İçeriğe geç

Kavram

Tekhnē (τέχνη)

Yunanca
τέχνη (tekhnē)
Latince
ars
Almanca
Kunst, Technik, Kunstfertigkeit
Fransızca
art, technique
İngilizce
art, craft, skill
Türkçe
tekhnē (çevrilmez)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik anlam el ustalığı ve hüner; Odysseus'un "tekhnē"si kurnazlıktır. Sofistler tekhnē'yi retorik ve siyaset için öğretilebilir bir "uzmanlık" modeli olarak kurar. Sokrates bu modeli erdeme uygular ve sorar: erdemin de bir tekhnē'si var mı, varsa ürünü (ergon) nedir? Euthyphron'daki hizmet/bakım çözümlemesi (13a–14a) tam bu sorudur: her tekhnē bir ürün verir; dindarlığın "pek güzel işi" nedir? Cevabın gelmemesi, erdem-tekhnē benzetmesinin sınırını gösterir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 8. yy Homeros El ustalığı, hile, tanrısal zanaat (Hephaistos) Homeros - Odysseia
MÖ 5. yy Sofistler, Hippokrates külliyatı Öğretilebilir, kurallı uzmanlık; "tekhnē mi, tykhē (talih) mi?" tartışması Hippokrates - Tekhnē Üzerine
MÖ 4. yy Platon Erdem için model ve sınır: her tekhnē'nin bir ergon'u vardır; retorik tekhnē değil "yatkınlık"tır Platon - Euthyphron 13e, Platon - Gorgias 462b, Platon - Devlet 342a
MÖ 4. yy Aristoteles Beş entelektüel erdemden biri: "doğru akılla eşlik eden üretici yatkınlık"; praxis'ten ayrılır Aristoteles - Nikomakhos'a Etik VI.4
20. yy Heidegger Modern tekniğin özü olarak "açığa çıkarma" (alētheuein) tarzı Heidegger - Tekniğe İlişkin Soruşturma

Dönüşüm: Elin hünerinden öğretilebilir uzmanlığa; Platon'da erdemin sınandığı modele; Aristoteles'te praxis'ten ayrılmış üretim bilgisine; modernlikte araçsal tekniğe. Değer işareti düz bir çizgide değişmez: Platon'da hem övgü (hekimlik) hem ironi (Daidalos, alışveriş) taşır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca τέχνη (tekhnē) Tek- kökünden (marangozluk, dokuma; krş. tektōn = dülger). Homeros'ta el ustalığı ve kurnazlık (Hephaistos'un, Daidalos'un işi). Klasik dönemde: öğretilebilir, kurallara bağlı, belirli bir ergon (iş/ürün) üreten uzmanlık — hekimlik, gemi yapımı, retorik. Euthyphron 11d'de Sokrates'in "istemeden bilge" oluşunun "tekhnē"si ironiktir; 14e'de dindarlık "alışveriş tekhnē'si"ne indirgenir.
Latince ars Ars hem el sanatı hem "kural bilgisi"dir (ars grammatica); artes liberales ayrımıyla Yunanca tekhnē'nin taşımadığı bir hiyerarşi kazanır.
Almanca / Fransızca Kunst, Technik / art, technique Almanca "Kunst" 18. yy'a kadar Yunanca genişliğini korur; Heidegger "Technik" ile tekhnē arasındaki mesafeyi terimin tarihinin kendisi yapar.
İngilizce art, craft, skill

Türkçe karşılığı

tekhnē (çevrilmez). sanat: bugünkü "güzel sanatlar" anlamı yüzünden yanıltıcı; Yunanca tekhnē estetik bir kategori değildir. zanaat: el işine indirger, retorik ve hekimlik gibi tekhnē'leri dışarıda bırakır. beceri / ustalık: öğretilebilirlik ve kural bilgisi yönünü kaybeder. teknik: modern-araçsal çağrışımı fazla güçlü. Hiçbiri "bilgiye dayalı, öğretilebilir, ürün veren uzmanlık" bütününü vermediği için tekhnē olarak bıraktım.

"Sanat" dersen Daidalos'un heykelleri ile Sokrates'in akıl yürütmeleri arasındaki bağı estetize edersin. "Zanaat" dersen Sokrates'in hekimlik, komutanlık, at yetiştiriciliği örneklerini (Euthyphron 13a–14a) el işine indirgersin. "Bilgi" dersen epistēmē ile farkını silersin — oysa Platon iki terimi bazen eşanlamlı, bazen karşıt kullanır ve bu dalgalanma kendisi bir yorum konusudur.

Atıf ve kaynak notu

Tekhnē-epistēmē karşıtlığı Platon'da sabit değildir; kesin ayrımı Aristoteles yapar (NE VI). Platon'un Euthyphron'da dindarlığı önce "epistēmē" (14c), sonra "tekhnē" (14e) diye adlandırması, iki terimi henüz ayırmadığını gösterir. Aristotelesçi ayrımı Platon'a yansıtarak okumak, diyalogdaki bu kaymayı bir "hata" gibi gösterir.

İlgili kavramlar

  • ars (Latince karşılığı)
  • Erdem Öğretilebilir mi Problemi
  • Tekhnē Benzetmesi (Sokrates)
  • Teori ve Pratik Problemi

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: tekhnē, tekhne, Tekhnē, sanat, sanatlarını, sanattan

Metinlerde işaretlendiği yerler

120 yer · 83 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.