İçeriğe geç
Gorgias

Platon · Gorgias

Metin, 1. kısım

447aKallikles: Savaşa ve çarpışmaya böyle yetişmek gerek derler, Sokrates.

Sokrates: Yoksa, deyim yerindeyse, şenlik bittikten sonra mı geldik, geç mi kaldık?

Kallikles: Hem de pek zarif bir şenliğe! Gorgias az önce bize birçok güzel şey sergiledi.

Sokrates: Bunun sebebi de şu Khairephon, Kallikles; bizi çarşıda oyalanmak zorunda bıraktı.

447a

ΚΑΛ. πολέμου καὶ μάχης φασὶ χρῆναι, ὦ Σώκρατες, οὕτω μεταλαγχάνειν.

ΣΩ. ἀλλʼ ἦ, τὸ λεγόμενον, κατόπιν ἑορτῆς ἥκομεν καὶ ὑστεροῦμεν;

ΚΑΛ. καὶ μάλα γε ἀστείας ἑορτῆς· πολλὰ γὰρ καὶ καλὰ Γοργίας ἡμῖν ὀλίγον πρότερον ἐπεδείξατο.

ΣΩ. τούτων μέντοι, ὦ Καλλίκλεις, αἴτιος Χαιρεφῶν ὅδε, ἐν ἀγορᾷ ἀναγκάσας ἡμᾶς διατρῖψαι.

447bKhairephon: Dert değil, Sokrates; çaresini de ben bulurum. Gorgias dostumdur; bize gösterisini, uygun görürse şimdi, istersen başka sefer yapar.

Kallikles: Ne o, Khairephon? Sokrates Gorgias'ı dinlemek mi istiyor?

Khairephon: Zaten bunun için buradayız.

Kallikles: Öyleyse ne zaman isterseniz bana, eve gelin; Gorgias benim evimde kalıyor, size gösterisini yapar.

Sokrates: İyi söylüyorsun, Kallikles. Ama acaba bizimle karşılıklı konuşmaya razı olur mu?

447b

ΧΑΙ. οὐδὲν πρᾶγμα, ὦ Σώκρατες· ἐγὼ γὰρ καὶ ἰάσομαι. φίλος γάρ μοι Γοργίας, ὥστʼ ἐπιδείξεται ἡμῖν, εἰ μὲν δοκεῖ, νῦν, ἐὰν δὲ βούλῃ, εἰς αὖθις.

ΚΑΛ. τί δέ, ὦ Χαιρεφῶν; ἐπιθυμεῖ Σωκράτης ἀκοῦσαι Γοργίου;

ΧΑΙ. ἐπʼ αὐτό γέ τοι τοῦτο πάρεσμεν.

ΚΑΛ. οὐκοῦν ὅταν βούλησθε παρʼ ἐμὲ ἥκειν οἴκαδε· παρʼ ἐμοὶ γὰρ Γοργίας καταλύει καὶ ἐπιδείξεται ὑμῖν.

ΣΩ. εὖ λέγεις, ὦ Καλλίκλεις. ἀλλʼ ἆρα ἐθελήσειεν ἂν

447cÇünkü adamın tekhnē'sinin gücü ne, neyi vaat edip neyi öğretiyor, ondan öğrenmek istiyorum. Gösterinin geri kalanını da, senin dediğin gibi, başka sefere yapsın.

Kallikles: Ona doğrudan sormak gibisi yok, Sokrates. Bu da zaten gösterisinin bir parçasıydı: Az önce içeridekilerden kim ne isterse sormasını istiyor, her şeye cevap vereceğini söylüyordu.

Sokrates: Ne güzel. Khairephon, sor ona.

Khairephon: Ne sorayım?

447c

ἡμῖν διαλεχθῆναι; βούλομαι γὰρ πυθέσθαι παρʼ αὐτοῦ τίς ἡ δύναμις τῆς τέχνης τοῦ ἀνδρός, καὶ τί ἐστιν ὃ ἐπαγγέλλεταί τε καὶ διδάσκει· τὴν δὲ ἄλλην ἐπίδειξιν εἰς αὖθις, ὥσπερ σὺ λέγεις, ποιησάσθω.

ΚΑΛ. οὐδὲν οἷον τὸ αὐτὸν ἐρωτᾶν, ὦ Σώκρατες. καὶ γὰρ αὐτῷ ἓν τοῦτʼ ἦν τῆς ἐπιδείξεως· ἐκέλευε γοῦν νυνδὴ ἐρωτᾶν ὅτι τις βούλοιτο τῶν ἔνδον ὄντων, καὶ πρὸς ἅπαντα ἔφη ἀποκρινεῖσθαι.

ΣΩ. ἦ καλῶς λέγεις. ὦ Χαιρεφῶν, ἐροῦ αὐτόν.

ΧΑΙ. τί ἔρωμαι;

447dSokrates: Kim olduğunu.

Khairephon: Nasıl yani?

Sokrates: Diyelim ki ayakkabı yapan bir zanaatkâr olsaydı, sana herhalde "Ayakkabıcıyım" diye cevap verirdi. Ne demek istediğimi anlamıyor musun?

Khairephon: Anlıyorum, soracağım. Söyle bana, Gorgias: Şu Kallikles, sana kim ne sorarsa cevap vermeyi vaat ettiğini söylerken doğru mu söylüyor?

447d

ΣΩ. ὅστις ἐστίν.

ΧΑΙ. πῶς λέγεις;

ΣΩ. ὥσπερ ἂν εἰ ἐτύγχανεν ὢν ὑποδημάτων δημιουργός, ἀπεκρίνατο ἂν δήπου σοι ὅτι σκυτοτόμος· ἢ οὐ μανθάνεις ὡς λέγω;

ΧΑΙ. μανθάνω καὶ ἐρήσομαι. εἰπέ μοι, ὦ Γοργία, ἀληθῆ λέγει Καλλικλῆς ὅδε ὅτι ἐπαγγέλλῃ ἀποκρίνεσθαι ὅτι ἄν τίς σε ἐρωτᾷ;

448aGorgias: Doğru, Khairephon; az önce tam da bunu vaat ediyordum. Şunu da söyleyeyim: Uzun yıllardır kimse bana yeni bir şey sormadı.

Khairephon: O halde herhalde kolayca cevap verirsin, Gorgias.

Gorgias: Bunu denemek elinde, Khairephon.

Polos: Zeus hakkı için, istersen beni dene, Khairephon. Bana öyle geliyor ki Gorgias yorgun düştü; az önce çok uzun konuştu.

Khairephon: Ne o, Polos? Gorgias'tan daha güzel cevap vereceğini mi sanıyorsun?

448a

ΓΟΡ. ἀληθῆ, ὦ Χαιρεφῶν· καὶ γὰρ νυνδὴ αὐτὰ ταῦτα ἐπηγγελλόμην, καὶ λέγω ὅτι οὐδείς μέ πω ἠρώτηκε καινὸν οὐδὲν πολλῶν ἐτῶν.

ΧΑΙ. ἦ που ἄρα ῥᾳδίως ἀποκρινῇ, ὦ Γοργία.

ΓΟΡ. πάρεστι τούτου πεῖραν, ὦ Χαιρεφῶν, λαμβάνειν.

ΠΩΛ. νὴ Δία· ἂν δέ γε βούλῃ, ὦ Χαιρεφῶν, ἐμοῦ. Γοργίας μὲν γὰρ καὶ ἀπειρηκέναι μοι δοκεῖ· πολλὰ γὰρ ἄρτι διελήλυθεν.

ΧΑΙ. τί δέ, ὦ Πῶλε; οἴει σὺ κάλλιον ἂν Γοργίου ἀποκρίνασθαι;

448bPolos: Sana yetecek kadar verdikten sonra ne fark eder?

Khairephon: Hiç; madem sen istiyorsun, cevap ver.

Polos: Sor.

Khairephon: Soruyorum: Gorgias kardeşi Herodikos'un bildiği tekhnē'yi bilseydi ona haklı olarak ne ad verirdik? Kardeşine verdiğimiz adı değil mi?

Polos: Elbette.

Khairephon: Demek ona hekim desek doğru söylemiş olurduk.

Polos: Evet.

Khairephon: Peki Aglaophon'un oğlu Aristophon'un ya da onun kardeşinin tekhnē'sinde deneyimli olsaydı ona ne ad vermemiz doğru olurdu?

448b

ΠΩΛ. τί δὲ τοῦτο, ἐὰν σοί γε ἱκανῶς;

ΧΑΙ. οὐδέν· ἀλλʼ ἐπειδὴ σὺ βούλει, ἀποκρίνου.

ΠΩΛ. Ἐρώτα.

ΧΑΙ. ἐρωτῶ δή. εἰ ἐτύγχανε Γοργίας ἐπιστήμων ὢν τῆς τέχνης ἧσπερ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Ἡρόδικος, τί ἂν αὐτὸν ὠνομάζομεν δικαίως; οὐχ ὅπερ ἐκεῖνον;

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΧΑΙ. ἰατρὸν ἄρα φάσκοντες αὐτὸν εἶναι καλῶς ἂν ἐλέγομεν.

ΠΩΛ. ναί.

ΧΑΙ. εἰ δέ γε ἧσπερ Ἀριστοφῶν ὁ Ἀγλαοφῶντος ἢ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ ἔμπειρος ἦν τέχνης, τίνα ἂν αὐτὸν ὀρθῶς ἐκαλοῦμεν;

448cPolos: Ressam, belli ki.

Khairephon: Şimdi ise hangi tekhnē'yi bildiğine göre ona ne ad versek doğru olur?

Polos: Khairephon, insanlar arasında, deneyimlerden yola çıkılarak deneyimle bulunmuş birçok tekhnē vardır. Çünkü deneyim ömrümüzü tekhnē'ye göre, deneyimsizlik ise talihe göre yürütür. Bunların her birinden her biri başka türlü olmak üzere kimi birinden, kimi ötekinden pay alır; en iyilerinden de en iyiler. Şu Gorgias da bunlardan biridir ve tekhnē'lerin en güzelinden pay alır.

448c

ΠΩΛ. δῆλον ὅτι ζωγράφον.

ΧΑΙ. νῦν δʼ ἐπειδὴ τίνος τέχνης ἐπιστήμων ἐστίν, τίνα ἂν καλοῦντες αὐτὸν ὀρθῶς καλοῖμεν;

ΠΩΛ. ὦ Χαιρεφῶν, πολλαὶ τέχναι ἐν ἀνθρώποις εἰσὶν ἐκ τῶν ἐμπειριῶν ἐμπείρως ηὑρημέναι· ἐμπειρία μὲν γὰρ ποιεῖ τὸν αἰῶνα ἡμῶν πορεύεσθαι κατὰ τέχνην, ἀπειρία δὲ κατὰ τύχην. ἑκάστων δὲ τούτων μεταλαμβάνουσιν ἄλλοι ἄλλων ἄλλως, τῶν δὲ ἀρίστων οἱ ἄριστοι· ὧν καὶ Γοργίας ἐστὶν ὅδε, καὶ μετέχει τῆς καλλίστης τῶν τεχνῶν.

448dSokrates: Polos konuşmaya güzel hazırlanmış görünüyor, Gorgias; ama Khairephon'a vaat ettiğini yapmıyor.

Gorgias: Tam olarak ne demek istiyorsun, Sokrates?

Sokrates: Bana kalırsa sorulana pek cevap vermiyor.

Gorgias: Sen istersen ona sor.

Sokrates: Hayır; senin kendin cevap vermek istersen sana sormayı çok daha çok isterim. Çünkü Polos'un, söylediklerinden de anlaşıldığı üzere, karşılıklı konuşmaktan çok retorik denen şeye çalıştığı belli.

448d

ΣΩ. καλῶς γε, ὦ Γοργία, φαίνεται πῶλος παρεσκευάσθαι εἰς λόγους· ἀλλὰ γὰρ ὃ ὑπέσχετο Χαιρεφῶντι οὐ ποιεῖ.

ΓΟΡ. τί μάλιστα, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. τὸ ἐρωτώμενον οὐ πάνυ μοι φαίνεται ἀποκρίνεσθαι.

ΓΟΡ. ἀλλὰ σύ, εἰ βούλει, ἐροῦ αὐτόν.

ΣΩ. οὔκ, εἰ αὐτῷ γε σοὶ βουλομένῳ ἐστὶν ἀποκρίνεσθαι, ἀλλὰ πολὺ ἂν ἥδιον σέ. δῆλος γάρ μοι πῶλος καὶ ἐξ ὧν εἴρηκεν ὅτι τὴν καλουμένην ῥητορικὴν μᾶλλον μεμελέτηκεν ἢ διαλέγεσθαι.

448ePolos: Neden, Sokrates?

Sokrates: Çünkü, Polos, Khairephon Gorgias'ın hangi tekhnē'yi bildiğini sorunca sen, sanki biri onu kötülüyormuş gibi tekhnē'sini övüyorsun, ama ne olduğunu cevaplamadın.

Polos: Tekhnē'lerin en güzeli olduğunu cevaplamadım mı?

Sokrates: Hem de nasıl. Ama kimse Gorgias'ın tekhnē'sinin nasıl bir şey olduğunu sormuyor; ne olduğunu ve Gorgias'a ne ad vermek gerektiğini soruyor. Khairephon sana daha önce nasıl sorular sorduysa ve sen ona nasıl güzel ve kısa cevaplar verdiysen, şimdi de öyle söyle: Bu tekhnē nedir, Gorgias'a ne ad vermeliyiz?

448e

ΠΩΛ. τί δή, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. ὅτι, ὦ Πῶλε, ἐρομένου Χαιρεφῶντος τίνος Γοργίας ἐπιστήμων τέχνης, ἐγκωμιάζεις μὲν αὐτοῦ τὴν τέχνην ὥσπερ τινὸς ψέγοντος, ἥτις δέ ἐστιν οὐκ ἀπεκρίνω.

ΠΩΛ. οὐ γὰρ ἀπεκρινάμην ὅτι εἴη ἡ καλλίστη;

ΣΩ. καὶ μάλα. ἀλλʼ οὐδεὶς ἐρωτᾷ ποία τις ἡ Γοργίου τέχνη, ἀλλὰ τίς, καὶ ὅντινα δέοι καλεῖν τὸν Γοργίαν· ὥσπερ τὰ ἔμπροσθέν σοι ὑπετείνατο Χαιρεφῶν καὶ αὐτῷ καλῶς

449aDaha iyisi, Gorgias, sen kendin söyle: Hangi tekhnē'yi bilen biri olarak sana ne ad vermeliyiz?

Gorgias: Retorik tekhnē'sini, Sokrates.

Sokrates: Demek sana hatip demeliyiz?

Gorgias: Hem de iyi bir hatip, Sokrates, eğer bana Homeros'un deyişiyle "olmakla övündüğüm" adı vermek istiyorsan.

Sokrates: İstiyorum elbette.

Gorgias: Öyleyse de.

449a

καὶ διὰ βραχέων ἀπεκρίνω, καὶ νῦν οὕτως εἰπὲ τίς ἡ τέχνη καὶ τίνα Γοργίαν καλεῖν χρὴ ἡμᾶς. μᾶλλον δέ, ὦ Γοργία, αὐτὸς ἡμῖν εἰπὲ τίνα σε χρὴ καλεῖν ὡς τίνος ἐπιστήμονα τέχνης.

ΓΟΡ. τῆς ῥητορικῆς, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ῥήτορα ἄρα χρή σε καλεῖν;

ΓΟΡ. ἀγαθόν γε, ὦ Σώκρατες, εἰ δὴ ὅ γε εὔχομαι εἶναι, ὡς ἔφη Ὅμηρος, βούλει με καλεῖν.

ΣΩ. ἀλλὰ βούλομαι.

ΓΟΡ. κάλει δή.

449bSokrates: Başkalarını da hatip yapabileceğini söyleyelim mi?

Gorgias: Bunu yalnız burada değil, başka yerlerde de vaat ediyorum.

Sokrates: Peki, Gorgias, şimdi konuştuğumuz gibi kimi zaman sorarak kimi zaman cevap vererek konuşmayı sürdürmeye, Polos'un başladığı türden uzun söylevleri de başka sefere bırakmaya razı olur musun? Vaat ettiğinden caymadan, sorulana kısaca cevap vermeye razı ol.

Gorgias: Bazı cevaplar, Sokrates, uzun konuşmayı gerektirir; yine de olabildiğince kısa konuşmaya çalışacağım.

449b

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἄλλους σε φῶμεν δυνατὸν εἶναι ποιεῖν;

ΓΟΡ. ἐπαγγέλλομαί γε δὴ ταῦτα οὐ μόνον ἐνθάδε ἀλλὰ καὶ ἄλλοθι.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἐθελήσαις ἄν, ὦ Γοργία, ὥσπερ νῦν διαλεγόμεθα, διατελέσαι τὸ μὲν ἐρωτῶν, τὸ δʼ ἀποκρινόμενος, τὸ δὲ μῆκος τῶν λόγων τοῦτο, οἷον καὶ πῶλος ἤρξατο, εἰς αὖθις ἀποθέσθαι; ἀλλʼ ὅπερ ὑπισχνῇ, μὴ ψεύσῃ, ἀλλὰ ἐθέλησον κατὰ βραχὺ τὸ ἐρωτώμενον ἀποκρίνεσθαι.

ΓΟΡ. εἰσὶ μέν, ὦ Σώκρατες, ἔνιαι τῶν ἀποκρίσεων ἀναγκαῖαι διὰ μακρῶν τοὺς λόγους ποιεῖσθαι· οὐ μὴν ἀλλὰ

449cBu da benim iddia ettiğim şeylerden biridir: Aynı şeyleri kimse benden daha kısa söyleyemez.

Sokrates: İşte buna ihtiyaç var, Gorgias; bana bunun, kısa konuşmanın bir gösterisini yap, uzun konuşmanın gösterisini başka sefere bırak.

Gorgias: Yaparım; benden daha kısa konuşan birini dinlemediğini söyleyeceksin.

Sokrates: Haydi öyleyse. Retorik tekhnē'sini bildiğini ve başkasını da hatip yapabileceğini söylüyorsun: Retorik varlıklardan neyle ilgilidir?

449c

πειράσομαί γε ὡς διὰ βραχυτάτων. καὶ γὰρ αὖ καὶ τοῦτο ἕν ἐστιν ὧν φημι, μηδένα ἂν ἐν βραχυτέροις ἐμοῦ τὰ αὐτὰ εἰπεῖν.

ΣΩ. τούτου μὴν δεῖ, ὦ Γοργία· καί μοι ἐπίδειξιν αὐτοῦ τούτου ποίησαι, τῆς βραχυλογίας, μακρολογίας δὲ εἰς αὖθις.

ΓΟΡ. ἀλλὰ ποιήσω, καὶ οὐδενὸς φήσεις βραχυλογωτέρου ἀκοῦσαι.

ΣΩ. φέρε δή· ῥητορικῆς γὰρ φῂς ἐπιστήμων τέχνης

449dMesela dokumacılık giysilerin yapımıyla ilgilidir, değil mi?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Musiki de ezgilerin yapımıyla, değil mi?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Hera hakkı için, Gorgias, cevaplarına hayranım; olabildiğince kısa cevap veriyorsun.

Gorgias: Bunu oldukça iyi yaptığımı sanıyorum, Sokrates.

Sokrates: Güzel. Haydi retorik hakkında da bana böyle cevap ver: Varlıklardan neyle ilgili bir epistēmē'dir?

449d

εἶναι καὶ ποιῆσαι ἂν καὶ ἄλλον ῥήτορα· ἡ ῥητορικὴ περὶ τί τῶν ὄντων τυγχάνει οὖσα; ὥσπερ ἡ ὑφαντικὴ περὶ τὴν τῶν ἱματίων ἐργασίαν· ἦ γάρ;

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἡ μουσικὴ περὶ τὴν τῶν μελῶν ποίησιν;

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. νὴ τὴν Ἥραν, ὦ Γοργία, ἄγαμαί γε τὰς ἀποκρίσεις, ὅτι ἀποκρίνῃ ὡς οἷόν τε διὰ βραχυτάτων.

ΓΟΡ. πάνυ γὰρ οἶμαι, ὦ Σώκρατες, ἐπιεικῶς τοῦτο ποιεῖν.

ΣΩ. εὖ λέγεις. ἴθι δή μοι ἀπόκριναι οὕτως καὶ περὶ τῆς ῥητορικῆς, περὶ τί τῶν ὄντων ἐστὶν ἐπιστήμη;

449eGorgias: Sözlerle.

Sokrates: Hangi sözlerle, Gorgias? Hastalara nasıl bir perhizle iyileşeceklerini gösteren sözlerle mi?

Gorgias: Hayır.

Sokrates: Demek retorik bütün sözlerle ilgili değil.

Gorgias: Elbette değil.

Sokrates: Ama insanları konuşmakta güçlü kılıyor.

Gorgias: Evet.

Sokrates: Hakkında konuşmayı sağladığı şeyler hakkında akıl erdirmeyi de, değil mi?

Gorgias: Elbette.

Sokrates: Peki az önce sözünü ettiğimiz hekimlik insanları hastalar hakkında akıl erdirmekte ve konuşmakta güçlü kılmıyor mu?

449e

ΓΟΡ. περὶ λόγους.

ΣΩ. ποίους τούτους, ὦ Γοργία; ἆρα οἳ δηλοῦσι τοὺς κάμνοντας, ὡς ἂν διαιτώμενοι ὑγιαίνοιεν;

ΓΟΡ. οὔ.

ΣΩ. οὐκ ἄρα περὶ πάντας γε τοὺς λόγους ἡ ῥητορική ἐστιν.

ΓΟΡ. οὐ δῆτα.

ΣΩ. ἀλλὰ μὴν λέγειν γε ποιεῖ δυνατούς.

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν περὶ ὧνπερ λέγειν, καὶ φρονεῖν;

ΓΟΡ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. ἆρʼ οὖν,

450aGorgias: Zorunlu olarak.

Sokrates: Demek hekimlik de, görünüşe göre, sözlerle ilgilidir.

Gorgias: Evet.

Sokrates: Hastalıklarla ilgili sözlerle mi?

Gorgias: Kesinlikle.

Sokrates: Beden eğitimi de bedenlerin iyi ve kötü durumuyla ilgili sözlerle ilgili değil mi?

Gorgias: Elbette.

Sokrates: Öteki tekhnē'ler de, Gorgias, böyledir: Her biri, kendi konusu olan şeyle ilgili sözlerle ilgilidir.

450a

ἣν νυνδὴ ἐλέγομεν, ἡ ἰατρικὴ περὶ τῶν καμνόντων ποιεῖ δυνατοὺς εἶναι φρονεῖν καὶ λέγειν;

ΓΟΡ. ἀνάγκη.

ΣΩ. καὶ ἡ ἰατρικὴ ἄρα, ὡς ἔοικεν, περὶ λόγους ἐστίν.

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. τούς γε περὶ τὰ νοσήματα;

ΓΟΡ. μάλιστα.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἡ γυμναστικὴ περὶ λόγους ἐστὶν τοὺς περὶ εὐεξίαν τε τῶν σωμάτων καὶ καχεξίαν;

ΓΟΡ. πάνυ γε.

ΣΩ. καὶ μὴν καὶ αἱ ἄλλαι τέχναι, ὦ Γοργία, οὕτως

450bGorgias: Öyle görünüyor.

Sokrates: Peki sözlerle ilgili olan tekhnē'ye retorik diyorsan, sözlerle ilgili olan öteki tekhnē'lere neden retorik demiyorsun?

Gorgias: Çünkü, Sokrates, öteki tekhnē'lerin bütün bilgisi, deyim yerindeyse, el işi ve bu tür eylemlerle ilgilidir; retoriğin ise böyle bir el işi yoktur; bütün işi de sonucu da sözlerle olur.

450b

ἔχουσιν· ἑκάστη αὐτῶν περὶ λόγους ἐστὶν τούτους, οἳ τυγχάνουσιν ὄντες περὶ τὸ πρᾶγμα οὗ ἑκάστη ἐστὶν ἡ τέχνη.

ΓΟΡ. φαίνεται.

ΣΩ. τί οὖν δή ποτε τὰς ἄλλας τέχνας οὐ ῥητορικὰς καλεῖς, οὔσας περὶ λόγους, εἴπερ ταύτην ῥητορικὴν καλεῖς, ἣ ἂν ᾖ περὶ λόγους;

ΓΟΡ. ὅτι, ὦ Σώκρατες, τῶν μὲν ἄλλων τεχνῶν περὶ χειρουργίας τε καὶ τοιαύτας πράξεις ὡς ἔπος εἰπεῖν πᾶσά ἐστιν ἡ ἐπιστήμη, τῆς δὲ ῥητορικῆς οὐδέν ἐστιν τοιοῦτον χειρούργημα, ἀλλὰ πᾶσα ἡ πρᾶξις καὶ ἡ κύρωσις διὰ λόγων

450cBu yüzden retorik tekhnē'sinin sözlerle ilgili olduğunu ileri sürüyorum; bence de doğru söylüyorum.

Sokrates: Ona nasıl bir şey demek istediğini anlıyor muyum acaba? Belki birazdan daha açık anlarım. Ama cevap ver: Tekhnē'lerimiz var, değil mi?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Bütün tekhnē'lerden bazılarında sanırım işin büyük kısmı el emeğidir ve pek az söze ihtiyaç duyarlar; bazıları hiç söze ihtiyaç duymaz, tekhnē'nin işi sessizce de tamamlanabilir; resim, heykelcilik ve daha birçokları gibi. Retoriğin ilgili olmadığını söylediğin tekhnē'ler bence bunlar; öyle değil mi?

450c

ἐστίν. διὰ ταῦτʼ ἐγὼ τὴν ῥητορικὴν τέχνην ἀξιῶ εἶναι περὶ λόγους, ὀρθῶς λέγων, ὡς ἐγώ φημι.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν μανθάνω οἵαν αὐτὴν βούλει καλεῖν; τάχα δὲ εἴσομαι σαφέστερον. ἀλλʼ ἀπόκριναι· εἰσὶν ἡμῖν τέχναι. ἦ γάρ;

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. πασῶν δὴ οἶμαι τῶν τεχνῶν τῶν μὲν ἐργασία τὸ πολύ ἐστιν καὶ λόγου βραχέος δέονται, ἔνιαι δὲ οὐδενὸς ἀλλὰ τὸ τῆς τέχνης περαίνοιτο ἂν καὶ διὰ σιγῆς, οἷον γραφικὴ καὶ ἀνδριαντοποιία καὶ ἄλλαι πολλαί. τὰς τοιαύτας

450dGorgias: Çok doğru anlıyorsun, Sokrates.

Sokrates: Tekhnē'lerden başkaları da her şeyi söz aracılığıyla tamamlar; deyim yerindeyse ya hiç ya da pek az işe ihtiyaç duyarlar; aritmetik, hesap, geometri, dama oyunu ve daha birçok tekhnē gibi. Bunlardan bazılarında sözler işlerle neredeyse eşittir, çoğunda ise daha fazladır; bütün işleri de sonuçları da tamamen sözlerledir.

450d

μοι δοκεῖς λέγειν, περὶ ἃς οὐ φῂς τὴν ῥητορικὴν εἶναι· ἢ οὔ;

ΓΟΡ. πάνυ μὲν οὖν καλῶς ὑπολαμβάνεις, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἕτεραι δέ γέ εἰσι τῶν τεχνῶν αἳ διὰ λόγου πᾶν περαίνουσι, καὶ ἔργου ὡς ἔπος εἰπεῖν ἢ οὐδενὸς προσδέονται ἢ βραχέος πάνυ, οἷον ἡ ἀριθμητικὴ καὶ λογιστικὴ καὶ γεωμετρικὴ καὶ πεττευτική γε καὶ ἄλλαι πολλαὶ τέχναι, ὧν ἔνιαι σχεδόν τι ἴσους τοὺς λόγους ἔχουσι ταῖς πράξεσιν, αἱ δὲ πολλαὶ πλείους, καὶ τὸ παράπαν πᾶσα ἡ πρᾶξις καὶ τὸ

450eBana öyle geliyor ki retorik dediğin bunlardan biri.

Gorgias: Doğru söylüyorsun.

Sokrates: Ama sanırım bunlardan hiçbirine retorik demek istemiyorsun; gerçi sözü öyle söyledin, retorik sonucunu söz aracılığıyla alan tekhnē'dir dedin; sözler üzerine titizlik etmek isteyen biri de "Demek aritmetiğe retorik diyorsun, Gorgias?" diye sorabilir. Ama sanırım ne aritmetiğe ne geometriye retorik diyorsun.

450e

κῦρος αὐταῖς διὰ λόγων ἐστίν. τῶν τοιούτων τινά μοι δοκεῖς λέγειν τὴν ῥητορικήν.

ΓΟΡ. ἀληθῆ λέγεις.

ΣΩ. ἀλλʼ οὔτοι τούτων γε οὐδεμίαν οἶμαί σε βούλεσθαι ῥητορικὴν καλεῖν, οὐχ ὅτι τῷ ῥήματι οὕτως εἶπες, ὅτι ἡ διὰ λόγου τὸ κῦρος ἔχουσα ῥητορική ἐστιν, καὶ ὑπολάβοι ἄν τις, εἰ βούλοιτο δυσχεραίνειν ἐν τοῖς λόγοις, τὴν ἀριθμητικὴν ἄρα ῥητορικήν, ὦ Γοργία, λέγεις; ἀλλʼ οὐκ οἶμαί σε οὔτε τὴν ἀριθμητικὴν οὔτε τὴν γεωμετρίαν ῥητορικὴν λέγειν.

451aGorgias: Doğru düşünüyorsun, Sokrates; haklı olarak böyle anlıyorsun.

Sokrates: Haydi öyleyse sen de sorduğum sorunun cevabını tamamla. Retorik çoğunlukla sözü kullanan bu tekhnē'lerden biri olduğuna, böyle başka tekhnē'ler de bulunduğuna göre, sonucunu sözler içinde neyle ilgili olarak alan tekhnē'dir retorik, söylemeye çalış. Mesela biri bana az önce saydığım tekhnē'lerden herhangi biri hakkında "Sokrates, aritmetik tekhnē'si nedir?" diye sorsa, ona, senin az önce yaptığın gibi, sonucunu söz aracılığıyla alanlardan biri olduğunu söylerdim.

451a

ΓΟΡ. ὀρθῶς γὰρ οἴει, ὦ Σώκρατες, καὶ δικαίως ὑπολαμβάνεις.

ΣΩ. ἴθι νυν καὶ σὺ τὴν ἀπόκρισιν ἣν ἠρόμην διαπέρανον. ἐπεὶ γὰρ ῥητορικὴ τυγχάνει μὲν οὖσα τούτων τις τῶν τεχνῶν τῶν τὸ πολὺ λόγῳ χρωμένων, τυγχάνουσιν δὲ καὶ ἄλλαι τοιαῦται οὖσαι, πειρῶ εἰπεῖν ἡ περὶ τί ἐν λόγοις τὸ κῦρος ἔχουσα ῥητορική ἐστιν. ὥσπερ ἂν εἴ τίς με ἔροιτο ὧν νυνδὴ ἔλεγον περὶ ἡστινοσοῦν τῶν τεχνῶν· ὦ Σώκρατες, τίς

451bBir de "Neyle ilgili olanlardan?" diye sorsa, çift ve tekle, bunların her birinin ne kadar olduğuyla ilgili olanlardan derdim. Yine "Hesap dediğin tekhnē nedir?" diye sorsa, bunun da her şeyini sözle tamamlayan tekhnē'lerden olduğunu söylerdim. Bir de "Neyle ilgili?" diye sorsa, halk meclisinde önerge yazanların diliyle şöyle derdim: Hesap öteki bakımlardan aritmetik gibidir — çünkü aynı şeyle, çift ve tekle ilgilidir —; yalnız şu kadar farkı vardır: Hesap, çift ve tekin hem kendilerine hem birbirlerine göre çokluk bakımından nasıl olduğunu inceler.

451b

ἐστιν ἡ ἀριθμητικὴ τέχνη; εἴποιμʼ ἂν αὐτῷ, ὥσπερ σὺ ἄρτι, ὅτι τῶν διὰ λόγου τις τὸ κῦρος ἐχουσῶν. καὶ εἴ με ἐπανέροιτο· τῶν περὶ τί; εἴποιμʼ ἂν ὅτι τῶν περὶ τὸ ἄρτιόν τε καὶ περιττὸν [γνῶσις], ὅσα ἂν ἑκάτερα τυγχάνῃ ὄντα. εἰ δʼ αὖ ἔροιτο· τὴν δὲ λογιστικὴν τίνα καλεῖς τέχνην; εἴποιμʼ ἂν ὅτι καὶ αὕτη ἐστὶν τῶν λόγῳ τὸ πᾶν κυρουμένων· καὶ εἰ ἐπανέροιτο· ἡ περὶ τί; εἴποιμʼ ἂν ὥσπερ οἱ ἐν τῷ δήμῳ

451cBiri astronomiyi sorsa, ben bunun da her şeyini sözle tamamladığını söyleyince, "Astronominin sözleri neyle ilgilidir, Sokrates?" dese, yıldızların, güneşin ve ayın dolanımıyla, birbirlerine göre hızlarının nasıl olduğuyla ilgilidir derdim.

Gorgias: Doğru söylerdin, Sokrates.

451c

συγγραφόμενοι, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα καθάπερ ἡ ἀριθμητικὴ ἡ λογιστικὴ ἔχει—περὶ τὸ αὐτὸ γάρ ἐστιν, τό τε ἄρτιον καὶ τὸ περιττόν—διαφέρει δὲ τοσοῦτον, ὅτι καὶ πρὸς αὑτὰ καὶ πρὸς ἄλληλα πῶς ἔχει πλήθους ἐπισκοπεῖ τὸ περιττὸν καὶ τὸ ἄρτιον ἡ λογιστική. καὶ εἴ τις τὴν ἀστρονομίαν ἀνέροιτο, ἐμοῦ λέγοντος ὅτι καὶ αὕτη λόγῳ κυροῦται τὰ πάντα, οἱ δὲ λόγοι οἱ τῆς ἀστρονομίας, εἰ φαίη, περὶ τί εἰσιν, ὦ Σώκρατες; εἴποιμʼ ἂν ὅτι περὶ τὴν τῶν ἄστρων φορὰν καὶ ἡλίου καὶ σελήνης, πῶς πρὸς ἄλληλα τάχους ἔχει.

ΓΟΡ. ὀρθῶς γε λέγων σύ, ὦ Σώκρατες.

451dSokrates: Haydi şimdi sen, Gorgias. Retorik her şeyi sözle yapan ve sonuca bağlayan tekhnē'lerden biri, değil mi?

Gorgias: Öyle.

Sokrates: Söyle öyleyse, neyle ilgili olanlardan? Retoriğin kullandığı bu sözlerin ilgili olduğu şey, varlıklardan hangisidir?

Gorgias: İnsan işlerinin en büyükleri ve en iyileri, Sokrates.

Sokrates: Ama Gorgias, bu söylediğin de tartışmalı, hiç de açık değil.

451d

ΣΩ. ἴθι δὴ καὶ σύ, ὦ Γοργία. τυγχάνει μὲν γὰρ δὴ ἡ ῥητορικὴ οὖσα τῶν λόγῳ τὰ πάντα διαπραττομένων τε καὶ κυρουμένων· ἦ γάρ;

ΓΟΡ. ἔστι ταῦτα.

ΣΩ. λέγε δὴ τῶν περὶ τί; ⟨τί⟩ ἐστι τοῦτο τῶν ὄντων, περὶ οὗ οὗτοι οἱ λόγοι εἰσὶν οἷς ἡ ῥητορικὴ χρῆται;

ΓΟΡ. τὰ μέγιστα τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων, ὦ Σώκρατες, καὶ ἄριστα.

ΣΩ. ἀλλʼ, ὦ Γοργία, ἀμφισβητήσιμον καὶ τοῦτο λέγεις

451eSanırım içki meclislerinde insanların şu şarkıyı söylediklerini duymuşsundur; söylerken sayarlar: En iyisi sağlıklı olmak, ikincisi güzel olmak, üçüncüsü de, şarkıyı yazanın dediği gibi, hilesiz yoldan zengin olmak.

Gorgias: Duydum; ama bunu ne için söylüyorsun?

451e

καὶ οὐδέν πω σαφές. οἴομαι γάρ σε ἀκηκοέναι ἐν τοῖς συμποσίοις ᾀδόντων ἀνθρώπων τοῦτο τὸ σκολιόν, ἐν ᾧ καταριθμοῦνται ᾁδοντες ὅτι ὑγιαίνειν μὲν ἄριστόν ἐστιν, τὸ δὲ δεύτερον καλὸν γενέσθαι, τρίτον δέ, ὥς φησιν ὁ ποιητὴς τοῦ σκολιοῦ, τὸ πλουτεῖν ἀδόλως.

ΓΟΡ. ἀκήκοα γάρ· ἀλλὰ πρὸς τί τοῦτο λέγεις;

452aSokrates: Şunun için: Şarkıyı yazanın övdüğü şeylerin ustaları, yani hekim, beden eğitimcisi ve iş adamı hemen karşına dikilseler ve önce hekim şöyle dese: "Sokrates, Gorgias seni aldatıyor; insanlar için en büyük iyiyle ilgili olan onun tekhnē'si değil, benimkidir." Ben de ona "Sen kimsin ki bunu söylüyorsun?" diye sorsam, belki "Hekimim" derdi. "Ne diyorsun? Senin tekhnē'nin işi en büyük iyi mi?" "Nasıl olmasın, Sokrates," derdi belki, "sağlık! İnsanlar için sağlıktan daha büyük iyi ne olabilir?"

452a

ΣΩ. ὅτι εἴ σοι αὐτίκα παρασταῖεν οἱ δημιουργοὶ τούτων ὧν ἐπῄνεσεν ὁ τὸ σκολιὸν ποιήσας, ἰατρός τε καὶ παιδοτρίβης καὶ χρηματιστής, καὶ εἴποι πρῶτον μὲν ὁ ἰατρὸς ὅτι ὦ Σώκρατες, ἐξαπατᾷ σε Γοργίας· οὐ γάρ ἐστιν ἡ τούτου τέχνη περὶ τὸ μέγιστον ἀγαθὸν τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλʼ ἡ ἐμή —εἰ οὖν αὐτὸν ἐγὼ ἐροίμην· σὺ δὲ τίς ὢν ταῦτα λέγεις; εἴποι ἂν ἴσως ὅτι ἰατρός. τί οὖν λέγεις; ἦ τὸ τῆς σῆς τέχνης ἔργον μέγιστόν ἐστιν ἀγαθόν; πῶς γὰρ οὔ, φαίη ἂν ἴσως, ὦ Σώκρατες, ὑγίεια; τί δʼ ἐστὶν μεῖζον ἀγαθὸν

452bOndan sonra da beden eğitimcisi şöyle dese: "Ben de şaşardım, Sokrates, eğer Gorgias sana kendi tekhnē'sinden, benim benimkinden gösterebileceğimden daha büyük bir iyi gösterebilirse." Ben de buna "Sen kimsin, be adam, işin ne?" diye sorsam, "Beden eğitimcisiyim," derdi, "işim insanların bedenlerini güzel ve kuvvetli kılmaktır." Beden eğitimcisinden sonra da iş adamı, sanırım herkesi pek küçümseyerek şöyle derdi:

452b

ἀνθρώποις ὑγιείας; εἰ δʼ αὖ μετὰ τοῦτον ὁ παιδοτρίβης εἴποι ὅτι θαυμάζοιμί τἄν, ὦ Σώκρατες, καὶ αὐτὸς εἴ σοι ἔχοι Γοργίας μεῖζον ἀγαθὸν ἐπιδεῖξαι τῆς αὑτοῦ τέχνης ἢ ἐγὼ τῆς ἐμῆς· εἴποιμʼ ἂν αὖ καὶ πρὸς τοῦτον· σὺ δὲ δὴ τίς εἶ, ὦ ἄνθρωπε, καὶ τί τὸ σὸν ἔργον; παιδοτρίβης, φαίη ἄν, τὸ δὲ ἔργον μού ἐστιν καλούς τε καὶ ἰσχυροὺς ποιεῖν τοὺς ἀνθρώπους τὰ σώματα. μετὰ δὲ τὸν παιδοτρίβην εἴποι ἂν ὁ χρηματιστής, ὡς ἐγᾦμαι πάνυ καταφρονῶν ἁπάντων·

452c"Bak bakalım, Sokrates, Gorgias'ta ya da başka herhangi birinde zenginlikten daha büyük bir iyi bulabilecek misin?" Ona deriz ki: "Ne o? Sen bunun ustası mısın?" "Evet," der. "Kimsin?" "İş adamı." "Peki? İnsanlar için en büyük iyinin zenginlik olduğuna mı hükmediyorsun?" diye sorarız. "Nasıl olmasın?" der. "Ama şu Gorgias, kendisindeki tekhnē'nin seninkinden daha büyük bir iyinin sebebi olduğunu ileri sürüyor," deriz. Belli ki bundan sonra şunu sorar: "Peki bu iyi nedir? Gorgias cevap versin."

452c

σκόπει δῆτα, ὦ Σώκρατες, ἐάν σοι πλούτου φανῇ τι μεῖζον ἀγαθὸν ὂν ἢ παρὰ Γοργίᾳ ἢ παρʼ ἄλλῳ ὁτῳοῦν. φαῖμεν ἂν οὖν πρὸς αὐτόν· τί δὲ δή; ἦ σὺ τούτου δημιουργός; φαίη ἄν. τίς ὤν; χρηματιστής. τί οὖν; κρίνεις σὺ μέγιστον ἀνθρώποις ἀγαθὸν εἶναι πλοῦτον; φήσομεν. πῶς γὰρ οὔκ; ἐρεῖ. καὶ μὴν ἀμφισβητεῖ γε Γοργίας ὅδε τὴν παρʼ αὑτῷ τέχνην μείζονος ἀγαθοῦ αἰτίαν εἶναι ἢ τὴν σήν, φαῖμεν ἂν ἡμεῖς. δῆλον οὖν ὅτι τὸ μετὰ τοῦτο ἔροιτʼ ἄν· καὶ τί ἐστιν

452dHaydi, Gorgias, hem onların hem benim sana sorduğumuzu düşünerek cevap ver: İnsanlar için en büyük iyi olduğunu ve senin de ustası olduğunu söylediğin bu şey nedir?

Gorgias: Gerçekten en büyük iyi olan şey, Sokrates: hem insanlara özgürlük kazandıran, hem de herkese kendi şehrinde başkalarını yönetme imkânı veren şey.

Sokrates: Peki bundan neyi kastediyorsun?

452d

τοῦτο τὸ ἀγαθόν; ἀποκρινάσθω Γοργίας. ἴθι οὖν νομίσας, ὦ Γοργία, ἐρωτᾶσθαι καὶ ὑπʼ ἐκείνων καὶ ὑπʼ ἐμοῦ, ἀπόκριναι τί ἐστιν τοῦτο ὃ φῂς σὺ μέγιστον ἀγαθὸν εἶναι τοῖς ἀνθρώποις καὶ σὲ δημιουργὸν εἶναι αὐτοῦ.

ΓΟΡ. ὅπερ ἐστίν, ὦ Σώκρατες, τῇ ἀληθείᾳ μέγιστον ἀγαθὸν καὶ αἴτιον ἅμα μὲν ἐλευθερίας αὐτοῖς τοῖς ἀνθρώποις, ἅμα δὲ τοῦ ἄλλων ἄρχειν ἐν τῇ αὑτοῦ πόλει ἑκάστῳ.

ΣΩ. τί οὖν δὴ τοῦτο λέγεις;

452eGorgias: Sözlerle ikna edebilmeyi: mahkemede yargıçları, meclis kurulunda kurul üyelerini, halk meclisinde halkı ve şehrin işlerine dair her toplantıda toplananları. Bu güç sayesinde hekim de senin kölen olur, beden eğitimcisi de; şu iş adamı da kendisi için değil, başkası için, konuşabilen ve kalabalıkları ikna edebilen senin için para kazanıyormuş gibi çıkar ortaya.

Sokrates: Şimdi bana öyle geliyor ki, Gorgias, retoriği nasıl bir tekhnē saydığını en yakından gösterdin; doğru anlıyorsam, retoriğin iknanın ustası olduğunu, bütün uğraşının ve özünün buna vardığını söylüyorsun. Yoksa retoriğin dinleyenlerin psykhē'sinde ikna yaratmaktan fazla bir şey yapabildiğini söyleyebilir misin?

452e

ΓΟΡ. τὸ πείθειν ἔγωγʼ οἷόν τʼ εἶναι τοῖς λόγοις καὶ ἐν δικαστηρίῳ δικαστὰς καὶ ἐν βουλευτηρίῳ βουλευτὰς καὶ ἐν ἐκκλησίᾳ ἐκκλησιαστὰς καὶ ἐν ἄλλῳ συλλόγῳ παντί, ὅστις ἂν πολιτικὸς σύλλογος γίγνηται. καίτοι ἐν ταύτῃ τῇ δυνάμει δοῦλον μὲν ἕξεις τὸν ἰατρόν, δοῦλον δὲ τὸν παιδοτρίβην· ὁ δὲ χρηματιστὴς οὗτος ἄλλῳ ἀναφανήσεται χρηματιζόμενος καὶ οὐχ αὑτῷ, ἀλλὰ σοὶ τῷ δυναμένῳ λέγειν καὶ πείθειν τὰ πλήθη.

ΣΩ. νῦν μοι δοκεῖς δηλῶσαι, ὦ Γοργία, ἐγγύτατα τὴν

453aGorgias: Hiç de değil, Sokrates; bence onu yeterince tarif ediyorsun; çünkü özü budur.

Sokrates: Dinle öyleyse, Gorgias. Emin ol ki, kendimi inandırdığım kadarıyla, birisi bir başkasıyla tam da sözün neyle ilgili olduğunu bilmek isteyerek konuşuyorsa, ben de onlardan biriyim; senin de öyle olduğunu düşünüyorum.

453a

ῥητορικὴν ἥντινα τέχνην ἡγῇ εἶναι, καὶ εἴ τι ἐγὼ συνίημι, λέγεις ὅτι πειθοῦς δημιουργός ἐστιν ἡ ῥητορική, καὶ ἡ πραγματεία αὐτῆς ἅπασα καὶ τὸ κεφάλαιον εἰς τοῦτο τελευτᾷ· ἢ ἔχεις τι λέγειν ἐπὶ πλέον τὴν ῥητορικὴν δύνασθαι ἢ πειθὼ τοῖς ἀκούουσιν ἐν τῇ ψυχῇ ποιεῖν;

ΓΟΡ. οὐδαμῶς, ὦ Σώκρατες, ἀλλά μοι δοκεῖς ἱκανῶς ὁρίζεσθαι· ἔστιν γὰρ τοῦτο τὸ κεφάλαιον αὐτῆς.

ΣΩ. ἄκουσον δή, ὦ Γοργία. ἐγὼ γὰρ εὖ ἴσθʼ ὅτι, ὡς

453bGorgias: Ne olmuş yani, Sokrates?

Sokrates: Şimdi söyleyeceğim. Senin sözünü ettiğin, retorikten gelen iknanın ne olduğunu ve hangi konularda ikna olduğunu, emin ol, açıkça bilmiyorum; yine de ne dediğini ve hangi konular hakkında olduğunu sezer gibiyim. Ama yine de retorikten gelen iknadan neyi kastettiğini ve onun neyle ilgili olduğunu sana soracağım.

453b

ἐμαυτὸν πείθω, εἴπερ τις ἄλλος ἄλλῳ διαλέγεται βουλόμενος εἰδέναι αὐτὸ τοῦτο περὶ ὅτου ὁ λόγος ἐστίν, καὶ ἐμὲ εἶναι τούτων ἕνα· ἀξιῶ δὲ καὶ σέ.

ΓΟΡ. τί οὖν δή, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. ἐγὼ ἐρῶ νῦν. ἐγὼ τὴν ἀπὸ τῆς ῥητορικῆς πειθώ, ἥτις ποτʼ ἐστὶν ἣν σὺ λέγεις καὶ περὶ ὧντινων πραγμάτων ἐστὶν πειθώ, σαφῶς μὲν εὖ ἴσθʼ ὅτι οὐκ οἶδα, οὐ μὴν ἀλλʼ ὑποπτεύω γε ἣν οἶμαί σε λέγειν καὶ περὶ ὧν· οὐδὲν μέντοι ἧττον ἐρήσομαί σε τίνα ποτὲ λέγεις τὴν πειθὼ τὴν ἀπὸ τῆς

453cPeki sezdiğim halde neden kendim söylemiyor da sana soruyorum? Senin yüzünden değil, söz yüzünden; söz, konuştuğumuz şeyi bize en açık kılacak şekilde ilerlesin diye. Bak bakalım, sana soru sormakta haklı mıyım: Diyelim ki sana ressamlardan Zeuksis'in kim olduğunu sorsam, sen de "Canlıları resmeden" desen, sana haklı olarak "Hangi canlıları resmeden, nerede?" diye sormaz mıydım?

Gorgias: Elbette.

453c

ῥητορικῆς καὶ περὶ τίνων αὐτὴν εἶναι. τοῦ ἕνεκα δὴ αὐτὸς ὑποπτεύων σὲ ἐρήσομαι, ἀλλʼ οὐκ αὐτὸς λέγω; οὐ σοῦ ἕνεκα ἀλλὰ τοῦ λόγου, ἵνα οὕτω προΐῃ ὡς μάλιστʼ ἂν ἡμῖν καταφανὲς ποιοῖ περὶ ὅτου λέγεται. σκόπει γὰρ εἴ σοι δοκῶ δικαίως ἀνερωτᾶν σε· ὥσπερ ἂν εἰ ἐτύγχανόν σε ἐρωτῶν τίς ἐστιν τῶν ζωγράφων Ζεῦξις, εἴ μοι εἶπες ὅτι ὁ τὰ ζῷα γράφων, ἆρʼ οὐκ ἂν δικαίως σε ἠρόμην ὁ τὰ ποῖα τῶν ζῴων γράφων καὶ ποῦ;

ΓΟΡ. πάνυ γε.

453dSokrates: Bunu, başka birçok canlıyı resmeden başka ressamlar da olduğu için sormaz mıydım?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Zeuksis'ten başka kimse resim yapmasaydı cevabın doğru olur muydu?

Gorgias: Nasıl olmasın?

Sokrates: Haydi retorik hakkında da söyle: Sence iknayı yalnız retorik mi yaratır, yoksa başka tekhnē'ler de mi? Şunu kastediyorum: Herhangi bir şeyi öğreten kişi öğrettiği şeye ikna eder mi, etmez mi?

Gorgias: Elbette ikna eder, Sokrates; hem de herkesten çok.

453d

ΣΩ. ἆρα διὰ τοῦτο, ὅτι καὶ ἄλλοι εἰσὶ ζωγράφοι γράφοντες ἄλλα πολλὰ ζῷα;

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. εἰ δέ γε μηδεὶς ἄλλος ἢ Ζεῦξις ἔγραφε, καλῶς ἄν σοι ἀπεκέκριτο;

ΓΟΡ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. ἴθι δὴ καὶ περὶ τῆς ῥητορικῆς εἰπέ· πότερόν σοι δοκεῖ πειθὼ ποιεῖν ἡ ῥητορικὴ μόνη ἢ καὶ ἄλλαι τέχναι; λέγω δὲ τὸ τοιόνδε· ὅστις διδάσκει ὁτιοῦν πρᾶγμα, πότερον ὃ διδάσκει πείθει ἢ οὔ;

ΓΟΡ. οὐ δῆτα, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ πάντων μάλιστα πείθει.

453eSokrates: Az önceki tekhnē'ler üzerinden yeniden konuşalım: Aritmetik ve aritmetikçi bize sayılarla ilgili şeylerin ne kadar olduğunu öğretmez mi?

Gorgias: Elbette.

Sokrates: İkna da etmez mi?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Demek aritmetik de iknanın ustasıdır?

Gorgias: Öyle görünüyor.

Sokrates: Biri bize hangi iknanın ve neyle ilgili iknanın ustası olduğunu sorsa, ona herhalde çift ve tekin ne kadar olduğuyla ilgili öğretici iknanın ustası diye cevap veririz.

453e

ΣΩ. πάλιν δὴ ἐπὶ τῶν αὐτῶν τεχνῶν λέγωμεν ὧνπερ νυνδή· ἡ ἀριθμητικὴ οὐ διδάσκει ἡμᾶς ὅσα ἐστὶν τὰ τοῦ ἀριθμοῦ, καὶ ὁ ἀριθμητικὸς ἄνθρωπος;

ΓΟΡ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ πείθει;

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. πειθοῦς ἄρα δημιουργός ἐστιν καὶ ἡ ἀριθμητική;

ΓΟΡ. φαίνεται.

ΣΩ. οὐκοῦν ἐάν τις ἐρωτᾷ ἡμᾶς ποίας πειθοῦς καὶ περὶ τί, ἀποκρινούμεθά που αὐτῷ ὅτι τῆς διδασκαλικῆς τῆς περὶ τὸ

454aAz önce sözünü ettiğimiz öteki tekhnē'lerin hepsinin de iknanın ustası olduğunu, hangi iknanın ve neyle ilgili iknanın ustası olduğunu gösterebiliriz; değil mi?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Demek iknanın tek ustası retorik değil.

Gorgias: Doğru söylüyorsun.

Sokrates: Madem bu işi yalnız o yapmıyor, başkaları da yapıyor, ressam örneğinde olduğu gibi söyleyene haklı olarak bundan sonra şunu sorabiliriz: Retorik hangi iknanın, neyle ilgili iknanın tekhnē'sidir? Yoksa sence bu soruyu sormak haklı değil mi?

454a

ἄρτιόν τε καὶ τὸ περιττὸν ὅσον ἐστίν· καὶ τὰς ἄλλας ἃς νυνδὴ ἐλέγομεν τέχνας ἁπάσας ἕξομεν ἀποδεῖξαι πειθοῦς δημιουργοὺς οὔσας καὶ ἧστινος καὶ περὶ ὅτι· ἢ οὔ;

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. οὐκ ἄρα ῥητορικὴ μόνη πειθοῦς ἐστιν δημιουργός.

ΓΟΡ. ἀληθῆ λέγεις.

ΣΩ. ἐπειδὴ τοίνυν οὐ μόνη ἀπεργάζεται τοῦτο τὸ ἔργον, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι, δικαίως ὥσπερ περὶ τοῦ ζωγράφου μετὰ τοῦτο ἐπανεροίμεθʼ ἂν τὸν λέγοντα· ποίας δὴ πειθοῦς καὶ τῆς περὶ τί πειθοῦς ἡ ῥητορική ἐστιν τέχνη; ἢ οὐ δοκεῖ σοι

454bGorgias: Bence haklı.

Sokrates: Öyleyse cevap ver, Gorgias, madem sana da böyle görünüyor.

Gorgias: Şu iknayı kastediyorum, Sokrates: Az önce de söylediğim gibi mahkemelerde ve öteki kalabalıklarda olan ve adil ve adaletsiz şeylerle ilgili olan iknayı.

Sokrates: Ben de bu iknayı ve bu konuları kastettiğini sezmiştim, Gorgias. Ama biraz sonra açık görünen bir şeyi yine de sana sorarsam şaşırma — dediğim gibi, sözün sırayla sonuca ulaşması için soruyorum; senin yüzünden değil, birbirimizin söyleyeceklerini tahmin edip ağzımızdan kapmayı âdet edinmeyelim, sen de kendi söyleyeceklerini varsayımına göre istediğin gibi tamamla diye.

454b

δίκαιον εἶναι ἐπανερέσθαι;

ΓΟΡ. ἔμοιγε.

ΣΩ. ἀπόκριναι δή, ὦ Γοργία, ἐπειδή γε καὶ σοὶ δοκεῖ οὕτως.

ΓΟΡ. ταύτης τοίνυν τῆς πειθοῦς λέγω, ὦ Σώκρατες, τῆς ἐν τοῖς δικαστηρίοις καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ὄχλοις, ὥσπερ καὶ ἄρτι ἔλεγον, καὶ περὶ τούτων ἅ ἐστι δίκαιά τε καὶ ἄδικα.

ΣΩ. καὶ ἐγώ τοι ὑπώπτευον ταύτην σε λέγειν τὴν πειθὼ καὶ περὶ τούτων, ὦ Γοργία· ἀλλʼ ἵνα μὴ θαυμάζῃς ἐὰν καὶ ὀλίγον ὕστερον τοιοῦτόν τί σε ἀνέρωμαι, ὃ δοκεῖ μὲν δῆλον

454cGorgias: Bence doğru yapıyorsun, Sokrates.

Sokrates: Haydi şunu da inceleyelim. Öğrenmiş olmak diye bir şeyden söz ediyor musun?

Gorgias: Ediyorum.

Sokrates: Peki ya inanmış olmak?

454c

εἶναι, ἐγὼ δʼ ἐπανερωτῶ—ὅπερ γὰρ λέγω, τοῦ ἑξῆς ἕνεκα περαίνεσθαι τὸν λόγον ἐρωτῶ, οὐ σοῦ ἕνεκα ἀλλʼ ἵνα μὴ ἐθιζώμεθα ὑπονοοῦντες προαρπάζειν ἀλλήλων τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ σὺ τὰ σαυτοῦ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ὅπως ἂν βούλῃ περαίνῃς.

ΓΟΡ. καὶ ὀρθῶς γέ μοι δοκεῖς ποιεῖν, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἴθι δὴ καὶ τόδε ἐπισκεψώμεθα. καλεῖς τι μεμαθηκέναι;

ΓΟΡ. καλῶ.

ΣΩ. τί δέ; πεπιστευκέναι;

ΓΟΡ.

454dGorgias: Ediyorum.

Sokrates: Sence öğrenmiş olmak ile inanmış olmak, öğrenme ile inanç aynı şey midir, başka mı?

Gorgias: Bence başka, Sokrates.

Sokrates: Doğru düşünüyorsun; bunu şuradan anlarsın: Biri sana "Gorgias, yanlış ve doğru inanç diye bir şey var mı?" diye sorsa, sanırım evet derdin.

Gorgias: Evet.

Sokrates: Peki? Yanlış ve doğru epistēmē var mı?

Gorgias: Asla.

Sokrates: Demek ikisinin aynı şey olmadığı yine açık.

Gorgias: Doğru söylüyorsun.

454d

ἔγωγε.

ΣΩ. πότερον οὖν ταὐτὸν δοκεῖ σοι εἶναι μεμαθηκέναι καὶ πεπιστευκέναι, καὶ μάθησις καὶ πίστις, ἢ ἄλλο τι;

ΓΟΡ. οἴομαι μὲν ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, ἄλλο.

ΣΩ. καλῶς γὰρ οἴει· γνώσῃ δὲ ἐνθένδε. εἰ γάρ τίς σε ἔροιτο· ἆρʼ ἔστιν τις, ὦ Γοργία, πίστις ψευδὴς καὶ ἀληθής; φαίης ἄν, ὡς ἐγὼ οἶμαι.

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. τί δέ; ἐπιστήμη ἐστὶν ψευδὴς καὶ ἀληθής;

ΓΟΡ. οὐδαμῶς.

ΣΩ. δῆλον ἄρʼ αὖ ὅτι οὐ ταὐτόν ἐστιν.

ΓΟΡ. ἀληθῆ λέγεις.

ΣΩ.

454eSokrates: Ama öğrenmiş olanlar da inanmış olanlar da ikna olmuşlardır.

Gorgias: Öyle.

Sokrates: İstersen iknanın iki türünü koyalım: biri bilmeden inanç veren, öteki epistēmē veren.

Gorgias: Elbette.

Sokrates: Peki retorik mahkemelerde ve öteki kalabalıklarda adil ve adaletsiz şeyler hakkında hangi iknayı yaratır? Bilmeden inanmanın doğduğunu mu, yoksa bilmenin doğduğunu mu?

Gorgias: Belli ki inanmanın doğduğunu, Sokrates.

Sokrates: Demek retorik, görünüşe göre, adil ve adaletsiz hakkında öğretici değil, inandırıcı iknanın ustasıdır.

454e

ἀλλὰ μὴν οἵ τέ γε μεμαθηκότες πεπεισμένοι εἰσὶν καὶ οἱ πεπιστευκότες.

ΓΟΡ. ἔστι ταῦτα.

ΣΩ. βούλει οὖν δύο εἴδη θῶμεν πειθοῦς, τὸ μὲν πίστιν παρεχόμενον ἄνευ τοῦ εἰδέναι, τὸ δʼ ἐπιστήμην;

ΓΟΡ. πάνυ γε.

ΣΩ. ποτέραν οὖν ἡ ῥητορικὴ πειθὼ ποιεῖ ἐν δικαστηρίοις τε καὶ τοῖς ἄλλοις ὄχλοις περὶ τῶν δικαίων τε καὶ ἀδίκων; ἐξ ἧς πιστεύειν γίγνεται ἄνευ τοῦ εἰδέναι ἢ ἐξ ἧς τὸ εἰδέναι;

ΓΟΡ. δῆλον δήπου, ὦ Σώκρατες, ὅτι ἐξ ἧς τὸ πιστεύειν.

ΣΩ. ἡ ῥητορικὴ ἄρα, ὡς ἔοικεν, πειθοῦς

455aGorgias: Evet.

Sokrates: Demek hatip de mahkemelere ve öteki kalabalıklara adil ve adaletsiz şeyler hakkında öğretmez, yalnızca inandırır; çünkü böyle bir kalabalığa bu kadar büyük şeyleri bu kadar kısa sürede öğretemez herhalde.

Gorgias: Elbette öğretemez.

Sokrates: Haydi, retorik hakkında ne söylediğimize bir bakalım; çünkü ben kendim bile ne söylediğimi henüz kavrayabilmiş değilim.

455a

δημιουργός ἐστιν πιστευτικῆς ἀλλʼ οὐ διδασκαλικῆς περὶ τὸ δίκαιόν τε καὶ ἄδικον.

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. οὐδʼ ἄρα διδασκαλικὸς ὁ ῥήτωρ ἐστὶν δικαστηρίων τε καὶ τῶν ἄλλων ὄχλων δικαίων τε πέρι καὶ ἀδίκων, ἀλλὰ πιστικὸς μόνον· οὐ γὰρ δήπου ὄχλον γʼ ἂν δύναιτο τοσοῦτον ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ διδάξαι οὕτω μεγάλα πράγματα.

ΓΟΡ. οὐ δῆτα.

ΣΩ. φέρε δή, ἴδωμεν τί ποτε καὶ λέγομεν περὶ τῆς

455bŞehirde hekim seçimi, gemi yapımcıları ya da başka bir zanaatkâr takımı hakkında bir toplantı yapıldığında, o zaman retorik bilen öğüt vermeyecek, değil mi? Çünkü belli ki her seçimde en usta olanı seçmek gerekir. Surların yapımı, limanların ya da tersanelerin kurulması söz konusu olduğunda da o değil, mimarlar öğüt verecek; komutan seçimi, düşmana karşı bir savaş düzeni ya da yerlerin ele geçirilmesi hakkında danışma olduğunda da komutanlıktan anlayanlar öğüt verecek, retorik bilenler değil.

455b

ῥητορικῆς· ἐγὼ μὲν γάρ τοι οὐδʼ αὐτός πω δύναμαι κατανοῆσαι ὅτι λέγω. ὅταν περὶ ἰατρῶν αἱρέσεως ᾖ τῇ πόλει σύλλογος ἢ περὶ ναυπηγῶν ἢ περὶ ἄλλου τινὸς δημιουργικοῦ ἔθνους, ἄλλο τι ἢ τότε ὁ ῥητορικὸς οὐ συμβουλεύσει; δῆλον γὰρ ὅτι ἐν ἑκάστῃ αἱρέσει τὸν τεχνικώτατον δεῖ αἱρεῖσθαι. οὐδʼ ὅταν τειχῶν περὶ οἰκοδομήσεως ἢ λιμένων κατασκευῆς ἢ νεωρίων, ἀλλʼ οἱ ἀρχιτέκτονες· οὐδʼ αὖ ὅταν στρατηγῶν αἱρέσεως πέρι ἢ τάξεώς τινος πρὸς πολεμίους ἢ χωρίων

455cBu tür şeyler hakkında ne diyorsun, Gorgias? Kendin hatip olduğunu ve başkalarını da hatip yaptığını söylediğine göre, tekhnē'nle ilgili şeyleri senden öğrenmek yerinde olur. Şimdi benim de senin yararına çalıştığımı düşün: Belki içeridekilerden biri senin öğrencin olmak istiyordur — birkaç, hatta epey kişinin öyle olduğunu fark ediyorum —; belki sana sormaya utanırlar. Benim sorularımı onların da sorduğunu düşün:

455c

καταλήψεως συμβουλὴ ᾖ, ἀλλʼ οἱ στρατηγικοὶ τότε συμβουλεύσουσιν, οἱ ῥητορικοὶ δὲ οὔ· ἢ πῶς λέγεις, ὦ Γοργία, τὰ τοιαῦτα; ἐπειδὴ γὰρ αὐτός τε φῂς ῥήτωρ εἶναι καὶ ἄλλους ποιεῖν ῥητορικούς, εὖ ἔχει τὰ τῆς σῆς τέχνης παρὰ σοῦ πυνθάνεσθαι. καὶ ἐμὲ νῦν νόμισον καὶ τὸ σὸν σπεύδειν· ἴσως γὰρ καὶ τυγχάνει τις τῶν ἔνδον ὄντων μαθητής σου βουλόμενος γενέσθαι, ὡς ἐγώ τινας σχεδὸν καὶ συχνοὺς αἰσθάνομαι, οἳ ἴσως αἰσχύνοιντʼ ἄν σε ἀνερέσθαι. ὑπʼ

455d«Gorgias, senin yanına gelirsek ne kazanacağız? Şehre hangi konularda öğüt verebilecek hâle geleceğiz? Yalnız adil ve adaletsiz hakkında mı, yoksa Sokrates'in az önce saydığı konularda da mı?» Haydi, onlara cevap vermeye çalış.

Gorgias: Peki, Sokrates, sana hitabetin bütün gücünü açıkça gözler önüne sermeye çalışayım; yolu bana sen kendin güzelce gösterdin. Herhâlde biliyorsun: Atinalıların bu tersaneleri, surları ve limanlarının donanımı kısmen Themistokles'in, kısmen de Perikles'in öğüdüyle yapıldı, zanaatkârların öğüdüyle değil.

455d

ἐμοῦ οὖν ἀνερωτώμενος νόμισον καὶ ὑπʼ ἐκείνων ἀνερωτᾶσθαι· τί ἡμῖν, ὦ Γοργία, ἔσται, ἐάν σοι συνῶμεν; περὶ τίνων τῇ πόλει συμβουλεύειν οἷοί τε ἐσόμεθα; πότερον περὶ δικαίου μόνον καὶ ἀδίκου ἢ καὶ περὶ ὧν νυνδὴ Σωκράτης ἔλεγεν; πειρῶ οὖν αὐτοῖς ἀποκρίνεσθαι.

ΓΟΡ. ἀλλʼ ἐγώ σοι πειράσομαι, ὦ Σώκρατες, σαφῶς ἀποκαλύψαι τὴν τῆς ῥητορικῆς δύναμιν ἅπασαν· αὐτὸς γὰρ καλῶς ὑφηγήσω. οἶσθα γὰρ δήπου ὅτι τὰ νεώρια ταῦτα

455eSokrates: Themistokles için böyle söylenir, Gorgias; Perikles'i ise ben kendi kulağımla dinledim, bize orta sur hakkında öğüt verirken.

455e

καὶ τὰ τείχη τὰ Ἀθηναίων καὶ ἡ τῶν λιμένων κατασκευὴ ἐκ τῆς Θεμιστοκλέους συμβουλῆς γέγονεν, τὰ δʼ ἐκ τῆς Περικλέους ἀλλʼ οὐκ ἐκ τῶν δημιουργῶν.

ΣΩ. λέγεται ταῦτα, ὦ Γοργία, περὶ Θεμιστοκλέους· Περικλέους δὲ καὶ αὐτὸς ἤκουον ὅτε συνεβούλευεν ἡμῖν περὶ τοῦ διὰ μέσου τείχους.

456aGorgias: Hem senin az önce saydığın konularda bir seçim yapılacağı zaman, görüyorsun ki öğüt verenler de, bu konularda görüşlerini kabul ettirenler de hatiplerdir.

Sokrates: Ben de buna şaştığım için, Gorgias, hitabetin gücü nedir diye bunca zamandır soruyorum. Böyle bakınca büyüklüğü bana neredeyse ilahî bir şey gibi görünüyor.

Gorgias: Hele her şeyi bir bilsen, Sokrates! Hitabet, deyim yerindeyse, bütün güçleri bir araya toplamış, kendi buyruğu altında tutar.

456a

ΓΟΡ. καὶ ὅταν γέ τις αἵρεσις ᾖ ὧν νυνδὴ σὺ ἔλεγες, ὦ Σώκρατες, ὁρᾷς ὅτι οἱ ῥήτορές εἰσιν οἱ συμβουλεύοντες καὶ οἱ νικῶντες τὰς γνώμας περὶ τούτων.

ΣΩ. ταῦτα καὶ θαυμάζων, ὦ Γοργία, πάλαι ἐρωτῶ τίς ποτε ἡ δύναμίς ἐστιν τῆς ῥητορικῆς. δαιμονία γάρ τις ἔμοιγε καταφαίνεται τὸ μέγεθος οὕτω σκοποῦντι.

ΓΟΡ. εἰ πάντα γε εἰδείης, ὦ Σώκρατες, ὅτι ὡς ἔπος εἰπεῖν ἁπάσας τὰς δυνάμεις συλλαβοῦσα ὑφʼ αὑτῇ ἔχει.

456bSana bunun büyük bir delilini vereyim. Kardeşimle ya da başka hekimlerle birlikte, ilaç içmek ya da kendini hekime kestirip dağlatmak istemeyen hastaların yanına çok kez gittim; hekim onları ikna edemezken ben ikna ettim, hem de hitabetten başka hiçbir tekhnē ile değil. Şunu da söylüyorum: İstediğin bir şehre bir hatiple bir hekim gitse ve halk meclisinde ya da başka bir toplantıda hangisinin hekim seçilmesi gerektiği üzerine söz yarışına girmeleri gerekse, hekimin adı bile anılmaz; söz söylemeyi bilen, isterse, seçilir.

456b

μέγα δέ σοι τεκμήριον ἐρῶ· πολλάκις γὰρ ἤδη ἔγωγε μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἰατρῶν εἰσελθὼν παρά τινα τῶν καμνόντων οὐχὶ ἐθέλοντα ἢ φάρμακον πιεῖν ἢ τεμεῖν ἢ καῦσαι παρασχεῖν τῷ ἰατρῷ, οὐ δυναμένου τοῦ ἰατροῦ πεῖσαι, ἐγὼ ἔπεισα, οὐκ ἄλλῃ τέχνῃ ἢ τῇ ῥητορικῇ. φημὶ δὲ καὶ εἰς πόλιν ὅπῃ βούλει ἐλθόντα ῥητορικὸν ἄνδρα καὶ ἰατρόν, εἰ δέοι λόγῳ διαγωνίζεσθαι ἐν ἐκκλησίᾳ ἢ ἐν ἄλλῳ τινὶ συλλόγῳ ὁπότερον δεῖ αἱρεθῆναι ἰατρόν, οὐδαμοῦ

456cBaşka herhangi bir zanaatkâra karşı yarışsa da kendisinin seçilmesi için hatip, kim olursa olsun ötekinden daha iyi ikna eder; çünkü hatibin, kalabalık önünde herhangi bir zanaatkârdan daha inandırıcı konuşamayacağı hiçbir konu yoktur. İşte bu tekhnē'nin gücü bu kadar büyüktür ve böyledir. Ama hitabeti, Sokrates, öteki her türlü mücadele hünerini kullanır gibi kullanmak gerekir. Nitekim insan, yumruk dövüşünü, pankrationu ve silahlı dövüşü öğrendi, dostlarından da düşmanlarından da üstün hâle geldi diye öteki mücadele hünerlerini herkese karşı kullanmamalı; bu yüzden dostlarını dövmemeli, bıçaklamamalı, öldürmemeli.

456c

ἂν φανῆναι τὸν ἰατρόν, ἀλλʼ αἱρεθῆναι ἂν τὸν εἰπεῖν δυνατόν, εἰ βούλοιτο. καὶ εἰ πρὸς ἄλλον γε δημιουργὸν ὁντιναοῦν ἀγωνίζοιτο, πείσειεν ἂν αὑτὸν ἑλέσθαι ὁ ῥητορικὸς μᾶλλον ἢ ἄλλος ὁστισοῦν· οὐ γὰρ ἔστιν περὶ ὅτου οὐκ ἂν πιθανώτερον εἴποι ὁ ῥητορικὸς ἢ ἄλλος ὁστισοῦν τῶν δημιουργῶν ἐν πλήθει. ἡ μὲν οὖν δύναμις τοσαύτη ἐστὶν καὶ τοιαύτη τῆς τέχνης· δεῖ μέντοι, ὦ Σώκρατες, τῇ ῥητορικῇ χρῆσθαι ὥσπερ τῇ ἄλλῃ πάσῃ ἀγωνίᾳ. καὶ γὰρ

456dHele, Zeus adına, biri güreş okuluna gidip vücudunu sağlamlaştırır, iyi bir yumrukçu olur da sonra babasını, annesini ya da yakınlarından, dostlarından birini döverse, bu yüzden güreş hocalarından ve silahlı dövüş öğretenlerden nefret edip onları şehirlerden kovmak da gerekmez.

456d

τῇ ἄλλῃ ἀγωνίᾳ οὐ τούτου ἕνεκα δεῖ πρὸς ἅπαντας χρῆσθαι ἀνθρώπους, ὅτι ἔμαθεν πυκτεύειν τε καὶ παγκρατιάζειν καὶ ἐν ὅπλοις μάχεσθαι, ὥστε κρείττων εἶναι καὶ φίλων καὶ ἐχθρῶν, οὐ τούτου ἕνεκα τοὺς φίλους δεῖ τύπτειν οὐδὲ κεντεῖν τε καὶ ἀποκτεινύναι. οὐδέ γε μὰ Δία ἐάν τις εἰς παλαίστραν φοιτήσας εὖ ἔχων τὸ σῶμα καὶ πυκτικὸς γενόμενος, ἔπειτα τὸν πατέρα τύπτῃ καὶ τὴν μητέρα ἢ ἄλλον τινὰ τῶν οἰκείων ἢ τῶν φίλων, οὐ τούτου ἕνεκα δεῖ τοὺς

456eÇünkü onlar bu hünerleri, düşmanlara ve haksızlık edenlere karşı adilce kullanılsın diye, saldırmak için değil kendini savunmak için kullanılsın diye öğrettiler.

456e

παιδοτρίβας καὶ τοὺς ἐν τοῖς ὅπλοις διδάσκοντας μάχεσθαι μισεῖν τε καὶ ἐκβάλλειν ἐκ τῶν πόλεων. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ παρέδοσαν ἐπὶ τῷ δικαίως χρῆσθαι τούτοις πρὸς τοὺς πολεμίους καὶ τοὺς ἀδικοῦντας, ἀμυνομένους, μὴ ὑπάρχοντας·

457aÖtekilerse işi tersine çevirip güçlerini ve tekhnē'lerini doğru kullanmıyorlar. Demek kötü olan öğretenler değildir, tekhnē de bu yüzden ne suçludur ne kötüdür; kötü olanlar, sanırım, onu doğru kullanmayanlardır. Aynı söz hitabet için de geçerlidir. Hatip herkese karşı ve her konuda konuşabilir; öyle ki, kısacası, kalabalıklar önünde istediği her konuda herkesten daha inandırıcı olur.

457a

οἱ δὲ μεταστρέψαντες χρῶνται τῇ ἰσχύϊ καὶ τῇ τέχνῃ οὐκ ὀρθῶς.

ΓΟΡ. οὔκουν οἱ διδάξαντες πονηροί, οὐδὲ ἡ τέχνη οὔτε αἰτία οὔτε πονηρὰ τούτου ἕνεκά ἐστιν, ἀλλʼ οἱ μὴ χρώμενοι οἶμαι ὀρθῶς. ὁ αὐτὸς δὴ λόγος καὶ περὶ τῆς ῥητορικῆς. δυνατὸς μὲν γὰρ πρὸς ἅπαντάς ἐστιν ὁ ῥήτωρ καὶ περὶ παντὸς λέγειν, ὥστε πιθανώτερος εἶναι ἐν τοῖς πλήθεσιν

457bAma hatip, bunu yapabilecek olsa da, sırf bu yüzden hekimlerin ya da öteki zanaatkârların itibarını ellerinden almamalı; hitabeti de, öteki mücadele hünerleri gibi, adilce kullanmalıdır. Bana kalırsa biri hatip olur da sonra bu güçle ve bu tekhnē ile haksızlık ederse, ona öğretenden nefret edip onu şehirlerden kovmak gerekmez. Çünkü o bu hüneri adilce kullanılsın diye aktardı; öteki ise onu tam tersine kullanıyor.

457b

ἔμβραχυ περὶ ὅτου ἂν βούληται· ἀλλʼ οὐδέν τι μᾶλλον τούτου ἕνεκα δεῖ οὔτε τοὺς ἰατροὺς τὴν δόξαν ἀφαιρεῖσθαι— ὅτι δύναιτο ἂν τοῦτο ποιῆσαι—οὔτε τοὺς ἄλλους δημιουργούς, ἀλλὰ δικαίως καὶ τῇ ῥητορικῇ χρῆσθαι, ὥσπερ καὶ τῇ ἀγωνίᾳ. ἐὰν δὲ οἶμαι ῥητορικὸς γενόμενός τις κᾆτα ταύτῃ τῇ δυνάμει καὶ τῇ τέχνῃ ἀδικῇ, οὐ τὸν διδάξαντα δεῖ μισεῖν τε καὶ ἐκβάλλειν ἐκ τῶν πόλεων. ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἐπὶ

457cDemek nefret edilmesi, kovulması ve öldürülmesi adil olan, onu doğru kullanmayandır, öğreten değil.

Sokrates: Sanırım, Gorgias, sen de birçok tartışmada bulunmuş ve onlarda şunu fark etmişsindir: İnsanlar, üzerine konuşmaya giriştikleri konuyu birlikte belirleyip birbirlerinden öğrenerek ve birbirlerine öğreterek sohbeti öyle kolay kolay sona erdiremezler. Bir konuda anlaşmazlığa düşüp biri ötekinin doğru ya da açık konuşmadığını söyleyince öfkelenirler ve karşılarındakinin kendilerini kıskandığı için böyle konuştuğunu sanırlar; tartışılan konuyu araştırmak yerine üstün gelmeye uğraşırlar. Kimileri de sonunda en çirkin şekilde ayrılırlar: Birbirlerine söverler, birbirleri hakkında öyle şeyler söyleyip işitirler ki, orada bulunanlar bile böyle insanları dinlemeye razı oldukları için kendi adlarına sıkılırlar.

457c

δικαίου χρείᾳ παρέδωκεν, ὁ δʼ ἐναντίως χρῆται. τὸν οὖν οὐκ ὀρθῶς χρώμενον μισεῖν δίκαιον καὶ ἐκβάλλειν καὶ ἀποκτεινύναι ἀλλʼ οὐ τὸν διδάξαντα.

ΣΩ. οἶμαι, ὦ Γοργία, καὶ σὲ ἔμπειρον εἶναι πολλῶν λόγων καὶ καθεωρακέναι ἐν αὐτοῖς τὸ τοιόνδε, ὅτι οὐ ῥᾳδίως δύνανται περὶ ὧν ἂν ἐπιχειρήσωσιν διαλέγεσθαι διορισάμενοι πρὸς ἀλλήλους καὶ μαθόντες καὶ διδάξαντες ἑαυτούς,

457d

οὕτω διαλύεσθαι τὰς συνουσίας, ἀλλʼ ἐὰν περί του ἀμφισβητήσωσιν καὶ μὴ φῇ ὁ ἕτερος τὸν ἕτερον ὀρθῶς λέγειν ἢ μὴ σαφῶς, χαλεπαίνουσί τε καὶ κατὰ φθόνον οἴονται τὸν ἑαυτῶν λέγειν, φιλονικοῦντας ἀλλʼ οὐ ζητοῦντας τὸ προκείμενον ἐν τῷ λόγῳ· καὶ ἔνιοί γε τελευτῶντες αἴσχιστα ἀπαλλάττονται, λοιδορηθέντες τε καὶ εἰπόντες καὶ ἀκούσαντες περὶ σφῶν αὐτῶν τοιαῦτα οἷα καὶ τοὺς παρόντας ἄχθεσθαι ὑπὲρ σφῶν αὐτῶν, ὅτι τοιούτων ἀνθρώπων ἠξίωσαν

457eBunları niye söylüyorum? Çünkü şimdi söylediklerin, hitabet hakkında en başta söylediklerinle bana pek tutarlı ve uyumlu görünmüyor. Seni çürütmekten çekiniyorum; konunun aydınlanması için değil de sana karşı üstün gelmek için konuştuğumu sanmandan korkuyorum.

457e

ἀκροαταὶ γενέσθαι. τοῦ δὴ ἕνεκα λέγω ταῦτα; ὅτι νῦν ἐμοὶ δοκεῖς σὺ οὐ πάνυ ἀκόλουθα λέγειν οὐδὲ σύμφωνα οἷς τὸ πρῶτον ἔλεγες περὶ τῆς ῥητορικῆς· φοβοῦμαι οὖν διελέγχειν σε, μή με ὑπολάβῃς οὐ πρὸς τὸ πρᾶγμα φιλονικοῦντα λέγειν τοῦ καταφανὲς γενέσθαι, ἀλλὰ πρὸς σέ.

458aEğer sen de benim gibi insanlardansan, seni seve seve soru yağmuruna tutarım; değilsen bırakırım. Ben ne tür insanlardanım? Doğru olmayan bir şey söylersem çürütülmekten memnun olan, başkası doğru olmayan bir şey söylerse onu çürütmekten de memnun olan, ama çürütülmekten çürütmekten daha az hoşlanmayan insanlardan. Çünkü çürütülmeyi daha büyük bir iyilik sayarım; tıpkı insanın kendini en büyük kötülükten kurtarmasının, bir başkasını kurtarmasından daha büyük bir iyilik olması gibi. Bence insanın başına, şu an konuştuğumuz konular hakkında yanlış bir kanaat taşımak kadar büyük bir kötülük gelemez.

458a

ΣΩ. ἐγὼ οὖν, εἰ μὲν καὶ σὺ εἶ τῶν ἀνθρώπων ὧνπερ καὶ ἐγώ, ἡδέως ἄν σε διερωτῴην· εἰ δὲ μή, ἐῴην ἄν. ἐγὼ δὲ τίνων εἰμί; τῶν ἡδέως μὲν ἂν ἐλεγχθέντων εἴ τι μὴ ἀληθὲς λέγω, ἡδέως δʼ ἂν ἐλεγξάντων εἴ τίς τι μὴ ἀληθὲς λέγοι, οὐκ ἀηδέστερον μεντἂν ἐλεγχθέντων ἢ ἐλεγξάντων· μεῖζον γὰρ αὐτὸ ἀγαθὸν ἡγοῦμαι, ὅσῳπερ μεῖζον ἀγαθόν ἐστιν αὐτὸν ἀπαλλαγῆναι κακοῦ τοῦ μεγίστου ἢ ἄλλον ἀπαλλάξαι. οὐδὲν γὰρ οἶμαι τοσοῦτον κακὸν εἶναι ἀνθρώπῳ, ὅσον δόξα

458bSen de böyle biri olduğunu söylüyorsan konuşalım; yok, bırakmamız gerektiğini düşünüyorsan, artık bırakalım ve tartışmayı burada bitirelim.

Gorgias: Ben de, Sokrates, senin tarif ettiğin gibi biri olduğumu söylerim. Ama belki buradakileri de düşünmek gerekirdi. Siz gelmeden çok önce ben buradakilere uzun bir gösteri sundum; şimdi konuşmaya başlarsak belki işi epey uzatacağız.

458b

ψευδὴς περὶ ὧν τυγχάνει νῦν ἡμῖν ὁ λόγος ὤν. εἰ μὲν οὖν καὶ σὺ φῂς τοιοῦτος εἶναι, διαλεγώμεθα· εἰ δὲ καὶ δοκεῖ χρῆναι ἐᾶν, ἐῶμεν ἤδη χαίρειν καὶ διαλύωμεν τὸν λόγον.

ΓΟΡ. ἀλλὰ φημὶ μὲν ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, καὶ αὐτὸς τοιοῦτος εἶναι οἷον σὺ ὑφηγῇ· ἴσως μέντοι χρῆν ἐννοεῖν καὶ τὸ τῶν παρόντων. πάλαι γάρ τοι, πρὶν καὶ ὑμᾶς ἐλθεῖν, ἐγὼ τοῖς παροῦσι πολλὰ ἐπεδειξάμην, καὶ νῦν ἴσως πόρρω ἀποτενοῦμεν,

458cBu yüzden onları da düşünmeli, aralarında başka bir işle uğraşmak isteyenleri alıkoymamalıyız.

Khairephon: Bu adamların gürültüsünü kendiniz duyuyorsunuz, Gorgias ve Sokrates: Ne söylerseniz dinlemek istiyorlar. Bana gelince, böyle konuşmaları, hem de böyle yürütülen konuşmaları bırakıp başka bir işi daha önemli sayacak kadar işim gücüm olmasın hiç.

458c

ἢν διαλεγώμεθα. σκοπεῖν οὖν χρὴ καὶ τὸ τούτων, μή τινας αὐτῶν κατέχομεν βουλομένους τι καὶ ἄλλο πράττειν.

ΧΑΙ. τοῦ μὲν θορύβου, ὦ Γοργία τε καὶ Σώκρατες, αὐτοὶ ἀκούετε τούτων τῶν ἀνδρῶν βουλομένων ἀκούειν ἐάν τι λέγητε· ἐμοὶ δʼ οὖν καὶ αὐτῷ μὴ γένοιτο τοσαύτη ἀσχολία, ὥστε τοιούτων λόγων καὶ οὕτω λεγομένων ἀφεμένῳ προὐργιαίτερόν τι γενέσθαι ἄλλο πράττειν.

458dKallikles: Tanrılar adına, Khairephon, ben de şimdiye dek pek çok tartışmada bulundum, ama hiçbirinden şimdiki kadar zevk aldığımı hatırlamıyorum. Bütün gün konuşmak isteseniz bile beni memnun edersiniz.

Sokrates: Benim açımdan hiçbir engel yok, Kallikles, yeter ki Gorgias istesin.

Gorgias: Bundan sonra istemezsem ayıp olur, Sokrates, hele herkesin bana istediğini sorabileceğini ilan eden ben olduğuma göre.

458d

ΚΑΛ. νὴ τοὺς θεούς, ὦ Χαιρεφῶν, καὶ μὲν δὴ καὶ αὐτὸς πολλοῖς ἤδη λόγοις παραγενόμενος οὐκ οἶδʼ εἰ πώποτε ἥσθην οὕτως ὥσπερ νυνί· ὥστʼ ἔμοιγε, κἂν τὴν ἡμέραν ὅλην ἐθέλητε διαλέγεσθαι, χαριεῖσθε.

ΣΩ. ἀλλὰ μήν, ὦ Καλλίκλεις, τό γʼ ἐμὸν οὐδὲν κωλύει, εἴπερ ἐθέλει Γοργίας.

ΓΟΡ. αἰσχρὸν δὴ τὸ λοιπόν, ὦ Σώκρατες, γίγνεται ἐμέ γε μὴ ἐθέλειν, αὐτὸν ἐπαγγειλάμενον ἐρωτᾶν ὅτι τις βούλεται.

458eBuradakiler de uygun görüyorsa, konuş ve istediğini sor.

Sokrates: Dinle öyleyse, Gorgias, söylediklerinde neye şaşırdığımı; belki sen doğru söylüyorsun da ben doğru anlamıyorum. Senden öğrenmek isteyen birini hatip yapabileceğini söylüyorsun, değil mi?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Yani her konuda kalabalık önünde inandırıcı olacak hâle getirebileceğini, öğreterek değil, ikna ederek?

458e

ἀλλʼ εἰ δοκεῖ τουτοισί, διαλέγου τε καὶ ἐρώτα ὅτι βούλει.

ΣΩ. ἄκουε δή, ὦ Γοργία, ἃ θαυμάζω ἐν τοῖς λεγομένοις ὑπὸ σοῦ· ἴσως γάρ τοι σοῦ ὀρθῶς λέγοντος ἐγὼ οὐκ ὀρθῶς ὑπολαμβάνω. ῥητορικὸν φῂς ποιεῖν οἷός τʼ εἶναι, ἐάν τις βούληται παρὰ σοῦ μανθάνειν;

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν περὶ πάντων ὥστʼ ἐν ὄχλῳ πιθανὸν εἶναι, οὐ διδάσκοντα ἀλλὰ

459aGorgias: Kesinlikle.

Sokrates: Az önce dedin ki hatip sağlık konusunda bile hekimden daha inandırıcı olur.

Gorgias: Dedim ya, kalabalık önünde tabii.

Sokrates: Kalabalık önünde, bilmeyenler arasında demek değil mi? Çünkü bilenler arasında hekimden daha inandırıcı olmayacaktır herhâlde.

Gorgias: Doğru söylüyorsun.

Sokrates: Peki hekimden daha inandırıcı olacaksa, bilenden daha inandırıcı oluyor demektir?

Gorgias: Elbette.

459a

πείθοντα;

ΓΟΡ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. ἔλεγές τοι νυνδὴ ὅτι καὶ περὶ τοῦ ὑγιεινοῦ τοῦ ἰατροῦ πιθανώτερος ἔσται ὁ ῥήτωρ.

ΓΟΡ. καὶ γὰρ ἔλεγον, ἔν γε ὄχλῳ.

ΣΩ. οὐκοῦν τὸ ἐν ὄχλῳ τοῦτό ἐστιν, ἐν τοῖς μὴ εἰδόσιν; οὐ γὰρ δήπου ἔν γε τοῖς εἰδόσι τοῦ ἰατροῦ πιθανώτερος ἔσται.

ΓΟΡ. ἀληθῆ λέγεις.

ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ τοῦ ἰατροῦ πιθανώτερος ἔσται, τοῦ εἰδότος πιθανώτερος γίγνεται;

ΓΟΡ. πάνυ

459bSokrates: Hem de kendisi hekim olmadığı hâlde, değil mi?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Hekim olmayan da hekimin bildiği şeyleri bilmez herhâlde.

Gorgias: Belli.

Sokrates: Demek hatip hekimden daha inandırıcı olduğunda, bilmeyen, bilmeyenler arasında bilenden daha inandırıcı olacak. Sonuç bu mu, yoksa başka bir şey mi?

Gorgias: Bu durumda sonuç bu.

Sokrates: O hâlde hatibin ve hitabetin öteki bütün tekhnē'ler karşısındaki durumu da aynıdır: Hitabetin işlerin kendisini, nasıl olduklarını hiç bilmesine gerek yoktur; bilmeyenlere bilenlerden daha çok biliyormuş gibi görünmesini sağlayacak bir ikna hilesi bulmuş olması yeter.

459b

γε.

ΣΩ. οὐκ ἰατρός γε ὤν· ἦ γάρ;

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. ὁ δὲ μὴ ἰατρός γε δήπου ἀνεπιστήμων ὧν ὁ ἰατρὸς ἐπιστήμων.

ΓΟΡ. δῆλον ὅτι.

ΣΩ. ὁ οὐκ εἰδὼς ἄρα τοῦ εἰδότος ἐν οὐκ εἰδόσι πιθανώτερος ἔσται, ὅταν ὁ ῥήτωρ τοῦ ἰατροῦ πιθανώτερος ᾖ. τοῦτο συμβαίνει ἢ ἄλλο τι;

ΓΟΡ. τοῦτο ἐνταῦθά γε συμβαίνει.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ περὶ τὰς ἄλλας ἁπάσας τέχνας ὡσαύτως ἔχει ὁ ῥήτωρ καὶ ἡ ῥητορική· αὐτὰ μὲν τὰ πράγματα οὐδὲν δεῖ αὐτὴν εἰδέναι ὅπως ἔχει, μηχανὴν

459cGorgias: Ama bu büyük bir kolaylık değil mi, Sokrates? Öteki tekhnē'leri öğrenmeden, yalnız bunu öğrenip zanaatkârlardan hiç de geri kalmamak!

Sokrates: Hatibin bu durum yüzünden ötekilerden geri kalıp kalmadığına, işimize yararsa birazdan bakarız. Şimdi önce şuna bakalım: Hatip, adil ve adaletsiz, çirkin ve güzel, iyi ve kötü konusunda da sağlık ve öteki tekhnē'lerin konuları karşısındaki durumda mıdır? Yani bunların kendisini —neyin iyi ya da kötü, güzel ya da çirkin, adil ya da adaletsiz olduğunu— bilmeden, bunlar hakkında bir ikna yolu kurmuş da, bilmediği hâlde bilmeyenler arasında bilenden daha iyi biliyormuş gibi mi görünür?

459c

δέ τινα πειθοῦς ηὑρηκέναι ὥστε φαίνεσθαι τοῖς οὐκ εἰδόσι μᾶλλον εἰδέναι τῶν εἰδότων.

ΓΟΡ. οὐκοῦν πολλὴ ῥᾳστώνη, ὦ Σώκρατες, γίγνεται, μὴ μαθόντα τὰς ἄλλας τέχνας ἀλλὰ μίαν ταύτην, μηδὲν ἐλαττοῦσθαι τῶν δημιουργῶν;

ΣΩ. εἰ μὲν ἐλαττοῦται ἢ μὴ ἐλαττοῦται ὁ ῥήτωρ τῶν ἄλλων διὰ τὸ οὕτως ἔχειν, αὐτίκα ἐπισκεψόμεθα, ἐάν τι ἡμῖν πρὸς λόγου ᾖ· νῦν δὲ τόδε πρότερον σκεψώμεθα, ἆρα

459d

τυγχάνει περὶ τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἄδικον καὶ τὸ αἰσχρὸν καὶ τὸ καλὸν καὶ ἀγαθὸν καὶ κακὸν οὕτως ἔχων ὁ ῥητορικὸς ὡς περὶ τὸ ὑγιεινὸν καὶ περὶ τὰ ἄλλα ὧν αἱ ἄλλαι τέχναι, αὐτὰ μὲν οὐκ εἰδώς, τί ἀγαθὸν ἢ τί κακόν ἐστιν ἢ τί καλὸν ἢ τί αἰσχρὸν ἢ δίκαιον ἢ ἄδικον, πειθὼ δὲ περὶ αὐτῶν μεμηχανημένος ὥστε δοκεῖν εἰδέναι οὐκ εἰδὼς ἐν οὐκ εἰδόσιν

459eYoksa bunları bilmek zorunlu mudur, senden hitabet öğrenecek olan sana bunları önceden bilerek mi gelmelidir? Bilmiyorsa, sen, hitabet hocası, gelene bunlardan hiçbirini öğretmeyecek misin —çünkü bu senin işin değil—, ama onun, bilmediği hâlde çoğunluğun gözünde bu tür şeyleri biliyormuş, iyi olmadığı hâlde iyi biriymiş gibi görünmesini mi sağlayacaksın? Yoksa bunlar hakkındaki hakikati önceden bilmiyorsa ona hitabeti hiç öğretemeyecek misin? Bu işler nasıldır, Gorgias?

459e

μᾶλλον τοῦ εἰδότος; ἢ ἀνάγκη εἰδέναι, καὶ δεῖ προεπιστάμενον ταῦτα ἀφικέσθαι παρὰ σὲ τὸν μέλλοντα μαθήσεσθαι τὴν ῥητορικήν; εἰ δὲ μή, σὺ ὁ τῆς ῥητορικῆς διδάσκαλος τούτων μὲν οὐδὲν διδάξεις τὸν ἀφικνούμενον—οὐ γὰρ σὸν ἔργον —ποιήσεις δʼ ἐν τοῖς πολλοῖς δοκεῖν εἰδέναι αὐτὸν τὰ τοιαῦτα οὐκ εἰδότα καὶ δοκεῖν ἀγαθὸν εἶναι οὐκ ὄντα; ἢ τὸ παράπαν οὐχ οἷός τε ἔσῃ αὐτὸν διδάξαι τὴν ῥητορικήν, ἐὰν μὴ προειδῇ περὶ τούτων τὴν ἀλήθειαν; ἢ πῶς τὰ τοιαῦτα ἔχει, ὦ Γοργία;

460aZeus aşkına, az önce dediğin gibi, hitabetin örtüsünü kaldır da söyle: Onun gücü nedir?

Gorgias: Bana kalırsa, Sokrates, bunları bilmiyorsa onları da benden öğrenir.

Sokrates: Dur orada; güzel söylüyorsun. Birini hatip yapacaksan, onun adil ve adaletsiz şeyleri bilmesi zorunludur; bunları ya önceden bilecek ya da sonradan senden öğrenecek.

460a

καὶ πρὸς Διός, ὥσπερ ἄρτι εἶπες, ἀποκαλύψας τῆς ῥητορικῆς εἰπὲ τίς ποθʼ ἡ δύναμίς ἐστιν.

ΓΟΡ. ἀλλʼ ἐγὼ μὲν οἶμαι, ὦ Σώκρατες, ἐὰν τύχῃ μὴ εἰδώς, καὶ ταῦτα παρʼ ἐμοῦ μαθήσεται.

ΣΩ. ἔχε δή· καλῶς γὰρ λέγεις. ἐάνπερ ῥητορικὸν σύ τινα ποιήσῃς, ἀνάγκη αὐτὸν εἰδέναι τὰ δίκαια καὶ τὰ ἄδικα ἤτοι πρότερόν γε ἢ ὕστερον μαθόντα παρὰ σοῦ.

460bGorgias: Elbette.

Sokrates: Peki? Marangozluğu öğrenmiş olan marangozdur, değil mi?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Musikiyi öğrenmiş olan da musikişinas?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Hekimliği öğrenmiş olan da hekim? Öteki şeylerde de aynı mantıkla, bir şeyi öğrenmiş olan, o epistēmē onu ne yapıyorsa o olur, değil mi?

Gorgias: Elbette.

Sokrates: Bu mantıkla adil şeyleri öğrenmiş olan da adil midir?

Gorgias: Şüphesiz.

Sokrates: Adil olan da herhâlde adil işler yapar.

Gorgias: Evet.

460b

ΓΟΡ. πάνυ γε.

ΣΩ. τί οὖν; ὁ τὰ τεκτονικὰ μεμαθηκὼς τεκτονικός, ἢ οὔ;

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ὁ τὰ μουσικὰ μουσικός;

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. καὶ ὁ τὰ ἰατρικὰ ἰατρικός; καὶ τἆλλα οὕτω κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ὁ μεμαθηκὼς ἕκαστα τοιοῦτός ἐστιν οἷον ἡ ἐπιστήμη ἕκαστον ἀπεργάζεται;

ΓΟΡ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν κατὰ τοῦτον τὸν λόγον καὶ ὁ τὰ δίκαια μεμαθηκὼς δίκαιος;

ΓΟΡ. πάντως δήπου.

ΣΩ. ὁ δὲ δίκαιος δίκαιά που πράττει.

ΓΟΡ. ναί.

460cSokrates: O hâlde hatibin adil olması, adil olanın da adil işler yapmak istemesi zorunlu değil mi?

Gorgias: Öyle görünüyor.

Sokrates: Demek adil olan hiçbir zaman haksızlık etmek istemez.

Gorgias: Zorunlu olarak.

Sokrates: Söylediğimize göre hatibin adil olması da zorunlu.

Gorgias: Evet.

Sokrates: Demek hatip hiçbir zaman haksızlık etmek istemez.

Gorgias: Öyle görünüyor.

Sokrates: Hatırlıyor musun, biraz önce şöyle diyordun: Yumrukçu yumrukçuluğu kullanır, onu haksızca kullanıp haksızlık ederse güreş hocalarını suçlamamalı, onları şehirlerden kovmamalı; aynı şekilde hatip hitabeti haksızca kullanırsa da ona öğreteni suçlamamalı, onu şehirden sürmemeli, haksızlık edeni, hitabeti doğru kullanmayanı suçlamalı. Bunlar söylendi mi, söylenmedi mi?

460c

ΣΩ. οὐκοῦν ἀνάγκη τὸν ῥητορικὸν δίκαιον εἶναι, τὸν δὲ δίκαιον βούλεσθαι δίκαια πράττειν;

ΓΟΡ. φαίνεταί γε.

ΣΩ. οὐδέποτε ἄρα βουλήσεται ὅ γε δίκαιος ἀδικεῖν.

ΓΟΡ. ἀνάγκη.

ΣΩ. τὸν δὲ ῥητορικὸν ἀνάγκη ἐκ τοῦ λόγου δίκαιον εἶναι.

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. οὐδέποτε ἄρα βουλήσεται ὁ ῥητορικὸς ἀδικεῖν.

ΓΟΡ. οὐ φαίνεταί γε.

ΣΩ. μέμνησαι οὖν λέγων ὀλίγῳ πρότερον ὅτι οὐ δεῖ τοῖς

460dGorgias: Söylendi.

Sokrates: Oysa şimdi aynı kişinin, hatibin, hiçbir zaman haksızlık etmeyeceği ortaya çıkıyor. Öyle değil mi?

460d

παιδοτρίβαις ἐγκαλεῖν οὐδʼ ἐκβάλλειν ἐκ τῶν πόλεων, ἐὰν ὁ πύκτης τῇ πυκτικῇ χρῆταί τε καὶ ἀδίκως χρῆται καὶ ἀδικῇ, ὡσαύτως δὲ οὕτως καὶ ἐὰν ὁ ῥήτωρ τῇ ῥητορικῇ ἀδίκως χρῆται, μὴ τῷ διδάξαντι ἐγκαλεῖν μηδʼ ἐξελαύνειν ἐκ τῆς πόλεως, ἀλλὰ τῷ ἀδικοῦντι καὶ οὐκ ὀρθῶς χρωμένῳ τῇ ῥητορικῇ; ἐρρήθη ταῦτα ἢ οὔ;

ΓΟΡ. ἐρρήθη.

ΣΩ. νῦν

460eGorgias: Öyle görünüyor.

Sokrates: İlk konuşmalarımızda da, Gorgias, hitabetin tek ve çift hakkındaki sözlerle değil, adil ve adaletsiz hakkındaki sözlerle uğraştığı söylenmişti, değil mi?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Sen bunları söylediğinde ben de, her zaman adalet üzerine söz söyleyen hitabetin hiçbir zaman adaletsiz bir şey olamayacağını düşünmüştüm. Ama biraz sonra hatibin hitabeti haksızca da kullanabileceğini söyleyince şaşırdım ve söylenenlerin birbirini tutmadığını düşünerek o sözleri söyledim: Çürütülmeyi benim gibi kazanç sayıyorsan konuşmaya değer, saymıyorsan bırakmalıyız.

460e

δέ γε ὁ αὐτὸς οὗτος φαίνεται, ὁ ῥητορικός, οὐκ ἄν ποτε ἀδικήσας. ἢ οὔ;

ΓΟΡ. φαίνεται.

ΣΩ. καὶ ἐν τοῖς πρώτοις γε, ὦ Γοργία, λόγοις ἐλέγετο ὅτι ἡ ῥητορικὴ περὶ λόγους εἴη οὐ τοὺς τοῦ ἀρτίου καὶ περιττοῦ, ἀλλὰ τοὺς τοῦ δικαίου καὶ ἀδίκου· ἦ γάρ;

ΓΟΡ. ναί.

ΣΩ. ἐγὼ τοίνυν σου τότε ταῦτα λέγοντος ὑπέλαβον ὡς οὐδέποτʼ ἂν εἴη ἡ ῥητορικὴ ἄδικον πρᾶγμα, ὅ γʼ ἀεὶ περὶ δικαιοσύνης τοὺς λόγους ποιεῖται· ἐπειδὴ δὲ ὀλίγον ὕστερον ἔλεγες ὅτι ὁ ῥήτωρ

461aSonra konuyu incelediğimizde, sen de görüyorsun ki, hatibin hitabeti haksızca kullanmasının ve haksızlık etmek istemesinin imkânsız olduğunu bu kez yine kabul ettik. Bunun aslının ne olduğunu, köpek adına, Gorgias, yeterince incelemek kısa bir sohbetin işi değil.

461a

τῇ ῥητορικῇ κἂν ἀδίκως χρῷτο, οὕτω θαυμάσας καὶ ἡγησάμενος οὐ συνᾴδειν τὰ λεγόμενα ἐκείνους εἶπον τοὺς λόγους, ὅτι εἰ μὲν κέρδος ἡγοῖο εἶναι τὸ ἐλέγχεσθαι ὥσπερ ἐγώ, ἄξιον εἴη διαλέγεσθαι, εἰ δὲ μή, ἐᾶν χαίρειν. ὕστερον δὲ ἡμῶν ἐπισκοπουμένων ὁρᾷς δὴ καὶ αὐτὸς ὅτι αὖ ὁμολογεῖται τὸν ῥητορικὸν ἀδύνατον εἶναι ἀδίκως χρῆσθαι τῇ ῥητορικῇ καὶ ἐθέλειν ἀδικεῖν. ταῦτα οὖν ὅπῃ ποτὲ ἔχει, μὰ τὸν

461bPolos: Ne o, Sokrates? Sen de hitabet hakkında gerçekten şimdi söylediğin gibi mi düşünüyorsun? Yoksa şöyle mi sanıyorsun —Gorgias, hatibin adil, güzel ve iyi şeyleri de bildiğini ve öğrencisi bunları bilmeden gelirse onlara kendisinin öğreteceğini sana kabul etmemekten utandı; sonra da belki bu kabulden dolayı konuşmada bir çelişki çıktı; senin bayıldığın şey de budur, soruları böyle yerlere kendin götürürsün; zira kim, adil şeyleri bilmediğini ve başkalarına öğretemeyeceğini kabul eder sanıyorsun?—; ama konuşmayı böyle yerlere götürmek büyük bir kabalıktır.

461b

κύνα, ὦ Γοργία, οὐκ ὀλίγης συνουσίας ἐστὶν ὥστε ἱκανῶς διασκέψασθαι.

ΠΩΛ. τί δέ, ὦ Σώκρατες; οὕτω καὶ σὺ περὶ τῆς ῥητορικῆς δοξάζεις ὥσπερ νῦν λέγεις; ἢ οἴει—ὅτι Γοργίας ᾐσχύνθη σοι μὴ προσομολογῆσαι τὸν ῥητορικὸν ἄνδρα μὴ οὐχὶ καὶ τὰ δίκαια εἰδέναι καὶ τὰ καλὰ καὶ τὰ ἀγαθά, καὶ ἐὰν μὴ ἔλθῃ ταῦτα εἰδὼς παρʼ αὐτόν, αὐτὸς διδάξειν, ἔπειτα ἐκ ταύτης ἴσως τῆς ὁμολογίας ἐναντίον τι συνέβη ἐν τοῖς

461cSokrates: Ey güzel Polos, dostlar ve oğullar edinmemizin sebebi de tam budur: Yaşlanıp ayağımız kaydığında, siz gençler yanımızda olup hayatımızı hem işlerde hem sözlerde doğrultasınız diye. Şimdi de Gorgias'la benim konuşmada ayağımız kayıyorsa, sen buradasın, bizi doğrult —adil birisin çünkü—; ben de kabul ettiklerimizden yanlış kabul edilmiş görünen bir şey varsa, istediğin her şeyi geri almaya razıyım, yeter ki tek bir şeye dikkat et.

461c

λόγοις—τοῦτο ⟨ὃ⟩ δὴ ἀγαπᾷς, αὐτὸς ἀγαγὼν ἐπὶ τοιαῦτα ἐρωτήματα—ἐπεὶ τίνα οἴει ἀπαρνήσεσθαι μὴ οὐχὶ καὶ αὐτὸν ἐπίστασθαι τὰ δίκαια καὶ ἄλλους διδάξειν; —ἀλλʼ εἰς τὰ τοιαῦτα ἄγειν πολλὴ ἀγροικία ἐστὶν τοὺς λόγους.

ΣΩ. ὦ κάλλιστε Πῶλε, ἀλλά τοι ἐξεπίτηδες κτώμεθα ἑταίρους καὶ ὑεῖς, ἵνα ἐπειδὰν αὐτοὶ πρεσβύτεροι γενόμενοι σφαλλώμεθα, παρόντες ὑμεῖς οἱ νεώτεροι ἐπανορθῶτε ἡμῶν τὸν βίον καὶ ἐν ἔργοις καὶ ἐν λόγοις. καὶ νῦν εἴ τι ἐγὼ καὶ

461dPolos: Neye?

Sokrates: Uzun konuşma huyunu, Polos, en başta başvurmaya kalkıştığın o huyu dizginlemeye.

Polos: Ne o? İstediğim kadar konuşmama izin olmayacak mı?

461d

Γοργίας ἐν τοῖς λόγοις σφαλλόμεθα, σὺ παρὼν ἐπανόρθου— δίκαιος δʼ εἶ—καὶ ἐγὼ ἐθέλω τῶν ὡμολογημένων εἴ τί σοι δοκεῖ μὴ καλῶς ὡμολογῆσθαι, ἀναθέσθαι ὅτι ἂν σὺ βούλῃ, ἐάν μοι ἓν μόνον φυλάττῃς.

ΠΩΛ. τί τοῦτο λέγεις;

ΣΩ. τὴν μακρολογίαν, ὦ Πῶλε, ἢν καθέρξῃς, ᾗ τὸ πρῶτον ἐπεχείρησας χρῆσθαι.

ΠΩΛ. τί δέ; οὐκ ἐξέσται μοι λέγειν ὁπόσα ἂν βούλωμαι;

461eSokrates: Gerçekten de başına kötü bir iş gelmiş olurdu, dostum: Yunanistan'da söz özgürlüğünün en çok olduğu yere, Atina'ya gelip burada bundan yoksun kalan bir tek sen olsan! Ama bir de öbür tarafı düşün: Sen uzun uzun konuşup sorulana cevap vermek istemezsen, gidip seni dinlememek elimde olmasa, bu kez ben kötü bir duruma düşmüş olmaz mıyım?

461e

ΣΩ. δεινὰ μεντἂν πάθοις, ὦ βέλτιστε, εἰ Ἀθήναζε ἀφικόμενος, οὗ τῆς Ἑλλάδος πλείστη ἐστὶν ἐξουσία τοῦ λέγειν, ἔπειτα σὺ ἐνταῦθα τούτου μόνος ἀτυχήσαις.

ΣΩ. ἀλλὰ ἀντίθες τοι· σοῦ μακρὰ λέγοντος καὶ μὴ ἐθέλοντος τὸ ἐρωτώμενον ἀποκρίνεσθαι, οὐ δεινὰ ἂν αὖ ἐγὼ πάθοιμι, εἰ μὴ ἐξέσται

462aSöylenen sözü önemsiyor ve onu düzeltmek istiyorsan, az önce dediğim gibi, uygun görmediğin şeyi geri al, Gorgias'la benim yaptığımız gibi sırayla sorup sırayla cevap vererek çürüt ve çürütül. Sen de Gorgias'ın bildiklerini bildiğini söylüyorsun, değil mi?

Polos: Evet.

Sokrates: O hâlde sen de, cevap vermeyi bildiğin için, kim ne isterse her seferinde sana sormasını istiyorsun?

Polos: Elbette.

462a

μοι ἀπιέναι καὶ μὴ ἀκούειν σου; ἀλλʼ εἴ τι κήδῃ τοῦ λόγου τοῦ εἰρημένου καὶ ἐπανορθώσασθαι αὐτὸν βούλει, ὥσπερ νυνδὴ ἔλεγον, ἀναθέμενος ὅτι σοι δοκεῖ, ἐν τῷ μέρει ἐρωτῶν τε καὶ ἐρωτώμενος, ὥσπερ ἐγώ τε καὶ Γοργίας, ἔλεγχέ τε καὶ ἐλέγχου. φῂς γὰρ δήπου καὶ σὺ ἐπίστασθαι ἅπερ Γοργίας· ἢ οὔ;

ΠΩΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ σὺ κελεύεις σαυτὸν ἐρωτᾶν ἑκάστοτε ὅτι ἄν τις βούληται, ὡς ἐπιστάμενος ἀποκρίνεσθαι;

ΠΩΛ. πάνυ μὲν οὖν.

462bSokrates: Şimdi de bu ikisinden hangisini istersen onu yap: Sor ya da cevap ver.

Polos: Öyle yapacağım. Cevap ver bana, Sokrates: Gorgias sana hitabet konusunda çaresiz kalmış gibi göründüğüne göre, sen hitabetin ne olduğunu söylüyorsun?

Sokrates: Onun hangi tekhnē olduğunu söylediğimi mi soruyorsun?

Polos: Evet.

Sokrates: Sana doğrusunu söylemek gerekirse, Polos, bence hiçbir tekhnē değildir.

Polos: Peki sence hitabet nedir?

Sokrates: Geçenlerde okuduğum yazında senin tekhnē hâline getirdiğini söylediğin bir şey.

462b

ΣΩ. καὶ νῦν δὴ τούτων ὁπότερον βούλει ποίει, ἐρώτα ἢ ἀποκρίνου.

ΠΩΛ. ἀλλὰ ποιήσω ταῦτα. καί μοι ἀπόκριναι, ὦ Σώκρατες· ἐπειδὴ Γοργίας ἀπορεῖν σοι δοκεῖ περὶ τῆς ῥητορικῆς, σὺ αὐτὴν τίνα φῂς εἶναι;

ΣΩ. ἆρα ἐρωτᾷς ἥντινα τέχνην φημὶ εἶναι;

ΠΩΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. οὐδεμία ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Πῶλε, ὥς γε πρὸς σὲ τἀληθῆ εἰρῆσθαι.

ΠΩΛ. ἀλλὰ τί σοι δοκεῖ ἡ ῥητορικὴ εἶναι;

ΣΩ. πρᾶγμα ὃ φῂς σὺ ποιῆσαι τέχνην ἐν τῷ συγγράμματι

462cPolos: Neyi kastediyorsun?

Sokrates: Bir tür tecrübeyi.

Polos: Demek sence hitabet bir tecrübe?

Sokrates: Bence öyle; sen başka bir şey demiyorsan.

Polos: Neyin tecrübesi?

Sokrates: Bir tür gönül hoşluğu ve haz üretmenin.

Polos: O hâlde hitabeti güzel bir şey saymıyor musun, insanların gönlünü hoş edebilmeyi?

Sokrates: Ne o, Polos? Benim onun ne olduğunu söylediğimi öğrendin mi ki, ardından güzel bulup bulmadığımı soruyorsun?

462c

ὃ ἐγὼ ἔναγχος ἀνέγνων.

ΠΩΛ. τί τοῦτο λέγεις;

ΣΩ. ἐμπειρίαν ἔγωγέ τινα.

ΠΩΛ. ἐμπειρία ἄρα σοι δοκεῖ ἡ ῥητορικὴ εἶναι;

ΣΩ. ἔμοιγε, εἰ μή τι σὺ ἄλλο λέγεις.

ΠΩΛ. τίνος ἐμπειρία;

ΣΩ. χάριτός τινος καὶ ἡδονῆς ἀπεργασίας.

ΠΩΛ. οὐκοῦν καλόν σοι δοκεῖ ἡ ῥητορικὴ εἶναι, χαρίζεσθαι οἷόν τε εἶναι ἀνθρώποις;

ΣΩ. τί δέ, ὦ Πῶλε; ἤδη πέπυσαι παρʼ ἐμοῦ ὅτι φημὶ

462dPolos: Bir tür tecrübe olduğunu söylediğini öğrenmedim mi?

Sokrates: O hâlde, gönül hoş etmeye bu kadar değer verdiğine göre, benim de gönlümü biraz hoş etmek ister misin?

Polos: İsterim.

Sokrates: Şimdi bana aşçılığın sence nasıl bir tekhnē olduğunu sor.

Polos: Soruyorum işte: Aşçılık hangi tekhnē?

Sokrates: Hiçbiri, Polos.

Polos: Ya nedir? Söyle.

Sokrates: Söylüyorum: Bir tür tecrübe.

Polos: Neyin? Söyle.

Sokrates: Söylüyorum: Gönül hoşluğu ve haz üretmenin, Polos.

462d

αὐτὴν εἶναι, ὥστε τὸ μετὰ τοῦτο ἐρωτᾷς εἰ οὐ καλή μοι δοκεῖ εἶναι;

ΠΩΛ. οὐ γὰρ πέπυσμαι ὅτι ἐμπειρίαν τινὰ αὐτὴν φῂς εἶναι;

ΣΩ. βούλει οὖν, ἐπειδὴ τιμᾷς τὸ χαρίζεσθαι, σμικρόν τί μοι χαρίσασθαι;

ΠΩΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. ἐροῦ νῦν με, ὀψοποιία ἥτις μοι δοκεῖ τέχνη εἶναι.

ΠΩΛ. ἐρωτῶ δή, τίς τέχνη ὀψοποιία;

ΣΩ. οὐδεμία, ὦ Πῶλε.

ΠΩΛ. ἀλλὰ τί; φάθι.

ΣΩ. φημὶ δή, ἐμπειρία τις.

ΠΩΛ. τίς; φάθι.

ΣΩ. φημὶ δή, χάριτος καὶ ἡδονῆς

462ePolos: Demek aşçılıkla hitabet aynı şey?

Sokrates: Hiç de değil; ama aynı uğraşın parçaları.

Polos: Hangi uğraştan söz ediyorsun?

Sokrates: Doğrusunu söylemek kaba kaçmasın; Gorgias yüzünden söylemekten çekiniyorum, kendi uğraşıyla alay ettiğimi düşünmesin. Gorgias'ın uğraştığı hitabet bu mudur, bilmiyorum —zaten az önceki konuşmadan onun ne düşündüğü bize hiç açık olmadı—; ama benim hitabet dediğim şey, hiç de güzel olmayan bir şeyin parçasıdır.

462e

ἀπεργασίας, ὦ Πῶλε.

ΠΩΛ. ταὐτὸν ἄρʼ ἐστὶν ὀψοποιία καὶ ῥητορική;

ΣΩ. οὐδαμῶς γε, ἀλλὰ τῆς αὐτῆς μὲν ἐπιτηδεύσεως μόριον.

ΠΩΛ. τίνος λέγεις ταύτης;

ΣΩ. μὴ ἀγροικότερον ᾖ τὸ ἀληθὲς εἰπεῖν· ὀκνῶ γὰρ Γοργίου ἕνεκα λέγειν, μὴ οἴηταί με διακωμῳδεῖν τὸ ἑαυτοῦ ἐπιτήδευμα. ἐγὼ δέ, εἰ μὲν τοῦτό ἐστιν ἡ ῥητορικὴ ἣν Γοργίας

463aGorgias: Neyin, Sokrates? Söyle, benden hiç çekinme.

Sokrates: Bana öyle geliyor ki, Gorgias, bu tekhnē'ye dayanan bir uğraş değil; isabetli tahmin yürüten, gözü pek ve insanlarla ilişki kurmakta tabiatça usta bir psykhē'nin uğraşı. Bunun ana adına ben dalkavukluk diyorum.

463a

ἐπιτηδεύει, οὐκ οἶδα—καὶ γὰρ ἄρτι ἐκ τοῦ λόγου οὐδὲν ἡμῖν καταφανὲς ἐγένετο τί ποτε οὗτος ἡγεῖται—ὃ δʼ ἐγὼ καλῶ τὴν ῥητορικήν, πράγματός τινός ἐστι μόριον οὐδενὸς τῶν καλῶν.

ΓΟΡ. τίνος, ὦ Σώκρατες; εἰπέ· μηδὲν ἐμὲ αἰσχυνθῇς.

ΣΩ. δοκεῖ τοίνυν μοι, ὦ Γοργία, εἶναί τι ἐπιτήδευμα τεχνικὸν μὲν οὔ, ψυχῆς δὲ στοχαστικῆς καὶ ἀνδρείας καὶ φύσει δεινῆς προσομιλεῖν τοῖς ἀνθρώποις· καλῶ δὲ αὐτοῦ

463bBu uğraşın başka birçok parçası var gibi geliyor bana; biri de aşçılık. Aşçılık tekhnē gibi görünür, ama benim sözüme göre tekhnē değil, tecrübe ve alışkanlıktır. Hitabeti de, süslemeciliği de, sofistliği de onun parçası sayıyorum: dört ayrı şeyle ilgili dört parça. Polos öğrenmek istiyorsa öğrensin; çünkü hitabetin, dediğime göre, dalkavukluğun nasıl bir parçası olduğunu henüz öğrenmedi; daha cevap vermediğimi fark etmeden, onu güzel sayıp saymadığımı soruyor.

463b

ἐγὼ τὸ κεφάλαιον κολακείαν. ταύτης μοι δοκεῖ τῆς ἐπιτηδεύσεως πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα μόρια εἶναι, ἓν δὲ καὶ ἡ ὀψοποιική· ὃ δοκεῖ μὲν εἶναι τέχνη, ὡς δὲ ὁ ἐμὸς λόγος, οὐκ ἔστιν τέχνη ἀλλʼ ἐμπειρία καὶ τριβή. ταύτης μόριον καὶ τὴν ῥητορικὴν ἐγὼ καλῶ καὶ τήν γε κομμωτικὴν καὶ τὴν σοφιστικήν, τέτταρα ταῦτα μόρια ἐπὶ τέτταρσιν πράγμασιν. εἰ οὖν βούλεται πῶλος πυνθάνεσθαι, πυνθανέσθω· οὐ γάρ

463cAma ben hitabetin ne olduğunu cevaplamadan önce, onu güzel mi çirkin mi saydığı sorusuna cevap vermeyeceğim. Bu adil olmaz, Polos. Öğrenmek istiyorsan, hitabetin dalkavukluğun nasıl bir parçası olduğunu söylediğimi sor.

Polos: Soruyorum işte; cevap ver: Nasıl bir parça?

463c

πω πέπυσται ὁποῖόν φημι ἐγὼ τῆς κολακείας μόριον εἶναι τὴν ῥητορικήν, ἀλλʼ αὐτὸν λέληθα οὔπω ἀποκεκριμένος, ὁ δὲ ἐπανερωτᾷ εἰ οὐ καλὸν ἡγοῦμαι εἶναι. ἐγὼ δὲ αὐτῷ οὐκ ἀποκρινοῦμαι πρότερον εἴτε καλὸν εἴτε αἰσχρὸν ἡγοῦμαι εἶναι τὴν ῥητορικὴν πρὶν ἂν πρῶτον ἀποκρίνωμαι ὅτι ἐστίν. οὐ γὰρ δίκαιον, ὦ Πῶλε· ἀλλʼ εἴπερ βούλει πυθέσθαι, ἐρώτα ὁποῖον μόριον τῆς κολακείας φημὶ εἶναι τὴν ῥητορικήν.

ΠΩΛ. ἐρωτῶ δή, καὶ ἀπόκριναι ὁποῖον μόριον.

463dSokrates: Cevap versem de anlar mısın acaba? Benim sözüme göre hitabet, siyaset sanatının bir parçasının sahte suretidir.

Polos: Ee? Güzel mi diyorsun, çirkin mi?

Sokrates: Çirkin diyorum —kötü olanlara çirkin derim—, madem sana, söylediklerimi zaten biliyormuşsun gibi cevap vermem gerekiyor.

Gorgias: Zeus adına, Sokrates, ben bile ne dediğini anlamıyorum.

463d

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἂν μάθοις ἀποκριναμένου; ἔστιν γὰρ ἡ ῥητορικὴ κατὰ τὸν ἐμὸν λόγον πολιτικῆς μορίου εἴδωλον.

ΠΩΛ. τί οὖν; καλὸν ἢ αἰσχρὸν λέγεις αὐτὴν εἶναι;

ΣΩ. αἰσχρὸν ἔγωγε—τὰ γὰρ κακὰ αἰσχρὰ καλῶ—ἐπειδὴ δεῖ σοι ἀποκρίνασθαι ὡς ἤδη εἰδότι ἃ ἐγὼ λέγω.

ΓΟΡ. μὰ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ ἐγὼ οὐδὲ αὐτὸς συνίημι ὅτι λέγεις.

463eSokrates: Çok doğal, Gorgias; çünkü henüz açık bir şey söylemedim. Polos'sa genç ve ateşli.

Gorgias: Sen onu bırak da bana söyle: Hitabetin siyaset sanatının bir parçasının sahte sureti olduğunu nasıl söylüyorsun?

Sokrates: Hitabetin bana ne gibi göründüğünü anlatmaya çalışayım; öyle değilse, Polos burada, beni çürütür.

463e

ΣΩ. εἰκότως γε, ὦ Γοργία· οὐδὲν γάρ πω σαφὲς λέγω, πῶλος δὲ ὅδε νέος ἐστὶ καὶ ὀξύς.

ΓΟΡ. ἀλλὰ τοῦτον μὲν ἔα, ἐμοὶ δʼ εἰπὲ πῶς λέγεις πολιτικῆς μορίου εἴδωλον εἶναι τὴν ῥητορικήν.

ΣΩ. ἀλλʼ ἐγὼ πειράσομαι φράσαι ὅ γέ μοι φαίνεται εἶναι ἡ ῥητορική· εἰ δὲ μὴ τυγχάνει ὂν τοῦτο, πῶλος ὅδε

464aBeden diye bir şeyden, psykhē diye bir şeyden söz edersin, değil mi?

Gorgias: Elbette.

Sokrates: Bunların her birinin bir sağlıklı hâli olduğunu da düşünüyorsun?

Gorgias: Evet.

Sokrates: Peki? Sağlıklı gibi görünen ama öyle olmayan bir hâli de? Şöyle bir şey demek istiyorum: Birçok kişi bedence iyi durumda görünür; öyle ki iyi durumda olmadıklarını, bir hekimle bir beden eğitimcisinden başkası kolay kolay fark edemez.

Gorgias: Doğru söylüyorsun.

Sokrates: İşte bedende de psykhē'de de böyle bir şey olduğunu söylüyorum: Bedeni ve psykhē'yi iyi durumdaymış gibi gösteren, oysa onları hiç de daha iyi bir duruma getirmeyen bir şey.

464a

ἐλέγξει. σῶμά που καλεῖς τι καὶ ψυχήν;

ΓΟΡ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τούτων οἴει τινὰ εἶναι ἑκατέρου εὐεξίαν;

ΓΟΡ. ἔγωγε.

ΣΩ. τί δέ; δοκοῦσαν μὲν εὐεξίαν, οὖσαν δʼ οὔ; οἷον τοιόνδε λέγω· πολλοὶ δοκοῦσιν εὖ ἔχειν τὰ σώματα, οὓς οὐκ ἂν ῥᾳδίως αἴσθοιτό τις ὅτι οὐκ εὖ ἔχουσιν, ἀλλʼ ἢ ἰατρός τε καὶ τῶν γυμναστικῶν τις.

ΓΟΡ. ἀληθῆ λέγεις.

ΣΩ. τὸ τοιοῦτον λέγω καὶ ἐν σώματι εἶναι καὶ ἐν ψυχῇ, ὃ ποιεῖ μὲν δοκεῖν εὖ ἔχειν τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχήν,

464bGorgias: Öyle.

Sokrates: Haydi, yapabilirsem ne demek istediğimi sana daha açık göstereyim. İki şey var, onlara karşılık iki tekhnē diyorum. Psykhē ile ilgili olana siyaset diyorum; bedenle ilgili olana tek bir ad veremiyorum, ama bedenin bakımı tek olduğu hâlde onun iki parçası olduğunu söylüyorum: beden eğitimi ve hekimlik. Siyasette de beden eğitiminin karşılığı yasa koyuculuk, hekimliğin karşılığı da adalettir.

464b

ἔχει δὲ οὐδὲν μᾶλλον.

ΓΟΡ. ἔστι ταῦτα.

ΣΩ. φέρε δή σοι, ἐὰν δύνωμαι, σαφέστερον ἐπιδείξω ὃ λέγω. δυοῖν ὄντοιν τοῖν πραγμάτοιν δύο λέγω τέχνας· τὴν μὲν ἐπὶ τῇ ψυχῇ πολιτικὴν καλῶ, τὴν δὲ ἐπὶ σώματι μίαν μὲν οὕτως ὀνομάσαι οὐκ ἔχω σοι, μιᾶς δὲ οὔσης τῆς τοῦ σώματος θεραπείας δύο μόρια λέγω, τὴν μὲν γυμναστικήν, τὴν δὲ ἰατρικήν· τῆς δὲ πολιτικῆς ἀντὶ μὲν τῆς γυμναστικῆς τὴν νομοθετικήν, ἀντίστροφον δὲ τῇ ἰατρικῇ τὴν δικαιοσύνην.

464cBu ikililerin her biri aynı şeyle ilgili olduğu için birbiriyle ortak yanları vardır: hekimliğin beden eğitimiyle, adaletin yasa koyuculukla. Yine de birbirlerinden bir şekilde ayrılırlar. Bu dört tekhnē var ve hepsi her zaman en iyiyi gözeterek bakım yapıyor: ikisi bedenin, ikisi psykhē'nin. Dalkavukluk bunu sezince —bilerek değil, tahminle diyorum— kendini dörde böler, bu parçaların her birinin kılığına girer ve kılığına girdiği şeymiş gibi davranır; en iyi olanı hiç umursamaz, her seferinde en hoş olanla akılsızlığı avlar ve aldatır; böylece pek değerli bir şeymiş gibi görünür.

464c

ἐπικοινωνοῦσι μὲν δὴ ἀλλήλαις, ἅτε περὶ τὸ αὐτὸ οὖσαι, ἑκάτεραι τούτων, ἥ τε ἰατρικὴ τῇ γυμναστικῇ καὶ ἡ δικαιοσύνη τῇ νομοθετικῇ· ὅμως δὲ διαφέρουσίν τι ἀλλήλων. τεττάρων δὴ τούτων οὐσῶν, καὶ ἀεὶ πρὸς τὸ βέλτιστον θεραπευουσῶν τῶν μὲν τὸ σῶμα, τῶν δὲ τὴν ψυχήν, ἡ κολακευτικὴ αἰσθομένη —οὐ γνοῦσα λέγω ἀλλὰ στοχασαμένη—τέτραχα ἑαυτὴν διανείμασα, ὑποδῦσα ὑπὸ ἕκαστον τῶν μορίων, προσποιεῖται

464dAşçılık hekimliğin kılığına girmiştir ve bedene en iyi gelecek yiyecekleri bildiğini iddia eder. Öyle ki çocuklar arasında ya da çocuklar kadar akılsız adamlar arasında bir aşçıyla bir hekim, hangisinin yararlı ve zararlı yiyeceklerden anladığı konusunda yarışmak zorunda kalsa, hekim açlıktan ölürdü.

464d

εἶναι τοῦτο ὅπερ ὑπέδυ, καὶ τοῦ μὲν βελτίστου οὐδὲν φροντίζει, τῷ δὲ ἀεὶ ἡδίστῳ θηρεύεται τὴν ἄνοιαν καὶ ἐξαπατᾷ, ὥστε δοκεῖ πλείστου ἀξία εἶναι. ὑπὸ μὲν οὖν τὴν ἰατρικὴν ἡ ὀψοποιικὴ ὑποδέδυκεν, καὶ προσποιεῖται τὰ βέλτιστα σιτία τῷ σώματι εἰδέναι, ὥστʼ εἰ δέοι ἐν παισὶ διαγωνίζεσθαι ὀψοποιόν τε καὶ ἰατρόν, ἢ ἐν ἀνδράσιν οὕτως ἀνοήτοις ὥσπερ οἱ παῖδες, πότερος ἐπαΐει περὶ τῶν χρηστῶν σιτίων καὶ

464eBen buna dalkavukluk diyorum ve böyle bir şeyin çirkin olduğunu söylüyorum, Polos —bunu sana söylüyorum—, çünkü en iyiyi gözetmeden hoşa gideni hedefler.

464e

πονηρῶν, ὁ ἰατρὸς ἢ ὁ ὀψοποιός, λιμῷ ἂν ἀποθανεῖν τὸν ἰατρόν.

ΣΩ. κολακείαν μὲν οὖν αὐτὸ καλῶ, καὶ αἰσχρόν φημι

465aOnu bir tekhnē değil, tecrübe sayıyorum; çünkü ne sunduğu şeylerin ne de onları sunduğu şeyin tabiatça ne olduğuna dair hiçbir logos'u yoktur; bu yüzden de hiçbirinin sebebini söyleyemez. Ben logos'tan yoksun bir şeye tekhnē demem. Bunlara itiraz ediyorsan, hesabını vermeye hazırım.

465a

εἶναι τὸ τοιοῦτον, ὦ Πῶλε—τοῦτο γὰρ πρὸς σὲ λέγω—ὅτι τοῦ ἡδέος στοχάζεται ἄνευ τοῦ βελτίστου· τέχνην δὲ αὐτὴν οὔ φημι εἶναι ἀλλʼ ἐμπειρίαν, ὅτι οὐκ ἔχει λόγον οὐδένα ᾧ προσφέρει ἃ προσφέρει ὁποῖʼ ἄττα τὴν φύσιν ἐστίν, ὥστε τὴν αἰτίαν ἑκάστου μὴ ἔχειν εἰπεῖν. ἐγὼ δὲ τέχνην οὐ καλῶ ὃ ἂν ᾖ ἄλογον πρᾶγμα· τούτων δὲ πέρι εἰ ἀμφισβητεῖς, ἐθέλω ὑποσχεῖν λόγον.

465bHekimliğin altına, dediğim gibi, dalkavukluk olarak aşçılık sızmıştır; aynı şekilde beden eğitiminin altına da süslemecilik sızmıştır: Kötü niyetli, aldatıcı, bayağı ve hür insana yaraşmayan bir şeydir bu; biçimlerle, renklerle, cilayla ve giysilerle aldatır; öyle ki insanlar başkasından alınma bir güzelliğin peşine düşüp beden eğitiminin kazandıracağı kendi güzelliklerini ihmal ederler. Uzun konuşmayayım diye sana bunu geometricilerin yaptığı gibi söylemek istiyorum —belki artık beni izleyebilirsin—: Süslemecilik beden eğitimine göre neyse, sofistlik de yasa koyuculuğa göre odur; aşçılık hekimliğe göre neyse, hitabet de adalete göre odur.

465b

τῇ μὲν οὖν ἰατρικῇ, ὥσπερ λέγω, ἡ ὀψοποιικὴ κολακεία ὑπόκειται· τῇ δὲ γυμναστικῇ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τοῦτον ἡ κομμωτική, κακοῦργός τε καὶ ἀπατηλὴ καὶ ἀγεννὴς καὶ ἀνελεύθερος, σχήμασιν καὶ χρώμασιν καὶ λειότητι καὶ ἐσθῆσιν ἀπατῶσα, ὥστε ποιεῖν ἀλλότριον κάλλος ἐφελκομένους τοῦ οἰκείου τοῦ διὰ τῆς γυμναστικῆς ἀμελεῖν. ἵνʼ οὖν μὴ μακρολογῶ, ἐθέλω σοι εἰπεῖν ὥσπερ οἱ γεωμέτραι—ἤδη γὰρ

465cAma dediğim gibi, bunlar tabiatça böylece birbirinden ayrıdır; yine de birbirlerine yakın oldukları için sofistlerle hatipler aynı alanda ve aynı konular üzerinde birbirine karışırlar; ne kendileri kendilerini ne işe koşacaklarını bilirler, ne de öteki insanlar onları. Gerçekten de psykhē bedenin başında durmasaydı da beden kendi kendisinin başında dursaydı, aşçılıkla hekimliği psykhē gözlemleyip ayırt etmeseydi de bunlara bizzat beden, kendisine verdikleri hoşluklarla tartarak hüküm verseydi, Anaksagoras'ın sözü pek geçerli olurdu, sevgili Polos —sen bunları iyi bilirsin—: Hekimliğe, sağlığa ve aşçılığa ait şeyler birbirinden ayırt edilemez, «bütün şeyler bir arada» aynı yerde karışırdı.

465c

ἂν ἴσως ἀκολουθήσαις—ὅτι ὃ κομμωτικὴ πρὸς γυμναστικήν, τοῦτο σοφιστικὴ πρὸς νομοθετικήν, καὶ ὅτι ὃ ὀψοποιικὴ πρὸς ἰατρικήν, τοῦτο ῥητορικὴ πρὸς δικαιοσύνην. ὅπερ μέντοι λέγω, διέστηκε μὲν οὕτω φύσει, ἅτε δʼ ἐγγὺς ὄντων φύρονται ἐν τῷ αὐτῷ καὶ περὶ ταὐτὰ σοφισταὶ καὶ ῥήτορες, καὶ οὐκ ἔχουσιν ὅτι χρήσονται οὔτε αὐτοὶ ἑαυτοῖς οὔτε οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι τούτοις. καὶ γὰρ ἄν, εἰ μὴ ἡ ψυχὴ τῷ σώματι

465dBenim hitabete ne dediğimi işittin: Aşçılık bedende ne ise, hitabet de psykhē'de onun karşılığıdır.

465d

ἐπεστάτει, ἀλλʼ αὐτὸ αὑτῷ, καὶ μὴ ὑπὸ ταύτης κατεθεωρεῖτο καὶ διεκρίνετο ἥ τε ὀψοποιικὴ καὶ ἡ ἰατρική, ἀλλʼ αὐτὸ τὸ σῶμα ἔκρινε σταθμώμενον ταῖς χάρισι ταῖς πρὸς αὑτό, τὸ τοῦ Ἀναξαγόρου ἂν πολὺ ἦν, ὦ φίλε Πῶλε—σὺ γὰρ τούτων ἔμπειρος—ὁμοῦ ἂν πάντα χρήματα ἐφύρετο ἐν τῷ αὐτῷ, ἀκρίτων ὄντων τῶν τε ἰατρικῶν καὶ ὑγιεινῶν καὶ ὀψοποιικῶν. ὃ μὲν οὖν ἐγώ φημι τὴν ῥητορικὴν εἶναι, ἀκήκοας· ἀντίστροφον

465eSeni uzun konuşmaktan alıkoyup kendim epey uzun bir konuşma yaptığım için belki tuhaf bir şey yaptım. Ama beni hoş görmen yerinde olur; çünkü kısa konuştuğumda anlamıyordun, sana verdiğim cevaptan hiçbir şey çıkaramıyordun, uzun bir açıklamaya ihtiyacın vardı. Sen cevap verdiğinde ben de ondan bir şey çıkaramazsam sen de uzat konuşmanı; çıkarabilirsem bırak çıkarayım, adil olan budur.

465e

ὀψοποιίας ἐν ψυχῇ, ὡς ἐκεῖνο ἐν σώματι. ἴσως μὲν οὖν ἄτοπον πεποίηκα, ὅτι σε οὐκ ἐῶν μακροὺς λόγους λέγειν αὐτὸς συχνὸν λόγον ἀποτέτακα. ἄξιον μὲν οὖν ἐμοὶ συγγνώμην ἔχειν ἐστίν· λέγοντος γάρ μου βραχέα οὐκ ἐμάνθανες, οὐδὲ χρῆσθαι τῇ ἀποκρίσει ἥν σοι ἀπεκρινάμην οὐδὲν οἷός τʼ ἦσθα, ἀλλʼ ἐδέου διηγήσεως.

ΣΩ. ἐὰν μὲν οὖν καὶ

466aŞimdi de bu cevaptan bir şey çıkarabiliyorsan, çıkar.

Polos: Ne diyorsun peki? Hitabet sence dalkavukluk mu?

Sokrates: Hayır, dalkavukluğun bir parçası dedim. Daha bu yaşta hafızan yok mu, Polos? İlerde ne yapacaksın?

Polos: Peki iyi hatipler şehirlerde dalkavuklar gibi değersiz mi sayılıyor sence?

466a

ἐγὼ σοῦ ἀποκρινομένου μὴ ἔχω ὅτι χρήσωμαι, ἀπότεινε καὶ σὺ λόγον, ἐὰν δὲ ἔχω, ἔα με χρῆσθαι· δίκαιον γάρ. καὶ νῦν ταύτῃ τῇ ἀποκρίσει εἴ τι ἔχεις χρῆσθαι, χρῶ.

ΠΩΛ. τί οὖν φῄς; κολακεία δοκεῖ σοι εἶναι ἡ ῥητορική;

ΣΩ. κολακείας μὲν οὖν ἔγωγε εἶπον μόριον. ἀλλʼ οὐ μνημονεύεις τηλικοῦτος ὤν, ὦ Πῶλε; τί τάχα δράσεις;

ΠΩΛ. ἆρʼ οὖν δοκοῦσί σοι ὡς κόλακες ἐν ταῖς πόλεσι φαῦλοι νομίζεσθαι οἱ ἀγαθοὶ ῥήτορες;

466bSokrates: Bu bir soru mu, yoksa bir konuşmaya mı başlıyorsun?

Polos: Soruyorum.

Sokrates: Bana kalırsa hiç sayılmıyorlar bile.

Polos: Nasıl sayılmıyorlar? Şehirlerde en büyük güce sahip olanlar onlar değil mi?

Sokrates: Hayır, güç sahibi olmanın güç sahibi için iyi bir şey olduğunu söylüyorsan.

Polos: Elbette söylüyorum.

Sokrates: O hâlde bence hatipler şehirdekilerin en az güce sahip olanlarıdır.

Polos: Nasıl? Tiranlar gibi diledikleri kişiyi öldürmüyorlar mı, mallarına el koyup uygun gördüklerini şehirlerden sürmüyorlar mı?

466b

ΣΩ. ἐρώτημα τοῦτʼ ἐρωτᾷς ἢ λόγου τινὸς ἀρχὴν λέγεις;

ΠΩΛ. ἐρωτῶ ἔγωγε.

ΣΩ. οὐδὲ νομίζεσθαι ἔμοιγε δοκοῦσιν.

ΠΩΛ. πῶς οὐ νομίζεσθαι; οὐ μέγιστον δύνανται ἐν ταῖς πόλεσιν;

ΣΩ. οὔκ, εἰ τὸ δύνασθαί γε λέγεις ἀγαθόν τι εἶναι τῷ δυναμένῳ.

ΠΩΛ. ἀλλὰ μὴν λέγω γε.

ΣΩ. ἐλάχιστον τοίνυν μοι δοκοῦσι τῶν ἐν τῇ πόλει δύνασθαι οἱ ῥήτορες.

ΠΩΛ. τί δέ; οὐχ, ὥσπερ οἱ τύραννοι, ἀποκτεινύασίν τε

466cSokrates: Köpek adına, Polos, söylediğin her şeyde, bunları kendin mi söyleyip kendi görüşünü mü ortaya koyuyorsun, yoksa bana mı soruyorsun, kestiremiyorum.

Polos: Sana soruyorum tabii.

Sokrates: Peki, dostum; o hâlde bana iki şeyi birden mi soruyorsun?

Polos: Nasıl iki şey?

Sokrates: Az önce aşağı yukarı şöyle demedin mi: Hatipler, tiranlar gibi, diledikleri kişileri öldürmüyorlar mı, mallarına el koyup uygun gördüklerini şehirlerden sürmüyorlar mı?

466c

ὃν ἂν βούλωνται, καὶ ἀφαιροῦνται χρήματα καὶ ἐκβάλλουσιν ἐκ τῶν πόλεων ὃν ἂν δοκῇ αὐτοῖς;

ΣΩ. νὴ τὸν κύνα, ἀμφιγνοῶ μέντοι, ὦ Πῶλε, ἐφʼ ἑκάστου ὧν λέγεις πότερον αὐτὸς ταῦτα λέγεις καὶ γνώμην σαυτοῦ ἀποφαίνῃ, ἢ ἐμὲ ἐρωτᾷς.

ΠΩΛ. ἀλλʼ ἔγωγε σὲ ἐρωτῶ.

ΣΩ. εἶεν, ὦ φίλε· ἔπειτα δύο ἅμα με ἐρωτᾷς;

ΠΩΛ. πῶς δύο;

ΣΩ. οὐκ ἄρτι οὕτω πως ἔλεγες· ἦ οὐχὶ ἀποκτεινύασιν

466dPolos: Dedim.

Sokrates: Söylüyorum işte, bunlar iki ayrı soru ve ikisine de cevap vereceğim. Diyorum ki, Polos, hem hatipler hem tiranlar, az önce dediğim gibi, şehirlerde en az güce sahip olanlardır; çünkü deyim yerindeyse diledikleri hiçbir şeyi yapmazlar; yaptıkları, kendilerine en iyi görüneni yapmaktır.

466d

οἱ ῥήτορες οὓς ἂν βούλωνται, ὥσπερ οἱ τύραννοι, καὶ χρήματα ἀφαιροῦνται καὶ ἐξελαύνουσιν ἐκ τῶν πόλεων ὃν ἂν δοκῇ αὐτοῖς;

ΠΩΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. λέγω τοίνυν σοι ὅτι δύο ταῦτʼ ἐστιν τὰ ἐρωτήματα, καὶ ἀποκρινοῦμαί γέ σοι πρὸς ἀμφότερα. φημὶ γάρ, ὦ Πῶλε, ἐγὼ καὶ τοὺς ῥήτορας καὶ τοὺς τυράννους δύνασθαι μὲν ἐν ταῖς πόλεσιν σμικρότατον, ὥσπερ νυνδὴ ἔλεγον· οὐδὲν

466ePolos: Büyük güç sahibi olmak da bu değil mi?

Sokrates: Hayır, en azından Polos'un dediğine göre.

Polos: Ben mi demiyorum? Diyorum ya!

Sokrates: Yok, şeyin adına —sen demiyorsun—; çünkü büyük güce sahip olmanın, güç sahibi için iyi bir şey olduğunu söyledin.

Polos: Evet, söyledim.

Sokrates: Peki birinin nous sahibi olmadan kendisine en iyi görünen şeyleri yapmasını iyi bir şey mi sayıyorsun? Buna büyük güç mü diyorsun?

Polos: Hayır.

Sokrates: O hâlde beni çürütüp hatiplerin nous sahibi olduklarını ve hitabetin dalkavukluk değil bir tekhnē olduğunu ispat edecek misin?

466e

γὰρ ποιεῖν ὧν βούλονται ὡς ἔπος εἰπεῖν, ποιεῖν μέντοι ὅτι ἂν αὐτοῖς δόξῃ βέλτιστον εἶναι.

ΠΩΛ. οὐκοῦν τοῦτο ἔστιν τὸ μέγα δύνασθαι;

ΣΩ. οὔχ, ὥς γέ φησιν πῶλος.

ΠΩΛ. ἐγὼ οὔ φημι; φημὶ μὲν οὖν ἔγωγε.

ΣΩ. μὰ τὸν—οὐ σύ γε, ἐπεὶ τὸ μέγα δύνασθαι ἔφης ἀγαθὸν εἶναι τῷ δυναμένῳ.

ΠΩΛ. φημὶ γὰρ οὖν.

ΣΩ. ἀγαθὸν οὖν οἴει εἶναι, ἐάν τις ποιῇ ταῦτα ἃ ἂν δοκῇ αὐτῷ βέλτιστα εἶναι, νοῦν μὴ ἔχων; καὶ τοῦτο καλεῖς σὺ μέγα δύνασθαι;

ΠΩΛ. οὐκ ἔγωγε.

ΣΩ. οὐκοῦν ἀποδείξεις τοὺς ῥήτορας νοῦν ἔχοντας καὶ

467aBeni çürütmeden bırakırsan, şehirlerde kendilerine uygun görüneni yapan hatipler de tiranlar da bununla iyi hiçbir şey elde etmiş olmayacaklar. Oysa güç, senin dediğine göre, iyi bir şeydir; nous olmadan uygun görüneni yapmanın kötü olduğunu ise sen de kabul ediyorsun, değil mi?

Polos: Evet.

Sokrates: O hâlde Sokrates, diledikleri şeyi yaptıkları konusunda Polos tarafından çürütülmedikçe, hatipler ya da tiranlar şehirlerde nasıl büyük güç sahibi olabilirler?

467a

τέχνην τὴν ῥητορικὴν ἀλλὰ μὴ κολακείαν, ἐμὲ ἐξελέγξας; εἰ δέ με ἐάσεις ἀνέλεγκτον, οἱ ῥήτορες οἱ ποιοῦντες ἐν ταῖς πόλεσιν ἃ δοκεῖ αὐτοῖς καὶ οἱ τύραννοι οὐδὲν ἀγαθὸν τοῦτο κεκτήσονται, ἡ δὲ δύναμίς ἐστιν, ὡς σὺ φῄς, ἀγαθόν, τὸ δὲ ποιεῖν ἄνευ νοῦ ἃ δοκεῖ καὶ σὺ ὁμολογεῖς κακὸν εἶναι· ἢ οὔ;

ΠΩΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. πῶς ἂν οὖν οἱ ῥήτορες μέγα δύναιντο ἢ οἱ τύραννοι ἐν ταῖς πόλεσιν, ἐὰν μὴ Σωκράτης ἐξελεγχθῇ ὑπὸ Πώλου ὅτι ποιοῦσιν ἃ βούλονται;

467bPolos: Bu adam…

Sokrates: Diledikleri şeyi yaptıklarını söylemiyorum; haydi çürüt beni.

Polos: Az önce kendilerine en iyi görünen şeyleri yaptıklarını kabul etmiyor muydun?

Sokrates: Şimdi de kabul ediyorum.

Polos: O hâlde diledikleri şeyi yapmıyorlar mı?

Sokrates: Hayır, diyorum.

Polos: Kendilerine uygun görüneni yaptıkları hâlde mi?

Sokrates: Evet, diyorum.

Polos: Korkunç ve akıl almaz şeyler söylüyorsun, Sokrates.

Sokrates: Sövüp sayma, ey pek pâk Polos —sana senin üslubunca hitap edeyim—; bana sorabileceğin bir şey varsa, yalan söylediğimi göster; yoksa sen cevap ver.

467b

ΠΩΛ. οὗτος ἀνήρ—

ΣΩ. οὔ φημι ποιεῖν αὐτοὺς ἃ βούλονται· ἀλλά μʼ ἔλεγχε.

ΠΩΛ. οὐκ ἄρτι ὡμολόγεις ποιεῖν ἃ δοκεῖ αὐτοῖς βέλτιστα εἶναι, [τούτου πρόσθεν];

ΣΩ. καὶ γὰρ νῦν ὁμολογῶ.

ΠΩΛ. οὐκ οὖν ποιοῦσιν ἃ βούλονται;

ΣΩ. οὔ φημι.

ΠΩΛ. ποιοῦντες ἃ δοκεῖ αὐτοῖς;

ΣΩ. φημί.

ΠΩΛ. σχέτλιά γε λέγεις καὶ ὑπερφυῆ, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. μὴ κακηγόρει, ὦ λῷστε Πῶλε, ἵνα προσείπω σε

467cPolos: Cevap vermeye hazırım, ne dediğini de anlayayım.

Sokrates: Sence insanlar her seferinde yaptıkları şeyi mi dilerler, yoksa yaptıkları şeyi uğruna yaptıkları şeyi mi? Örneğin hekimlerden aldıkları ilacı içenler, sence yaptıkları şeyi, yani ilacı içip acı çekmeyi mi dilerler, yoksa onu uğruna içtikleri şeyi, sağlığı mı?

Polos: Belli ki sağlığı.

467c

κατὰ σέ· ἀλλʼ εἰ μὲν ἔχεις ἐμὲ ἐρωτᾶν, ἐπίδειξον ὅτι ψεύδομαι, εἰ δὲ μή, αὐτὸς ἀποκρίνου.

ΠΩΛ. ἀλλʼ ἐθέλω ἀποκρίνεσθαι, ἵνα καὶ εἰδῶ ὅτι λέγεις.

ΣΩ. πότερον οὖν σοι δοκοῦσιν οἱ ἄνθρωποι τοῦτο βούλεσθαι ὃ ἂν πράττωσιν ἑκάστοτε, ἢ ἐκεῖνο οὗ ἕνεκα πράττουσιν τοῦθʼ ὃ πράττουσιν; οἷον οἱ τὰ φάρμακα πίνοντες παρὰ τῶν ἰατρῶν πότερόν σοι δοκοῦσιν τοῦτο βούλεσθαι ὅπερ ποιοῦσιν, πίνειν τὸ φάρμακον καὶ ἀλγεῖν, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὑγιαίνειν, οὗ ἕνεκα πίνουσιν;

ΠΩΛ. δῆλον ὅτι τὸ

467dSokrates: Denize açılanlar ve başka yollarla para kazananlar da her seferinde yaptıkları şeyi dilemezler —kim denize açılmayı, tehlikeye girmeyi ve dert çekmeyi diler ki?—; bence diledikleri, uğruna denize açıldıkları şeydir, zengin olmak; çünkü zenginlik için denize açılırlar.

Polos: Elbette.

Sokrates: Her şeyde de böyle değil mi? Biri bir şeyi bir şey uğruna yapıyorsa, yaptığı şeyi değil, onu uğruna yaptığı şeyi diler.

467d

ὑγιαίνειν.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ οἱ πλέοντές τε καὶ τὸν ἄλλον χρηματισμὸν χρηματιζόμενοι οὐ τοῦτό ἐστιν ὃ βούλονται, ὃ ποιοῦσιν ἑκάστοτε (τίς γὰρ βούλεται πλεῖν τε καὶ κινδυνεύειν καὶ πράγματʼ ἔχειν;) ἀλλʼ ἐκεῖνο οἶμαι οὗ ἕνεκα πλέουσιν, πλουτεῖν· πλούτου γὰρ ἕνεκα πλέουσιν.

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἄλλο τι οὖν οὕτω καὶ περὶ πάντων; ἐάν τίς τι πράττῃ ἕνεκά του, οὐ τοῦτο βούλεται ὃ πράττει, ἀλλʼ ἐκεῖνο

467ePolos: Evet.

Sokrates: Peki, var olan şeyler içinde ya iyi ya kötü ya da bu ikisinin arasında kalıp ne iyi ne kötü olmayan bir şey var mı?

Polos: Hiç şüphesiz yoktur, Sokrates.

Sokrates: Bilgeliği, sağlığı, zenginliği ve bu türden öteki şeyleri iyi, bunların zıtlarını kötü diyorsun, değil mi?

Polos: Evet.

Sokrates: Ne iyi ne kötü olanlar derken de şunları mı kastediyorsun: bazen iyiden pay alan, bazen kötüden, bazen de hiçbirinden pay almayan şeyleri; örneğin oturmak, yürümek, koşmak, denize açılmak, ya da taşlar, odunlar ve bu türden öteki şeyler? Bunları kastetmiyor musun? Yoksa ne iyi ne kötü dediğin başka şeyler mi var?

467e

οὗ ἕνεκα πράττει;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἔστιν τι τῶν ὄντων ὃ οὐχὶ ἤτοι ἀγαθόν γʼ ἐστὶν ἢ κακὸν ἢ μεταξὺ τούτων, οὔτε ἀγαθὸν οὔτε κακόν;

ΠΩΛ. πολλὴ ἀνάγκη, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. οὐκοῦν λέγεις εἶναι ἀγαθὸν μὲν σοφίαν τε καὶ ὑγίειαν καὶ πλοῦτον καὶ τἆλλα τὰ τοιαῦτα, κακὰ δὲ τἀναντία τούτων;

ΠΩΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. τὰ δὲ μήτε ἀγαθὰ μήτε κακὰ ἆρα τοιάδε λέγεις, ἃ ἐνίοτε μὲν μετέχει τοῦ ἀγαθοῦ,

468aPolos: Hayır, bunları.

Sokrates: Peki insanlar bu aradaki şeyleri yaptıklarında iyi şeyler uğruna mı yaparlar, yoksa iyi şeyleri aradakiler uğruna mı?

Polos: Aradakileri iyiler uğruna elbette.

468a

ἐνίοτε δὲ τοῦ κακοῦ, ἐνίοτε δὲ οὐδετέρου, οἷον καθῆσθαι καὶ βαδίζειν καὶ τρέχειν καὶ πλεῖν, καὶ οἷον αὖ λίθους καὶ ξύλα καὶ τἆλλα τὰ τοιαῦτα; οὐ ταῦτα λέγεις; ἢ ἄλλʼ ἄττα καλεῖς τὰ μήτε ἀγαθὰ μήτε κακά;

ΠΩΛ. οὔκ, ἀλλὰ ταῦτα.

ΣΩ. πότερον οὖν τὰ μεταξὺ ταῦτα ἕνεκα τῶν ἀγαθῶν πράττουσιν ὅταν πράττωσιν, ἢ τἀγαθὰ τῶν μεταξύ;

ΠΩΛ. τὰ

468bSokrates: Demek yürüdüğümüzde iyinin peşinde koşarak, daha iyi olduğunu düşünerek yürürüz; tersine, durduğumuzda da aynı şey uğruna, iyi uğruna dururuz, değil mi?

Polos: Evet.

Sokrates: Öldürdüğümüzde de, birini öldürüyorsak, sürgüne gönderdiğimizde ve malına el koyduğumuzda da, bunu yapmanın bizim için yapmamaktan daha iyi olduğunu düşünerek yaparız, değil mi?

Polos: Elbette.

Sokrates: Demek bunları yapanlar bütün bunları iyi uğruna yaparlar.

Polos: Evet.

Sokrates: Peki bir şey uğruna yaptığımız şeyleri değil, onları uğruna yaptığımız şeyi dilediğimizi kabul etmedik mi?

468b

μεταξὺ δήπου τῶν ἀγαθῶν.

ΣΩ. τὸ ἀγαθὸν ἄρα διώκοντες καὶ βαδίζομεν ὅταν βαδίζωμεν, οἰόμενοι βέλτιον εἶναι, καὶ τὸ ἐναντίον ἕσταμεν ὅταν ἑστῶμεν, τοῦ αὐτοῦ ἕνεκα, τοῦ ἀγαθοῦ· ἢ οὔ;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἀποκτείνυμεν, εἴ τινʼ ἀποκτείνυμεν, καὶ ἐκβάλλομεν καὶ ἀφαιρούμεθα χρήματα, οἰόμενοι ἄμεινον εἶναι ἡμῖν ταῦτα ποιεῖν ἢ μή;

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἕνεκʼ ἄρα τοῦ ἀγαθοῦ ἅπαντα ταῦτα ποιοῦσιν οἱ ποιοῦντες.

ΠΩΛ. φημί.

ΣΩ. οὐκοῦν ὡμολογήσαμεν, ἃ ἕνεκά του ποιοῦμεν, μὴ ἐκεῖνα βούλεσθαι,

468cPolos: Kesinlikle.

Sokrates: O hâlde boğazlamayı, şehirlerden sürmeyi ya da mala el koymayı öylece, kendi başına dilemeyiz; bunlar yararlıysa yapmayı dileriz, zararlıysa dilemeyiz. Çünkü senin de dediğin gibi iyi şeyleri dileriz; ne iyi ne kötü olanları dilemeyiz, kötüleri de dilemeyiz. Öyle değil mi? Sence doğru mu söylüyorum, Polos, değil mi? Neden cevap vermiyorsun?

Polos: Doğru.

468c

ἀλλʼ ἐκεῖνο οὗ ἕνεκα ταῦτα ποιοῦμεν;

ΠΩΛ. μάλιστα.

ΣΩ. οὐκ ἄρα σφάττειν βουλόμεθα οὐδʼ ἐκβάλλειν ἐκ τῶν πόλεων οὐδὲ χρήματα ἀφαιρεῖσθαι ἁπλῶς οὕτως, ἀλλʼ ἐὰν μὲν ὠφέλιμα ᾖ ταῦτα, βουλόμεθα πράττειν αὐτά, βλαβερὰ δὲ ὄντα οὐ βουλόμεθα. τὰ γὰρ ἀγαθὰ βουλόμεθα, ὡς φῂς σύ, τὰ δὲ μήτε ἀγαθὰ μήτε κακὰ οὐ βουλόμεθα, οὐδὲ τὰ κακά. ἦ γάρ; ἀληθῆ σοι δοκῶ λέγειν, ὦ Πῶλε, ἢ οὔ; τί οὐκ ἀποκρίνῃ;

ΠΩΛ. ἀληθῆ.

468dSokrates: Bunları kabul ediyorsak, biri, tiran olsun hatip olsun, birini öldürür, şehirden sürer ya da malına el koyarsa ve bunu kendisi için daha iyi olduğunu düşünerek yapar da bu aslında daha kötüyse, bu kişi kendisine uygun görüneni yapıyordur herhâlde, değil mi?

Polos: Evet.

Sokrates: Peki dilediğini de yapıyor mu, bu şeyler aslında kötüyse? Neden cevap vermiyorsun?

Polos: Hayır, bana dilediğini yapıyor gibi görünmüyor.

Sokrates: O hâlde, büyük güç sahibi olmak senin de kabul ettiğin gibi iyi bir şeyse, böyle biri bu şehirde büyük güç sahibi olabilir mi?

468d

ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ ταῦτα ὁμολογοῦμεν, εἴ τις ἀποκτείνει τινὰ ἢ ἐκβάλλει ἐκ πόλεως ἢ ἀφαιρεῖται χρήματα, εἴτε τύραννος ὢν εἴτε ῥήτωρ, οἰόμενος ἄμεινον εἶναι αὐτῷ, τυγχάνει δὲ ὂν κάκιον, οὗτος δήπου ποιεῖ ἃ δοκεῖ αὐτῷ· ἦ γάρ;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν καὶ ἃ βούλεται, εἴπερ τυγχάνει ταῦτα κακὰ ὄντα; τί οὐκ ἀποκρίνῃ;

ΠΩΛ. ἀλλʼ οὔ μοι δοκεῖ ποιεῖν ἃ βούλεται.

ΣΩ. ἔστιν οὖν ὅπως ὁ τοιοῦτος

468ePolos: Olamaz.

Sokrates: Demek bir şehirde kendine uygun görüneni yapan bir insanın büyük güç sahibi olmayabileceğini ve dilediğini yapmıyor olabileceğini söylerken doğru söylüyormuşum.

Polos: Sanki sen, Sokrates, şehirde uygun gördüğünü yapabilmeyi yapamamaya tercih etmezsin; birinin uygun gördüğü birini öldürdüğünü, malına el koyduğunu ya da zincire vurduğunu görünce ona imrenmezsin!

Sokrates: Bunu adilce mi yaptığını söylüyorsun, haksızca mı?

468e

μέγα δύναται ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, εἴπερ ἐστὶ τὸ μέγα δύνασθαι ἀγαθόν τι κατὰ τὴν σὴν ὁμολογίαν;

ΠΩΛ. οὐκ ἔστιν.

ΣΩ. ἀληθῆ ἄρα ἐγὼ ἔλεγον, λέγων ὅτι ἔστιν ἄνθρωπον ποιοῦντα ἐν πόλει ἃ δοκεῖ αὐτῷ μὴ μέγα δύνασθαι μηδὲ ποιεῖν ἃ βούλεται.

ΠΩΛ. ὡς δὴ σύ, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἂν δέξαιο ἐξεῖναί σοι ποιεῖν ὅτι δοκεῖ σοι ἐν τῇ πόλει μᾶλλον ἢ μή, οὐδὲ ζηλοῖς ὅταν ἴδῃς τινὰ ἢ ἀποκτείναντα ὃν ἔδοξεν αὐτῷ ἢ ἀφελόμενον χρήματα ἢ δήσαντα.

ΣΩ. δικαίως λέγεις ἢ ἀδίκως;

469aPolos: Hangisini yaparsa yapsın, ikisinde de imrenilecek bir şey yok mu?

Sokrates: Ağzından hayırlı söz çıksın, Polos.

Polos: Neden?

Sokrates: Çünkü imrenilmeyecek olanlara da bedbahtlara da imrenilmez, onlara acınır.

Polos: Nasıl? Sözünü ettiğim insanların durumu sence böyle mi?

Sokrates: Nasıl olmasın?

Polos: Demek uygun gördüğü kişiyi öldüren, hem de adilce öldüren biri sence bedbaht ve acınacak biri?

Sokrates: Hayır, ama imrenilecek biri de değil.

Polos: Az önce bedbaht demedin mi?

469a

ΠΩΛ. ὁπότερʼ ἂν ποιῇ, οὐκ ἀμφοτέρως ζηλωτόν ἐστιν;

ΣΩ. εὐφήμει, ὦ Πῶλε.

ΠΩΛ. τί δή;

ΣΩ. ὅτι οὐ χρὴ οὔτε τοὺς ἀζηλώτους ζηλοῦν οὔτε τοὺς ἀθλίους, ἀλλʼ ἐλεεῖν.

ΠΩΛ. τί δέ; οὕτω σοι δοκεῖ ἔχειν περὶ ὧν ἐγὼ λέγω τῶν ἀνθρώπων;

ΣΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΠΩΛ. ὅστις οὖν ἀποκτείνυσιν ὃν ἂν δόξῃ αὐτῷ, δικαίως ἀποκτεινύς, ἄθλιος δοκεῖ σοι εἶναι καὶ ἐλεινός;

ΣΩ. οὐκ ἔμοιγε, οὐδὲ μέντοι ζηλωτός.

ΠΩΛ. οὐκ ἄρτι ἄθλιον ἔφησθα εἶναι;

469bSokrates: Haksızca öldürene dedim, dostum, üstelik acınacak biri olduğunu da ekledim; adilce öldürene ise imrenilmeyecek biri dedim.

Polos: Haksız yere ölen ise elbette hem acınacak hem bedbahttır.

Sokrates: Öldürenden daha az, Polos, adil olarak ölenden de daha az.

Polos: Bu nasıl olur, Sokrates?

Sokrates: Şöyle: Kötülüklerin en büyüğü haksızlık etmektir.

Polos: En büyüğü bu mu? Haksızlığa uğramak daha büyük değil mi?

Sokrates: Hiç de değil.

Polos: Demek sen haksızlık etmektense haksızlığa uğramayı dilerdin?

469b

ΣΩ. τὸν ἀδίκως γε, ὦ ἑταῖρε, ἀποκτείναντα, καὶ ἐλεινόν γε πρός· τὸν δὲ δικαίως ἀζήλωτον.

ΠΩΛ. ἦ που ὅ γε ἀποθνῄσκων ἀδίκως ἐλεινός τε καὶ ἄθλιός ἐστιν.

ΣΩ. ἧττον ἢ ὁ ἀποκτεινύς, ὦ Πῶλε, καὶ ἧττον ἢ ὁ δικαίως ἀποθνῄσκων.

ΠΩΛ. πῶς δῆτα, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. οὕτως, ὡς μέγιστον τῶν κακῶν τυγχάνει ὂν τὸ ἀδικεῖν.

ΠΩΛ. ἦ γὰρ τοῦτο μέγιστον; οὐ τὸ ἀδικεῖσθαι μεῖζον;

ΣΩ. ἥκιστά γε.

ΠΩΛ. σὺ ἄρα βούλοιο ἂν ἀδικεῖσθαι μᾶλλον ἢ ἀδικεῖν;

469cSokrates: Ben ikisini de dilemezdim; ama haksızlık etmek ya da haksızlığa uğramak zorunda kalsaydım, haksızlık etmektense haksızlığa uğramayı seçerdim.

Polos: Demek sen tiranlığı kabul etmezdin?

Sokrates: Hayır, tiranlıktan benim kastettiğimi kastediyorsan.

Polos: Ben az önce söylediğimi kastediyorum: şehirde uygun gördüğü her şeyi yapabilmeyi; kendi kanaatine göre öldürebilmeyi, sürebilmeyi, her şeyi yapabilmeyi.

Sokrates: Ey talihli adam, önce ben söyleyeyim, sonra sözüme itiraz et.

469c

ΣΩ. βουλοίμην μὲν ἂν ἔγωγε οὐδέτερα· εἰ δʼ ἀναγκαῖον εἴη ἀδικεῖν ἢ ἀδικεῖσθαι, ἑλοίμην ἂν μᾶλλον ἀδικεῖσθαι ἢ ἀδικεῖν.

ΠΩΛ. σὺ ἄρα τυραννεῖν οὐκ ἂν δέξαιο;

ΣΩ. οὔκ, εἰ τὸ τυραννεῖν γε λέγεις ὅπερ ἐγώ.

ΠΩΛ. ἀλλʼ ἔγωγε τοῦτο λέγω ὅπερ ἄρτι, ἐξεῖναι ἐν τῇ πόλει, ὃ ἂν δοκῇ αὐτῷ, ποιεῖν τοῦτο, καὶ ἀποκτεινύντι καὶ ἐκβάλλοντι καὶ πάντα πράττοντι κατὰ τὴν αὐτοῦ δόξαν.

ΣΩ. ὦ μακάριε, ἐμοῦ δὴ λέγοντος τῷ λόγῳ ἐπιλαβοῦ.

469dDiyelim ki kalabalık bir çarşıda koltuğumun altına bir hançer saklamış olarak sana şöyle desem: «Polos, bende az önce akıl almaz bir güç, bir tiranlık belirdi: Şu gördüğün insanlardan birinin hemen şimdi ölmesi gerektiğini uygun görürsem, uygun gördüğüm kişi ölecek; birinin kafasının kırılması gerektiğini uygun görürsem, hemen kırılmış olacak; giysisinin yırtılmasını uygun görürsem, yırtılmış olacak —işte bu şehirde ben bu kadar büyük güç sahibiyim!» Sen inanmasan, ben de sana hançeri göstersem, belki görünce şöyle derdin: «Sokrates, böyle olunca herkes büyük güç sahibi olurdu; çünkü bu yolla uygun gördüğün her evi ateşe verebilirsin; Atinalıların tersanelerini, triremlerini, kamuya ve kişilere ait bütün gemilerini de.» Demek büyük güç sahibi olmak, kendine uygun görüneni yapmak değilmiş. Yoksa sana öyle mi görünüyor?

469d

εἰ γὰρ ἐγὼ ἐν ἀγορᾷ πληθούσῃ λαβὼν ὑπὸ μάλης ἐγχειρίδιον λέγοιμι πρὸς σὲ ὅτι ὦ Πῶλε, ἐμοὶ δύναμίς τις καὶ τυραννὶς θαυμασία ἄρτι προσγέγονεν· ἐὰν γὰρ ἄρα ἐμοὶ δόξῃ τινὰ τουτωνὶ τῶν ἀνθρώπων ὧν σὺ ὁρᾷς αὐτίκα μάλα δεῖν τεθνάναι, τεθνήξει οὗτος ὃν ἂν δόξῃ· κἄν τινα δόξῃ μοι τῆς κεφαλῆς αὐτῶν καταγῆναι δεῖν, κατεαγὼς ἔσται αὐτίκα μάλα, κἂν θοἰμάτιον διεσχίσθαι, διεσχισμένον ἔσται—οὕτω

469ePolos: Hayır, böyle değil elbette.

469e

μέγα ἐγὼ δύναμαι ἐν τῇδε τῇ πόλει, εἰ οὖν ἀπιστοῦντί σοι δείξαιμι τὸ ἐγχειρίδιον, ἴσως ἂν εἴποις ἰδὼν ὅτι ὦ Σώκρατες, οὕτω μὲν πάντες ἂν μέγα δύναιντο, ἐπεὶ κἂν ἐμπρησθείη οἰκία τούτῳ τῷ τρόπῳ ἥντινά σοι δοκοῖ, καὶ τά γε Ἀθηναίων νεώρια καὶ αἱ τριήρεις καὶ τὰ πλοῖα πάντα καὶ τὰ δημόσια καὶ τὰ ἴδια· ἀλλʼ οὐκ ἄρα τοῦτʼ ἔστιν τὸ μέγα δύνασθαι, τὸ ποιεῖν ἃ δοκεῖ αὐτῷ· ἢ δοκεῖ σοι;

ΠΩΛ. οὐ δῆτα οὕτω γε.

470aSokrates: Peki böyle bir gücü neden kınadığını söyleyebilir misin?

Polos: Evet.

Sokrates: Neden? Söyle.

Polos: Çünkü böyle davranan kişinin cezalandırılması kaçınılmazdır.

Sokrates: Cezalandırılmak kötü değil mi?

Polos: Elbette kötü.

Sokrates: Demek, şaşılası adam, sana yine şöyle görünüyor: Uygun görüneni yapmanın ardından yararlı biçimde yapmak da geliyorsa, bu iyidir ve büyük güç sahibi olmak da, görünüşe göre, budur; gelmiyorsa, bu kötüdür ve küçük güçtür.

470a

ΣΩ. ἔχεις οὖν εἰπεῖν διʼ ὅτι μέμφῃ τὴν τοιαύτην δύναμιν;

ΠΩΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. τί δή; λέγε.

ΠΩΛ. ὅτι ἀναγκαῖον τὸν οὕτω πράττοντα ζημιοῦσθαί ἐστιν.

ΣΩ. τὸ δὲ ζημιοῦσθαι οὐ κακόν;

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν, ὦ θαυμάσιε, [τὸ μέγα δύνασθαι] πάλιν αὖ σοι φαίνεται, ἐὰν μὲν πράττοντι ἃ δοκεῖ ἕπηται τὸ ὠφελίμως πράττειν, ἀγαθόν τε εἶναι, καὶ τοῦτο, ὡς ἔοικεν, ἐστὶν τὸ μέγα δύνασθαι· εἰ δὲ μή, κακὸν καὶ σμικρὸν δύνασθαι.

470bŞuna da bakalım: Az önce saydığımız şeyleri yapmanın, insanları öldürmenin, sürmenin ve mallarına el koymanın bazen daha iyi olduğunu, bazen olmadığını kabul etmiyor muyuz?

Polos: Elbette.

Sokrates: Bunu, görünüşe göre, hem sen hem ben kabul ediyoruz.

Polos: Evet.

Sokrates: Peki sen bunları yapmanın ne zaman daha iyi olduğunu söylüyorsun? Söyle, sınırı nereden çiziyorsun?

Polos: Hayır, Sokrates, bunu sen cevapla.

470b

σκεψώμεθα δὲ καὶ τόδε· ἄλλο τι ὁμολογοῦμεν ἐνίοτε μὲν ἄμεινον εἶναι ταῦτα ποιεῖν ἃ νυνδὴ ἐλέγομεν, ἀποκτεινύναι τε καὶ ἐξελαύνειν ἀνθρώπους καὶ ἀφαιρεῖσθαι χρήματα, ἐνίοτε δὲ οὔ;

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. τοῦτο μὲν δή, ὡς ἔοικε, καὶ παρὰ σοῦ καὶ παρʼ ἐμοῦ ὁμολογεῖται.

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. πότε οὖν σὺ φῂς ἄμεινον εἶναι ταῦτα ποιεῖν; εἰπὲ τίνα ὅρον ὁρίζῃ.

ΠΩΛ. σὺ μὲν οὖν, ὦ Σώκρατες, ἀπόκριναι [ταὐτὸ] τοῦτο.

470cSokrates: Benden dinlemek daha hoşuna gidiyorsa, Polos, ben şunu söylüyorum: Biri bunları adilce yaptığında daha iyidir, haksızca yaptığında daha kötü.

Polos: Seni çürütmek de amma zormuş, Sokrates! Doğru söylemediğini bir çocuk bile çürütemez mi?

Sokrates: O hâlde o çocuğa çok minnettar olurum; beni çürütüp saçmalıktan kurtarırsan sana da o kadar minnettar olurum. Bir dosta iyilik etmekten yorulma da çürüt beni.

Polos: Ama Sokrates, seni çürütmek için hiç de eski olaylara başvurmak gerekmiyor; dün evvelsi gün olan şu olaylar bile seni çürütmeye ve haksızlık eden birçok insanın mesut olduğunu ispat etmeye yeter.

470c

ΣΩ. ἐγὼ μὲν τοίνυν φημί, ὦ Πῶλε, εἴ σοι παρʼ ἐμοῦ ἥδιόν ἐστιν ἀκούειν, ὅταν μὲν δικαίως τις ταῦτα ποιῇ, ἄμεινον εἶναι, ὅταν δὲ ἀδίκως, κάκιον.

ΠΩΛ. χαλεπόν γέ σε ἐλέγξαι, ὦ Σώκρατες· ἀλλʼ οὐχὶ κἂν παῖς σε ἐλέγξειεν ὅτι οὐκ ἀληθῆ λέγεις;

ΣΩ. πολλὴν ἄρα ἐγὼ τῷ παιδὶ χάριν ἕξω, ἴσην δὲ καὶ σοί, ἐάν με ἐλέγξῃς καὶ ἀπαλλάξῃς φλυαρίας. ἀλλὰ μὴ κάμῃς φίλον ἄνδρα εὐεργετῶν, ἀλλʼ ἔλεγχε.

ΠΩΛ. ἀλλὰ μήν, ὦ Σώκρατες, οὐδέν γέ σε δεῖ παλαιοῖς

470dSokrates: Hangi olaylar?

Polos: Perdikkas oğlu şu Arkhelaos'un Makedonya'yı yönettiğini görüyorsun herhâlde?

Sokrates: Görmüyorsam da duyuyorum.

Polos: Sence mesut mu, bedbaht mı?

Sokrates: Bilmiyorum, Polos; adamla hiç bir arada bulunmadım.

470d

πράγμασιν ἐλέγχειν· τὰ γὰρ ἐχθὲς καὶ πρώην γεγονότα ταῦτα ἱκανά σε ἐξελέγξαι ἐστὶν καὶ ἀποδεῖξαι ὡς πολλοὶ ἀδικοῦντες ἄνθρωποι εὐδαίμονές εἰσιν.

ΣΩ. τὰ ποῖα ταῦτα;

ΠΩΛ. Ἀρχέλαον δήπου τοῦτον τὸν Περδίκκου ὁρᾷς ἄρχοντα Μακεδονίας;

ΣΩ. εἰ δὲ μή, ἀλλʼ ἀκούω γε.

ΠΩΛ. εὐδαίμων οὖν σοι δοκεῖ εἶναι ἢ ἄθλιος;

ΣΩ. οὐκ οἶδα, ὦ Πῶλε· οὐ γάρ πω συγγέγονα τῷ ἀνδρί.

470ePolos: Ne o? Bir arada bulunsan bilirdin de başka türlü, buradan, mesut olduğunu bilemiyor musun?

Sokrates: Zeus adına, bilemem.

Polos: Belli ki, Sokrates, Büyük Kral'ın bile mesut olduğunu bildiğini söylemeyeceksin.

Sokrates: Doğruyu da söylemiş olacağım; çünkü onun terbiye ve adalet bakımından ne durumda olduğunu bilmiyorum.

Polos: Ne o? Bütün saadet bunda mı?

Sokrates: Bana göre öyle, Polos: Ben iyi ve dürüst erkeğe de kadına da mesut, adaletsiz ve kötü olana bedbaht derim.

470e

ΠΩΛ. τί δέ; συγγενόμενος ἂν γνοίης, ἄλλως δὲ αὐτόθεν οὐ γιγνώσκεις ὅτι εὐδαιμονεῖ;

ΣΩ. μὰ Δίʼ οὐ δῆτα.

ΠΩΛ. δῆλον δή, ὦ Σώκρατες, ὅτι οὐδὲ τὸν μέγαν βασιλέα γιγνώσκειν φήσεις εὐδαίμονα ὄντα.

ΣΩ. καὶ ἀληθῆ γε ἐρῶ· οὐ γὰρ οἶδα παιδείας ὅπως ἔχει καὶ δικαιοσύνης.

ΠΩΛ. τί δέ; ἐν τούτῳ ἡ πᾶσα εὐδαιμονία ἐστίν;

ΣΩ. ὥς γε ἐγὼ λέγω, ὦ Πῶλε· τὸν μὲν γὰρ καλὸν καὶ ἀγαθὸν ἄνδρα καὶ γυναῖκα εὐδαίμονα εἶναί φημι, τὸν δὲ ἄδικον καὶ πονηρὸν ἄθλιον.

471aPolos: Demek senin sözüne göre bu Arkhelaos bedbaht?

Sokrates: Adaletsizse, dostum, evet.

Polos: Nasıl adaletsiz olmasın? Şimdi elinde tuttuğu iktidarda hiçbir hakkı yoktu; Perdikkas'ın kardeşi Alketas'ın kölesi olan bir kadından doğmuştu; hak gereği Alketas'ın kölesiydi ve adil davranmayı dileseydi Alketas'a kulluk eder, senin sözüne göre de mesut olurdu. Oysa şimdi, en büyük haksızlıkları yaptığı için, akıl almaz derecede bedbaht oldu.

471a

ΠΩΛ. ἄθλιος ἄρα οὗτός ἐστιν ὁ Ἀρχέλαος κατὰ τὸν σὸν λόγον;

ΣΩ. εἴπερ γε, ὦ φίλε, ἄδικος.

ΠΩΛ. ἀλλὰ μὲν δὴ πῶς οὐκ ἄδικος; ᾧ γε προσῆκε μὲν τῆς ἀρχῆς οὐδὲν ἣν νῦν ἔχει, ὄντι ἐκ γυναικὸς ἣ ἦν δούλη Ἀλκέτου τοῦ Περδίκκου ἀδελφοῦ, καὶ κατὰ μὲν τὸ δίκαιον δοῦλος ἦν Ἀλκέτου, καὶ εἰ ἐβούλετο τὰ δίκαια ποιεῖν, ἐδούλευεν ἂν Ἀλκέτῃ καὶ ἦν εὐδαίμων κατὰ τὸν σὸν λόγον. νῦν δὲ θαυμασίως ὡς ἄθλιος γέγονεν, ἐπεὶ τὰ μέγιστα ἠδίκηκεν·

471bÖnce bu efendisini ve amcasını, Perdikkas'ın elinden aldığı iktidarı ona geri vereceğini söyleyerek yanına çağırdı; onu ve oğlunu, kendi kuzeni ve neredeyse yaşıtı olan Aleksandros'u ağırlayıp sarhoş etti, bir arabaya atıp gece dışarı çıkardı ve ikisinin de boğazını kesip ortadan kaldırdı. Bu haksızlıkları yaparken en bedbaht adam hâline geldiğinin farkına varmadı, pişman da olmadı; biraz sonra da kardeşini, Perdikkas'ın meşru oğlunu, iktidarın hak gereği kendisine düştüğü yedi yaşlarındaki çocuğu adilce büyütüp iktidarı ona vererek mesut olmayı dilemedi; onu bir kuyuya atıp boğdu, annesi Kleopatra'ya da çocuğun bir kazı kovalarken kuyuya düşüp öldüğünü söyledi.

471b

ὅς γε πρῶτον μὲν τοῦτον αὐτὸν τὸν δεσπότην καὶ θεῖον μεταπεμψάμενος ὡς ἀποδώσων τὴν ἀρχὴν ἣν Περδίκκας αὐτὸν ἀφείλετο, ξενίσας καὶ καταμεθύσας αὐτόν τε καὶ τὸν ὑὸν αὐτοῦ Ἀλέξανδρον, ἀνεψιὸν αὑτοῦ, σχεδὸν ἡλικιώτην, ἐμβαλὼν εἰς ἅμαξαν, νύκτωρ ἐξαγαγὼν ἀπέσφαξέν τε καὶ ἠφάνισεν ἀμφοτέρους. καὶ ταῦτα ἀδικήσας ἔλαθεν ἑαυτὸν ἀθλιώτατος γενόμενος καὶ οὐ μετεμέλησεν αὐτῷ, ἀλλʼ ὀλίγον

471cİşte bu yüzden şimdi, Makedonya'daki en büyük haksızlıkları yapmış olduğundan, bütün Makedonların en mesudu değil en bedbahtıdır; ve belki Atinalılar arasında da, senden başlayarak, Arkhelaos olmaktansa başka herhangi bir Makedon olmayı yeğleyecek biri çıkar.

471c

ὕστερον τὸν ἀδελφόν, τὸν γνήσιον τοῦ Περδίκκου ὑόν, παῖδα ὡς ἑπτέτη, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐγίγνετο κατὰ τὸ δίκαιον, οὐκ ἐβουλήθη εὐδαίμων γενέσθαι δικαίως ἐκθρέψας καὶ ἀποδοὺς τὴν ἀρχὴν ἐκείνῳ, ἀλλʼ εἰς φρέαρ ἐμβαλὼν καὶ ἀποπνίξας πρὸς τὴν μητέρα αὐτοῦ Κλεοπάτραν χῆνα ἔφη διώκοντα ἐμπεσεῖν καὶ ἀποθανεῖν. τοιγάρτοι νῦν, ἅτε μέγιστα ἠδικηκὼς τῶν ἐν Μακεδονίᾳ, ἀθλιώτατός ἐστιν πάντων Μακεδόνων, ἀλλʼ οὐκ εὐδαιμονέστατος, καὶ ἴσως ἔστιν ὅστις Ἀθηναίων ἀπὸ σοῦ

471dSokrates: Konuşmamızın başında da, Polos, seni övmüştüm: Bence hitabet konusunda iyi yetişmişsin, ama karşılıklı konuşmayı ihmal etmişsin. Şimdi bir çocuğun bile beni çürüteceği söz bu mu? Ben de, haksızlık edenin mesut olmadığını söylediğim için, senin sandığına göre, bu sözle senin tarafından çürütüldüm, öyle mi? Nereden çıkardın bunu, iyi adam? Söylediklerinin hiçbirini sana kabul etmiyorum ki.

471d

ἀρξάμενος δέξαιτʼ ἂν ἄλλος ὁστισοῦν Μακεδόνων γενέσθαι μᾶλλον ἢ Ἀρχέλαος.

ΣΩ. καὶ κατʼ ἀρχὰς τῶν λόγων, ὦ Πῶλε, ἔγωγέ σε ἐπῄνεσα ὅτι μοι δοκεῖς εὖ πρὸς τὴν ῥητορικὴν πεπαιδεῦσθαι, τοῦ δὲ διαλέγεσθαι ἠμεληκέναι· καὶ νῦν ἄλλο τι οὗτός ἐστιν ὁ λόγος, ᾧ με καὶ ἂν παῖς ἐξελέγξειε, καὶ ἐγὼ ὑπὸ σοῦ νῦν, ὡς σὺ οἴει, ἐξελήλεγμαι τούτῳ τῷ λόγῳ, φάσκων τὸν ἀδικοῦντα οὐκ εὐδαίμονα εἶναι; πόθεν, ὠγαθέ; καὶ μὴν οὐδέν γέ σοι τούτων ὁμολογῶ ὧν σὺ φῄς.

471ePolos: Kabul etmek istemiyorsun da ondan; yoksa sen de benim dediğim gibi düşünüyorsun.

Sokrates: Ey talihli adam, beni hitabet yoluyla çürütmeye çalışıyorsun, mahkemelerde çürüttüklerini sananlar gibi. Orada da bir taraf söylediklerine çok sayıda ve itibarlı tanık getirdiğinde, karşı taraf ise tek bir tanık getirdiğinde ya da hiç getirmediğinde, birinin ötekini çürüttüğü sanılır. Ama bu tür bir çürütme hakikat karşısında hiçbir değer taşımaz.

471e

ΠΩΛ. οὐ γὰρ ἐθέλεις, ἐπεὶ δοκεῖ γέ σοι ὡς ἐγὼ λέγω.

ΣΩ. ὦ μακάριε, ῥητορικῶς γάρ με ἐπιχειρεῖς ἐλέγχειν, ὥσπερ οἱ ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἡγούμενοι ἐλέγχειν. καὶ γὰρ ἐκεῖ οἱ ἕτεροι τοὺς ἑτέρους δοκοῦσιν ἐλέγχειν, ἐπειδὰν τῶν λόγων ὧν ἂν λέγωσι μάρτυρας πολλοὺς παρέχωνται καὶ εὐδοκίμους, ὁ δὲ τἀναντία λέγων ἕνα τινὰ παρέχηται ἢ μηδένα. οὗτος δὲ ὁ ἔλεγχος οὐδενὸς ἄξιός ἐστιν πρὸς τὴν

472aÇünkü biri, bazen çok sayıda ve bir şey sanılan kişinin yalancı tanıklığıyla da mahkûm edilebilir. Şimdi de söylediğin şeyler konusunda, doğru söylemediğime dair aleyhime tanık getirmek istersen, Atinalıların da yabancıların da hemen hepsi seninle aynı şeyi söyleyecektir. İstersen sana Nikeratos oğlu Nikias ve kardeşleri tanıklık eder —Dionysos tapınağında yan yana duran üç ayaklı kazanlar onlarındır—; istersen Skellias oğlu Aristokrates —Pythios tapınağındaki o güzel adak da onundur—; istersen Perikles'in bütün ailesi ya da buradakilerden seçmek istediğin başka bir soy.

472a

ἀλήθειαν· ἐνίοτε γὰρ ἂν καὶ καταψευδομαρτυρηθείη τις ὑπὸ πολλῶν καὶ δοκούντων εἶναί τι. καὶ νῦν περὶ ὧν σὺ λέγεις ὀλίγου σοι πάντες συμφήσουσιν ταὐτὰ Ἀθηναῖοι καὶ οἱ ξένοι, ἐὰν βούλῃ κατʼ ἐμοῦ μάρτυρας παρασχέσθαι ὡς οὐκ ἀληθῆ λέγω· μαρτυρήσουσί σοι, ἐὰν μὲν βούλῃ, Νικίας ὁ Νικηράτου καὶ οἱ ἀδελφοὶ μετʼ αὐτοῦ, ὧν οἱ τρίποδες οἱ ἐφεξῆς ἑστῶτές εἰσιν ἐν τῷ Διονυσίῳ, ἐὰν δὲ βούλῃ, Ἀριστοκράτης

472bAma ben, tek başıma da olsam, kabul etmiyorum; çünkü sen beni zorlamıyorsun, aleyhime birçok yalancı tanık getirerek beni mal varlığımdan, yani hakikatten yoksun bırakmaya çalışıyorsun. Bense, tek başına seni tanık olarak getirip söylediklerimi sana kabul ettiremezsem, konuştuğumuz konularda söz etmeye değer hiçbir şey başaramamış olurum sanırım.

472b

ὁ Σκελλίου, οὗ αὖ ἐστιν ἐν Πυθίου τοῦτο τὸ καλὸν ἀνάθημα, ἐὰν δὲ βούλῃ, ἡ Περικλέους ὅλη οἰκία ἢ ἄλλη συγγένεια ἥντινα ἂν βούλῃ τῶν ἐνθάδε ἐκλέξασθαι. ἀλλʼ ἐγώ σοι εἷς ὢν οὐχ ὁμολογῶ· οὐ γάρ με σὺ ἀναγκάζεις, ἀλλὰ ψευδομάρτυρας πολλοὺς κατʼ ἐμοῦ παρασχόμενος ἐπιχειρεῖς ἐκβάλλειν με ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τοῦ ἀληθοῦς. ἐγὼ δὲ ἂν μὴ σὲ αὐτὸν ἕνα ὄντα μάρτυρα παράσχωμαι ὁμολογοῦντα περὶ ὧν λέγω, οὐδὲν οἶμαι ἄξιον λόγου μοι πεπεράνθαι περὶ ὧν ἂν

472cSanırım sen de, tek başıma ben sana tanıklık etmedikçe ve öteki bütün bu insanları bir kenara bırakmadıkça, bir şey başarmış olmazsın. Demek bir çürütme yolu bu; senin ve başka birçoklarının sandığı gibi. Bir de benim düşündüğüm başka bir yol var. Bunları yan yana koyup birbirlerinden bir farkları olup olmadığına bakalım. Çünkü üzerinde anlaşamadığımız şeyler hiç de küçük şeyler değil; neredeyse bilmesi en güzel, bilmemesi en çirkin olan şeyler bunlar. Özü şudur: Kimin mesut olduğunu, kimin olmadığını bilmek ya da bilmemek.

472c

ἡμῖν ὁ λόγος ᾖ· οἶμαι δὲ οὐδὲ σοί, ἐὰν μὴ ἐγώ σοι μαρτυρῶ εἷς ὢν μόνος, τοὺς δʼ ἄλλους πάντας τούτους χαίρειν ἐᾷς. ἔστιν μὲν οὖν οὗτός τις τρόπος ἐλέγχου, ὡς σύ τε οἴει καὶ ἄλλοι πολλοί· ἔστιν δὲ καὶ ἄλλος, ὃν ἐγὼ αὖ οἶμαι. παραβαλόντες οὖν παρʼ ἀλλήλους σκεψώμεθα εἴ τι διοίσουσιν ἀλλήλων. καὶ γὰρ καὶ τυγχάνει περὶ ὧν ἀμφισβητοῦμεν οὐ πάνυ σμικρὰ ὄντα, ἀλλὰ σχεδόν τι ταῦτα περὶ ὧν εἰδέναι τε κάλλιστον μὴ εἰδέναι τε αἴσχιστον· τὸ γὰρ κεφάλαιον αὐτῶν ἐστιν ἢ γιγνώσκειν ἢ ἀγνοεῖν ὅστις τε εὐδαίμων ἐστὶν καὶ

472dÖnce şimdi konuştuğumuz konudan başlayalım: Sen haksızlık eden ve adaletsiz olan bir adamın bahtiyar olabileceğini düşünüyorsun; madem Arkhelaos'u hem adaletsiz hem mesut sayıyorsun. Senin böyle düşündüğünü kabul edelim mi?

Polos: Elbette.

Sokrates: Bense bunun imkânsız olduğunu söylüyorum. Üzerinde anlaşamadığımız bir nokta bu. Peki; haksızlık eden, cezasını bulur da karşılığını görürse mesut olur mu?

Polos: Hiç de olmaz; öyle olursa en bedbaht adam olur.

472d

ὅστις μή. αὐτίκα πρῶτον, περὶ οὗ νῦν ὁ λόγος ἐστίν, σὺ ἡγῇ οἷόν τε εἶναι μακάριον ἄνδρα ἀδικοῦντά τε καὶ ἄδικον ὄντα, εἴπερ Ἀρχέλαον ἄδικον μὲν ἡγῇ εἶναι, εὐδαίμονα δέ. ἄλλο τι ὡς οὕτω σου νομίζοντος διανοώμεθα;

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἐγὼ δέ φημι ἀδύνατον. ἓν μὲν τουτὶ ἀμφισβητοῦμεν. εἶεν· ἀδικῶν δὲ δὴ εὐδαίμων ἔσται ἆρʼ, ἂν τυγχάνῃ δίκης τε καὶ τιμωρίας;

ΠΩΛ. ἥκιστά γε, ἐπεὶ οὕτω γʼ ἂν ἀθλιώτατος εἴη.

472eSokrates: Ama haksızlık eden cezasını bulmazsa, senin sözüne göre mesut olacak?

Polos: Evet.

Sokrates: Benim kanaatime göre ise, Polos, haksızlık eden ve adaletsiz olan her hâlükârda bedbahttır; ama haksızlık ettiği hâlde cezasını çekmez ve karşılığını görmezse daha bedbaht, cezasını çeker, tanrılardan ve insanlardan karşılığını görürse daha az bedbahttır.

472e

ΣΩ. ἀλλʼ ἐὰν ἄρα μὴ τυγχάνῃ δίκης ὁ ἀδικῶν, κατὰ τὸν σὸν λόγον εὐδαίμων ἔσται;

ΠΩΛ. φημί.

ΣΩ. κατὰ δέ γε τὴν ἐμὴν δόξαν, ὦ Πῶλε, ὁ ἀδικῶν τε καὶ ὁ ἄδικος πάντως μὲν ἄθλιος, ἀθλιώτερος μέντοι ἐὰν μὴ διδῷ δίκην μηδὲ τυγχάνῃ τιμωρίας ἀδικῶν, ἧττον δὲ ἄθλιος ἐὰν διδῷ δίκην καὶ τυγχάνῃ δίκης ὑπὸ θεῶν τε καὶ ἀνθρώπων.

473aPolos: Tuhaf şeyler söylemeye kalkışıyorsun, Sokrates.

Sokrates: Seni de benimle aynı şeyleri söyler hâle getirmeye çalışacağım, dostum; çünkü seni dostum sayıyorum. Şimdi ayrıldığımız noktalar şunlar; sen de bak: Daha önce haksızlık etmenin haksızlığa uğramaktan daha kötü olduğunu söylemiştim.

Polos: Elbette.

Sokrates: Sen de haksızlığa uğramanın.

Polos: Evet.

Sokrates: Ben haksızlık edenlerin bedbaht olduğunu söyledim ve senin tarafından çürütüldüm.

Polos: Evet, Zeus adına!

473a

ΠΩΛ. ἄτοπά γε, ὦ Σώκρατες, ἐπιχειρεῖς λέγειν.

ΣΩ. πειράσομαι δέ γε καὶ σὲ ποιῆσαι, ὦ ἑταῖρε, ταὐτὰ ἐμοὶ λέγειν· φίλον γάρ σε ἡγοῦμαι. νῦν μὲν οὖν ἃ διαφερόμεθα ταῦτʼ ἐστιν· σκόπει δὲ καὶ σύ. εἶπον ἐγώ που ἐν τοῖς ἔμπροσθεν τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι κάκιον εἶναι.

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. σὺ δὲ τὸ ἀδικεῖσθαι.

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. καὶ τοὺς ἀδικοῦντας ἀθλίους ἔφην εἶναι ἐγώ, καὶ ἐξηλέγχθην ὑπὸ σοῦ.

ΠΩΛ. ναὶ μὰ Δία.

473bSokrates: Senin sandığına göre, Polos.

Polos: Doğru sanarak.

Sokrates: Belki. Sen de haksızlık edenlerin, cezalarını çekmezlerse, mesut olduklarını söylüyorsun.

Polos: Kesinlikle.

Sokrates: Bense onların en bedbaht olduklarını, cezasını çekenlerin ise daha az bedbaht olduklarını söylüyorum. Bunu da çürütmek ister misin?

Polos: Ama bunu çürütmek ötekinden de zor, Sokrates!

Sokrates: Zor değil, Polos, imkânsız; çünkü doğru olan asla çürütülmez.

Polos: Ne diyorsun? Bir insan tiranlığa göz dikip haksızlık ederken yakalanır, yakalandıktan sonra işkence görür, hadım edilir, gözleri dağlanır; kendisi başka birçok büyük ve türlü türlü işkenceye uğrar, karısının ve çocuklarının da uğradığını görür ve sonunda çarmıha gerilir ya da zifte bulanıp yakılırsa, bu adam, kaçıp kurtularak tiran olsa ve şehirde hüküm sürerek, dilediğini yaparak, vatandaşların ve yabancıların imrendiği, mesut saydığı biri olarak yaşasaydı olacağından daha mı mesut olacak? Bunu çürütmenin imkânsız olduğunu mu söylüyorsun?

473b

ΣΩ. ὡς σύ γε οἴει, ὦ Πῶλε.

ΠΩΛ. ἀληθῆ γε οἰόμενος.

ΣΩ. ἴσως. σὺ δέ γε εὐδαίμονας αὖ τοὺς ἀδικοῦντας, ἐὰν μὴ διδῶσι δίκην.

ΠΩΛ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. ἐγὼ δέ γε αὐτοὺς ἀθλιωτάτους φημί, τοὺς δὲ διδόντας δίκην ἧττον. βούλει καὶ τοῦτο ἐλέγχειν;

ΠΩΛ. ἀλλʼ ἔτι τοῦτʼ ἐκείνου χαλεπώτερόν ἐστιν, ὦ Σώκρατες, ἐξελέγξαι.

ΣΩ. οὐ δῆτα, ὦ Πῶλε, ἀλλʼ ἀδύνατον· τὸ γὰρ ἀληθὲς οὐδέποτε ἐλέγχεται.

ΠΩΛ. πῶς λέγεις; ἐὰν ἀδικῶν ἄνθρωπος ληφθῇ τυραννίδι

473c

ἐπιβουλεύων, καὶ ληφθεὶς στρεβλῶται καὶ ἐκτέμνηται καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκκάηται, καὶ ἄλλας πολλὰς καὶ μεγάλας καὶ παντοδαπὰς λώβας αὐτός τε λωβηθεὶς καὶ τοὺς αὑτοῦ ἐπιδὼν παῖδάς τε καὶ γυναῖκα τὸ ἔσχατον ἀνασταυρωθῇ ἢ καταπιττωθῇ, οὗτος εὐδαιμονέστερος ἔσται ἢ ἐὰν διαφυγὼν τύραννος καταστῇ καὶ ἄρχων ἐν τῇ πόλει διαβιῷ ποιῶν ὅτι ἂν βούληται, ζηλωτὸς ὢν καὶ εὐδαιμονιζόμενος ὑπὸ τῶν

473dSokrates: Yine öcü gösterip korkutuyorsun, soylu Polos, çürütmüyorsun; az önce de tanık getiriyordun. Yine de bana küçük bir şeyi hatırlat: «Tiranlığa haksızca göz dikerse» mi dedin?

Polos: Evet.

Sokrates: O hâlde ikisinden hiçbiri, ne tiranlığı haksızca ele geçiren ne de cezasını çeken, hiçbir zaman ötekinden daha mesut olmaz —çünkü iki bedbahttan biri daha mesut olamaz—; ama kaçıp kurtulan ve tiran olan daha bedbahttır.

473d

πολιτῶν καὶ τῶν ἄλλων ξένων; ταῦτα λέγεις ἀδύνατον εἶναι ἐξελέγχειν;

ΣΩ. μορμολύττῃ αὖ, ὦ γενναῖε Πῶλε, καὶ οὐκ ἐλέγχεις· ἄρτι δὲ ἐμαρτύρου. ὅμως δὲ ὑπόμνησόν με σμικρόν. ἐὰν ἀδίκως ἐπιβουλεύων τυραννίδι, εἶπες;

ΠΩΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. εὐδαιμονέστερος μὲν τοίνυν οὐδέποτε ἔσται οὐδέτερος αὐτῶν, οὔτε ὁ κατειργασμένος τὴν τυραννίδα ἀδίκως οὔτε ὁ διδοὺς δίκην—δυοῖν γὰρ ἀθλίοιν εὐδαιμονέστερος μὲν

473eBu da ne, Polos? Gülüyor musun? Biri bir şey söyleyince ona gülmek ama onu çürütmemek, bu da başka bir çürütme türü mü?

Polos: Hiçbir insanın söylemeyeceği şeyler söylediğine göre, çürütülmüş olduğunu düşünmüyor musun, Sokrates? Şuradakilerden birine sor istersen.

Sokrates: Polos, ben siyaset adamlarından değilim. Geçen yıl kurayla Meclis'e girdiğimde, kabilem dönem başkanlığını yürütüyordu ve oylamayı benim yaptırmam gerekiyordu; gülünç duruma düştüm, oylamanın nasıl yaptırılacağını bilmiyordum.

473e

οὐκ ἂν εἴη—ἀθλιώτερος μέντοι ὁ διαφεύγων καὶ τυραννεύσας. τί τοῦτο, ὦ Πῶλε; γελᾷς; ἄλλο αὖ τοῦτο εἶδος ἐλέγχου ἐστίν, ἐπειδάν τίς τι εἴπῃ, καταγελᾶν, ἐλέγχειν δὲ μή;

ΠΩΛ. οὐκ οἴει ἐξεληλέγχθαι, ὦ Σώκρατες, ὅταν τοιαῦτα λέγῃς ἃ οὐδεὶς ἂν φήσειεν ἀνθρώπων; ἐπεὶ ἐροῦ τινα τουτωνί.

ΣΩ. ὦ Πῶλε, οὐκ εἰμὶ τῶν πολιτικῶν, καὶ πέρυσι βουλεύειν λαχών, ἐπειδὴ ἡ φυλὴ ἐπρυτάνευε καὶ ἔδει με ἐπιψηφίζειν,

474aŞimdi de buradakileri oylamaya sunmamı isteme benden. Bunlardan daha iyi bir çürütmen yoksa, az önce dediğim gibi, sırayı bana bırak ve benim gerekli gördüğüm türden çürütmeyi bir dene. Ben söylediklerime tek bir tanık getirmesini bilirim: konuştuğum kişinin kendisini; çoğunluğu bir kenara bırakırım. Tek bir kişiye oy verdirmesini bilirim, çoğunlukla ise konuşmam bile.

474a

γέλωτα παρεῖχον καὶ οὐκ ἠπιστάμην ἐπιψηφίζειν. μὴ οὖν μηδὲ νῦν με κέλευε ἐπιψηφίζειν τοὺς παρόντας, ἀλλʼ εἰ μὴ ἔχεις τούτων βελτίω ἔλεγχον, ὅπερ νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον, ἐμοὶ ἐν τῷ μέρει παράδος, καὶ πείρασαι τοῦ ἐλέγχου οἷον ἐγὼ οἶμαι δεῖν εἶναι. ἐγὼ γὰρ ὧν ἂν λέγω ἕνα μὲν παρασχέσθαι μάρτυρα ἐπίσταμαι, αὐτὸν πρὸς ὃν ἄν μοι ὁ λόγος ᾖ, τοὺς δὲ πολλοὺς ἐῶ χαίρειν, καὶ ἕνα ἐπιψηφίζειν ἐπίσταμαι, τοῖς δὲ

474bBak bakalım, sorulanlara cevap vererek sırayla sınanmaya razı olacak mısın? Çünkü ben, benim de senin de öteki insanların da haksızlık etmeyi haksızlığa uğramaktan, cezasını çekmemeyi de cezasını çekmekten daha kötü saydığını düşünüyorum.

Polos: Bense ne kendimin ne de başka herhangi bir insanın böyle saydığını düşünüyorum. Sen haksızlık etmektense haksızlığa uğramayı mı yeğlerdin?

Sokrates: Sen de yeğlerdin, öteki herkes de.

Polos: Hiç de değil; ne ben ne sen ne de bir başkası.

474b

πολλοῖς οὐδὲ διαλέγομαι. ὅρα οὖν εἰ ἐθελήσεις ἐν τῷ μέρει διδόναι ἔλεγχον ἀποκρινόμενος τὰ ἐρωτώμενα. ἐγὼ γὰρ δὴ οἶμαι καὶ ἐμὲ καὶ σὲ καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι κάκιον ἡγεῖσθαι καὶ τὸ μὴ διδόναι δίκην τοῦ διδόναι.

ΠΩΛ. ἐγὼ δέ γε οὔτʼ ἐμὲ οὔτʼ ἄλλον ἀνθρώπων οὐδένα. ἐπεὶ σὺ δέξαιʼ ἂν μᾶλλον ἀδικεῖσθαι ἢ ἀδικεῖν;

ΣΩ. καὶ σύ γʼ ἂν καὶ οἱ ἄλλοι πάντες.

ΠΩΛ. πολλοῦ γε δεῖ, ἀλλʼ οὔτʼ ἐγὼ οὔτε σὺ οὔτʼ ἄλλος οὐδείς.

474cSokrates: Cevap vermeyecek misin?

Polos: Elbette vereceğim; ne diyeceğini doğrusu merak ediyorum.

Sokrates: Öğrenmek istiyorsan, sana sanki baştan soruyormuşum gibi cevap ver: Sence, Polos, hangisi daha kötü: haksızlık etmek mi, haksızlığa uğramak mı?

Polos: Bence haksızlığa uğramak.

Sokrates: Peki ya hangisi daha çirkin: haksızlık etmek mi, haksızlığa uğramak mı? Cevap ver.

Polos: Haksızlık etmek.

Sokrates: Daha çirkinse daha kötüdür de, değil mi?

Polos: Hiç de değil.

Sokrates: Anlıyorum: Görünüşe göre sen güzel ile iyiyi, kötü ile çirkini aynı şey saymıyorsun.

474c

ΣΩ. οὔκουν ἀποκρινῇ;

ΠΩΛ. πάνυ μὲν οὖν· καὶ γὰρ ἐπιθυμῶ εἰδέναι ὅτι ποτʼ ἐρεῖς.

ΣΩ. λέγε δή μοι, ἵνʼ εἰδῇς, ὥσπερ ἂν εἰ ἐξ ἀρχῆς σε ἠρώτων· πότερον δοκεῖ σοι, ὦ Πῶλε, κάκιον εἶναι, τὸ ἀδικεῖν ἢ τὸ ἀδικεῖσθαι;

ΠΩΛ. τὸ ἀδικεῖσθαι ἔμοιγε.

ΣΩ. τί δὲ δή; αἴσχιον πότερον τὸ ἀδικεῖν ἢ τὸ ἀδικεῖσθαι; ἀποκρίνου.

ΠΩΛ. τὸ ἀδικεῖν.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ κάκιον, εἴπερ αἴσχιον.

ΠΩΛ. ἥκιστά γε.

ΣΩ. μανθάνω· οὐ

474dPolos: Elbette saymıyorum.

Sokrates: Peki şuna ne dersin? Bütün güzel şeylere —bedenlere, renklere, biçimlere, seslere, uğraşlara— her seferinde hiçbir şeye bakmadan mı güzel diyorsun? Önce güzel bedenlerden başlayalım: Onlara ya kullanışlarına göre, her biri neye yararsa ona göre, ya da bir tür haz yüzünden, seyredildiklerinde seyredenlere zevk veriyorlarsa güzel demiyor musun? Beden güzelliği hakkında bunların dışında söyleyebileceğin bir şey var mı?

474d

ταὐτὸν ἡγῇ σύ, ὡς ἔοικας, καλόν τε καὶ ἀγαθὸν καὶ κακὸν καὶ αἰσχρόν.

ΠΩΛ. οὐ δῆτα.

ΣΩ. τί δὲ τόδε; τὰ καλὰ πάντα, οἷον καὶ σώματα καὶ χρώματα καὶ σχήματα καὶ φωνὰς καὶ ἐπιτηδεύματα, εἰς οὐδὲν ἀποβλέπων καλεῖς ἑκάστοτε καλά; οἷον πρῶτον τὰ σώματα τὰ καλὰ οὐχὶ ἤτοι κατὰ τὴν χρείαν λέγεις καλὰ εἶναι, πρὸς ὃ ἂν ἕκαστον χρήσιμον ᾖ, πρὸς τοῦτο, ἢ κατὰ ἡδονήν τινα, ἐὰν ἐν τῷ θεωρεῖσθαι χαίρειν ποιῇ τοὺς θεωροῦντας; ἔχεις τι ἐκτὸς τούτων λέγειν περὶ σώματος κάλλους;

474ePolos: Yok.

Sokrates: Öteki her şeye de, biçimlere ve renklere, ya bir tür haz ya yarar ya da ikisi yüzünden güzel demiyor musun?

Polos: Diyorum.

Sokrates: Seslere ve musikiyle ilgili her şeye de aynı şekilde değil mi?

Polos: Evet.

Sokrates: Kanunlarla ve uğraşlarla ilgili güzel şeyler de herhâlde bunun, yani ya yararlı ya hoş ya da ikisi birden olmanın dışında değildir.

474e

ΠΩΛ. οὐκ ἔχω.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τἆλλα πάντα οὕτω καὶ σχήματα καὶ χρώματα ἢ διὰ ἡδονήν τινα ἢ διὰ ὠφελίαν ἢ διʼ ἀμφότερα καλὰ προσαγορεύεις;

ΠΩΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. οὐ καὶ τὰς φωνὰς καὶ τὰ κατὰ τὴν μουσικὴν πάντα ὡσαύτως;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. καὶ μὴν τά γε κατὰ τοὺς νόμους καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα οὐ δήπου ἐκτὸς τούτων ἐστίν, τὰ καλά, τοῦ ἢ ὠφέλιμα εἶναι ἢ ἡδέα ἢ ἀμφότερα.

475aPolos: Bence değil.

Sokrates: İlimlerin güzelliği de öyle değil mi?

Polos: Elbette; güzeli haz ve iyiyle tarif ederek şimdi güzel bir tarif yapıyorsun, Sokrates.

Sokrates: Çirkini de zıddıyla, acı ve kötüyle, değil mi?

Polos: Zorunlu olarak.

Sokrates: Demek iki güzel şeyden biri ötekinden daha güzelse, ya bu ikisinden biriyle ya da ikisiyle, yani ya hazla ya yararla ya da ikisiyle ötekini aştığı için daha güzeldir.

Polos: Elbette.

Sokrates: İki çirkin şeyden biri ötekinden daha çirkinse de, ya acıyla ya kötülükle aştığı için daha çirkin olacaktır. Bu zorunlu değil mi?

475a

ΠΩΛ. οὐκ ἔμοιγε δοκεῖ.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τὸ τῶν μαθημάτων κάλλος ὡσαύτως;

ΠΩΛ. πάνυ γε· καὶ καλῶς γε νῦν ὁρίζῃ, ὦ Σώκρατες, ἡδονῇ τε καὶ ἀγαθῷ ὁριζόμενος τὸ καλόν.

ΣΩ. οὐκοῦν τὸ αἰσχρὸν τῷ ἐναντίῳ, λύπῃ τε καὶ κακῷ;

ΠΩΛ. ἀνάγκη.

ΣΩ. ὅταν ἄρα δυοῖν καλοῖν θάτερον κάλλιον ᾖ, ἢ τῷ ἑτέρῳ τούτοιν ἢ ἀμφοτέροις ὑπερβάλλον κάλλιόν ἐστιν, ἤτοι ἡδονῇ ἢ ὠφελίᾳ ἢ ἀμφοτέροις.

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. καὶ ὅταν δὲ δὴ δυοῖν αἰσχροῖν τὸ

475bPolos: Evet.

Sokrates: Haydi bakalım, az önce haksızlık etmek ve haksızlığa uğramak hakkında ne söyleniyordu? Haksızlığa uğramanın daha kötü, haksızlık etmenin daha çirkin olduğunu söylemiyor muydun?

Polos: Söylüyordum.

Sokrates: Haksızlık etmek haksızlığa uğramaktan daha çirkinse, ya daha acı vericidir ve acıyla aştığı için daha çirkindir, ya kötülükle ya da ikisiyle. Bu da zorunlu değil mi?

Polos: Nasıl olmasın?

Sokrates: Önce şuna bakalım: Haksızlık etmek acı bakımından haksızlığa uğramayı aşar mı, haksızlık edenler haksızlığa uğrayanlardan daha çok mu acı çeker?

475b

ἕτερον αἴσχιον ᾖ, ἤτοι λύπῃ ἢ κακῷ ὑπερβάλλον αἴσχιον ἔσται· ἢ οὐκ ἀνάγκη;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. φέρε δή, πῶς ἐλέγετο νυνδὴ περὶ τοῦ ἀδικεῖν καὶ ἀδικεῖσθαι; οὐκ ἔλεγες τὸ μὲν ἀδικεῖσθαι κάκιον εἶναι, τὸ δὲ ἀδικεῖν αἴσχιον;

ΠΩΛ. ἔλεγον.

ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ αἴσχιον τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι, ἤτοι λυπηρότερόν ἐστιν καὶ λύπῃ ὑπερβάλλον αἴσχιον ἂν εἴη ἢ κακῷ ἢ ἀμφοτέροις; οὐ καὶ τοῦτο ἀνάγκη;

ΠΩΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. πρῶτον

475cPolos: Hiç de değil, Sokrates.

Sokrates: Demek acıyla aşmıyor.

Polos: Elbette hayır.

Sokrates: Acıyla aşmıyorsa, artık ikisiyle de aşamaz.

Polos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Geriye öbürü kalıyor.

Polos: Evet.

Sokrates: Kötülük.

Polos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Demek haksızlık etmek, kötülükle aştığı için haksızlığa uğramaktan daha kötü olacak.

Polos: Belli ki öyle.

475c

μὲν δὴ σκεψώμεθα, ἆρα λύπῃ ὑπερβάλλει τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι, καὶ ἀλγοῦσι μᾶλλον οἱ ἀδικοῦντες ἢ οἱ ἀδικούμενοι;

ΠΩΛ. οὐδαμῶς, ὦ Σώκρατες, τοῦτό γε.

ΣΩ. οὐκ ἄρα λύπῃ γε ὑπερέχει.

ΠΩΛ. οὐ δῆτα.

ΣΩ. οὐκοῦν εἰ μὴ λύπῃ, ἀμφοτέροις μὲν οὐκ ἂν ἔτι ὑπερβάλλοι.

ΠΩΛ. οὐ φαίνεται.

ΣΩ. οὐκοῦν τῷ ἑτέρῳ λείπεται.

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. τῷ κακῷ.

ΠΩΛ. ἔοικεν.

ΣΩ. οὐκοῦν κακῷ ὑπερβάλλον τὸ ἀδικεῖν κάκιον ἂν εἴη τοῦ ἀδικεῖσθαι.

ΠΩΛ. δῆλον δὴ ὅτι.

475dSokrates: Peki daha önce hem insanların çoğunluğu hem de sen, haksızlık etmenin haksızlığa uğramaktan daha çirkin olduğunu bize kabul etmemiş miydiniz?

Polos: Evet.

Sokrates: Şimdi de daha kötü olduğu ortaya çıktı.

Polos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Peki sen daha kötü ve daha çirkin olanı daha az olana tercih eder misin? Cevap vermekten çekinme, Polos; hiçbir zararını görmezsin. Kendini bir hekime teslim eder gibi yiğitçe söze teslim et ve cevap ver: Sorduğuma ya evet de ya hayır.

475d

ΣΩ. ἄλλο τι οὖν ὑπὸ μὲν τῶν πολλῶν ἀνθρώπων καὶ ὑπὸ σοῦ ὡμολογεῖτο ἡμῖν ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ αἴσχιον εἶναι τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. νῦν δέ γε κάκιον ἐφάνη.

ΠΩΛ. ἔοικε.

ΣΩ. δέξαιο ἂν οὖν σὺ μᾶλλον τὸ κάκιον καὶ τὸ αἴσχιον ἀντὶ τοῦ ἧττον; μὴ ὄκνει ἀποκρίνασθαι, ὦ Πῶλε· οὐδὲν γὰρ βλαβήσῃ· ἀλλὰ γενναίως τῷ λόγῳ ὥσπερ ἰατρῷ παρέχων ἀποκρίνου, καὶ ἢ

475ePolos: Tercih etmezdim, Sokrates.

Sokrates: Başka bir insan eder mi?

Polos: Bence bu söze göre etmez.

Sokrates: Demek doğru söylüyormuşum: Ne ben, ne sen, ne de başka bir insan haksızlığa uğramaktansa haksızlık etmeyi tercih eder; çünkü haksızlık etmek daha kötüdür.

Polos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Görüyor musun, Polos? İki çürütme yan yana konunca birbirine hiç benzemiyor: Sana benden başka herkes katılıyor; bana ise sen tek başına yetiyorsun, hem katılıyor hem tanıklık ediyorsun; ben de yalnızca sana oy verdirip ötekileri bir kenara bırakıyorum.

475e

φάθι ἢ μὴ ἃ ἐρωτῶ.

ΠΩΛ. ἀλλʼ οὐκ ἂν δεξαίμην, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἄλλος δέ τις ἀνθρώπων;

ΠΩΛ. οὔ μοι δοκεῖ κατά γε τοῦτον τὸν λόγον.

ΣΩ. ἀληθῆ ἄρα ἐγὼ ἔλεγον, ὅτι οὔτʼ ἂν ἐγὼ οὔτʼ ἂν σὺ οὔτʼ ἄλλος οὐδεὶς ἀνθρώπων δέξαιτʼ ἂν μᾶλλον ἀδικεῖν ἢ ἀδικεῖσθαι· κάκιον γὰρ τυγχάνει ὄν.

ΠΩΛ. φαίνεται.

ΣΩ. ὁρᾷς οὖν, ὦ Πῶλε, ὁ ἔλεγχος παρὰ τὸν ἔλεγχον παραβαλλόμενος ὅτι οὐδὲν ἔοικεν, ἀλλὰ σοὶ μὲν οἱ ἄλλοι πάντες ὁμολογοῦσιν πλὴν ἐμοῦ, ἐμοὶ δὲ σὺ ἐξαρκεῖς εἷς ὢν

476aBu konu bizim için böyle kalsın. Şimdi de anlaşamadığımız ikinci konuya bakalım: Haksızlık edenin cezasını çekmesi, senin sandığın gibi, kötülüklerin en büyüğü müdür, yoksa benim sandığım gibi, cezasını çekmemesi mi daha büyük kötülüktür?

Şöyle bakalım: Cezasını çekmek ile haksızlık ettiği için adilce cezalandırılmayı aynı şey mi sayıyorsun?

Polos: Evet.

476a

μόνος καὶ ὁμολογῶν καὶ μαρτυρῶν, καὶ ἐγὼ σὲ μόνον ἐπιψηφίζων τοὺς ἄλλους ἐῶ χαίρειν. καὶ τοῦτο μὲν ἡμῖν οὕτως ἐχέτω· μετὰ τοῦτο δὲ περὶ οὗ τὸ δεύτερον ἠμφεσβητήσαμεν σκεψώμεθα, τὸ ἀδικοῦντα διδόναι δίκην ἆρα μέγιστον τῶν κακῶν ἐστιν, ὡς σὺ ᾤου, ἢ μεῖζον τὸ μὴ διδόναι, ὡς αὖ ἐγὼ ᾤμην.

σκοπώμεθα δὲ τῇδε· τὸ διδόναι δίκην καὶ τὸ κολάζεσθαι δικαίως ἀδικοῦντα ἆρα τὸ αὐτὸ καλεῖς;

ΠΩΛ. ἔγωγε.

476bSokrates: Peki adil olan her şeyin, adil olduğu ölçüde güzel olmadığını söyleyebilir misin? İyice düşünüp öyle söyle.

Polos: Bence güzeldir, Sokrates.

Sokrates: Şuna da bak: Biri bir şey yapıyorsa, bu yapanın elinden bir şeye uğrayan bir şeyin de olması zorunlu mudur?

Polos: Bence zorunlu.

Sokrates: Uğrayan, yapanın yaptığına mı ve yapanın yaptığı gibi mi uğrar? Şunu demek istiyorum: Biri vuruyorsa, bir şeyin vurulması zorunlu mudur?

Polos: Zorunlu.

Sokrates: Vuran şiddetle ya da hızla vuruyorsa, vurulan da öyle mi vurulur?

476b

ΣΩ. ἔχεις οὖν λέγειν ὡς οὐχὶ τά γε δίκαια πάντα καλά ἐστιν, καθʼ ὅσον δίκαια; καὶ διασκεψάμενος εἰπέ.

ΠΩΛ. ἀλλά μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. σκόπει δὴ καὶ τόδε· ἆρα εἴ τίς τι ποιεῖ, ἀνάγκη τι εἶναι καὶ πάσχον ὑπὸ τούτου τοῦ ποιοῦντος;

ΠΩΛ. ἔμοιγε δοκεῖ.

ΣΩ. ἆρα τοῦτο πάσχον ὃ τὸ ποιοῦν ποιεῖ, καὶ τοιοῦτον οἷον ποιεῖ τὸ ποιοῦν; λέγω δὲ τὸ τοιόνδε· εἴ τις τύπτει, ἀνάγκη τι τύπτεσθαι;

ΠΩΛ. ἀνάγκη.

ΣΩ. καὶ εἰ σφόδρα τύπτει ἢ ταχὺ ὁ

476cPolos: Evet.

Sokrates: Demek vurulanın uğradığı hâl, vuranın yaptığı gibidir?

Polos: Elbette.

Sokrates: Biri yakıyorsa, bir şeyin yanması da zorunlu değil mi?

Polos: Nasıl olmasın?

Sokrates: Şiddetle ya da acı verecek biçimde yakıyorsa, yakılan da yakanın yaktığı gibi yanar, değil mi?

Polos: Elbette.

Sokrates: Biri bir şeyi kesiyorsa da aynı söz geçerli değil mi? Çünkü bir şey kesilir.

Polos: Evet.

Sokrates: Kesik büyük, derin ya da acı vericiyse, kesilen de kesenin kestiği gibi bir kesikle kesilir, değil mi?

476c

τύπτων, οὕτω καὶ τὸ τυπτόμενον τύπτεσθαι;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. τοιοῦτον ἄρα πάθος τῷ τυπτομένῳ ἐστὶν οἷον ἂν τὸ τύπτον ποιῇ;

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ εἰ κάει τις, ἀνάγκη τι κάεσθαι;

ΠΩΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. καὶ εἰ σφόδρα γε κάει ἢ ἀλγεινῶς, οὕτω κάεσθαι τὸ καόμενον ὡς ἂν τὸ κᾶον κάῃ;

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ εἰ τέμνει τι, ὁ αὐτὸς λόγος; τέμνεται γάρ τι.

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. καὶ εἰ μέγα γε ἢ βαθὺ τὸ τμῆμα ἢ ἀλγεινόν, τοιοῦτον

476dPolos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Kısacası bak bakalım, az önce söylediğimi her şey için kabul ediyor musun: Yapan nasıl yapıyorsa, uğrayan da öyle uğrar.

Polos: Kabul ediyorum.

Sokrates: Bunlar kabul edildiğine göre, cezasını çekmek bir şeye uğramak mıdır, yoksa bir şey yapmak mı?

Polos: Zorunlu olarak uğramaktır, Sokrates.

Sokrates: Bir yapan tarafından, değil mi?

Polos: Nasıl olmasın? Cezalandıran tarafından.

Sokrates: Doğru cezalandıran adilce mi cezalandırır?

476d

τμῆμα τέμνεται τὸ τεμνόμενον οἷον τὸ τέμνον τέμνει;

ΠΩΛ. φαίνεται.

ΣΩ. συλλήβδην δὴ ὅρα εἰ ὁμολογεῖς, ὃ ἄρτι ἔλεγον, περὶ πάντων, οἷον ἂν ποιῇ τὸ ποιοῦν, τοιοῦτον τὸ πάσχον πάσχειν.

ΠΩΛ. ἀλλʼ ὁμολογῶ.

ΣΩ. τούτων δὴ ὁμολογουμένων, τὸ δίκην διδόναι πότερον πάσχειν τί ἐστιν ἢ ποιεῖν;

ΠΩΛ. ἀνάγκη, ὦ Σώκρατες, πάσχειν.

ΣΩ. οὐκοῦν ὑπό τινος ποιοῦντος;

ΠΩΛ. πῶς γὰρ οὔ; ὑπό γε τοῦ κολάζοντος.

ΣΩ. ὁ δὲ ὀρθῶς κολάζων

476ePolos: Evet.

Sokrates: Adil şeyler yaparak mı, değil mi?

Polos: Adil şeyler yaparak.

Sokrates: Demek cezalandırılıp cezasını çeken de adil şeylere uğrar?

Polos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Adil şeylerin güzel olduğunu da kabul etmiştik herhâlde?

Polos: Elbette.

Sokrates: Demek bunlardan biri güzel şeyler yapıyor, öbürü, cezalandırılan da güzel şeylere uğruyor.

Polos: Evet.

476e

δικαίως κολάζει;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. δίκαια ποιῶν ἢ οὔ;

ΠΩΛ. δίκαια.

ΣΩ. οὐκοῦν ὁ κολαζόμενος δίκην διδοὺς δίκαια πάσχει;

ΠΩΛ. φαίνεται.

ΣΩ. τὰ δὲ δίκαιά που καλὰ ὡμολόγηται;

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. τούτων ἄρα ὁ μὲν ποιεῖ καλά, ὁ δὲ πάσχει, ὁ κολαζόμενος.

ΠΩΛ. ναί.

477aSokrates: Güzelse iyidir de, değil mi? Çünkü ya hoştur ya yararlı.

Polos: Zorunlu olarak.

Sokrates: Demek cezasını çeken iyi şeylere uğruyor?

Polos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Demek yarar görüyor?

Polos: Evet.

Sokrates: Benim düşündüğüm yararı mı? Adilce cezalandırılıyorsa psykhē'si daha iyi hâle mi geliyor?

Polos: Muhtemelen.

Sokrates: Demek cezasını çeken psykhē'nin kötülüğünden kurtuluyor?

Polos: Evet.

Sokrates: O hâlde en büyük kötülükten kurtulmuyor mu?

477a

ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ καλά, ἀγαθά; ἢ γὰρ ἡδέα ἢ ὠφέλιμα.

ΠΩΛ. ἀνάγκη.

ΣΩ. ἀγαθὰ ἄρα πάσχει ὁ δίκην διδούς;

ΠΩΛ. ἔοικεν.

ΣΩ. ὠφελεῖται ἄρα;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. ἆρα ἥνπερ ἐγὼ ὑπολαμβάνω τὴν ὠφελίαν; βελτίων τὴν ψυχὴν γίγνεται, εἴπερ δικαίως κολάζεται;

ΠΩΛ. εἰκός γε.

ΣΩ. κακίας ἄρα ψυχῆς ἀπαλλάττεται ὁ δίκην διδούς;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. ἆρα οὖν τοῦ μεγίστου ἀπαλλάττεται

477bŞöyle bak: Bir insanın mal durumunda yoksulluktan başka bir kötülük görüyor musun?

Polos: Hayır, yoksulluk.

Sokrates: Ya beden durumunda? Kötülüğün güçsüzlük, hastalık, çirkinlik ve bunlar gibi şeyler olduğunu söylemez misin?

Polos: Söylerim.

Sokrates: Psykhē'de de bir bozukluk olduğunu düşünüyorsun, değil mi?

Polos: Nasıl olmasın?

Sokrates: Buna adaletsizlik, cehalet, korkaklık ve bunlar gibi şeyler demiyor musun?

Polos: Elbette diyorum.

Sokrates: Demek mal, beden ve psykhē, bu üç şey için üç bozukluk saydın: yoksulluk, hastalık, adaletsizlik?

477b

κακοῦ; ὧδε δὲ σκόπει· ἐν χρημάτων κατασκευῇ ἀνθρώπου κακίαν ἄλλην τινὰ ἐνορᾷς ἢ πενίαν;

ΠΩΛ. οὔκ, ἀλλὰ πενίαν.

ΣΩ. τί δʼ ἐν σώματος κατασκευῇ; κακίαν ἂν φήσαις ἀσθένειαν εἶναι καὶ νόσον καὶ αἶσχος καὶ τὰ τοιαῦτα;

ΠΩΛ. ἔγωγε.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἐν ψυχῇ πονηρίαν ἡγῇ τινα εἶναι;

ΠΩΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. ταύτην οὖν οὐκ ἀδικίαν καλεῖς καὶ ἀμαθίαν καὶ δειλίαν καὶ τὰ τοιαῦτα;

ΠΩΛ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. οὐκοῦν χρημάτων

477cPolos: Evet.

Sokrates: Bu bozukluklardan hangisi en çirkin? Adaletsizlik, kısacası psykhē'nin bozukluğu değil mi?

Polos: Açık ara.

Sokrates: En çirkinse en kötüsü de o mu?

Polos: Ne demek istiyorsun, Sokrates?

Sokrates: Şunu: Önceden kabul ettiklerimize göre en çirkin olan, her zaman ya en büyük acıyı ya en büyük zararı ya da ikisini birden verdiği için en çirkindir.

Polos: Kesinlikle.

Sokrates: Adaletsizliğin ve bütünüyle psykhē'nin bozukluğunun en çirkin şey olduğunu az önce kabul etmedik mi?

477c

καὶ σώματος καὶ ψυχῆς, τριῶν ὄντων, τριττὰς εἴρηκας πονηρίας, πενίαν, νόσον, ἀδικίαν;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. τίς οὖν τούτων τῶν πονηριῶν αἰσχίστη; οὐχ ἡ ἀδικία καὶ συλλήβδην ἡ τῆς ψυχῆς πονηρία;

ΠΩΛ. πολύ γε.

ΣΩ. εἰ δὴ αἰσχίστη, καὶ κακίστη;

ΠΩΛ. πῶς, ὦ Σώκρατες, λέγεις;

ΣΩ. ὡδί· ἀεὶ τὸ αἴσχιστον ἤτοι λύπην μεγίστην παρέχον ἢ βλάβην ἢ ἀμφότερα αἴσχιστόν ἐστιν ἐκ τῶν ὡμολογημένων ἐν τῷ ἔμπροσθεν.

ΠΩΛ. μάλιστα.

ΣΩ. αἴσχιστον δὲ ἀδικία καὶ σύμπασα ψυχῆς πονηρία νυνδὴ

477dPolos: Kabul ettik ya.

Sokrates: Demek ya en elem verici olandır ve elemle aştığı için bunların en çirkinidir, ya zararla ya da ikisiyle?

Polos: Zorunlu olarak.

Sokrates: Peki adaletsiz, ölçüsüz, korkak ve cahil olmak, yoksul ve hasta olmaktan daha mı acı vericidir?

Polos: Bu söylediklerimize göre bana öyle görünmüyor, Sokrates.

Sokrates: Demek psykhē'nin bozukluğu, ötekileri akıl almaz büyüklükte bir zararla ve şaşılacak bir kötülükle aştığı için her şeyin en çirkinidir; çünkü, senin sözüne göre, acıyla aşmıyor.

477d

ὡμολόγηται ἡμῖν;

ΠΩΛ. ὡμολόγηται γάρ.

ΣΩ. οὐκοῦν ἢ ἀνιαρότατόν ἐστι καὶ ἀνίᾳ ὑπερβάλλον αἴσχιστον τούτων ἐστὶν ἢ βλάβῃ ἢ ἀμφότερα;

ΠΩΛ. ἀνάγκη.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἀλγεινότερόν ἐστιν τοῦ πένεσθαι καὶ κάμνειν τὸ ἄδικον εἶναι καὶ ἀκόλαστον καὶ δειλὸν καὶ ἀμαθῆ;

ΠΩΛ. οὐκ ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, ἀπὸ τούτων γε.

ΣΩ. ὑπερφυεῖ τινι ἄρα ὡς μεγάλῃ βλάβῃ καὶ κακῷ θαυμασίῳ ὑπερβάλλουσα

477ePolos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Oysa en büyük zararla aşan şey, var olan şeylerin en büyük kötülüğü olur herhâlde.

Polos: Evet.

Sokrates: Demek adaletsizlik, ölçüsüzlük ve psykhē'nin öteki bozuklukları var olan şeylerin en büyük kötülüğüdür?

Polos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Peki yoksulluktan hangi tekhnē kurtarır? Para kazanma sanatı değil mi?

Polos: Evet.

Sokrates: Ya hastalıktan? Hekimlik değil mi?

477e

τἆλλα ἡ τῆς ψυχῆς πονηρία αἴσχιστόν ἐστι πάντων, ἐπειδὴ οὐκ ἀλγηδόνι γε, ὡς ὁ σὸς λόγος.

ΠΩΛ. φαίνεται.

ΣΩ. ἀλλὰ μήν που τό γε μεγίστῃ βλάβῃ ὑπερβάλλον μέγιστον ἂν κακὸν εἴη τῶν ὄντων.

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. ἡ ἀδικία ἄρα καὶ ἡ ἀκολασία καὶ ἡ ἄλλη ψυχῆς πονηρία μέγιστον τῶν ὄντων κακόν ἐστιν;

ΠΩΛ. φαίνεται.

ΣΩ. τίς οὖν τέχνη πενίας ἀπαλλάττει; οὐ χρηματιστική;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. τίς δὲ νόσου; οὐκ ἰατρική;

478aPolos: Zorunlu olarak.

Sokrates: Ya bozukluktan ve adaletsizlikten? Böyle bulamıyorsan şöyle bak: Bedeni hasta olanları nereye, kimin yanına götürürüz?

Polos: Hekimlerin yanına, Sokrates.

Sokrates: Peki haksızlık edenleri ve ölçüsüzce davrananları?

Polos: Yargıçların yanına mı demek istiyorsun?

Sokrates: Cezalarını çeksinler diye, değil mi?

Polos: Evet.

Sokrates: Doğru cezalandıranlar bir tür adalet kullanarak cezalandırmıyorlar mı?

Polos: Belli ki öyle.

Sokrates: Demek para kazanma sanatı yoksulluktan, hekimlik hastalıktan, ceza ise ölçüsüzlükten ve adaletsizlikten kurtarır.

478a

ΠΩΛ. ἀνάγκη.

ΣΩ. τίς δὲ πονηρίας καὶ ἀδικίας; εἰ μὴ οὕτως εὐπορεῖς, ὧδε σκόπει· ποῖ ἄγομεν καὶ παρὰ τίνας τοὺς κάμνοντας τὰ σώματα;

ΠΩΛ. παρὰ τοὺς ἰατρούς, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ποῖ δὲ τοὺς ἀδικοῦντας καὶ τοὺς ἀκολασταίνοντας;

ΠΩΛ. παρὰ τοὺς δικαστὰς λέγεις;

ΣΩ. οὐκοῦν δίκην δώσοντας;

ΠΩΛ. φημί.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ δικαιοσύνῃ τινὶ χρώμενοι κολάζουσιν οἱ ὀρθῶς κολάζοντες;

ΠΩΛ. δῆλον δή.

ΣΩ. χρηματιστικὴ μὲν ἄρα πενίας ἀπαλλάττει,

478bPolos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Peki bunlardan hangisi en güzelidir?

Polos: Hangilerinden söz ediyorsun?

Sokrates: Para kazanma sanatı, hekimlik ve ceza.

Polos: Ceza açık ara üstündür, Sokrates.

Sokrates: O hâlde, madem en güzelidir, ya en çok hazzı ya en çok yararı ya da ikisini verir, değil mi?

Polos: Evet.

Sokrates: Peki tedavi edilmek hoş bir şey midir, tedavi edilenler bundan zevk alırlar mı?

Polos: Bence hayır.

Sokrates: Ama yararlıdır, değil mi?

Polos: Evet.

478b

ἰατρικὴ δὲ νόσου, δίκη δὲ ἀκολασίας καὶ ἀδικίας.

ΠΩΛ. φαίνεται.

ΣΩ. τί οὖν τούτων κάλλιστόν ἐστιν [ὧν λέγεις];

ΠΩΛ. τίνων λέγεις;

ΣΩ. χρηματιστικῆς, ἰατρικῆς, δίκης.

ΠΩΛ. πολὺ διαφέρει, ὦ Σώκρατες, ἡ δίκη.

ΣΩ. οὐκοῦν αὖ ἤτοι ἡδονὴν πλείστην ποιεῖ ἢ ὠφελίαν ἢ ἀμφότερα, εἴπερ κάλλιστόν ἐστιν;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν τὸ ἰατρεύεσθαι ἡδύ ἐστιν, καὶ χαίρουσιν οἱ ἰατρευόμενοι;

ΠΩΛ. οὐκ ἔμοιγε δοκεῖ.

ΣΩ. ἀλλʼ ὠφέλιμόν γε. ἦ γάρ;

ΠΩΛ.

478cSokrates: Çünkü tedavi edilen büyük bir kötülükten kurtulur; bu yüzden acıya katlanıp sağlığına kavuşmak ona kazançlıdır.

Polos: Nasıl olmasın?

Sokrates: Peki beden bakımından en mesut insan bu mudur, yani tedavi edilen mi, yoksa hiç hastalanmamış olan mı?

Polos: Belli ki hiç hastalanmamış olan.

Sokrates: Çünkü görünüşe göre saadet, kötülükten kurtulmak değil, ona hiç sahip olmamaktı.

Polos: Öyle.

478c

ναί.

ΣΩ. μεγάλου γὰρ κακοῦ ἀπαλλάττεται, ὥστε λυσιτελεῖ ὑπομεῖναι τὴν ἀλγηδόνα καὶ ὑγιῆ εἶναι.

ΠΩΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὕτως ἂν περὶ σῶμα εὐδαιμονέστατος ἄνθρωπος εἴη, ἰατρευόμενος, ἢ μηδὲ κάμνων ἀρχήν;

ΠΩΛ. δῆλον ὅτι μηδὲ κάμνων.

ΣΩ. οὐ γὰρ τοῦτʼ ἦν εὐδαιμονία, ὡς ἔοικε, κακοῦ ἀπαλλαγή, ἀλλὰ τὴν ἀρχὴν μηδὲ κτῆσις.

ΠΩΛ. ἔστι ταῦτα.

478dSokrates: Peki? Bedeninde ya da psykhē'sinde bir kötülük taşıyan iki kişiden hangisi daha bedbahttır: tedavi edilip kötülükten kurtulan mı, yoksa tedavi edilmeyip onu taşımaya devam eden mi?

Polos: Bence tedavi edilmeyen.

Sokrates: Cezasını çekmek de en büyük kötülükten, bozukluktan kurtulmaktı, değil mi?

Polos: Öyleydi.

Sokrates: Çünkü ceza insanı herhâlde itidale getirir, daha adil yapar; bozukluğun hekimliği olur.

Polos: Evet.

Sokrates: Demek en mesut olan, psykhē'sinde hiç kötülük bulunmayandır; çünkü bunun kötülüklerin en büyüğü olduğu ortaya çıktı.

478d

ΣΩ. τί δέ; ἀθλιώτερος πότερος δυοῖν ἐχόντοιν κακὸν εἴτʼ ἐν σώματι εἴτʼ ἐν ψυχῇ, ὁ ἰατρευόμενος καὶ ἀπαλλαττόμενος τοῦ κακοῦ, ἢ ὁ μὴ ἰατρευόμενος, ἔχων δέ;

ΠΩΛ. φαίνεταί μοι ὁ μὴ ἰατρευόμενος.

ΣΩ. οὐκοῦν τὸ δίκην διδόναι μεγίστου κακοῦ ἀπαλλαγὴ ἦν, πονηρίας;

ΠΩΛ. ἦν γάρ.

ΣΩ. σωφρονίζει γάρ που καὶ δικαιοτέρους ποιεῖ καὶ ἰατρικὴ γίγνεται πονηρίας ἡ δίκη.

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. εὐδαιμονέστατος μὲν ἄρα ὁ μὴ ἔχων κακίαν ἐν ψυχῇ, ἐπειδὴ τοῦτο

478ePolos: Belli ki öyle.

Sokrates: İkinci sırada da herhâlde ondan kurtulan gelir.

Polos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Bu da öğüt verilen, azarlanan ve cezasını çekendi.

Polos: Evet.

Sokrates: Demek en kötü yaşayan, adaletsizliği taşıyıp ondan kurtulmayandır.

Polos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Peki bu kişi, en büyük haksızlıkları yapıp en büyük adaletsizliğe başvurduğu hâlde öğüt verilmekten de, cezalandırılmaktan da, cezasını çekmekten de yakayı kurtarmayı başaran kişi değil mi; senin dediğine göre Arkhelaos'un, öteki tiranların, hatiplerin ve güç sahiplerinin başardığı gibi?

478e

μέγιστον τῶν κακῶν ἐφάνη.

ΠΩΛ. δῆλον δή.

ΣΩ. δεύτερος δέ που ὁ ἀπαλλαττόμενος.

ΠΩΛ. ἔοικεν.

ΣΩ. οὗτος δʼ ἦν ὁ νουθετούμενός τε καὶ ἐπιπληττόμενος καὶ δίκην διδούς.

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. κάκιστα ἄρα ζῇ ὁ ἔχων [ἀδικίαν] καὶ μὴ ἀπαλλαττόμενος.

ΠΩΛ. φαίνεται.

ΣΩ. οὐκοῦν οὗτος τυγχάνει ὢν ὃς ἂν τὰ μέγιστα ἀδικῶν καὶ χρώμενος μεγίστῃ ἀδικίᾳ διαπράξηται ὥστε μήτε νουθετεῖσθαι

479aPolos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Çünkü bunlar, iyi dostum, aşağı yukarı şunu başarmış oluyorlar: En ağır hastalıklara yakalanmış biri, bedeninin kusurları için hekimlere hesap vermemeyi, tedavi edilmemeyi başarsa; çocuk gibi, acı verdiği için dağlanmaktan ve kesilmekten korksa. Sence de öyle değil mi?

479a

μήτε κολάζεσθαι μήτε δίκην διδόναι, ὥσπερ σὺ φῂς Ἀρχέλαον παρεσκευάσθαι καὶ τοὺς ἄλλους τυράννους καὶ ῥήτορας καὶ δυνάστας;

ΠΩΛ. ἔοικε.

ΣΩ. σχεδὸν γάρ που οὗτοι, ὦ ἄριστε, τὸ αὐτὸ διαπεπραγμένοι εἰσὶν ὥσπερ ἂν εἴ τις τοῖς μεγίστοις νοσήμασιν συνισχόμενος διαπράξαιτο μὴ διδόναι δίκην τῶν περὶ τὸ σῶμα ἁμαρτημάτων τοῖς ἰατροῖς μηδὲ ἰατρεύεσθαι, φοβούμενος ὡσπερανεὶ παῖς τὸ κάεσθαι καὶ τὸ τέμνεσθαι, ὅτι

479bPolos: Bence de öyle.

Sokrates: Görünüşe göre sağlığın ve bedenin aretē'sinin ne olduğunu bilmediği için. Şimdiye kadar kabul ettiklerimize göre, Polos, cezadan kaçanlar da buna benzer bir şey yapıyor olmalılar: İşin acı veren yanını görüyorlar, yararlı yanına ise körler; sağlıklı olmayan bir bedenle değil, sağlıklı olmayan, çürük, adaletsiz ve dinsiz bir psykhē'yle birlikte yaşamanın ne kadar daha bedbahtça olduğunu bilmiyorlar. Bu yüzden cezalarını çekmemek ve en büyük kötülükten kurtulmamak için her şeyi yapıyorlar: Para ediniyor, dost ediniyor ve olabildiğince inandırıcı konuşabilmenin yollarını arıyorlar.

479b

ἀλγεινόν. ἢ οὐ δοκεῖ καὶ σοὶ οὕτω;

ΠΩΛ. ἔμοιγε.

ΣΩ. ἀγνοῶν γε, ὡς ἔοικεν, οἷόν ἐστιν ἡ ὑγίεια καὶ ἀρετὴ σώματος. κινδυνεύουσι γὰρ ἐκ τῶν νῦν ἡμῖν ὡμολογημένων τοιοῦτόν τι ποιεῖν καὶ οἱ τὴν δίκην φεύγοντες, ὦ Πῶλε, τὸ ἀλγεινὸν αὐτοῦ καθορᾶν, πρὸς δὲ τὸ ὠφέλιμον τυφλῶς ἔχειν καὶ ἀγνοεῖν ὅσῳ ἀθλιώτερόν ἐστι μὴ ὑγιοῦς σώματος μὴ ὑγιεῖ ψυχῇ συνοικεῖν, ἀλλὰ σαθρᾷ καὶ ἀδίκῳ

479cEğer doğru şeyler kabul ettiysek, Polos, sözümüzden ne çıktığını görüyor musun? Yoksa bunları bir araya getirip sonucu çıkaralım mı?

Polos: Sen uygun görüyorsan.

Sokrates: En büyük kötülüğün adaletsizlik ve haksızlık etmek olduğu sonucu çıkmıyor mu?

479c

καὶ ἀνοσίῳ, ὅθεν καὶ πᾶν ποιοῦσιν ὥστε δίκην μὴ διδόναι μηδʼ ἀπαλλάττεσθαι τοῦ μεγίστου κακοῦ, καὶ χρήματα παρασκευαζόμενοι καὶ φίλους καὶ ὅπως ἂν ὦσιν ὡς πιθανώτατοι λέγειν· εἰ δὲ ἡμεῖς ἀληθῆ ὡμολογήκαμεν, ὦ Πῶλε, ἆρʼ αἰσθάνῃ τὰ συμβαίνοντα ἐκ τοῦ λόγου; ἢ βούλει συλλογισώμεθα αὐτά;

ΠΩΛ. εἰ σοί γε δοκεῖ.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν συμβαίνει μέγιστον κακὸν ἡ ἀδικία καὶ τὸ

479dPolos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Bu kötülükten kurtuluşun da cezasını çekmek olduğu ortaya çıktı, değil mi?

Polos: Galiba.

Sokrates: Cezasını çekmemek de kötülüğün sürüp gitmesidir?

Polos: Evet.

Sokrates: Demek haksızlık etmek, büyüklük bakımından kötülüklerin ikincisidir; haksızlık edip de cezasını çekmemek ise tabiatı gereği bütün kötülüklerin en büyüğü ve birincisidir.

Polos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Peki dostum, anlaşamadığımız konu bu değil miydi? Sen en büyük haksızlıkları yapıp hiçbir ceza çekmeyen Arkhelaos'u mesut sayıyordun; ben ise tersine, Arkhelaos olsun, başka herhangi bir insan olsun, haksızlık edip cezasını çekmeyenin öteki insanlardan çok daha bedbaht olmasının yerinde olduğunu, her zaman haksızlık edenin haksızlığa uğrayandan, cezasını çekmeyenin de çekenden daha bedbaht olduğunu düşünüyordum. Benim söylediklerim bunlar değil miydi?

479d

ἀδικεῖν;

ΠΩΛ. φαίνεταί γε.

ΣΩ. καὶ μὴν ἀπαλλαγή γε ἐφάνη τούτου τοῦ κακοῦ τὸ δίκην διδόναι;

ΠΩΛ. κινδυνεύει.

ΣΩ. τὸ δέ γε μὴ διδόναι ἐμμονὴ τοῦ κακοῦ;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. δεύτερον ἄρα ἐστὶν τῶν κακῶν μεγέθει τὸ ἀδικεῖν· τὸ δὲ ἀδικοῦντα μὴ διδόναι δίκην πάντων μέγιστόν τε καὶ πρῶτον κακῶν πέφυκεν.

ΠΩΛ. ἔοικεν.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ περὶ τούτου, ὦ φίλε, ἠμφεσβητήσαμεν, σὺ μὲν τὸν Ἀρχέλαον εὐδαιμονίζων τὸν τὰ μέγιστα ἀδικοῦντα

479ePolos: Evet.

Sokrates: Doğru söylendikleri ispat edilmedi mi?

Polos: Öyle görünüyor.

479e

δίκην οὐδεμίαν διδόντα, ἐγὼ δὲ τοὐναντίον οἰόμενος, εἴτε Ἀρχέλαος εἴτʼ ἄλλος ἀνθρώπων ὁστισοῦν μὴ δίδωσι δίκην ἀδικῶν, τούτῳ προσήκειν ἀθλίῳ εἶναι διαφερόντως τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, καὶ ἀεὶ τὸν ἀδικοῦντα τοῦ ἀδικουμένου ἀθλιώτερον εἶναι καὶ τὸν μὴ διδόντα δίκην τοῦ διδόντος; οὐ ταῦτʼ ἦν τὰ ὑπʼ ἐμοῦ λεγόμενα;

ΠΩΛ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν ἀποδέδεικται ὅτι ἀληθῆ ἐλέγετο;

ΠΩΛ. φαίνεται.

480aSokrates: Peki; bunlar doğruysa, Polos, hitabetin büyük faydası nedir? Çünkü şimdi kabul ettiklerimize göre insanın en çok kendini, haksızlık etmeyecek şekilde gözetmesi gerekir; yoksa başına yeterince büyük bir kötülük gelecektir. Öyle değil mi?

Polos: Elbette.

Sokrates: Kendisi ya da önemsediği biri haksızlık ederse, cezasını en çabuk çekeceği yere, hekime gider gibi yargıca, isteyerek gitmeli; haksızlık hastalığı süreğenleşip psykhē'yi içten içe çürütmesin, onu iyileşmez hâle getirmesin diye acele etmeli.

480a

ΣΩ. εἶεν· εἰ οὖν δὴ ταῦτα ἀληθῆ, ὦ Πῶλε, τίς ἡ μεγάλη χρεία ἐστὶν τῆς ῥητορικῆς; δεῖ μὲν γὰρ δὴ ἐκ τῶν νῦν ὡμολογημένων αὐτὸν ἑαυτὸν μάλιστα φυλάττειν ὅπως μὴ ἀδικήσει, ὡς ἱκανὸν κακὸν ἕξοντα. οὐ γάρ;

ΠΩΛ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἐὰν δέ γε ἀδικήσῃ ἢ αὐτὸς ἢ ἄλλος τις ὧν ἂν κήδηται, αὐτὸν ἑκόντα ἰέναι ἐκεῖσε ὅπου ὡς τάχιστα δώσει δίκην, παρὰ τὸν δικαστὴν ὥσπερ παρὰ τὸν ἰατρόν,

480bYoksa ne diyelim, Polos, önceki kabullerimiz yerinde duruyorsa? Bunların onlarla ancak böyle uyuşması, başka türlü uyuşmaması zorunlu değil mi?

Polos: Başka ne diyebiliriz ki, Sokrates?

Sokrates: Demek kişinin kendi haksızlığını savunmak için, ya da haksızlık eden anne babasını, dostlarını, çocuklarını, vatanını savunmak için hitabetin bize hiçbir yararı yok, Polos; meğer ki biri onu tam tersine kullanmayı düşünsün: Önce kendini, sonra da yakınlarını ve dostlarından kim haksızlık ediyorsa onu suçlamak; haksızlığı gizlemek değil ortaya çıkarmak ki suçlu cezasını çekip iyileşsin; kendini ve başkalarını korkaklığa düşmemeye zorlamak, gözlerini yumup kendini hekime kestirir, dağlatır gibi iyi ve cesurca teslim etmek; acıyı hesaba katmadan iyinin ve güzelin peşinden gitmek: Dayak yemeyi gerektiren bir haksızlık yaptıysa dövülmeye, hapsi gerektirense zincire vurulmaya kendini teslim etmek, para cezasını gerektiriyorsa ödemek, sürgünü gerektiriyorsa sürgüne gitmek, ölümü gerektiriyorsa ölmek; kendisinin ve öteki yakınlarının ilk suçlayıcısı kendisi olmak ve hitabeti bunun için kullanmak, haksızlıklar açığa çıkınca en büyük kötülükten, adaletsizlikten kurtulsunlar diye. Böyle mi diyelim, Polos, yoksa demeyelim mi?

480b

σπεύδοντα ὅπως μὴ ἐγχρονισθὲν τὸ νόσημα τῆς ἀδικίας ὕπουλον τὴν ψυχὴν ποιήσει καὶ ἀνίατον· ἢ πῶς λέγομεν, ὦ Πῶλε, εἴπερ τὰ πρότερον μένει ἡμῖν ὁμολογήματα; οὐκ ἀνάγκη ταῦτα ἐκείνοις οὕτω μὲν συμφωνεῖν, ἄλλως δὲ μή;

ΠΩΛ. τί γὰρ δὴ φῶμεν, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. ἐπὶ μὲν ἄρα τὸ ἀπολογεῖσθαι ὑπὲρ τῆς ἀδικίας τῆς αὑτοῦ ἢ γονέων ἢ ἑταίρων ἢ παίδων ἢ πατρίδος ἀδικούσης οὐ χρήσιμος οὐδὲν ἡ ῥητορικὴ ἡμῖν, ὦ Πῶλε, εἰ μὴ εἴ τις

480c

ὑπολάβοι ἐπὶ τοὐναντίον—κατηγορεῖν δεῖν μάλιστα μὲν ἑαυτοῦ, ἔπειτα δὲ καὶ τῶν οἰκείων καὶ τῶν ἄλλων ὃς ἂν ἀεὶ τῶν φίλων τυγχάνῃ ἀδικῶν, καὶ μὴ ἀποκρύπτεσθαι ἀλλʼ εἰς τὸ φανερὸν ἄγειν τὸ ἀδίκημα, ἵνα δῷ δίκην καὶ ὑγιὴς γένηται, ἀναγκάζειν τε αὑτὸν καὶ τοὺς ἄλλους μὴ ἀποδειλιᾶν ἀλλὰ παρέχειν μύσαντα εὖ καὶ ἀνδρείως ὥσπερ τέμνειν καὶ κάειν ἰατρῷ, τὸ ἀγαθὸν καὶ καλὸν διώκοντα, μὴ ὑπολογιζόμενον τὸ ἀλγεινόν, ἐὰν μέν γε πληγῶν ἄξια ἠδικηκὼς

480d

ᾖ, τύπτειν παρέχοντα, ἐὰν δὲ δεσμοῦ, δεῖν, ἐὰν δὲ ζημίας, ἀποτίνοντα, ἐὰν δὲ φυγῆς, φεύγοντα, ἐὰν δὲ θανάτου, ἀποθνῄσκοντα, αὐτὸν πρῶτον ὄντα κατήγορον καὶ αὑτοῦ καὶ τῶν ἄλλων οἰκείων καὶ ἐπὶ τοῦτο χρώμενον τῇ ῥητορικῇ, ὅπως ἂν καταδήλων τῶν ἀδικημάτων γιγνομένων ἀπαλλάττωνται τοῦ μεγίστου κακοῦ, ἀδικίας. φῶμεν οὕτως ἢ μὴ φῶμεν, ὦ Πῶλε;

480ePolos: Bana tuhaf görünüyor, Sokrates, ama öncekilerle belki uyuşuyor.

Sokrates: O hâlde ya onları da bozmalıyız ya da bunların sonuç olarak çıkması zorunludur, değil mi?

Polos: Evet, bu böyle.

Sokrates: Şimdi de tersine dönelim: Birine kötülük etmek gerekiyorsa, düşman olsun ya da başka biri —yeter ki kişinin kendisi düşmanından haksızlığa uğramasın; bundan sakınmak gerekir—, düşman başkasına haksızlık ediyorsa, onun cezasını çekmemesi, yargıcın karşısına çıkmaması için hem yaparak hem söyleyerek her yola başvurulmalı; çıkarsa da düşmanın kurtulup cezasını çekmemesi için bir çare bulunmalı: Çok altın çaldıysa geri vermesin, onu kendisine ve yakınlarına adaletsizce ve tanrıtanımazca harcasın; ölümü gerektiren bir haksızlık yaptıysa ölmesin, mümkünse hiç ölmesin, kötü biri olarak ölümsüz olsun, değilse böyle biri olarak olabildiğince uzun yaşasın.

480e

ΠΩΛ. ἄτοπα μέν, ὦ Σώκρατες, ἔμοιγε δοκεῖ, τοῖς μέντοι ἔμπροσθεν ἴσως σοι ὁμολογεῖται.

ΣΩ. οὐκοῦν ἢ κἀκεῖνα λυτέον ἢ τάδε ἀνάγκη συμβαίνειν;

ΠΩΛ. ναί, τοῦτό γε οὕτως ἔχει.

ΣΩ. τοὐναντίον δέ γε αὖ μεταβαλόντα, εἰ ἄρα δεῖ τινα κακῶς ποιεῖν, εἴτʼ ἐχθρὸν εἴτε ὁντινοῦν, ἐὰν μόνον μὴ αὐτὸς ἀδικῆται ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ—τοῦτο μὲν γὰρ εὐλαβητέον—ἐὰν δὲ ἄλλον ἀδικῇ ὁ ἐχθρός, παντὶ τρόπῳ παρασκευαστέον, καὶ

481a

πράττοντα καὶ λέγοντα, ὅπως μὴ δῷ δίκην μηδὲ ἔλθῃ παρὰ τὸν δικαστήν· ἐὰν δὲ ἔλθῃ, μηχανητέον ὅπως ἂν διαφύγῃ καὶ μὴ δῷ δίκην ὁ ἐχθρός, ἀλλʼ ἐάντε χρυσίον ⟨ᾖ⟩ ἡρπακὼς πολύ, μὴ ἀποδιδῷ τοῦτο ἀλλʼ ἔχων ἀναλίσκῃ καὶ εἰς ἑαυτὸν καὶ εἰς τοὺς ἑαυτοῦ ἀδίκως καὶ ἀθέως, ἐάντε αὖ θανάτου ἄξια ἠδικηκὼς ᾖ, ὅπως μὴ ἀποθανεῖται, μάλιστα μὲν μηδέποτε, ἀλλʼ ἀθάνατος ἔσται πονηρὸς ὤν, εἰ δὲ μή, ὅπως ὡς

481bHitabet bana, Polos, böyle şeyler için yararlı görünüyor; çünkü haksızlık etmeye niyeti olmayana pek büyük bir yararı yok gibi geliyor bana, tabii bir yararı varsa; önceki konuşmamızda hiçbir yararının olmadığı ortaya çıktı.

Kallikles: Söyle bana, Khairephon, Sokrates bunları ciddi mi söylüyor, şaka mı yapıyor?

Khairephon: Bence son derece ciddi, Kallikles; ama en iyisi ona kendin sormak.

Kallikles: Tanrılar adına, ben de bunu istiyorum. Söyle bana, Sokrates, seni şimdi ciddi mi sayalım, şaka mı yapıyor sayalım? Çünkü ciddiysen ve söylediklerin doğruysa, biz insanların hayatı alt üst olmuş demektir; görünüşe göre yapılması gerekenin tam tersini yapıyoruz, değil mi?

481b

πλεῖστον χρόνον βιώσεται τοιοῦτος ὤν. ἐπὶ τὰ τοιαῦτα ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Πῶλε, ἡ ῥητορικὴ χρήσιμος εἶναι, ἐπεὶ τῷ γε μὴ μέλλοντι ἀδικεῖν οὐ μεγάλη τίς μοι δοκεῖ ἡ χρεία αὐτῆς εἶναι, εἰ δὴ καὶ ἔστιν τις χρεία, ὡς ἔν γε τοῖς πρόσθεν οὐδαμῇ ἐφάνη οὖσα.

ΚΑΛ. εἰπέ μοι, ὦ Χαιρεφῶν, σπουδάζει ταῦτα Σωκράτης ἢ παίζει;

ΧΑΙ. ἐμοὶ μὲν δοκεῖ, ὦ Καλλίκλεις, ὑπερφυῶς σπουδάζειν· οὐδὲν μέντοι οἷον τὸ αὐτὸν ἐρωτᾶν.

ΚΑΛ. νὴ τοὺς θεοὺς ἀλλʼ ἐπιθυμῶ. εἰπέ μοι, ὦ Σώκρατες,

481cSokrates: Kallikles, insanların, kimisinde şöyle kimisinde böyle de olsa, ortak bir hâli olmasaydı da her birimiz ötekilerden farklı, kendine özgü bir hâl yaşasaydı, kendi yaşadığını bir başkasına göstermek kolay olmazdı.

481c

πότερόν σε θῶμεν νυνὶ σπουδάζοντα ἢ παίζοντα; εἰ μὲν γὰρ σπουδάζεις τε καὶ τυγχάνει ταῦτα ἀληθῆ ὄντα ἃ λέγεις, ἄλλο τι ἢ ἡμῶν ὁ βίος ἀνατετραμμένος ἂν εἴη τῶν ἀνθρώπων καὶ πάντα τὰ ἐναντία πράττομεν, ὡς ἔοικεν, ἢ ἃ δεῖ;

ΣΩ. ὦ Καλλίκλεις, εἰ μή τι ἦν τοῖς ἀνθρώποις πάθος, τοῖς μὲν ἄλλο τι, τοῖς δὲ ἄλλο τι [ἢ] τὸ αὐτό, ἀλλά τις ἡμῶν ἴδιόν τι ἔπασχεν πάθος ἢ οἱ ἄλλοι, οὐκ ἂν ἦν ῥᾴδιον

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…