İçeriğe geç

Kavram

Logos (λόγος)

Yunanca
λόγος (lógos)
Latince
ratio, verbum, oratio
Almanca
Vernunft, Wort, Verhältnis
Fransızca
raison, parole, rapport
İngilizce
reason, account
Türkçe
logos (çevrilmez)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde λόγος bir hesap ya da bir anlatıdır: tüccarın hesabı, ozanın anlatısı. Herakleitos bu sözcüğü, kendi metni ile şeylerin yapısı arasındaki örtüşmeyi adlandırmak için kullanır: "beni değil logos'u dinleyin" (B50) der — yani sözün yetkesi konuşandan değil, işaret ettiği ortak yapıdan gelir. B31'de λόγος açıkça matematiksel orandır (toprak, deniz olarak dağılırken "aynı orana göre ölçülür"); B45'te ruhun derinliğidir; B2 ve B114'te ortak olandır (ξυνόν) ve şehrin yasasıyla eşlenir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6.–5. yy Herakleitos Her şeyin ona göre olup bittiği ortak ölçü/söz; insanlar onu anlamaz DK 22 B1 · B2 · B50
MÖ 6.–5. yy Herakleitos Oran, ölçü (toprak–deniz dönüşümünde) DK 22 B31
MÖ 6.–5. yy Herakleitos Ruhun derinliği; sınırlarına varılamayan ölçü DK 22 B45
MÖ 6.–5. yy Herakleitos Ortak olan (ξυνόν) → şehrin yasası ile eşlenir DK 22 B114
MS 1.–3. yy Stoacılar (aktarım) Kozmik akıl; solunumla içimize çekilen tanrısal logos — Herakleitos'a ait değil DK 22 A16 (Sextus)

Dönüşüm: Hesap/söz → ortak ölçü (Herakleitos) → kozmik akıl (Stoa) → Söz (Hristiyan teolojisi) → akıl/us (modern).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca λόγος (lógos) λέγειν ("toplamak, saymak, söylemek") fiilinden. Gündelik anlam yelpazesi çok geniştir: söz, anlatı, hesap, oran, ölçü, gerekçe, tanım. Aynı metinde birden çok anlamı taşıyabilmesi Herakleitos'ta bir kusur değil, kullanımın kendisidir.
Latince ratio; verbum; oratio Tek sözcük Latincede üçe bölünür: ratio (hesap/akıl), verbum (söz — Yuhanna İncili'nin seçimi), oratio (konuşma). Bölünme, Yunanca birliğin kaybıdır.
Almanca / Fransızca Vernunft, Wort, Verhältnis / raison, parole, rapport Heidegger λέγειν'in "toplamak" kökünü diriltmeye çalışır (Versammlung); bu da bir yorum tercihidir.
İngilizce reason, account

Türkçe karşılığı

logos (transliterasyon). rakip karşılıklar: söz (B1'deki "benim sözüm" yanını verir, oran yanını kaybettirir), akıl (Stoacı-modern okumayı peşinen seçer), oran/ölçü (B31'de doğru, B1'de eksik), yasa (B114'e uyar, B45'e uymaz). Hiçbiri tek başına yetmediği için çevirmiyorum.

"Akıl" dersen Stoacı kozmik aklı, "Söz" dersen Hristiyan Logos'unu, "oran" dersen Pythagorasçı sayı düzenini peşinen seçmiş olursun. B1'de en az üç anlam aynı anda çalışır: (a) Herakleitos'un kendi anlatısı, (b) şeylerin ölçüsü, (c) her şeyin ona göre olduğu ortak yasa.

Atıf ve kaynak notu

Bu terim gerçekten o filozofa mı ait, yoksa sonraki bir yorumcunun geriye yansıtması mı?

λόγος sözcüğü Herakleitos'un kendi fragmanlarındadır [F]. Ama "Logos = kozmik akıl" denklemi Stoacıdır; KRS 237 (Sextus) bunun en açık örneğidir ve baştan sona [T]'dir. "Logos = Söz (Yuhanna 1:1)" ise bambaşka bir gelenektir. Herakleitos'u okurken bu iki katmanı fragmandan ayır: fragmanın kendisi hiçbir yerde logos'u bir tanrı ya da bir özne yapmaz.

İlgili kavramlar

  • ratio (Latince karşılığı)
  • P04 — Bir ve Çok Problemi
  • P01 — Varlık nedir?
  • P09 — Bilginin sınırları problemi
  • harmonia
  • physis
  • psyche
  • nomos
  • nous
  • arkhe
  • Herakleitos of Ephesos
  • KRS — The Presocratic Philosophers

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: logos, Logos, söz, oran, itibarı, logoslarını

Metinlerde işaretlendiği yerler

124 yer · 87 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.