʼ εὔνοιαν, ἀλλὰ τοῖς χρήμασιν, ὥσπερ κηρίοις μέλιτται, προσλιπαροῦντες.
23.8Yanında çok büyük bir servet taşıyordu. Elli talent değerinde kupaları, kraterleri ve öteki gümüş ve altın eşyayı yağmalamaları için Giritlilere bıraktı.
πάμπολλα γὰρ ἐπήγετο, καὶ προὔθηκεν ἐξ αὐτῶν διαρπάσαι τοῖς Κρησὶν ἐκπώματα καὶ κρατῆρας καὶ τὴν ἄλλην ἐν ἀργύρῳ καὶ χρυσῷ κατασκευὴν εἰς πεντήκοντα ταλάντων λόγον.
23.9Önce Amphipolis'e, oradan Galepsos'a varınca korkusu biraz yatıştı ve doğuştan gelen en eski hastalığına, cimriliğine yeniden kapıldı. Dostlarına, Büyük İskender'in altın eşyalarından bazılarını bilmeden Giritlilere dağıttığını söyleyip yakınıyor, ellerinde bulunduranlara yalvarıp ağlayarak bunları parayla değiştirmelerini rica ediyordu.
γενόμενος δʼ ἐν Ἀμφιπόλει πρῶτον, εἶτʼ ἐκεῖθεν ἐν Γαληψῷ, καὶ τοῦ φόβου μικρὸν ὑπανέντος, εἰς τὸ συγγενὲς καὶ πρεσβύτατον αὐτοῦ τῶν νοσημάτων, τὴν μικρολογίαν, αὖθις ὑπενεχθείς ὠδύρετο πρὸς τοὺς φίλους ὡς τῶν Ἀλεξάνδρου τοῦ μεγάλου χρυσωμάτων ἔνια τοῖς Κρησὶ διερριφὼς ὑπʼ ἀγνοίας, καὶ παρεκάλει τοὺς ἔχοντας ἀντιβολῶν καὶ δακρύων ἀμείψασθαι πρὸς νόμισμα.
23.10Onu iyi tanıyanlar Giritlilere karşı Giritlilik ettiğini anladılar; inanıp geri verenler ise parasız kaldı.
τοὺς μέν οὖν ἐπισταμένους ἀκριβῶς αὐτὸν οὐκ ἔλαθε κρητίζων πρὸς Κρῆτας, οἱ δὲ πεισθέντες καὶ ἀποδόντες ἀπεστερήθησαν.
23.11Çünkü bedelini ödemedi; dostlarından otuz talent kazandı, ama bu para az sonra düşmanın eline geçecekti. Onunla birlikte Samothrake'ye geçti, kaçıp Dioskurlara sığındı.
οὐ γὰρ ἀπέδωκε τἀργύριον, ἀλλὰ τριάκοντα τάλαντα κερδάνας ἀπὸ τῶν φίλων, ἃ μικρὸν ὕστερον ἔμελλον οἱ πολέμιοι λήψεσθαι, μετʼ αὐτῶν διέπλευσεν εἰς Σαμοθρᾴκην καὶ διαφεύγων ἐπὶ τοὺς Διοσκούρους ἱκέτευεν.
24.124. Bölüm
Makedonların öteden beri krallarına bağlı oldukları söylenir; ama o zaman, destek kırılınca her şey birden yıkılmış gibi, kendilerini Aemilius'a teslim ettiler ve onu iki gün içinde bütün Makedonya'nın efendisi yaptılar.
ἀεὶ μὲν οὖν λέγονται φιλοβασίλειοι Μακεδόνες, τότε δʼ ὡς ἐρείσματι κεκλασμένῳ πάντων ἅμα συμπεσόντων ἐγχειρίζοντες αὑτοὺς τῷ Αἰμιλίῳ δύο ἡμέραις ὅλης κύριον αὐτὸν κατέστησαν Μακεδονίας.
24.2Bu olay, o başarıların bir tür talih eseri olduğunu söyleyenleri doğruluyor gibidir.
καὶ δοκεῖ τοῦτο μαρτυρεῖν τοῖς εὐτυχίᾳ τινὶ τὰς πράξεις ἐκείνας γεγονέναι φάσκουσιν.
24.3Kurban sırasındaki hadise de ilahî bir işaretti: Aemilius Amphipolis'te kurban keserken, ayin daha yeni başlamışken sunağa bir yıldırım düştü, kurbanı tutuşturup yakarak töreni kendisi tamamladı.
ἔτι δὲ καὶ τὸ περὶ τὴν θυσίαν σύμπτωμα δαιμόνιον ἦν ἐν Ἀμφιπόλει θύοντος τοῦ Αἰμιλίου καὶ τῶν ἱερῶν ἐνηργμένων κεραυνὸς ἐνσκήψας εἰς τὸν βωμὸν ἐπέφλεξε καὶ συγκαθήγισε τὴν ἱερουργίαν.
24.4Ama söylentiye dair olanlar, ilahîlikte de talihte de hepsini aşar. Perseus Pydna'da yenileli dört gün olmuştu. Roma'da halk at yarışlarını seyrederken tiyatronun ön sıralarına birden bir haber yayıldı: Aemilius büyük bir savaşta Perseus'u yenmiş, bütün Makedonya'yı boyunduruğu altına alıyordu.
ὑπερβάλλει δὲ θειότητι πάντως καὶ τύχῃ τὰ τῆς φήμης, ἦν μὲν γὰρ ἡμέρα τετάρτη νενικημένῳ Περσεῖ περὶ Πύδναν, ἐν δὲ τῇ Ῥώμῃ τοῦ δήμου θεωροῦντος ἱππικοὺς ἀγῶνας ἐξαίφνης ἐνέπεσε λόγος εἰς τὸ πρῶτον τοῦ θεάτρου μέρος ὡς Αἰμίλιος μεγάλῃ μάχῃ νενικηκὼς Περσέα καταστρέφοιτο σύμπασαν Μακεδονίαν.
24.5Söylenti hızla halka yayıldı, sevinç alevlendi, alkış ve çığlıklar o gün bütün şehri sardı.
ἐκ δὲ τούτου ταχὺ τῆς φήμης ἀναχεομένης εἰς τὸ πλῆθος ἐξέλαμψε χαρὰ μετὰ κρότου καὶ βοῆς τὴν ἡμέραν ἐκείνην κατασχοῦσα τὴν πόλιν.
24.6Sonra, haberin kaynağı doğrulanamayıp herkeste aynı dolaşan bir söz olarak kalınca söylenti o an dağılıp söndü. Ama birkaç gün sonra açık haberi alanlar, önden koşan bu bildiriye hayran kaldılar: yalanın içinde gerçek varmış.
εἶτα, ὡς ὁ λόγος οὐκ εἶχεν εἰς ἀρχὴν ἀνελθεῖν βέβαιον, ἀλλʼ ἐν πᾶσιν ὁμοίως ἐφαίνετο πλανώμενος, τότε μὲν ἐσκεδάσθη καὶ διερρύη τὰ τῆς φήμης, ὀλίγαις δʼ ὕστερον ἡμέραις πυθόμενοι σαφῶς ἐθαύμαζον τὴν προδραμοῦσαν ἀγγελίαν, ὡς ἐν τῷ ψεύδει τὸ ἀληθὲς εἶχε,
25.125. Bölüm
İtalyalıların Sagra ırmağı kıyısındaki savaşının da aynı gün Peloponnesos'ta, Mykale'de Medlere karşı yapılan savaşın da Plataia'da duyulduğu söylenir.
λέγεται δὲ καὶ τῆς ἐπὶ Σάγρᾳ ποταμῷ μάχης Ἰταλιωτῶν αὐθημερὸν ἐν Πελοποννήσῳ λόγον γενέσθαι, καὶ Πλαταιᾶσι τῆς ἐν Μυκάλῃ πρὸς Μήδους.
25.2Romalıların, Latinlerle birlikte üzerlerine yürüyen Tarquiniusları yendikleri savaşı ise az sonra ordudan gelen iki güzel, uzun boylu adam bizzat haber vermiş; bunların Dioskurlar olduğunu düşünmüşler.
ἣν δὲ Ῥωμαῖοι Ταρκυνίους μετὰ Λατίνων ἐπιστρατεύσαντας ἐνίκησαν, αὐτάγγελοι φράζοντες ὤφθησαν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ μικρὸν ὕστερον ἄνδρες δύο καλοὶ καὶ μεγάλοι, τούτους εἴκασαν εἶναι Διοσκούρους.
25.3Onlarla agorada, çeşmenin önünde ilk karşılaşan adam, ter içindeki atlarını serinletirlerken zafer sözlerini işitip hayret etmiş.
ὁ δʼ ἐντυχὼν πρῶτος αὐτοῖς κατʼ ἀγορὰν πρὸ τῆς κρήνης, ἀναψύχουσι τοὺς ἵππους ἱδρῶτι πολλῷ περιρρεομένους, ἐθαύμαζε τὸν περὶ τῆς νίκης λόγον.
25.4Bunun üzerine ikisi hafifçe gülümseyerek ellerini onun sakalına dokundurmuşlar. Sakal kapkaradan hemen kızıla dönmüş; bu hem söze inandırmış hem de adama Ahenobarbus, yani Tunç Sakal lakabını kazandırmış.
εἶθʼ οἱ μὲν ἐπιψαῦσαι λέγονται τῆς ὑπήνης αὐτοῦ τοῖν χεροῖν ἀτρέμα μειδιῶντες· ἡ δὲ εὐθὺς ἐκ μελαίνης τριχὸς εἰς πυρρὰν μεταβαλοῦσα τῷ μὲν λόγῳ πίστιν, τῷ δʼ ἀνδρὶ παρασχεῖν ἐπίκλησιν τὸν Ἀηνόβαρβον, ὅπερ ἐστὶ χαλκοπώγωνα.
25.5Bütün bunlara kendi zamanımızda olan bir şey de güvenilirlik kazandırdı. Antonius, Domitianus'a isyan ettiğinde Germanya'dan büyük bir savaş bekleniyor, Roma çalkalanıyordu. Birden halkın içinden kendiliğinden bir zafer söylentisi çıktı; Antonius'un öldürüldüğü, ordusunun yenilip yok edildiği haberi Roma'yı sardı. Bu inanış öyle parlak ve öyle güçlü oldu ki yöneticilerden birçoğu kurban bile kesti.
πᾶσι δὲ τούτοις τὸ καθʼ ἡμᾶς γενόμενον πίστιν παρέσχεν. ὅτε γὰρ Ἀντώνιος ἀπέστη Δομετιανοῦ καὶ πολὺς πόλεμος ἀπὸ Γερμανίας προσεδοκᾶτο, τῆς Ῥώμης ταραττομένης ἄφνω καὶ αὐτομάτως ὁ δῆμος ἐξ αὑτοῦ φήμην ἀνέδωκε νίκης, καὶ τὴν Ῥώμην ἐπέδραμε λόγος αὐτόν τε τὸν Ἀντώνιον ἀνῃρῆσθαι καὶ τοῦ σὺν αὐτῷ στρατεύματος ἡττημένου μηδὲν μέρος λελεῖφθαι. τοσαύτην δὲ λαμπρότητα καὶ ῥύμην ἡ πίστις ἔσχεν ὥστε καὶ θῦσαι τῶν ἐν τέλει πολλούς.
25.6İlk söyleyenin kim olduğu araştırılınca kimse çıkmadı; söz bir kişiden öbürüne kovalanarak kaçıyor, sonunda dipsiz bir denize dalar gibi uçsuz bucaksız kalabalığın içinde kayboluyor, sağlam bir kaynağı olmadığı anlaşılıyordu. Böylece söylenti şehirden hızla silindi. Ama Domitianus ordusuyla savaşa giderken daha yoldayken karşısına zaferi bildiren haberciler ve mektuplar çıktı.
ζητουμένου δὲ τοῦ πρώτου φράσαντος, ὡς οὐδεὶς ἦν, ἀλλʼ ο λόγος εἰς ἄλλον ἐξ ἄλλου διωκόμενος ἀνέφευγε, καὶ τέλος καταδὺς ὥσπερ εἰς πέλαγος ἀχανὲς τὸν ἄπειρον ὄχλον ἐφάνη μηδεμίαν ἀρχὴν ἔχων βέβαιον, αὕτη μὲν ἡ φήμη ταχὺ τῆς πόλεως ἐξερρύη, πορευομένῳ δὲ τῷ Δομετιανῷ μετὰ δυνάμεως ἐπὶ τὸν πόλεμον ἤδη καθʼ ὁδὸν ἀγγελία καὶ γράμματα φράζοντα τὴν νίκην ἀπήντησεν.
25.7Başarının günü ile söylentinin günü aynıydı, oysa iki yer arasında yirmi bin stadiondan fazla mesafe vardı. Bunu zamanımızda bilmeyen yoktur.
ἡ δʼ αὐτοῦ τοῦ κατορθώματος ἡμέρα καὶ τῆς φήμης ἐγίνετο, ἐπὶ πλέον ἢ δισμυρίους σταδίους τῶν τόπων διεστώτων. ταῦτα μὲν οὐδεὶς ἀγνοεῖ τῶν καθʼ ἡμᾶς.
26.126. Bölüm
Aemilius'un donanma komutanı Gnaeus Octavius Samothrake'ye demirlemişti. Tanrılara saygıdan Perseus'a sığınma hakkını tanıdı, ama adadan çıkıp kaçmasını engelledi.
Γναῖος δὲ Ὀκτάβιος ὁ ναυαρχῶν Αἰμιλίῳ προσορμισάμενος τῇ Σαμοθρᾴκῃ τὴν μὲν ἀσυλίαν παρεῖχε τῷ Περσεῖ διὰ τοὺς θεούς, ἔκπλου δὲ καὶ φυγῆς εἶργεν.
26.2Yine de Perseus, küçük bir teknesi olan Oroandes adında bir Giritliyi gizlice ikna edip onu parasıyla birlikte alıp götürmesini sağladı.
οὐ μὴν ἀλλὰ λανθάνει πως ὁ Περσεὺς Ὀροάνδην τινὰ Κρῆτα λέμβον ἔχοντα συμπείσας μετὰ χρημάτων ἀναλαβεῖν αὐτόν,
26.3Adam Giritlilik etti: parayı geceleyin aldı, Perseus'a da ertesi gece çocuklarıyla ve en gerekli hizmetkârlarıyla Demetrion'un yanındaki limana gelmesini söyledi, ama akşam olur olmaz denize açıldı.
ὁ δὲ κρητισμῷ χρησάμενος τὰ μὲν χρήματα νύκτωρ ἀνέλαβεν, ἐκεῖνον δὲ τῆς ἑτέρας νυκτὸς ἥκειν κελεύσας ἐπὶ τὸν πρὸς τῷ Δημητρίῳ λιμένα μετὰ τῶν τέκνων καὶ θεραπείας ἀναγκαίας, εὐθὺς ἀφʼ ἑσπέρας ἀπέπλευσεν.
26.4Perseus surun yanındaki dar bir pencereden kendini, sıkıntıya ve yolculuğa alışkın olmayan çocuklarını ve karısını güçlükle dışarı çıkarırken acınacak hâldeydi. Ama asıl acıklı iniltiyi, sahilde dolaşırken biri ona Oroandes'in açık denizde gittiğini gördüğünü söylediğinde kopardı.
ὁ δὲ Περσεὺς οἰκτρὰ μὲν ἔπασχε διὰ στενῆς θυρίδος παρὰ τὸ τεῖχος ἐκμηρυόμενος αὑτὸν καὶ παιδία καὶ γυναῖκα πόνων καὶ πλάνης ἀπείρους, οἰκτρότατον δὲ στεναγμὸν ἀφῆκεν, ὥς τις αὐτῷ πλανωμένῳ παρὰ τὸν αἰγιαλὸν ἤδη πελάγιον τὸν Ὀροάνδην θέοντα κατιδὼν ἔφρασεν.
26.5Gün ağarıyordu. Bütün umutlarını yitirmiş hâlde karısıyla surlara doğru kaçtı; görülmüştü, ama Romalılardan önce oraya yetişti.
ὑπέλαμπε γὰρ ἡμέρα, καὶ πάσης ἐλπίδος ἔρημος ὑπεχώρει φυγῇ πρὸς τὸ τεῖχος, οὐ λαθὼν μέν, ὑποφθάσας δὲ τοὺς Ῥωμαίους, μετὰ τῆς γυναικός.
26.6Çocukları ise Ion yakalayıp Romalılara teslim etti. Ion bir zamanlar Perseus'un sevgilisiydi; o gün hain çıkarak adamı en çok zorlayan sebebi yarattı: yavruları yakalanan bir hayvan gibi Perseus da gelip kendini çocuklarının efendilerine teslim etti.
τὰ δὲ παιδία συλλαβὼν αὐτοῖς Ἴων ἐνεχείρισεν, ὃς πάλαι μὲν ἐρώμενος ἦν τοῦ Περσέως, τότε δὲ προδότης γενόμενος αἰτίαν παρέσχε τὴν μάλιστα συναναγκάσασαν τὸν ἄνθρωπον, ὡς θηρίον ἁλισκομένων τῶν τέκνων, εἰς χεῖρας ἐλθεῖν καὶ παραδοῦναι τὸ σῶμα τοῖς ἐκείνων κρατοῦσιν.
26.7En çok güvendiği kişi Nasica'ydı, onu çağırttı. Nasica orada olmayınca talihine ağladı, durumunu düşündü ve kendini Gnaeus'a teslim etti. O zaman açıkça ortaya koydu ki, can düşkünlüğü onda para düşkünlüğünden de daha alçakça bir kötülüktü; talihin düşenlerden almadığı tek şeyden, acınmaktan kendini bu yüzden mahrum bıraktı.
ἐπίστευε μὲν οὖν μάλιστα τῷ Νασικᾷ, κἀκεῖνον ἐκάλει μὴ παρόντος δὲ κατακλαύσας τὴν τύχην καὶ τὴν ἀνάγκην περισκεψάμενος ἔδωκεν αὑτὸν ὑποχείριον τῷ Γναίῳ, τότε μάλιστα ποιήσας φανερόν ὅτι τῆς φιλαργυρίας ἦν ἐν αὐτῷ τι κακὸν ἀγεννέστερον ἡ φιλοψυχία, διʼ ἥν, ὃ μόνον ἡ τύχη τῶν ἐπταικότων οὐκ ἀφαιρεῖται, τὸν ἔλεον, ἀπεστέρησεν ἑαυτοῦ.
26.8Aemilius'un önüne çıkarılmak istedi. Aemilius, nemesise uğramış, talihsiz bir düşüş yaşayan büyük bir insanı karşılar gibi ayağa kalkıp gözleri yaşlı, dostlarıyla birlikte karşısına çıktı.
δεηθεὶς γὰρ ἀχθῆναι πρὸς τὸν Αἰμίλιον, ὁ μὲν ὡς ἀνδρὶ μεγάλῳ πεπτωκότι πτῶμα νεμεσητὸν καὶ δυστυχὲς ἐξαναστὰς ὑπήντα μετὰ τῶν φίλων δεδακρυμένος·
26.9Perseus ise, utanılacak bir manzara, yüzüstü yere kapanıp dizlerine sarıldı ve alçakça sözlerle yalvarmaya başladı. Aemilius bunlara dayanamadı, dinlemek bile istemedi; yüzünde acı ve hüzünle ona baktı:
ὁ δʼ, αἴσχιστον θέαμα, προβαλὼν αὑτὸν ἐπὶ στόμα καὶ γονάτων δραξάμενος ἀνεβάλλετο φωνὰς ἀγεννεῖς καὶ δεήσεις, ἃς οὐχ ὑπέμεινεν οὐδʼ ἤκουσεν ὁ Αἰμίλιος, ἀλλὰ προσβλέψας αὑτὸν ἀλγοῦντι καὶ λελυπημένῳ τῷ προσώπῳ,
26.10"Zavallı adam," dedi, "talihe yöneltebileceğin en büyük suçlamayı neden elinden alıyorsun? Yaptıklarınla bu felaketi hak etmiş, yalnız bugünkü değil, eski daimōn'una da layık olmamış görüneceksin."
τί τῆς τύχης, εἶπεν, ὦ ταλαίπωρε, τὸ μέγιστον ἀφαιρεῖς τῶν ἐγκλημάτων, ταῦτα πράττων ἀφʼ ὧν δόξεις οὐ παρʼ ἀξίαν ἀτυχεῖν, οὐδὲ τοῦ νῦν, ἀλλὰ τοῦ πάλαι δαίμονος ἀνάξιος γεγονέναι;
26.11"Neden zaferimi küçültüyorsun, başarımı önemsizleştiriyorsun? Romalılara karşı koymaya yaraşır soylu bir rakip olmadığını gösteriyorsun."
τί δέ μου καταβάλλεις τὴν νίκην, καὶ τὸ κατόρθωμα ποιεῖς μικρόν, ἐπιδεικνύμενος ἑαυτὸν οὐ γενναῖον οὐδὲ πρέποντα Ῥωμαίων ἀνταγωνιστήν;
26.12"Aretē, düşmanların yanında bile talihsizlere büyük bir saygı payı kazandırır. Korkaklık ise Romalıların gözünde, talih yüzüne gülse bile, her bakımdan en aşağılık şeydir."
ἀρετή τοι δυστυχοῦσι μεγάλην ἔχει μοῖραν αἰδοῦς καὶ παρὰ πολεμίοις, δειλία δὲ Ῥωμαίοις, κἂν εὐποτμῇ, πάντη ἀτιμότατον.
27.127. Bölüm
Yine de onu kaldırdı, elini sıktı ve Tubero'ya teslim etti. Sonra oğullarını, damatlarını ve komutanların özellikle gençlerini çadırına çekti, uzun süre kendi içine dalıp sessizce oturdu; herkes şaşırmıştı.
οὐ μὴν ἀλλὰ τοῦτον μὲν ἀναστήσας καὶ δεξιωσάμενος Τουβέρωνι παρέδωκεν, αὐτὸς δὲ τοὺς παῖδας καὶ τοὺς γαμβροὺς καὶ τῶν ἄλλων ἡγεμονικῶν μάλιστα τοὺς νεωτέρους ἔσω τῆς σκηνῆς ἐπισπασάμενος πολὺν χρόνον ἦν πρὸς αὑτῷ σιωπῇ καθήμενος, ὥστε θαυμάζειν ἅπαντας.
27.2Sonra talihten ve insan işlerinden söz etmeye başladı: "Acaba bir insanın," dedi, "bir ulusu, bir şehri, bir krallığı yendi diye elindeki başarıyla şımarması, büyüklenmesi yerinde midir? Yoksa savaşan kişinin önüne ortak zayıflığımızın bir örneğini koyan, hiçbir şeyi kalıcı ve sağlam saymamayı öğreten talihin bu değişimini mi görmelidir?"
ὁρμήσας δὲ περὶ τῆς τύχης καὶ τῶν ἀνθρωπίνων διαλέγεσθαι πραγμάτων, ἆρά γε, εἶπεν, ἄξιον εὐπραγίας παρούσης ἄνθρωπον ὄντα θρασύνεσθαι καὶ μέγα φρονεῖν ἔθνος ἢ πόλιν ἢ βασιλείαν καταστρεψάμενον, ἢ τὴν μεταβολὴν ταύτην τῆς τύχης, ἡ παράδειγμα τῷ πολεμοῦντι κοινῆς ἀσθενείας προθεῖσα παιδεύει μηδὲν ὡς μόνιμον καὶ βέβαιον διανοεῖσθαι;
27.3"İnsanlar için güvenecek bir an var mıdır? Başkalarını yenmek insanı talihten en çok korkmaya zorluyor; dönüp dolaşıp bir gün bir kişiye bir gün öbürüne yönelen kaderi düşünmek, sevinene böyle bir kasvet veriyor."
ποῖος γὰρ ἀνθρώποις τοῦ θαρρεῖν καιρός, ὅταν τὸ κρατεῖν ἑτέρων μάλιστα δεδοικέναι τὴν τύχην ἀναγκάζῃ, καὶ τῷ χαίροντι δυσθυμίαν ἐπάγῃ τοσαύτην ὁ τῆς περιφερομένης καὶ προσισταμένης ἄλλοτʼ ἄλλοις εἱμαρμένης λογισμός;
27.4"En yüksek güce çıkmış, en büyük iktidara sahip olmuş İskender'in mirasının bir saatin bir kısmında ayaklarımızın altına düştüğünü görüyorsunuz; daha dün binlerce yaya ve binlerce atlıyla silahlı dolaşan kralların günlük yiyeceğini içeceğini düşman elinden aldığını görüyorsunuz. Bunları görüp yine de kendi durumumuzun zamana dayanacak sağlam bir talihi olduğunu mu sanıyorsunuz?"
ἢ τὴν Ἀλεξάνδρου διαδοχήν, ὃς ἐπὶ πλεῖστον ἤρθη δυνάμεως καὶ μέγιστον ἔσχε κράτος, ὥρας μιᾶς μορίῳ πεσοῦσαν ὑπὸ πόδας θέμενοι, καὶ τοὺς ἄρτι μυριάσι πεζῶν καὶ χιλιάσιν ἱππέων τοσαύταις ὁπλοφορουμένους βασιλεῖς ὁρῶντες ἐκ τῶν πολεμίων χειρῶν ἐφήμερα σιτία καὶ ποτὰ λαμβάνοντας, οἴεσθε τὰ καθʼ ἡμᾶς ἔχειν τινὰ βεβαιότητα τύχης διαρκῆ πρὸς τὸν χρόνον;
27.5"Siz gençler, zaferin bu boş gururunu ve kibrini bırakıp geleceğin önünde boynunuzu büküp, daimōn'un bugünkü başarının nemesisini nihayet her birinize ne zaman indireceğini beklemeyecek misiniz?"
οὐ καταβαλόντες ὑμεῖς οἱ νέοι τὸ κενὸν φρύαγμα τοῦτο καὶ γαυρίαμα τῆς νίκης ταπεινοὶ καταπτήξετε πρὸς τὸ μέλλον, ἀεὶ καραδοκοῦντες εἰς ὅ τι κατασκήψει τέλος ἑκάστῳ τὴν τῆς παρούσης εὐπραγίας ὁ δαίμων νέμεσιν;
27.6Aemilius'un böyle pek çok söz söyleyip gençleri gönderdiği, övünme ve kibirlerini bu sözlerle gem vurur gibi iyice terbiye ettiği anlatılır.
τοιαῦτά φασι πολλὰ διαλεχθέντα τὸν Αἰμίλιον ἀποπέμψαι τοὺς νέους εὖ μάλα τὸ καύχημα καὶ τὴν ὕβριν, ὥσπερ χαλινῷ, τῷ λόγῳ κόπτοντι κεκολασμένους.
28.128. Bölüm
Bundan sonra orduyu dinlenmeye bıraktı, kendisi de Yunanistan'ı gezmeye, hem şanlı hem insancıl bir yolculuğa çıktı.
ἐκ τούτου τὴν μὲν στρατιὰν πρὸς ἀνάπαυσιν, αὑτὸν δὲ πρὸς θέαν τῆς Ἑλλάδος ἔτρεψε καὶ διαγωγὴν ἔνδοξον ἅμα καὶ φιλάνθρωπον.
28.2Dolaştığı yerlerde halkları güçlendiriyor, yönetimleri düzene koyuyor, kral ambarlarından kimine buğday, kimine zeytinyağı armağan ediyordu.
ἐπιὼν γὰρ ἀνελάμβανε τοὺς δήμους καὶ τὰ πολιτεύματα καθίστατο, καὶ δωρεὰς ἐδίδου, ταῖς μὲν σῖτον ἐκ τοῦ βασιλικοῦ, ταὶς δʼ ἔλαιον.
28.3Ambarlarda öyle çok şey bulunduğu söylenir ki alıp ihtiyaç duyan kalmadı, ama bulunanlar tükenmedi.
τοσοῦτον γὰρ εὑρεθῆναί φασιν ἀποκείμενον ὥστε τοὺς λαμβάνοντας καὶ δεομένους ἐπιλιπεῖν πρότερον ἢ καταναλωθῆναι τὸ πλῆθος τῶν εὑρεθέντων.
28.4Delphoi'de beyaz taşlardan yapılmış büyük, dört köşe bir sütun gördü. Üzerine Perseus'un altın heykeli konacaktı; Aemilius kendi heykelinin konmasını emretti, çünkü yenilenlerin kazananlara yer açması uygundur, dedi.
ἐν δὲ Δελφοῖς ἰδὼν κίονα μέγαν τετράγωνον ἐκ λίθων λευκῶν συνηρμοσμένον, ἐφʼ οὗ Περσέως ἔμελλε χρυσοῦς ἀνδριὰς τίθεσθαι, προσέταξε τὸν αὐτοῦ τεθῆναι· τοὺς γὰρ ἡττημένους τοῖς νικῶσιν ἐξίστασθαι χώρας προσήκειν.
28.5Olympia'da ise, Pheidias'ın Homeros'un Zeus'unu yontmuş olduğuna dair o çok söylenen sözü ettiği anlatılır.
ἐν δʼ Ὀλυμπίᾳ, τοῦτο δὴ τὸ πολυθρύλητον ἐκεῖνόν ἀναφθέγξασθαί φασιν, ὡς τὸν Ὁμήρου Δία Φειδίας ἀποπλάσαιτο.
28.6Roma'dan on elçi gelince Makedonlara ülkelerini geri verdi; şehirlerde özgür ve özerk yaşayacaklar, krallarına ödediklerinin yarısından azı olan yüz talent haracı Romalılara ödeyeceklerdi.
τῶν δὲ δέκα πρέσβεων ἐκ Ῥώμης ἀφικομένων Μακεδόσι μὲν ἀπέδωκε τὴν χώραν καὶ τὰς πόλεις ἐλευθέρας οἰκεῖν καὶ αὐτονόμους, ἑκατὸν δὲ τάλαντα Ῥωμαίοις ὑποτελεῖν, οὗ πλέον ἢ διπλάσιον τοῖς βασιλεῦσιν εἰσέφερον.
28.7Her türlü oyunlar ve tanrılara kurbanlar düzenledi, ziyafetler ve yemekler verdi. Kral hazinesinden bol bol harcıyordu, ama düzen ve incelik konusunda, oturma yerlerinde ve karşılamada, herkese değerine göre saygı ve dostluk gösterildiğini hissettirmekte öyle titiz ve özenli davranıyordu ki Yunanlar hayran kaldı:
θέας δὲ παντοδαπῶν ἀγώνων καὶ θυσίας ἐπιτελῶν τοῖς θεοῖς ἑστιάσεις καὶ δεῖπνα προὔθετο, χορηγίᾳ μὲν ἐκ τῶν βασιλικῶν ἀφθόνῳ χρώμενος, τάξιν δὲ καὶ κόσμον καὶ κατακλίσεις καὶ δεξιώσεις καὶ τὴν πρὸς ἕκαστον αὑτοῦ τῆς κατʼ ἀξίαν τιμῆς καὶ φιλοφροσύνης αἴσθησιν οὕτως ἀκριβῆ καὶ πεφροντισμένην ἐνδεικνύμενος ὥστε θαυμάζειν τοὺς Ἕλληνας,
28.8oyunu bile ciddiyetten yoksun bırakmıyordu, bu kadar büyük işler yapan bir adam küçük şeylere de layığını veriyordu.
εἰ μηδὲ τὴν παιδιὰν ἄμοιρον ἀπολείπει σπουδῆς, ἀλλὰ τηλικαῦτα πράττων ἀνὴρ πράγματα καὶ τοῖς μικροῖς τὸ πρέπον ἀποδίδωσιν.
28.9Bunlardan da hoşlanıyordu, çünkü hazırlanan bunca parlak şeyin arasında orada bulunanların en büyük zevki ve seyirliği kendisiydi. Özenine hayran olanlara da, bir savaş düzenini ve bir şöleni iyi kurmanın aynı psykhē'nin işi olduğunu, birini düşmana en korkunç, öbürünü konuklara en hoş gelecek şekilde düzenlemek gerektiğini söylüyordu.
ὁ δὲ καὶ τούτοις ἔχαιρεν, ὅτι πολλῶν παρεσκευασμένων καὶ λαμπρῶν τὸ ἥδιστον αὐτὸς ἦν ἀπόλαυσμα καὶ θέαμα τοῖς παροῦσι, καὶ πρὸς τοὺς θαυμάζοντας τὴν ἐπιμέλειαν ἔλεγε τῆς αὐτῆς εἶναι ψυχῆς παρατάξεώς τε προστῆναι καλῶς καὶ συμποσίου, τῆς μὲν, ὅπως φοβερωτάτη τοῖς πολεμίοις, τοῦ δʼ, ὡς εὐχαριστότατον ᾖ τοῖς συνοῦσιν.
28.10Ama insanlar onun cömertliğini ve yüceliğini her şeyden çok övüyorlardı: kral hazinesinden toplanan bunca gümüşe, bunca altına bakmak bile istememiş, hepsini kamu hazinesi için quaestorlara teslim etmişti.
οὐδενὸς δʼ ἧττον αὐτοῦ τὴν ἐλευθεριότητα καὶ τὴν μεγαλοψυχίαν ἐπῄνουν οἱ ἄνθρωποι, πολὺ μὲν ἀργύριον, πολὺ δὲ χρυσίον ἐκ τῶν βασιλικῶν ἠθροισμένον οὐδʼ ἰδεῖν ἐθελήσαντος, ἀλλὰ τοῖς ταμίαις εἰς τὸ δημόσιον παραδόντος.
28.11Yalnız kralın kitaplarını, kitap sevdalısı oğullarının seçip almasına izin verdi. Savaştaki yiğitlik armağanlarını dağıtırken damadı Aelius Tubero'ya beş libralık bir kâse verdi.
μόνα τὰ βιβλία τοῦ βασιλέως φιλογραμματοῦσι τοῖς υἱέσιν ἐπέτρεψεν ἐξελέσθαι, καὶ διανέμων ἀριστεῖα τῆς μάχης Αἰλίῳ Τουβέρωνι τῷ γαμβρῷ φιάλην ἔδωκε πέντε λιτρῶν ὁλκήν.
28.12Bu, daha önce söylediğimiz gibi, on altı akrabasıyla birlikte oturan ve hepsi küçücük bir toprak parçasından geçinen Tubero'dur.
οὗτός ἐστι Τουβέρων ὃν ἔφαμεν μετὰ συγγενῶν οἰκεῖν ἑκκαιδέκατον, ἀπὸ γηδίου μικροῦ διατρεφομένων ἁπάντων.
28.13Aelius ailesinin evine giren ilk gümüşün bu olduğu, oraya aretē ve şeref yoluyla girdiği söylenir. Daha önce ne onların ne de kadınlarının gümüşe ya da altına ihtiyacı olmuştu.
καὶ πρῶτον ἄργυρον ἐκεῖνόν φασιν εἰς τὸν Αἰλίων οἶκον εἰσελθεῖν, ὑπʼ ἀρετῆς καὶ τιμῆς εἰσαγόμενον, τὸν δʼ ἄλλον χρόνον οὔτʼ αὐτοὺς οὔτε τὰς γυναῖκας ἀργυρίου χρῄζειν ἢ χρυσοῦ.
29.129. Bölüm
Her şeyi güzelce yoluna koyduktan sonra Yunanlarla vedalaştı, Makedonlara da Romalıların verdiği özgürlüğü iyi yönetim ve birlikle korumayı unutmamalarını öğütledi ve Epeiros'a doğru yola çıktı. Senatodan, Perseus'la savaşta yanında yer alan askerlere oradaki şehirlerden kazanç sağlaması için bir karar almıştı.
διῳκημένων δὲ πάντων αὐτῷ καλῶς ἀσπασάμενος τοὺς Ἕλληνας, καὶ παρακαλέσας τοὺς Μακεδόνας μεμνῆσθαι τῆς δεδομένης ὑπὸ Ῥωμαίων ἐλευθερίας σῴζοντας αὐτὴν διʼ εὐνομίας καὶ ὁμονοίας, ἀνέζευξεν ἐπὶ τὴν Ἤπειρον, ἔχων δόγμα συγκλήτου τοὺς συμμεμαχημένους αὐτῷ τὴν πρὸς Περσέα μάχην στρατιώτας ἀπὸ τῶν ἐκεῖ πόλεων ὠφελῆσαι.
29.2Hepsinin üzerine aynı anda, kimse beklemezken ansızın inmek istediğinden her şehirden ileri gelen onar kişiyi çağırttı ve evlerde ve tapınaklarda ne kadar gümüş ve altın varsa belli bir günde getirmelerini emretti.
βουλόμενος δὲ πᾶσιν ἅμα καὶ μηδενὸς προσδοκῶντος, ἀλλʼ ἐξαίφνης ἐπιπεσεῖν, μετεπέμψατο τοὺς πρώτους ἐξ ἑκάστης πόλεως ἄνδρας δέκα, καὶ προσέταξεν αὐτοῖς, ὅσος ἄργυρός ἐστι καὶ χρυσὸς ἐν οἰκίαις καὶ ἱεροῖς, ἡμέρᾳ ῥητῇ καταφέρειν.
29.3Her birine, sırf bu iş içinmiş gibi birer asker birliğiyle bir subay gönderdi; bunlar altını arayıp teslim alıyormuş gibi yapacaklardı.
ἑκάστοις δὲ συνέπεμψεν ὡς ἐπʼ αὐτὸ δὴ τοῦτο φρουρὰν στρατιωτῶν καὶ ταξίαρχον προσποιούμενον ζητεῖν καὶ παραλαμβάνειν τὸ χρυσίον.
29.4Gün gelince hepsi aynı anda harekete geçip şehirleri basmaya ve yağmalamaya başladılar. Bir saat içinde yüz elli bin insan köleleştirildi, yetmiş şehir yerle bir edildi.
ἐνστάσης δὲ τῆς ἡμέρας, ὑφʼ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἅμα καιρὸν ὁρμήσαντες ἐτράποντο πρὸς καταδρομὴν καὶ διαρπαγὴν τῶν πόλεων, ὥστε ὥρᾳ μιᾷ πεντεκαίδεκα ἀνθρώπων ἐξανδραποδισθῆναι μυριάδας, ἑβδομήκοντα δὲ πόλεις πορθηθῆναι,
29.5Bunca yıkımdan, bu topyekûn felaketten her askere düşen pay on bir drahmiyi geçmedi. Bütün bir ulus böyle küçücük kazançlara bölününce herkes savaşın sonucu karşısında ürperdi.
γενέσθαι δʼ ἀπὸ τοσαύτης φθορᾶς καὶ πανωλεθρίας ἑκάστῳ στρατιώτῃ τὴν δόσιν οὐ μείζονʼ ἕνδεκα δραχμῶν, φρῖξαι δὲ πάντας ἀνθρώπους τὸ τοῦ πολέμου τέλος, εἰς μικρὸν οὕτω τὸ καθʼ ἕκαστον λῆμμα καὶ κέρδος ἔθνους ὅλου κατακερματισθέντος.
30.130. Bölüm
Aemilius bu işi, ılımlı ve iyi huylu tabiatına büsbütün aykırı olarak yaptıktan sonra Orikos'a indi.
Αἰμίλιος μὲν οὖν τοῦτο πράξας μάλιστα παρὰ τὴν αὑτοῦ φύσιν ἐπιεικῆ καὶ χρηστὴν οὖσαν εἰς Ὠρικὸν κατέβη·
30.2Oradan kuvvetleriyle İtalya'ya geçti ve kralın on altı sıra kürekli gemisiyle Tiber'den yukarı çıktı. Gemi, ele geçirilmiş silahlar, kızıl ve mor kumaşlarla süslenmişti;
κἀκεῖθεν εἰς Ἰταλίαν μετὰ τῶν δυνάμεων περαιωθείς ἀνέπλει τὸν Θύβριν ποταμὸν ἐπὶ τῆς βασιλικῆς ἑκκαιδεκήρους κατεσκευασμένης εἰς κόσμον ὅπλοις αἰχμαλώτοις καὶ φοινικίσι καὶ πορφύραις,
30.3öyle ki Romalılar kıyıdan bir zafer alayını önceden seyreder gibi sevinçle toplanıyor, geminin kürekleriyle ağır ağır ilerleyişine eşlik ediyorlardı.
ὡς καὶ πανηγυρίζειν ἔξωθεν καθάπερ εἰς τινὰ θριαμβικῆς θέαν πομπῆς καὶ προαπολαύειν τοὺς Ῥωμαίους, τῷ ῥοθίῳ σχέδην ὑπάγοντι τὴν ναῦν ἀντιπαρεξάγοντας.
30.4Askerlerin gözü ise kral hazinesindeydi; umdukları kadarını alamayınca gizliden gizliye öfkelendiler, Aemilius'a kırgındılar. Açıkça onun sert ve zorba bir komutan olduğunu söyleyerek zafer alayı için pek hevesli davranmadılar.
οἱ δὲ στρατιῶται τοῖς βασιλικοῖς χρήμασιν ἐποφθαλμίσαντες, ὡς οὐχ ὅσων ἠξίουν ἔτυχον, ὠργίζοντο μὲν ἀδήλως διὰ τοῦτο καὶ χαλεπῶς εἶχον πρὸς τὸν Αἰμίλιον, αἰτιώμενοι δὲ φανερῶς ὅτι βαρὺς γένοιτο καὶ δεσποτικὸς αὐτοῖς ἄρχων, οὐ πάνυ προθύμως ἐπὶ τὴν ὑπὲρ τοῦ θριάμβου σπουδὴν ἀπήντησαν.
30.5Bunu sezen Servius Galba, Aemilius'un düşmanı ve onun emrinde görev yapmış bir askerî tribündü; zafer alayına izin verilmemesi gerektiğini açıkça söylemeye cesaret etti.
αἰσθόμενος δὲ τοῦτο Σέρβιος Γάλβας, ἐχθρὸς Αἰμιλίου, γεγονὼς δὲ τῶν ὑπʼ αὐτὸν χιλιάρχων, ἐθάρρησεν ἀναφανδὸν εἰπεῖν ὡς οὐ δοτέον εἴη τὸν θρίαμβον.
30.6Askerler arasına komutana karşı birçok iftira saldı, mevcut öfkeyi daha da kışkırttı ve halk tribünlerinden başka bir gün istedi: dört saati kalan o gün suçlama için yetmezdi.
ἐνεὶς δὲ πολλὰς τῷ στρατιωτικῷ πλήθει διαβολὰς κατὰ τοῦ στρατηγοῦ καὶ τὴν οὖσαν ὀργὴν ἔτι μᾶλλον ἐξερεθίσας ᾐτεῖτο παρὰ τῶν δημάρχων ἄλλην ἡμέραν ἐκείνην γὰρ οὐκ ἐξαρκεῖν τῇ κατηγορίᾳ, τέσσαρας ἔτι λοιπὰς ὥρας ἔχουσαν.
30.7Tribünler dilediğini söylemesini buyurunca söze başladı ve türlü hakaretlerle dolu uzun bir konuşmayla günün geri kalanını harcadı.
τῶν δὲ δημάρχων λέγειν αὐτὸν, εἴ τι βούλεται, κελευόντων, ἀρξάμενος μακρῷ καὶ βλασφημίας ἔχοντι παντοδαπὰς χρῆσθαι λόγῳ τὸν χρόνον ἀνήλωσε τῆς ἡμέρας·
30.8Hava kararınca tribünler toplantıyı dağıttı. Askerler daha da cesaretlenmiş olarak Galba'nın yanına koştular, kendilerini örgütleyip gün doğarken yeniden Capitolium'u işgal ettiler. Çünkü tribünler toplantıyı orada yapacaktı.
καὶ γενομένου σκότους οἱ μὲν δήμαρχοι τὴν ἐκκλησίαν ἀφῆκαν, πρὸς δὲ τὸν Γάλβαν οἱ στρατιῶται συνέδραμον θρασύτεροι γεγονότες, καὶ συγκροτήσαντες αὑτοὺς περὶ τὸν ὄρθρον αὖθις καταλαμβάνονται τὸ Καπετώλιον ἐκεῖ γὰρ οἱ δήμαρχοι τὴν ἐκκλησίαν ἔμελλον ἄξειν.
31.131. Bölüm
Gün doğar doğmaz oylama başladı ve ilk tribus zafer alayına karşı oy verdi. Durum halkın geri kalanına ve senatoya yayıldı.
ἅμα δʼ ἡμέρᾳ τῆς ψήφου δοθείσης ἥ τε πρώτη φυλὴ τὸν θρίαμβον ἀπεψηφίζετο, καὶ τοῦ πράγματος αἴσθησις εἰς τὸν ἀλλον δῆμον καὶ τὴν σύγκλητον κατῄει.
31.2Halk, Aemilius'un hakarete uğramasına çok üzülüyor, ama sözden öteye gitmiyordu. Senatonun en önde gelenleri ise bunun korkunç olduğunu haykırıp birbirlerini askerlerin küstahlığını ve şımarıklığını önlemeye çağırıyorlardı: Paulus Aemilius'u zafer şereflerinden yoksun bırakmalarına engel olunmazsa bu küstahlık her türlü kanunsuzluğa ve zorbalığa varacaktı.
καὶ τὸ μὲν πλῆθος ὑπεραλγοῦν τῷ προπηλακίζεσθαι τὸν Αἰμίλιον ἐν φωναῖς ἦν ἀπράκτοις, οἱ δὲ γνωριμώτατοι τῶν ἀπὸ βουλῆς δεινὸν εἶναι τὸ γινόμενον βοῶντες ἀλλήλους παρεκάλουν ἐπιλαβέσθαι τῆς τῶν στρατιωτῶν ἀσελγείας καὶ θρασύτητος, ἐπὶ πᾶν ἀφιξομένης ἄνομον ἔργον καὶ βίαιον, εἰ μηδὲν ἐμποδὼν αὐτοῖς γένοιτο Παῦλον Αἰμίλιον ἀφελέσθαι τῶν ἐπινικίων τιμῶν,
31.3Kalabalığı yarıp hep birlikte yukarı çıktılar, tribünlere halka söylemek istediklerini söyleyene kadar oylamayı durdurmalarını istediler.
ὠσάμενοι δὲ τὸν ὄχλον καὶ ἀναβάντες ἁθρόοι τοῖς δημάρχοις ἔλεγον ἐπισχεῖν τὴν ψηφοφορίαν, ἄχρι ἂν διαέλθωσιν ἃ βούλονται πρὸς τὸ πλῆθος.
31.4Herkes durup sessizlik olunca, konsüllük yapmış, düelloya çağrıldığı yirmi üç düşmanı öldürmüş olan Marcus Servilius kürsüye çıktı. Paulus Aemilius'un ne büyük bir komutan olduğunu şimdi daha iyi anladığını, çünkü bunca itaatsizlik ve kötülükle dolu bir orduyla bu kadar güzel ve büyük işler başardığını gördüğünü söyledi.
ἐπισχόντων δὲ πάντων καὶ γενομένης σιωπῆς ἀνελθὼν ἀνὴρ ὑπατικὸς καὶ πολεμίους εἴκοσι καὶ τρεῖς ἐκ προκλήσεως ἀνῃρηκώς, Μᾶρκος Σερβίλιος, Αἰμίλιον μὲν ἔφη Παῦλον, ἡλίκος αὐτοκράτωρ γένοιτο, νῦν μάλιστα γινώσκειν, ὁρῶν ὅσης ἀπειθείας γέμοντι καὶ κακίας στρατεύματι χρώμενος οὕτω καλὰς κατώρθωσε καὶ μεγάλας πράξεις,
31.5Halka da şaşırdığını söyledi: İlyrialılardan ve Liguryalılardan kazanılan zafer alaylarıyla gurur duyan halk, Makedon kralını diri olarak, İskender ile Philippos'un şanını Roma silahlarının önünde esir götürülürken görme zevkini kendine çok görüyordu.
θαυμάζειν δὲ τὸν δῆμον εἰ τοῖς ἀπʼ Ἰλλυριῶν καὶ Λιγύων ἀγαλλόμενος θριάμβοις αὑτῷ φθονεῖ τὸν Μακεδόνων βασιλέα ζῶντα καὶ τὴν Ἀλεξάνδρου καὶ Φιλίππου δόξαν ἐπιδεῖν ὑπὸ τοῖς Ῥωμαίων ὅπλοις ἀγομένην αἰχμάλωτον.
31.6"Bu korkunç değil mi?" dedi. "Şehre zaferle ilgili güvenilmez bir söylenti düştüğünde tanrılara kurban kesip bu haberi bir an önce gözlerinizle görmek için dua etmiştiniz. Şimdi komutan gerçek zaferle gelmişken tanrıların şerefini ve kendi sevincinizi elinizden alıyorsunuz. Başarının büyüklüğünü görmekten mi korkuyorsunuz, düşmanı mı koruyorsunuz? Oysa zafer alayının komutana duyulan kıskançlıktan değil, düşmana duyulan acımadan dolayı iptal edilmesi daha iyi olurdu."
πῶς γὰρ οὐ δεινὸν, εἶπεν, εἰ, φήμης περὶ νίκης ἀβεβαίου πρότερον εἰς τὴν πόλιν ἐμπεσούσης, ἐθύσατε τοῖς θεοῖς εὐχόμενοι τοῦ λόγου τούτου ταχέως ἀπολαβεῖν τὴν ὄψιν, ἥκοντος δὲ τοῦ στρατηγοῦ μετὰ τῆς ἀληθινῆς νίκης ἀφαιρεῖσθε τῶν μὲν θεῶν τὴν τ ιμήν, αὑτῶν δὲ τὴν χαράν, ὡς φοβούμενοι θεάσασθαι τὸ μέγεθος τῶν κατορθωμάτων ἢ φειδόμενοι τοῦ πολεμίου; καίτοι κρεῖττον ἦν τῷ πρὸς ἐκεῖνον ἐλέῳ, μὴ τῷ πρὸς αὐτοκράτορα φθόνῳ λυθῆναι τὸν θρίαμβον.
31.7"Ama sizin yüzünüzden kötü niyet öyle bir yetkiye ulaştı ki, hiç yara almamış, gölgede büyümüş, bedeni düzgünlükten parıldayan bir adam, bunca yarayla komutanların aretē'lerini ve kusurlarını ayırt etmeyi öğrenmiş bizlere komutanlık ve zafer alayı üzerine nutuk atmaya cesaret ediyor."
ἀλλʼ εἰς τοσαύτην, ἔφη, τὸ κακόηθες ἐξουσίαν προάγεται διʼ ὑμῶν ὥστε περὶ στρατηγίας καὶ θριάμβου τολμᾷ λέγειν ἄνθρωπος ἄτρωτος καὶ τῷ σώματι στίλβων ὑπὸ λειότητος καὶ σκιατραφίας πρὸς ἡμᾶς τοὺς τοσούτοις τραύμασι πεπαιδευμένους ἀρετὰς καὶ κακίας κρίνειν στρατηγῶν.
31.8Bunları söylerken elbisesini yırtarak açtı ve göğsündeki inanılmaz sayıda yara izini gösterdi. Sonra arkasını dönüp kalabalık önünde açılması uygun görülmeyen bazı yerlerini de açtı ve Galba'ya dönüp
ἅμα δὲ τῆς ἐσθῆτος διασχών ἐξέφηνε κατὰ τῶν στέρνων ὠτειλὰς ἀπίστους τὸ πλῆθος. εἶτα μεταστραφεὶς ἔνια τῶν οὐκ εὐπρεπῶς ἐν ὄχλῳ γυμνοῦσθαι δοκούντων τοῦ σώματος ἀνεκάλυψε, καὶ πρὸς τὸν Γάλβαν ἐπιστρέψας,
31.9"Sen buna gülüyorsun," dedi, "ama ben vatandaşlarımın önünde bunlarla övünüyorum. Çünkü bunları onlar uğruna gece gündüz at üstünde kalırken aldım."
σὺ μὲν, ἔφη, γελᾷς ἐπὶ τούτοις, ἐγὼ δὲ σεμνύνομαι πρὸς τοὺς πολίτας· ὑπὲρ τούτων γὰρ ἡμέραν καὶ νύκτα συνεχῶς ἱππασάμενος ταῦτʼ ἔσχον.
31.10"Haydi, onları oylamaya götür. Ben de inip hepsini takip edeceğim; savaşta komuta edilmektense demagoglarca yönetilmek isteyen kötü ve nankörleri öğreneceğim."
ἀλλʼ ἄγε λαβὼν αὐτοὺς ἐπὶ τὴν ψῆφον ἐγὼ δὲ καταβὰς παρακολουθήσω πᾶσι, καὶ γνώσομαι τοὺς κακοὺς καὶ ἀχαρίστους καὶ δημαγωγεῖσθαι μᾶλλον ἐν τοῖς πολέμοις ἢ στρατηγεῖσθαι βουλομένους.
32.132. Bölüm
Anlatıldığına göre bu sözlerle askerler öyle geri püskürtüldü, öyle değişti ki bütün tribuslar Aemilius'un zafer alayını onayladı.
οὕτω φασὶν ὑπὸ τῶν λόγων τούτων ἀνακοπῆναι καὶ μεταβαλεῖν τὸ στρατιωτικόν ὥστε πάσαις ταῖς φυλαῖς ἐπικυρωθῆναι τῷ Αἰμιλίῳ τὸν θρίαμβον.
32.2Alay şöyle geçti, derler: Halk, circus denen at yarışı alanlarında ve agoranın çevresinde iskeleler kurmuş, alayın görülebileceği şehrin bütün noktalarını tutmuş, temiz giysileriyle süslenmiş olarak izliyordu.
πεμφθῆναι δʼ αὐτὸν οὕτω λέγουσιν. ὁ μὲν δῆμος ἔν τε τοῖς ἱππικοῖς θεάτροις, ἃ κίρκους καλοῦσι, περί τε τήν ἀγορὰν ἰκρία πηξάμενοι, καὶ τἆλλα τῆς πόλεως μέρη καταλαβόντες, ὡς ἕκαστα παρεῖχε τῆς πομπῆς ἔποψιν, ἐθεῶντο καθαραῖς ἐσθῆσι κεκοσμημένοι.
32.3Bütün tapınaklar açıktı, çelenkler ve tütsülerle doluydu; çok sayıda görevli ve lictor, düzensiz akın edip ortada koşuşturanları iterek yolları açık ve temiz tutuyordu.
πᾶς δὲ ναὸς ἀνέῳκτο καὶ στεφάνων καὶ θυμιαμάτων ἦν πλήρης, ὑπηρέται τε πολλοὶ καὶ ῥαβδονόμοι τοὺς ἀτάκτως συρρέοντας εἰς τὸ μέσον καὶ διαθέοντας ἐξείργοντες ἀναπεπταμένας τὰς ὁδοὺς καὶ καθαρὰς παρεῖχον.
32.4Alay üç güne bölünmüştü. Birinci gün, esir alınan heykeller, resimler ve dev yontular iki yüz elli arabada taşınarak geçti; günün tamamı ancak bunlara yetti.
τῆς δὲ πομπῆς εἰς ἡμέρας τρεῖς νενεμημένης, ἡ μὲν πρώτη μόλις ἐξαρκέσασα τοῖς αἰχμαλώτοις ἀνδριάσι καὶ γραφαῖς καὶ κολοσσοῖς ἐπὶ ζευγῶν πεντήκοντα καὶ διακοσίων κομιζομένοις τούτων ἔσχε θέαν.
32.5Ertesi gün Makedon silahlarının en güzel ve en değerlileri birçok arabayla geçirildi. Yeni parlatılmış tunç ve demirle pırıl pırıldılar; ustalıkla öyle yerleştirilmişlerdi ki rastgele üst üste yığılmış gibi görünüyorlardı:
τῇ δʼ ὑστεραίᾳ τὰ κάλλιστα καὶ πολυτελέστατα τῶν Μακεδονικῶν ὅπλων ἐπέμπετο πολλαῖς ἁμάξαις, αὐτά τε μαρμαίροντα χαλκῷ νεοσμήκτῳ καὶ σιδήρῳ, τήν τε θέσιν ἐκ τέχνης καὶ συναρμογῆς ὡς ἂν μάλιστα συμπεφορημένοις χύδην καὶ αὐτομάτως ἐοίκοι πεποιημένα,
32.6kalkanların yanında miğferler, tozlukların üstünde zırhlar, Girit kalkancıkları, Trakya kalkanları, atlı dizginleriyle karışmış sadaklar, aralarından çıplak kılıçlar uzanıyor, sarisalar yanlarına dikilmişti.
κράνη πρὸς ἀσπίσι καὶ θώρακες ἐπὶ κνημῖσι, καὶ Κρητικαὶ πέλται καὶ Θρᾴκια γέρρα καὶ φαρέτραι μετὰ ἱππικῶν ἀναμεμιγμέναι χαλινῶν, καὶ ξίφη γυμνὰ διὰ τούτων παρανίσχοντα καὶ σάρισαι παραπεπηγυῖαι,
32.7Silahlar arasında öyle bir boşluk bırakılmıştı ki taşınırken birbirine çarparak sert ve korkunç bir ses çıkarıyor, yenilmiş olsalar bile görünüşleri ürperti veriyordu.
σύμμετρον ἐχόντων χάλασμα τῶν ὅπλων, ὥστε τήν πρὸς ἄλληλα κροῦσιν ἐν τῷ διαφέρεσθαι τραχὺ καὶ φοβερὸν ὑπηχεῖν, καὶ μηδὲ νενικημένων ἄφοβον εἶναι τήν ὄψιν.
32.8Silah arabalarının ardından, üç talentlik yedi yüz elli kapta gümüş para taşıyan üç bin adam yürüyordu; her kabı dört kişi taşıyordu.
μετὰ δὲ τὰς ὁπλοφόρους ἁμάξας ἄνδρες ἐπἐπορεύοντο τρισχίλιοι νόμισμα φέροντες ἀργυροῦν ἐν ἀγγείοις ἑπτακοσίοις πεντήκοντα τριταλάντοις, ὧν ἕκαστον ἀνὰ τέσσαρες ἐκόμιζον·
32.9Başkaları gümüş kraterler, boynuzlar, kâseler, kupalar getiriyordu; her biri göze hoş görünecek şekilde yerleştirilmişti, boyutları ve işçiliğinin kalınlığı olağanüstüydü.
ἄλλοι δὲ κρατῆρας ἀργυροῦς καὶ κέρατα καὶ φιάλας καὶ κύλικας, εὖ διακεκοσμημένα πρὸς θέαν ἕκαστα καὶ περιττὰ τῷ μεγέθει καὶ τῇ παχύτητι τῆς τορείας.
33.133. Bölüm
Üçüncü gün sabah erkenden borazancılar yürüdü; çaldıkları bir geçit havası ya da tören ezgisi değil, Romalıların savaşta birbirini kışkırttığı ezgiydi.
τῆς δὲ τρίτης ἡμέρας ἕωθεν μὲν εὐθὺς ἐπορεύοντο σαλπιγκταί μέλος οὐ προσόδιον καὶ πομπικόν, ἀλλʼ οἵῳ μαχομένους ἐποτρύνουσιν αὑτοὺς Ῥωμαῖοι, προσεγκελευόμενοι.
33.2Arkalarından altın boynuzlu, besili yüz yirmi öküz getirildi, şeritler ve çelenklerle süslenmişlerdi. Onları güzel kenarlı peştamallar kuşanmış, kurban için giyinmiş gençler götürüyor; yanlarında çocuklar gümüş ve altın kaplar taşıyordu.
μετὰ δὲ τούτους ἤγοντο χρυσόκερῳ τροφίαι βοῦς ἑκατὸν εἴκοσι, μίτραις ἠσκημένοι καὶ στέμμασιν. οἱ δʼ ἄγοντες αὑτοὺς νεανίσκοι περιζώμασιν εὐπαρύφοις ἐσταλμένοι πρὸς ἱερουργίαν ἐχώρουν, καὶ παῖδες ἀργυρᾶ λοιβεῖα καὶ χρυσᾶ κομίζοντες.
33.3Sonra altın parayı taşıyanlar geldi; altın da gümüş gibi üç talentlik kaplara bölünmüştü. Kapların sayısı yetmiş yediydi.
εἶτα μετὰ τούτους οἱ τὸ χρυσοῦν νόμισμα φέροντες, εἰς ἀγγεῖα τριταλαντιαῖα μεμερισμένον ὁμοίως τῷ ἀργυρίῷ. τὸ δὲ πλῆθος ἦν τῶν ἀγγείων ὀγδοήκοντα τριῶν δέοντα.
33.4Bunları, Aemilius'un on talent altından değerli taşlarla yaptırdığı kutsal kâseyi taşıyanlar ile Antigonos, Seleukos ve Thericles işi kupaları ve Perseus'un sofrasındaki öteki altın eşyaları gösterenler izledi.
τούτοις ἐπέβαλλον οἵ τε τὴν ἱερὰν φιάλην ἀνέχοντες, ἦν ὁ Αἰμίλιος ἐκ χρυσοῦ δέκα ταλάντων διὰ λίθων κατεσκεύασεν, οἵ τε τὰς Ἀντιγονίδας καὶ Σελευκίδας καὶ Θηρικλείους καὶ ὅσα περὶ δεῖπνον χρυσώματα τοῦ Περσέως ἐπιδεικνύμενοι.
33.5Onları Perseus'un savaş arabası, silahları ve silahların üstünde tacı izledi.
τούτοις ἐπέβαλλε τὸ ἅρμα τοῦ Περσέως καὶ τὰ ὅπλα καὶ τὸ διάδημα τοῖς ὅπλοις ἐπικείμενον.
33.6Sonra kısa bir aradan sonra kralın çocukları köle olarak getirildi. Yanlarında gözü yaşlı süt annelerden, öğretmenlerden ve lalalardan oluşan bir kalabalık vardı; onlar da ellerini izleyicilere uzatıyor, çocuklara da yalvarmayı öğretiyorlardı.
εἶτα μικροῦ διαλείμματος ὄντος ἤδη τὰ τέκνα τοῦ βασιλέως ἤγετο δοῦλα, καὶ σὺν αὐτοῖς τροφέων καὶ διδασκάλων καὶ παιδαγωγῶν δεδακρυμένων ὄχλος, αὐτῶν τε τὰς χεῖρας ὀρεγόντων εἰς τοὺς θεατάς καὶ τὰ παιδία δεῖσθαι καὶ λιτανεύειν διδασκόντων.
33.7İki erkek, bir kız çocuğuydu; yaşları küçük olduğundan felaketlerin büyüklüğünü pek kavrayamıyorlardı.
ἦν δʼ ἄρρενα μὲν δύο, θῆλυ δὲ ἕν, οὐ πάνυ συμφρονοῦντα τῶν κακῶν τὸ μέγεθος διὰ τὴν ἡλικίαν·
33.8Bu durum, başlarına gelen değişimi hissetmemeleri yüzünden onları daha da acınacak hâle getiriyordu; öyle ki Perseus neredeyse fark edilmeden yürüyordu. Romalılar acıma duygusuyla gözlerini küçüklere dikmişti, çoğu gözyaşı döktü; çocuklar geçene kadar herkes bu manzarayı acıyla karışık bir sevinçle izledi.
ᾗ καὶ μᾶλλον ἐλεεινὰ πρὸς τὴν μεταβολὴν τῆς ἀναισθησίας ἦν, ὥστε μικροῦ τὸν Περσέα βαδίζειν παρορώμενον· οὕτως ὑπʼ οἴκτου τοῖς νηπίοις προσεῖχον τὰς ὄψεις οἱ Ῥωμαῖοι, καὶ δάκρυα πολλοῖς ἐκβάλλειν συνέβη, πᾶσι δὲ μεμιγμένην ἀλγηδόνι καὶ χάριτι τὴν θέαν εἶναι μέχρι οὗ τὰ παιδία παρῆλθεν.
34.134. Bölüm
Çocuklarının ve onların hizmetkârlarının arkasından Perseus'un kendisi yürüyordu. Üzerinde koyu renk bir elbise, ayağında yerli çarıklar vardı; felaketinin büyüklüğü karşısında her şeye şaşkın şaşkın bakan, aklı başından gitmiş bir adamı andırıyordu.
αὐτὸς δὲ τῶν τέκνων ὁ Περσεὺς καὶ τῆς περὶ αὐτὰ θεραπείας κατόπιν ἐπορεύετο, φαιὸν μὲν ἱμάτιον ἀμπεχόμενος καὶ κρηπῖδας ἔχων ἐπιχωρίους, ὑπὸ δὲ μεγέθους τῶν κακῶν πάντα θαμβοῦντι καὶ παραπεπληγμένῳ μάλιστα τὸν λογισμὸν ἐοικώς.
34.2Peşinden dostları ve yakınlarından bir topluluk geliyordu; yüzlerini yas kaplamıştı. Durmadan Perseus'a bakıp ağlamalarından seyirciler kendi dertlerini değil, onun talihini yaslandıklarını anlıyordu.
καὶ τούτῳ δʼ εἵπετο χορὸς φίλων καὶ συνήθων, βεβαρημένων τὰ πρόσωπα πένθει, καὶ τῷ πρὸς Περσέα βλέπειν ἀεὶ καὶ δακρύειν ἔννοιαν παριστάντων τοῖς θεωμένοις ὅτι τὴν ἐκείνου τύχην ὀλοφύρονται τῶν καθʼ ἑαυτοὺς ἐλάχιστα φροντίζοντες.
34.3Perseus, Aemilius'a haber gönderip alayda gezdirilmemek için yalvarmış, zafer alayından muaf tutulmasını istemişti. Aemilius onun korkaklığıyla can düşkünlüğüne gülerek, "Bu daha önce de kendi elindeydi, şimdi de öyle, isterse," demişti.
καίτοι προσέπεμψε τῷ Αἰμιλίῳ δεόμενος μὴ πομπευθῆναι καὶ παραιτούμενος τὸν θρίαμβον. ὁ δὲ τῆς ἀνανδρίας αὑτοῦ καὶ φιλοψυχίας, ὡς ἔοικε, καταγελῶν, ἀλλὰ τοῦτό γʼ, εἶπε, καὶ πρότερον ἦν ἐπʼ αὐτῷ καὶ νῦν ἐστιν, ἂν βούληται·
34.4Rezil olmaktansa ölmeyi kastediyordu. Zavallı adam buna katlanamadı, birtakım umutlarla gevşedi ve kendi ganimetinin bir parçası oldu.
δηλῶν τὸν πρὸ αἰσχύνης θάνατον, ὃν οὐχ ὑπομείνας ὁ δείλαιος, ἀλλʼ ὑπʼ ἐλπίδων τινῶν ἀπομαλακισθείς ἐγεγόνει μέρος τῶν αὑτοῦ λαφύρων.
34.5Ardından, şehirlerin elçilerle Aemilius'a zafer ödülü olarak gönderdiği dört yüz altın çelenk geçirildi.
ἐφεξῆς δὲ τούτοις ἐκομίζοντο χρυσοῖ στέφανοι τετρακόσιοι τὸ πλῆθος, οὓς αἱ πόλεις ἀριστεῖα τῆς νίκης τῷ Αἰμιλίῳ μετὰ πρεσβειῶν ἔπεμψαν.
34.6Sonra Aemilius'un kendisi görkemli bir biçimde süslenmiş savaş arabasıyla geldi. Bu kadar büyük bir iktidar olmasa da görülmeye değer bir adamdı; altın işlemeli mor bir kaftan giymişti, sağ elinde bir defne dalı tutuyordu.
εἶτʼ αὐτὸς ἐπέβαλλεν ἅρματι κεκοσμημένῳ διαπρεπῶς ἐπιβεβηκώς, ἀνὴρ καὶ δίχα τοσαύτης ἐξουσίας ἀξιοθέατος, ἁλουργίδα χρυσόπαστον ἀμπεχόμενος καὶ δάφνης κλῶνα τῇ δεξιᾷ προτείνων.
34.7Bütün ordu da defne taşıyordu. Komutanın arabasını bölük bölük, saf saf izliyor, kimi kez eski âdetten kahkahalı şarkılar, kimi kez zafer ilahileri söylüyor, yapılanları övüyordu. Herkes gözünü Aemilius'a dikmiş, ona imreniyordu; iyi insanlardan hiçbiri onu kıskanmıyordu.
ἐδαφνηφόρει δὲ καὶ σύμπας ὁ στρατός, τῷ μὲν ἅρματι τοῦ στρατηγοῦ κατὰ λόχους καὶ τάξεις ἑπόμενος, ᾄδων δὲ τὰ μὲν ᾠδάς τινας πατρίους ἀναμεμιγμένας γέλωτι, τὰ δὲ παιᾶνας ἐπινικίους καὶ τῶν διαπεπραγμένων ἐπαίνους εἰς τὸν Αἰμίλιον περίβλεπτον ὄντα καὶ ζηλωτὸν ὑπὸ πάντων, οὐδενὶ δὲ τῶν ἀγαθῶν ἐπίφθονον·
34.8Yalnız ilahî bir güç, belki de insan hayatını büyük, aşırı talihlerden bir pay alıp karıştırmakla görevlidir; öyle ki kimsenin hayatı kötülüklerden tümüyle arınmış olmasın, Homeros'un dediği gibi, işleri iki yana da dönebilen talihe sahip olanlar en iyi durumda sayılsın.
πλὴν εἴ τι δαιμόνιον ἄρα τῶν μεγάλων καὶ ὑπερόγκων εἴληχεν εὐτυχιῶν ἀπαρύτειν καὶ μιγνύναι τὸν ἀνθρώπινον βίον, ὅπως μηδενὶ κακῶν ἄκρατος εἴη καὶ καθαρός, ἀλλὰ καθʼ Ὅμηρον ἄριστα δοκῶσι πράττειν οἷς αἱ τύχαι τροπὴν ἐπʼ ἀμφότερα τῶν πραγμάτων ἔχουσιν.
35.135. Bölüm
Dört oğlu vardı. Önce söylediğimiz gibi ikisi, Scipio ile Fabius, başka ailelere evlatlık verilmişti. Öteki ikisi henüz çocuktu; ikinci karısından olmuşlardı, kendi evinde büyütüyordu.
ἦσαν γὰρ αὐτῷ τέσσαρες υἱοί, δύο μὲν εἰς ἑτέρας ἀπῳκισμένοι συγγενείας, ὡς ἤδη λέλεκται, Σκηπίων καὶ Φάβιος, δύο δὲ παῖδες ἔτι τὴν ἡλικίαν, οὓς ἐπὶ τῆς οἰκίας εἶχε τῆς ἑαυτοῦ γεγονότας ἐξ ἑτέρας γυναικός,
35.2Bunlardan on dört yaşındaki Aemilius'un zafer alayından beş gün önce, on iki yaşındaki de alaydan üç gün sonra öldü.
ὧν ὁ μὲν ἡμέραις πέντε πρὸ τοῦ θριαμβεύειν τὸν Αἰμίλιον ἐτελεύτησε τεσσαρεσκαιδεκέτης, ὁ δὲ δωδεκέτης μετὰ τρεῖς ἡμέρας θριαμβεύσαντος ἐπαπέθανεν,
35.3Bu felaketten etkilenmeyen tek bir Romalı olmadı. Herkes talihin acımasızlığından ürperdi: sevinç, kıskançlık ve kurbanla dolu bir eve böyle büyük bir yas sokmaktan, zafer ilahilerine ve alaylarına ağıtlar ve gözyaşları karıştırmaktan utanmamıştı.
ὥστε μηδένα γενέσθαι Ῥωμαίων τοῦ πάθους ἀνάλγητον, ἀλλὰ φρῖξαι τὴν ὠμότητα τῆς τύχης ἅπαντας, ὡς οὐκ ᾐδέσατο πένθος τοσοῦτον εἰς οἰκίαν ζήλου καὶ χαρᾶς καὶ θυσιῶν γέμουσαν εἰσάγουσα, καὶ καταμιγνύουσα θρήνους καὶ δάκρυα παιᾶσιν ἐπινικίοις καὶ θριάμβοις.
36.136. Bölüm
Yine de Aemilius, cesaretin ve yürekliliğin insanlara yalnız silahlara ve sarisalara karşı değil, talihin her türlü direncine karşı aynı şekilde gerekli olduğunu doğru bir biçimde düşündü. İçinde bulunduğu durumun karışımını öyle düzenledi ki kötüler iyilerin, özel acılar kamu sevincinin içinde kayboldu; zaferin büyüklüğü azalmadı, saygınlığı zedelenmedi.
οὐ μὴν ἀλλʼ ὁ Αἰμίλιος ὀρθῶς λογιζόμενος ἀνδρείας καὶ θαρραλεότητος ἀνθρώποις οὐ πρὸς ὅπλα καὶ σαρίσας χρῆσιν εἶναι μόνον, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν ὁμαλῶς τύχης ἀντίστασιν, οὕτως ἡρμόσατο καὶ κατεκόσμησε τὴν τῶν παρόντων σύγκρασιν ὥστε τοῖς ἀγαθοῖς τὰ φαῦλα καὶ τὰ οἰκεῖα τοῖς δημοσίοις ἐναφανισθέντα μὴ ταπεινῶσαι τὸ μέγεθος μηδὲ καθυβρίσαι τὸ ἀξίωμα τῆς νίκης,
36.2Söylediğimiz gibi, ilk ölen oğlunu gömdükten hemen sonra zafer alayını yaptı; ikincisi alaydan sonra ölünce Roma halkını meclise çağırdı ve teselliye ihtiyacı olan birinin değil, onun talihsizliğine üzülen vatandaşlarını teselli eden birinin sözleriyle konuştu.
τὸν μέν γε πρότερον τῶν παίδων ἀποθανόντα θάψας εὐθὺς ἐθριάμβευσεν, ὡς λέλεκται· τοῦ δὲ δευτέρου μετὰ τὸν θρίαμβον τελευτήσαντος συναγαγὼν εἰς ἐκκλησίαν τὸν Ῥωμαίων δῆμον ἐχρήσατο λόγοις ἀνδρὸς οὐ δεομένου παραμυθίας, ἀλλὰ παραμυθουμένου τοὺς πολίτας δυσπαθοῦντας ἐφʼ οἷς ἐκεῖνος ἐδυστύχησεν.
36.3Dedi ki, insani hiçbir şeyden hiç korkmamıştı, ama tanrısal şeylerden en güvenilmez ve en değişken olan talihten hep korkmuştu. En çok da bu savaşta talih, parlak bir rüzgâr gibi işlerine eşlik ederken, sürekli bir değişim, bir geri dönüş beklemişti.
ἔφη γάρ ὅτι τῶν ἀνθρωπίνων οὐδὲν οὐδέποτε δείσας, τῶν δὲ θείων ὡς ἀπιστότατον καὶ ποικιλώτατον πρᾶγμα τὴν τύχην ἀεὶ φοβηθείς, μάλιστα περὶ τοῦτον αὐτῆς τὸν πόλεμον, ὥσπερ πνεύματος λαμπροῦ, ταῖς πράξεσι παρούσης, διατελοίη μεταβολήν τινα καὶ παλίρροιαν προσδεχόμενος.
36.4"Bir günde Brundisium'dan İon denizini geçip Korkyra'ya vardım. Oradan beş gün sonra Delphoi'de tanrıya kurban kestim, beş gün sonra da Makedonya'da orduyu devraldım. Olağan arındırma törenini tamamlayıp hemen işe koyuldum ve on beş gün içinde savaşa en güzel sonu verdim."
μιᾷ μὲν γὰρ, εἶπεν, ἡμέρᾳ τὸν Ἰόνιον ἀπὸ Βρεντεσίου περάσας εἰς Κέρκυραν κατήχθην πεμπταῖος δʼ ἐκεῖθεν ἐν Δελφοῖς τῷ θεῷ θύσας, ἑτέραις αὖθις αὖ πέντε τὴν δύναμιν ἐν Μακεδονίᾳ παρέλαβον, καὶ τὸν εἰωθότα συντελέσας καθαρμὸν αὐτῆς καὶ τῶν πράξεων εὐθὺς ἐναρξάμενος ἐν ἡμέραις ἄλλαις πεντεκαίδεκα τὸ κάλλιστον ἐπέθηκα τῷ πολέμῳ τέλος.
36.5"İşlerin bu kadar iyi akmasından dolayı Talih'e güvenmiyordum. Düşmandan hiçbir tehlike kalmamış, büyük bir emniyet sağlanmışken, en çok deniz yolculuğu sırasında, muzaffer bir orduyu, ganimeti ve esir kralları getirirken daimōn'un bu iyi talihi tersine çevirmesinden korkuyordum."
ἀπιστῶν δὲ τῇ Τύχῃ διὰ τὴν εὔροιαν τῶν πραγμάτων, ὡς ἄδεια πολλὴ καὶ κίνδυνος οὐδεὶς ἦν ἀπὸ τῶν πολεμίων, μάλιστα κατὰ πλοῦν ἐδεδίειν τὴν μεταβολὴν τοῦ δαίμονος ἐπʼ εὐτυχίᾳ, τοσοῦτον στρατὸν νενικηκότα καὶ λάφυρα καὶ βασιλεῖς αἰχμαλώτους κομίζων.
36.6"Yine de size sağ salim dönüp şehri sevinç, imrenme ve kurbanlarla dolu görünce Talih'ten hâlâ şüpheleniyordum, çünkü büyük şeylerden hiçbirini insanlara saf ve bedelsiz bağışlamadığını biliyordum."
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ σωθεὶς πρὸς ὑμᾶς καὶ τὴν πόλιν ὁρῶν εὐφροσύνης καὶ ζήλου καὶ θυσιῶν γέμουσαν, ἔτι τὴν Τύχην διʼ ὑποψίας εἶχον, εἰδὼς οὐδὲν εἰλικρινὲς οὐδʼ ἀνεμέσητον ἀνθρώποις τῶν μεγάλων χαριζομένην.
36.7"Şehir için geleceği kollayan ve bu korkuyu taşıyan psykhē'm, ev içinde büyük bir felakete uğrayıp kendime yalnız onları halef bıraktığım en iyi oğullarımın kutsal günlerde üst üste cenazelerini kaldırıncaya kadar bu korkudan kurtulamadı."
καὶ τοῦτον οὐ πρότερον ἡ ψυχὴ τὸν φόβον ὠδίνουσα καὶ περισκοπουμένη τό μέλλον ὑπὲρ τῆς πόλεως ἀφῆκεν ἢ τηλικαύτῃ με προσπταῖσαι δυστυχίᾳ περὶ τὸν οἶκον, υἱῶν ἀρίστων, οὓς ἐμαυτῷ μόνους ἐλιπόμην διαδόχους, ταφὰς ἐπαλλήλους ἐν ἡμέραις ἱεραῖς μεταχειρισάμενον.
36.8"Şimdi en önemli konuda tehlikeden kurtuldum, içim rahat. Talih'in size zarar vermeden, sağlam kalacağını sanıyorum."
νῦν οὖν ἀκίνδυνός εἰμι τὰ μέγιστα καὶ θαρρῶ, καὶ νομίζω τὴν Τύχην ὑμῖν παραμενεῖν ἀβλαβῆ καὶ βέβαιον.
36.9"Çünkü başarının bedelini almak için bana ve benim kötülüklerime yeterince başvurdu; alayda sürüklenenden daha az olmayan bir insan zayıflığı örneği olarak alayı yapanı gösterdi. Tek fark şudur: Perseus yenilmiş olsa da çocukları yanındadır, Aemilius ise galip geldiği hâlde kendi çocuklarını kaybetti."
ἱκανῶς γὰρ ἐμοὶ καὶ τοῖς ἐμοῖς κακοῖς εἰς τὴν τῶν κατωρθωμένων ἀποκέχρηται νέμεσιν, οὐκ ἀφανέστερον ἔχουσα παράδειγμα τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας τοῦ θριαμβευομένου τὸν θριαμβεύοντα πλὴν ὅτι Περσεὺς μὲν ἔχει καὶ νενικημένος τοὺς παῖδας, Αἰμίλιος δὲ τοὺς αὑτοῦ νικήσας ἀπέβαλεν.
37.137. Bölüm
Aemilius'un halkın önünde bu soylu ve büyük sözleri içten, gerçek bir ruh yüceliğiyle söylediği anlatılır.
οὕτω μὲν εὐγενεῖς καὶ μεγάλους λόγους τὸν Αἰμίλιον ἐξ ἀπλάστου καὶ ἀληθινοῦ φρονήματος ἐν τῷ δήμῳ διαλεχθῆναι λέγουσι.
37.2Perseus'un düşüşüne acımış, ona yardım etmeyi çok istemişti, ama carcer dedikleri zindandan temiz bir yere ve daha insani bir yaşama geçirilmesinden fazlasını sağlayamadı. Burada gözetim altında tutulurken, çoğu yazarın anlattığına göre, açlıktan öldü; bazıları ise ölümünü farklı ve garip bir şekilde anlatır.
τῷ δὲ Περσεῖ, καίπερ οἰκτείρας τὴν μεταβολὴν καὶ μάλα βοηθῆσαι προθυμηθείς, οὐδὲν εὕρετο πλὴν μεταστάσεως ἐκ τοῦ καλουμένου κάρκερε παρʼ αὐτοῖς εἰς τόπον καθαρὸν καὶ φιλανθρωποτέραν δίαιταν, ὅπου φρουρούμενος, ὡς μὲν οἱ πλεῖστοι γεγράφασιν, ἀπεκαρτέρησεν, ἔνιοι δὲ τῆς τελευτῆς ἴδιόν τινα καὶ παρηλλαγμένον τρόπον ἱστοροῦσι.
37.3Muhafız askerleri ona kızmışlar, öfkelenmişler ve ona başka türlü acı çektiremedikleri için uyumasını engellemişler; dikkatle uykuya dalmasını önleyip her yolla uyanık tutmuşlar, o da sonunda bu şekilde tükenip ölmüş.
μεμψαμένους γάρ τι καὶ θυμωθέντας αὐτῷ τοὺς περὶ τὸ σῶμα στρατιώτας, ὡς ἕτερον οὐδὲν ἠδύναντο λυπεῖν καὶ κακοῦν αὐτόν, ἐξείργειν τῶν ὕπνων, καὶ προσέχοντας ἀκριβῶς ἐνίστασθαι ταῖς καταφοραῖς καὶ συνέχειν ἐγρηγορότα πάσῃ μηχανῇ, μέχρι οὗ τοῦτον τὸν τρόπον ἐκπονηθεὶς ἐτελεύτησεν.
37.4Çocuklarından ikisi de öldü. Üçüncüsü İskender'in ise kuyumculuk ve ince işçilikte yetenekli olduğu, Roma harflerini ve dilini öğrenerek görevlilerin yanında kâtiplik yaptığı, bu işte becerikli ve zarif bulunduğu söylenir.
ἐτελεύτησε δὲ καὶ τῶν παιδίων τὰ δύο. τὸν δὲ τρίτον, Ἀλέξανδρον, εὐφυᾶ μὲν ἐν τῷ τορεύειν καὶ λεπτουργεῖν γενέσθαι φασίν, ἐκμαθόντα δὲ τὰ Ῥωμαϊκὰ γράμματα καὶ τὴν διάλεκτον ὑπογραμματεύειν τοῖς ἄρχουσιν, ἐπιδέξιον καὶ χαρίεντα περὶ ταύτην τὴν ὑπηρεσίαν ἐξεταζόμενον.
38.138. Bölüm
Aemilius'un Makedonya başarılarına halkın çok sevdiği bir iyilik de eklenir: kamu hazinesine o kadar çok para koydu ki Antonius ile Caesar'ın ilk savaşı sırasında konsül olan Hirtius ve Pansa'nın zamanına kadar halk artık vergi ödemedi.
ταῖς δὲ Μακεδονικαῖς πράξεσι τοῦ Αἰμιλίου δημοτικωτάτην προσγράφουσι χάριν ὑπὲρ τῶν πολλῶν, ὡς τοσούτων εἰς τὸ δημόσιον τότε χρημάτων ὑπʼ αὐτοῦ τεθέντων ὥστε μηκέτι δεῆσαι τὸν δῆμον εἰσενεγκεῖν ἄχρι τῶν Ἱρτίου καὶ Πάνσα χρόνων, οἳ περὶ τὸν πρῶτον Ἀντωνίου καὶ Καίσαρος πόλεμον ὑπάτευσαν.
38.2Aemilius'un kendine has olağanüstü bir özelliği de şuydu: halkın gözdesiydi ve ondan büyük saygı görüyordu, ama aristokratik tutumundan vazgeçmedi; halkın hoşuna gitsin diye hiçbir şey söylemedi, yapmadı, siyasette hep önde gelenlerin ve en iyilerin yanında yer aldı.
κἀκεῖνο δʼ ἴδιον καὶ περιττὸν τοῦ Αἰμιλίου, τὸ σπουδαζόμενον ὑπὸ τοῦ δήμου καὶ τιμώμενον διαφερόντως ἐπὶ τῆς ἀριστοκρατικῆς μεῖναι προαιρέσεως, καὶ μηδὲν εἰπεῖν μηδὲ πρᾶξαι χάριτι τῶν πολλῶν, ἀλλὰ τοῖς πρώτοις καὶ κρατίστοις ἀεὶ συνεξετάζεσθαι περὶ τὴν πολιτείαν.
38.3Sonraki yıllarda Appius bunu Afrikalı Scipio'nun yüzüne vurmuştur. O zamanlar şehrin en büyük adamları olarak ikisi de censorluğa adaydı. Biri senatoyu ve en iyileri yanına almıştı, çünkü Appiuslar'ın geleneksel politikası buydu; öbürü kendi başına büyük bir adamdı ama hep halkın büyük teveccühünü ve desteğini kullanmıştı.
ὃ καὶ χρόνοις ὕστερον Ἄππιος ὠνείδισεν Ἀφρικανῷ Σκηπίωνι. μέγιστοι γὰρ ὄντες ἐν τῇ πόλει τότε τὴν τιμητικὴν ἀρχὴν μετῄεσαν, ὁ μὲν τὴν βουλὴν ἔχων καὶ τοὺς ἀρίστους περὶ αὑτόν· αὕτη γὰρ Ἀππίοις ἡ πολιτεία πάτριος· ὁ δὲ μέγας μὲν ὢν ἐφʼ ἑαυτοῦ, μεγάλῃ δʼ ἀεὶ τῇ παρὰ τοῦ δήμου χάριτι καὶ σπουδῇ κεχρημένος.
38.4Scipio agoraya girerken Appius onun yanında soysuz ve köle kökenli, agora takımından, kalabalık toplamayı, seçim kavgasıyla ve bağırışlarla her şeyi zorla yaptırmayı bilen adamları gördü ve yüksek sesle bağırdı:
ὡς οὖν ἐμβάλλοντος εἰς ἀγορὰν τοῦ Σκηπίωνος κατεῖδε παρὰ πλευρὰν ὁ Ἄππιος ἀνθρώπους ἀγεννεῖς καὶ δεδουλευκότας, ἀγοραίους δὲ καὶ δυναμένους ὄχλον συναγαγεῖν καὶ σπουδαρχίᾳ καὶ κραυγῇ πάντα πράγματα βιάσασθαι, μέγα βοήσας·
38.5"Ey Paulus Aemilius, toprağın altında inle! Tellal Aemilius ile Licinius Philonicus, oğlunu censorluğa getiriyor!"
ὦ Παῦλε, εἶπεν, Αἰμίλιε, στέναξον ὑπὸ γῆς αἰσθόμενος ὅτι σου τὸν υἱὸν Αἰμίλιος ὁ κῆρυξ καὶ Λικίννιος Φιλόνεικος ἐπὶ τιμητείαν κατάγουσιν.
38.6Ama Scipio çoğunlukla halkı büyüttüğü için onun desteğini kazanmıştı. Aemilius ise aristokrat olmasına rağmen, halka en çok yaltaklanan, kalabalığın gönlünü en çok hoş tuttuğu sanılan kişiden daha az sevilmiyordu.
ἀλλὰ Σκηπίων μὲν αὔξων τὰ πλεῖστα τὸν δῆμον εὔνουν εἶχεν, Αἰμίλιος δέ, καίπερ ὢν ἀριστοκρατικὸς, οὐδὲν ἧττον ὑπὸ τῶν πολλῶν ἠγαπᾶτο τοῦ μάλιστα δημαγωγεῖν καὶ πρός χάριν ὁμιλεῖν τοῖς πολλοῖς δοκοῦντος.
38.7Halk bunu başka güzel şeylerin yanı sıra onu censorluğa layık görerek de gösterdi. Bu, yönetim görevlerinin en kutsalıdır ve başka şeylerle birlikte hayatları denetlemekte büyük güce sahiptir.
ἐδήλωσαν δὲ μετὰ τῶν ἄλλων καλῶν καὶ τιμητείας αὐτὸν ἀξιώσαντες, ἥτις ἐστὶν ἀρχὴ πασῶν ἱερωτάτη καὶ δυναμένη μέγα πρός τε τἆλλα καὶ πρός ἐξέτασιν βίων.
38.8Çünkü censorlar uygunsuz yaşayan birini senatodan çıkarabilir, en iyisini de başkanlığa yazabilir ve gençlerden gemi azıya alanı atını elinden alarak onursuzlandırabilir. Mal varlıklarının değerini ve kayıtlarını da onlar denetler.
ἐκβαλεῖν τε γὰρ ἔξεστι συγκλήτου τὸν ἀπρεπῶς ζῶντα τοῖς τιμηταῖς, καὶ προγράψαι τὸν ἄριστον, ἵππου τʼ ἀφαιρέσει τῶν νέων ἀτιμάσαι τὸν ἀκολασταίνοντα. καὶ τῶν οὐσιῶν οὗτοι τὰ τιμήματα καὶ τὰς ἀπογραφὰς ἐπισκοποῦσιν.
38.9Onun zamanında üç yüz otuz yedi bin dört yüz elli iki kişi kayda geçti. Senato başkanlığına, bu makamı dördüncü kez elde eden Marcus Aemilius Lepidus'u yazdı; önemsiz üç senatörü çıkardı. Atlıların denetiminde de hem kendisi hem meslektaşı Marcius Philippus aynı şekilde ölçülü davrandı.
ἀπεγράψαντο μὲν οὖν κατʼ αὐτὸν μυριάδες ἀνθρώπων τριάκοντα τρεῖς, ἔτι δʼ ἑπτακισχίλιοι τετρακόσιοι πεντήκοντα δύο, τῆς δὲ βουλῆς προέγραψε μὲν Μᾶρκον Αἰμίλιον Λέπιδον, ἤδη τετράκις καρπούμενον ταύτην τὴν προεδρίαν, ἐξέβαλε δὲ τρεῖς συγκλητικοὺς οὐ τῶν ἐπιφανῶν, καὶ περὶ τὴν τῶν ἱππέων ἐξέτασιν ὁμοίως ἐμετρίασεν αὐτός τε καὶ Μάρκιος Φίλιππος ὁ συνάρχων αὐτοῦ.
39.139. Bölüm
Başlıca ve en önemli işleri yoluna koyduktan sonra hastalandı; hastalık başta tehlikeliydi, zamanla tehlikesini yitirdi ama yorucu ve kurtulması güç bir hâl aldı.
διῳκημένων δὲ τῶν πλείστων καὶ μεγίστων ἐνόσησε νόσον ἐν ἀρχῇ μὲν ἐπισφαλῆ, χρόνῳ δὲ ἀκίνδυνον, ἐργώδη δὲ καὶ δυσαπάλλακτον γενομένην.
39.2Hekimlerin sözünü dinleyip İtalya'da Elea'ya gitti ve orada denize bakan, çok sakin kırlarda uzun süre kaldı. Romalılar onu özlediler, tiyatrolarda sık sık onu görmek için dua eden sesler yükseltmeye başladılar.
ἐπεὶ δὲ πεισθεὶς ὑπὸ τῶν ἰατρῶν ἔπλευσεν εἰς Ἐλέαν τῆς Ἰταλίας καὶ διέτριβεν αὐτόθι πλείω χρόνον ἐν παραλίοις ἀγροῖς καὶ πολλὴν ἡσυχίαν ἔχουσιν, ἐπόθησαν αὐτὸν οἱ Ῥωμαῖοι, καὶ φωνὰς πολλάκις ἐν θεάτροις οἷον εὐχόμενοι καὶ σπεύδοντες ἰδεῖν ἀφῆκαν.
39.3Zorunlu bir tören yaklaşınca, bedeni de yeterince iyileşmiş göründüğünden Roma'ya döndü.
οὔσης δέ τινος ἱερουργίας ἀναγκαίας, ἤδη δὲ καὶ δοκοῦντος ἱκανῶς ἔχειν αὐτῷ τοῦ σώματος, ἐπανῆλθεν εἰς Ῥώμην.
39.4O kurbanı öteki rahiplerle birlikte kesti; halk çevresini sarmış, açıkça seviniyordu. Ertesi gün iyileştiği için tanrılara yeniden tek başına kurban kesti.
κἀκείνην μὲν ἔθυσε μετὰ τῶν ἄλλων τὴν θυσίαν ἱερέων, ἐπιφανῶς τοῦ δήμου περικεχυμένου καὶ χαίροντος· τῇ δʼ ὑστεραίᾳ πάλιν ἔθυσεν αὐτὸς ὑπὲρ αὐτοῦ σωτήρια τοῖς θεοῖς,
39.5Kurban söylendiği gibi tamamlanınca eve döndü, uzandı; değişimin farkına varıp anlayamadan aklını yitirdi, sayıklamaya başladı ve üçüncü gün öldü. Saadet için gerekli sayılan hiçbir şey ondan eksik kalmamıştı.
καὶ συμπερανθείσης, ὡς προείρηται, τῆς θυσίας ὑποστρέψας οἴκαδε καὶ κατακλιθείς, πρὶν αἰσθέσθαι καὶ νοῆσαι τὴν μεταβολήν, ἐν ἐκστάσει καὶ παραφορᾷ τῆς διανοίας γενόμενος τριταῖος ἐτελεύτησεν, οὐδενὸς ἐνδεὴς οὐδʼ ἀτελὴς τῶν πρὸς εὐδαιμονίαν νενομισμένων γενόμενος.
39.6Gerçekten de cenaze alayı hayranlık uyandırdı, adamın aretē'sini en iyi ve en kutlu cenaze armağanlarıyla süsleyen bir imrenme doğurdu.
καὶ γὰρ ἡ περὶ τὴν ἐκφορὰν πομπὴ θαυμασμὸν ἔσχε, καὶ ζῆλον ἐπικοσμοῦντα τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀνδρὸς τοῖς ἀρίστοις καὶ μακαριωτάτοις ἐνταφίοις.
39.7Bunlar altın, fildişi ya da hazırlıkların öteki gösteriş ve israfı değil, yalnız vatandaşlarının değil düşmanlarının da gösterdiği sevgi, saygı ve minnetti.
ταῦτα δʼ ἦν οὐ χρυσὸς οὐδʼ ἐλέφας οὐδʼ ἡ λοιπὴ πολυτέλεια καὶ φιλοτιμία τῆς παρασκευῆς, ἀλλʼ εὔνοια καὶ τιμὴ καὶ χάρις οὐ μόνον παρὰ τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν πολεμίων.
39.8O sırada orada bulunan İberler, Liguryalılar ve Makedonlardan genç ve güçlü olanlar sırayla tabutun altına girip onu taşıdılar, yaşlılar da Aemilius'u vatanlarının velinimeti ve kurtarıcısı diye çağırarak ardından yürüdüler.
ὅσοι γοῦν κατὰ τύχην παρῆσαν Ἰβήρων καὶ Λιγύων καὶ Μακεδόνων, οἱ μὲν ἰσχυροὶ τὰ σώματα καὶ νέοι διαλαβόντες τὸ λέχος ὑπέδυσαν καὶ παρεκόμιζον, οἱ δὲ πρεσβύτεροι συνηκολούθουν ἀνακαλούμενοι τὸν Αἰμίλιον εὐεργέτην καὶ σωτῆρα τῶν πατρίδων.
39.9Çünkü onlara yalnız üstün geldiği zamanlarda yumuşak ve insancıl davranmamıştı; ömrünün geri kalanında da hep onlara iyilik yapmış, yakınları ve akrabalarıymış gibi ilgilenmişti.
οὐ γὰρ μόνον ἐν οἷς ἐκράτησε καιροῖς ἠπίως πᾶσι καὶ φιλανθρώπως ἀπηλλάγη χρησάμενος, ἀλλὰ καὶ παρὰ πάντα τὸν λοιπὸν βίον ἀεί τι πράττων ἀγαθὸν αὐτοῖς καὶ κηδόμενος ὥσπερ οἰκείων καὶ συγγενῶν διετέλεσε.
39.10Mal varlığının ancak üç yüz yetmiş bin [drahmi] olduğu söylenir. Bunun için iki oğlunu da mirasçı bırakmıştı. Daha zengin olan Africanus'un evine verilmiş olan küçük oğul Scipio hepsini ağabeyine bıraktı. Paulus Aemilius'un karakteri ve hayatı işte böyle anlatılır.
τὴν δʼ οὐσίαν αὐτοῦ μόλις ἑπτὰ καὶ τριάκοντα μυριάδων γενέσθαι λέγουσιν, ἧς αὐτὸς μὲν ἀμφοτέρους τοὺς υἱοὺς ἀπέλιπε κληρονόμους, ὁ δὲ νεώτερος Σκηπίων τῷ ἀδελφῷ πᾶσαν ἔχειν συνεχώρησεν αὐτὸς εἰς οἶκον εὐπορώτερον τόν Ἀφρικανοῦ δεδομένος, οὗτος μὲν ὁ Παύλου Αἰμιλίου τρόπος καὶ βίος λέγεται γενέσθαι.