İçeriğe geç
Gorgias

Gorgias

Fragmanlar

Diels–Kranz 82 B

82B1Var Olmayan Üzerine ya da Tabiat Üzerine (ΓΟΡΓΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΗ ΟΝΤΟΣ Η ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ)

DK 82 B 1

Kaynak: Isokrates, Helene Methiyesi (Or. 10) 3; Antidosis (Or. 15) 268.

Isokrates, Helene Methiyesi 3: Var olan şeylerden hiçbirinin var olmadığını söylemeye cüret eden Gorgias'ı ya da aynı şeylerin hem mümkün hem de imkânsız olduğunu göstermeye çalışan Zenon'u kim geride bırakabilir?

Isokrates, Antidosis 268: … eski sofistlerin sözleri: onlardan biri var olan şeylerin sayısının sınırsız olduğunu söyledi … Parmenides ile Melissos bir olduğunu, Gorgias ise hiçbir şey olmadığını.

82B1
  1. Isocr. 10, 3 πῶς γὰρ ἄν τις ὑπερβάλοιτο Γοργίαν τὸν τολμήσαντα λέγειν, ὡς οὐδὲν τῶν ὄντων ἔστιν, ἢ Ζήνωνα τὸν ταὐτὰ δυνατὰ καὶ πάλιν ἀδύνατα πειρώμενον ἀποφαίνειν. 15, 268 τοὺς λόγους τοὺς τῶν παλαιῶν σοφιστῶν, ὧν ὁ μὲν ἄπειρον τὸ πλῆθος ἔφησεν εἶναι τῶν ὄντων … Παρμενίδης δὲ καὶ Μέλισσος ἕν, Γ. δὲ παντελῶς οὐδέν. [DK'da Almanca çevirisi yoktur. Aparat (s. 279, 19): "Περὶ τοῦ μὴ ὄντος ve Περὶ φύσεως yazılarının özdeşliği tartışmalıdır; krş. aşağıda II 283, 13'e not. Değerlendirme için krş. Nestle Herm. 57 (1922) 551." 26: krş. II 274, 38 vd. notu. Kranz Nachtrag'ı (s. 279, 19): krş. O. Gigon, Herm. 71 (1936) 186 vd. DK s. 279 (PDF 278) ters taranmıştı; metin PDF'ten okundu.]

82B2DK 82 B 2

Kaynak: Olympiodoros, Platon'un Gorgias'ı Üzerine Şerh p. 112 Jahn [bkz. A 10: II 275, 3].

Olympiodoros: Gorgias, 84. Olimpiyatta [M.Ö. 444–441], Tabiat Üzerine adlı, hiç de zarafetten yoksun olmayan bir yazı da yazar.

82B2
  1. Olymp. in Plat. Gorg. p. 112 Jahn [s. A 10 275, 3] ἀμέλει καὶ γράφει ὁ Γ. Περὶ φύσεως σύγγραμμα οὐκ ἄκομψον τῆι πδ ὀλυμπιάδι [444—1]. [DK'da Almanca çevirisi yoktur; fragman sözü içermez, bütünüyle bağlam olarak verildi. PDF'ten okundu (DK s. 279).]

82B3DK 82 B 3

Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VII 65–87.

Sextos Empeirikos: (65) Leontinoili Gorgias da ölçütü ortadan kaldıranlarla aynı zümredendi, ama Protagoras ve çevresiyle aynı yoldan gitmedi. Var Olmayan Üzerine ya da Tabiat Üzerine başlıklı yazısında sırasıyla üç ana tez kurar: birincisi, hiçbir şey yoktur; ikincisi, bir şey var olsa bile insan onu kavrayamaz; üçüncüsü, kavranabilse bile başkasına aktarılamaz ve anlatılamaz. (66) Hiçbir şeyin var olmadığını şöyle çıkarır: Bir şey varsa, ya var olan vardır ya var olmayan ya da hem var olan hem var olmayan. Ama ne var olan vardır — bunu gösterecektir —, ne var olmayan — buna da inandıracaktır —, ne de hem var olan hem var olmayan — bunu da öğretecektir. Demek ki hiçbir şey yoktur.

(67) Var olmayan yoktur. Çünkü var olmayan varsa, aynı anda hem olacak hem olmayacaktır: var olmayan olarak düşünüldüğü ölçüde olmayacak, var olmayan olarak var olduğu ölçüde ise yine olacaktır. Bir şeyin aynı anda hem olması hem olmaması ise büsbütün saçmadır; demek ki var olmayan yoktur. Başka bir yoldan: var olmayan varsa, var olan olmayacaktır. Çünkü bunlar birbirinin zıddıdır; var olmak var olmayana ait oluyorsa, var olmamak da var olana ait olacaktır. Ama var olan elbette yok değildir; ⟨öyleyse⟩ var olmayan da olmayacaktır. (68) Var olan da yoktur. Çünkü var olan varsa, ya ezelîdir ya oluşmuştur ya da hem ezelî hem oluşmuştur. Ama göstereceğimiz gibi, ne ezelîdir ne oluşmuştur ne de ikisi birden; demek ki var olan yoktur. Var olan ezelîyse (buradan başlamak gerekir), hiçbir başlangıcı yoktur. (69) Çünkü oluşan her şeyin bir başlangıcı vardır; ezelî olan ise oluşmamış olduğundan başlangıcı yoktur. Başlangıcı olmayan ise sınırsızdır. Sınırsızsa hiçbir yerde değildir. Çünkü bir yerdeyse, içinde bulunduğu şey kendisinden başkadır; o zaman bir şeyin içinde kapsandığı için var olan artık sınırsız olmaz. Çünkü kapsayan kapsanandan büyüktür, sınırsızdan büyük ise hiçbir şey yoktur; öyleyse sınırsız bir yerde değildir. (70) Kendi içinde de kapsanmaz. Çünkü o zaman içinde bulunulan şeyle içinde bulunan aynı olur ve var olan iki şey hâline gelir: yer ve cisim (içinde bulunulan şey yer, içinde bulunan ise cisimdir). Bu da saçmadır; öyleyse var olan kendi içinde de değildir. Sonuç olarak, var olan ezelîyse sınırsızdır; sınırsızsa hiçbir yerde değildir; hiçbir yerde değilse yoktur. Demek ki var olan ezelîyse hiç var değildir. (71) Var olan oluşmuş da olamaz. Çünkü oluşmuşsa, ya var olandan ya var olmayandan oluşmuştur. Var olandan oluşmamıştır; çünkü var olansa oluşmamış, zaten vardır. Var olmayandan da oluşmamıştır; çünkü var olmayan hiçbir şey doğuramaz, zira bir şeyi doğuranın zorunlu olarak varlıktan pay alması gerekir. Demek ki var olan oluşmuş da değildir. (72) Aynı şekilde ikisi birden, yani hem ezelî hem oluşmuş da değildir; çünkü bunlar birbirini ortadan kaldırır: var olan ezelîyse oluşmamıştır, oluşmuşsa ezelî değildir. Öyleyse var olan ne ezelî ne oluşmuş ne de ikisi birden olduğuna göre var olamaz. (73) Başka bir yoldan: var olan varsa, ya birdir ya çoktur. Ama gösterileceği gibi ne birdir ne çoktur; demek ki var olan yoktur. Çünkü birse, ya bir kemiyettir ya süreklidir ya bir büyüklüktür ya da bir cisimdir. Bunlardan hangisi olursa olsun, bir değildir: kemiyetse bölünecek, sürekliyse kesilecektir; büyüklük olarak düşünülürse aynı şekilde bölünmez olmayacaktır; cisimse üç boyutlu olacaktır, çünkü uzunluğu, genişliği ve derinliği olacaktır. Var olanın bunların hiçbiri olmadığını söylemek ise saçmadır; demek ki var olan bir değildir. (74) Çok da değildir. Çünkü bir değilse çok da değildir; çokluk teklerin bir araya gelmesidir, bu yüzden bir ortadan kalkınca çok da onunla birlikte ortadan kalkar. Bunlardan, ne var olanın ne de var olmayanın var olduğu açıkça görülüyor. (75) İkisinin birden, yani hem var olanın hem var olmayanın var olmadığını çıkarmak da kolaydır. Çünkü var olmayan da var olan da varsa, var olmak bakımından var olmayan var olanla aynı olacaktır; bu yüzden ikisinden hiçbiri yoktur. Var olmayanın olmadığı kabul edilmiştir; var olanın da onunla aynı olduğu gösterildi; demek ki o da olmayacaktır. (76) Dahası, var olan var olmayanla aynıysa, ikisi birden var olamaz; çünkü ikisi birdense aynı değildir, aynıysa ikisi birden değildir. Bundan da hiçbir şeyin olmadığı sonucu çıkar. Çünkü ne var olan ne var olmayan ne de ikisi birden varsa ve bunların dışında hiçbir şey düşünülemiyorsa, hiçbir şey yoktur.

(77) Bir şey olsa bile bunun insan için bilinemez ve düşünülemez olduğunu hemen ardından göstermek gerekir. Gorgias der ki: Düşünülen şeyler var olan şeyler değilse, var olan düşünülmez. Bu da akla uygundur: düşünülen şeylerin beyaz olduğu doğru olsaydı, beyaz şeylerin düşünüldüğü de doğru olurdu; aynı şekilde düşünülen şeylerin var olmadığı doğruysa, zorunlu olarak var olan şeylerin düşünülmediği de doğru olacaktır. (78) Bu yüzden "düşünülen şeyler var olan şeyler değilse, var olan düşünülmez" önermesi sağlamdır ve çıkarımı tutarlıdır. Düşünülen şeyler ise (bunu önceden kabul etmek gerekir), göstereceğimiz gibi, var olan şeyler değildir; demek ki var olan düşünülmez. Düşünülen şeylerin var olan şeyler olmadığı da apaçıktır. (79) Çünkü düşünülen şeyler var olan şeylerse, düşünülen her şey vardır, hem de kim onu nasıl düşünürse öyle. Bu ise saçmadır. Biri uçan bir insan ya da denizin üstünde koşan arabalar düşündü diye hemen bir insan uçmaz, denizde arabalar koşmaz. Demek ki düşünülen şeyler var olan şeyler değildir. (80) Ayrıca, düşünülen şeyler var olan şeylerse, var olmayan şeyler düşünülmeyecektir. Çünkü zıtlara zıt şeyler ait olur; var olmayan da var olanın zıddıdır. Bu yüzden, düşünülmek var olana aitse, düşünülmemek de kesinlikle var olmayana ait olacaktır. Bu ise saçmadır; çünkü Skylla da, Khimaira da, var olmayan daha birçok şey de düşünülür. Demek ki var olan düşünülmez. (81) Görülen şeylere görüldükleri için görünür, işitilen şeylere işitildikleri için işitilir deriz; görünür şeyleri işitilmiyor diye reddetmeyiz, işitilir şeyleri de görülmüyor diye bir kenara atmayız (çünkü her biri başka bir hisle değil, kendine özgü hisle yargılanmalıdır). Aynı şekilde düşünülen şeyler de, gözle görülmeseler ve kulakla işitilmeseler bile var olacaktır, çünkü kendine özgü ölçütle kavranırlar. (82) Öyleyse biri denizin üstünde arabaların koştuğunu düşünürse, onları görmese bile denizde koşan arabaların var olduğuna inanmalıdır. Bu ise saçmadır; demek ki var olan düşünülmez ve kavranmaz.

(83) Kavransa bile başkasına aktarılamaz. Çünkü var olan şeyler görünür, işitilir ve genel olarak hissedilir şeylerse, yani dışarıda bulunan şeylerse, ve bunlardan görünür olanlar görmeyle, işitilir olanlar işitmeyle kavranıyor da bunun tersi olmuyorsa, bunlar başkasına nasıl bildirilebilir? (84) Çünkü bildirmek için kullandığımız şey logostur; logos ise dışarıda bulunan, var olan şeyler değildir. Demek ki başkalarına var olan şeyleri değil, dışarıda bulunan şeylerden başka bir şey olan logosu bildiririz. Nasıl görünür olan işitilir hâle gelemezse, işitilir olan da görünür hâle gelemezse, var olan da dışarıda bulunduğuna göre bizim logosumuz hâline gelemez; (85) logos olmayınca da başkasına açıklanamaz. Logos, der Gorgias, dışarıdan bize çarpan şeylerden, yani hissedilir şeylerden oluşur: bir tadın bize değmesinden o keyfiyet hakkında söylenen logos içimizde doğar, bir rengin gözümüze gelmesinden de renk hakkında söylenen logos. Öyleyse logos dıştakini ortaya koymaz; tersine dıştaki, logosu bildiren şey olur. (86) Görünür ve işitilir şeyler nasıl dışarıda bulunuyorsa logosun da öyle bulunduğu ve böylece dışarıda bulunan, var olan logos aracılığıyla dışarıda bulunan, var olan şeylerin bildirilebileceği de söylenemez. Çünkü, der, logos dışarıda bulunuyor olsa bile öteki bulunan şeylerden farklıdır; görünür cisimlerse logoslardan pek çok farklıdır: görünür olan bir organla, logos başka bir organla kavranır. Demek ki logos dışarıda bulunan şeylerin çoğunu göstermez, tıpkı onların da birbirlerinin tabiatını açığa vurmaması gibi.

(87) Gorgias bu güçlükleri ortaya koyduğuna göre, bunlar geçerli olduğu ölçüde hakikat ölçütü ortadan kalkar; çünkü ne var olan, ne bilinebilen, ne de başkasına gösterilebilen bir şeyin ölçütü olamaz. *(Benzer bir özet: [Aristoteles], Melissos, Ksenophanes ve Gorgias Üzerine 5–6, 979a 11–980b 21. Aristoteles'in kendisi de Gorgias'ın Görüşlerine Karşı adlı tek kitaplık bir monografi yazmıştı; Diogenes Laertios V 25.)*

82B3
  1. Sext. adv. math. VII 65ff. Γ. δὲ ὁ Λεοντῖνος ἐκ τοῦ αὐτοῦ μὲν τάγματος ὑπῆρχε τοῖς ἀνῃρηκόσι τὸ κριτήριον, οὐ κατὰ τὴν ὁμοίαν δὲ ἐπιβολὴν τοῖς περὶ τὸν Πρωταγόραν. ἐν γὰρ τῶι ἐπιγραφομένωι Περὶ τοῦ μὴ ὄντος ἢ Περὶ φύσεως τρία κατὰ τὸ ἑξῆς κεφάλαια κατασκευάζει, ἓν μὲν καὶ πρῶτον ὅτι οὐδὲν ἔστιν, δεύτερον ὅτι εἰ καὶ ἔστιν, ἀκατάληπτον ἀνθρώπωι, τρίτον ὅτι εἰ καὶ καταληπτόν, ἀλλὰ τοί γε ἀνέξοιστον καὶ ἀνερμήνευτον τῶι πέλας. (66) ὅτι μὲν οὖν οὐδὲν ἔστιν, ἐπιλογίζεται τὸν τρόπον τοῦτον· εἰ γὰρ ἔστι ⟨τι⟩, ἤτοι τὸ ὂν ἔστιν ἢ τὸ μὴ ὄν, ἢ καὶ τὸ ὂν ἔστι καὶ τὸ μὴ ὄν. οὔτε δὲ τὸ ὂν ἔστιν, ὡς παραστήσει, οὔτε τὸ μὴ ὄν, ὡς παραμυθήσεται, οὔτε τὸ ὂν καὶ ⟨τὸ⟩ μὴ ὄν, ὡς καὶ τοῦτο διδάξει· οὐκ ἄρα ἔστι τι. (67) καὶ δὴ τὸ μὲν μὴ ὂν οὐκ ἔστιν. εἰ γὰρ τὸ μὴ ὂν ἔστιν, ἔσται τε ἅμα καὶ οὐκ ἔσται· ἧι μὲν γὰρ οὐκ ὂν νοεῖται, οὐκ ἔσται, ἧι δὲ ἔστι μὴ ὄν, πάλιν ἔσται. παντελῶς δὲ ἄτοπον τὸ εἶναί τι ἅμα καὶ μὴ εἶναι· οὐκ ἄρα ἔστι τὸ μὴ ὄν. καὶ ἄλλως, εἰ τὸ μὴ ὂν ἔστι, τὸ ὂν οὐκ ἔσται· ἐναντία γάρ ἐστι ταῦτα ἀλλήλοις, καὶ εἰ τῶι μὴ ὄντι συμβέβηκε τὸ εἶναι, τῶι ὄντι συμβήσεται τὸ μὴ εἶναι. οὐχὶ δέ γε τὸ ὂν οὐκ ἔστιν· ⟨τοίνυν⟩ οὐδὲ τὸ μὴ ὂν ἔσται. (68) καὶ μὴν οὐδὲ τὸ ὂν ἔστιν. εἰ γὰρ τὸ ὂν ἔστιν, ἤτοι ἀίδιόν ἐστιν ἢ γενητὸν ἢ ἀίδιον ἅμα καὶ γενητόν· οὔτε δὲ ἀίδιόν ἐστιν οὔτε γενητὸν οὔτε ἀμφότερα, ὡς δείξομεν· οὐκ ἄρα ἔστι τὸ ὄν. εἰ γὰρ ἀίδιόν ἐστι τὸ ὄν (ἀρκτέον γὰρ ἐντεῦθεν), οὐκ ἔχει τινὰ ἀρχήν. (69) τὸ γὰρ γινόμενον πᾶν ἔχει τιν' ἀρχήν, τὸ δὲ ἀίδιον ἀγένητον καθεστὼς οὐκ εἶχεν ἀρχήν. μὴ ἔχον δὲ ἀρχὴν ἄπειρόν ἐστιν. εἰ δὲ ἄπειρόν ἐστιν, οὐδαμοῦ ἐστιν. εἰ γάρ πού ἐστιν, ἕτερον αὐτοῦ ἐστιν ἐκεῖνο τὸ ἐν ὧι ἐστιν, καὶ οὕτως οὐκέτ' ἄπειρον ἔσται τὸ ὂν ἐμπεριεχόμενόν τινι· μεῖζον γάρ ἐστι τοῦ ἐμπεριεχομένου τὸ ἐμπεριέχον, τοῦ δὲ ἀπείρου οὐδέν ἐστι μεῖζον, ὥστε οὐκ ἔστι που τὸ ἄπειρον. (70) καὶ μὴν οὐδ' ἐν αὑτῶι περιέχεται. ταὐτὸν γὰρ ἔσται τὸ ἐν ὧι καὶ τὸ ἐν αὐτῶι, καὶ δύο γενήσεται τὸ ὄν, τόπος τε καὶ σῶμα (τὸ μὲν γὰρ ἐν ὧι τόπος ἐστίν, τὸ δ' ἐν αὐτῶι σῶμα). τοῦτο δέ γε ἄτοπον. τοίνυν οὐδὲ ἐν αὑτῶι ἐστι τὸ ὄν. ὥστ' εἰ ἀίδιόν ἐστι τὸ ὄν, ἄπειρόν ἐστιν, εἰ δὲ ἄπειρόν ἐστιν, οὐδαμοῦ ἐστιν, εἰ δὲ μηδαμοῦ ἐστιν, οὐκ ἔστιν. τοίνυν εἰ ἀίδιόν ἐστι τὸ ὄν, οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ὄν ἐστιν. (71) καὶ μὴν οὐδὲ γενητὸν εἶναι δύναται τὸ ὄν. εἰ γὰρ γέγονεν, ἤτοι ἐξ ὄντος ἢ ἐκ μὴ ὄντος γέγονεν. ἀλλ' οὔτε ἐκ τοῦ ὄντος γέγονεν· εἰ γὰρ ὄν ἐστιν, οὐ γέγονεν ἀλλ' ἔστιν ἤδη· οὔτε ἐκ τοῦ μὴ ὄντος· τὸ γὰρ μὴ ὂν οὐδὲ γεννῆσαί τι δύναται διὰ τὸ ἐξ ἀνάγκης ὀφείλειν ὑπάρξεως μετέχειν τὸ γεννητικόν τινος. οὐκ ἄρα οὐδὲ γενητόν ἐστι τὸ ὄν. (72) κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ οὐδὲ τὸ συναμφότερον, ἀίδιον ἅμα καὶ γενητόν· ταῦτα γὰρ ἀναιρετικά ἐστιν ἀλλήλων, καὶ εἰ ἀίδιόν ἐστι τὸ ὄν, οὐ γέγονεν, καὶ εἰ γέγονεν, οὐκ ἔστιν ἀίδιον. τοίνυν εἰ μήτε ἀίδιόν ἐστι τὸ ὂν μήτε γενητὸν μήτε τὸ συναμφότερον, οὐκ ἂν εἴη τὸ ὄν. (73) καὶ ἄλλως, εἰ ἔστιν, ἤτοι ἕν ἐστιν ἢ πολλά· οὔτε δὲ ἕν ἐστιν οὔτε πολλά, ὡς παρασταθήσεται· οὐκ ἄρα ἔστι τὸ ὄν. εἰ γὰρ ἕν ἐστιν, ἤτοι ποσόν ἐστιν ἢ συνεχές ἐστιν ἢ μέγεθός ἐστιν ἢ σῶμά ἐστιν. ὅ τι δὲ ἂν ἦι τούτων, οὐχ ἕν ἐστιν, ἀλλὰ ποσὸν μὲν καθεστὼς διαιρεθήσεται, συνεχὲς δὲ ὂν τμηθήσεται. ὁμοίως δὲ μέγεθος νοούμενον οὐκ ἔσται ἀδιαίρετον. σῶμα δὲ τυγχάνον τριπλοῦν ἔσται· καὶ γὰρ μῆκος καὶ πλάτος καὶ βάθος ἕξει. ἄτοπον δέ γε τὸ μηδὲν τούτων εἶναι λέγειν τὸ ὄν· οὐκ ἄρα ἐστὶν ἓν τὸ ὄν. (74) καὶ μὴν οὐδὲ πολλά ἐστιν. εἰ γὰρ μή ἐστιν ἕν, οὐδὲ πολλά ἐστιν· σύνθεσις γὰρ τῶν καθ' ἕν ἐστι τὰ πολλά, διόπερ τοῦ ἑνὸς ἀναιρουμένου συναναιρεῖται καὶ τὰ πολλά. ἀλλὰ γὰρ ὅτι μὲν οὔτε τὸ ὂν ἔστιν οὔτε τὸ μὴ ὂν ἔστιν, ἐκ τούτων συμφανές. (75) ὅτι δὲ οὐδὲ ἀμφότερα ἔστιν, τό τε ὂν καὶ τὸ μὴ ὄν, εὐεπιλόγιστον. εἴπερ γὰρ τὸ μὴ ὂν ἔστι καὶ τὸ ὂν ἔστι, ταὐτὸν ἔσται τῶι ὄντι τὸ μὴ ὂν ὅσον ἐπὶ τῶι εἶναι· καὶ διὰ τοῦτο οὐδέτερον αὐτῶν ἔστιν. ὅτι γὰρ τὸ μὴ ὂν οὐκ ἔστιν, ὁμόλογον· δέδεικται δὲ ταὐτὸ τούτωι καθεστὼς τὸ ὄν· καὶ αὐτὸ τοίνυν οὐκ ἔσται. (76) οὐ μὴν ἀλλ' εἴπερ ταὐτόν ἐστι τῶι μὴ ὄντι τὸ ὄν, οὐ δύναται ἀμφότερα εἶναι· εἰ γὰρ ἀμφότερα, οὐ ταὐτόν, καὶ εἰ ταὐτόν, οὐκ ἀμφότερα. οἷς ἕπεται τὸ μηδὲν εἶναι. εἰ γὰρ μήτε τὸ ὂν ἔστι μήτε τὸ μὴ ὂν μήτε ἀμφότερα, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν νοεῖται, οὐδὲν ἔστιν. (77) ὅτι δὲ κἂν ἦι τι, τοῦτο ἄγνωστόν τε καὶ ἀνεπινόητόν ἐστιν ἀνθρώπωι, παρακειμένως ὑποδεικτέον. εἰ γὰρ τὰ φρονούμενα, φησὶν ὁ Γοργίας, οὐκ ἔστιν ὄντα, τὸ ὂν οὐ φρονεῖται. καὶ κατὰ λόγον· ὥσπερ γὰρ εἰ τοῖς φρονουμένοις συμβέβηκεν εἶναι λευκοῖς, κἂν συμβεβήκει τοῖς λευκοῖς φρονεῖσθαι, οὕτως εἰ τοῖς φρονουμένοις συμβέβηκεν μὴ εἶναι οὖσι, κατ' ἀνάγκην συμβήσεται τοῖς οὖσι μὴ φρονεῖσθαι. (78) διόπερ ὑγιὲς καὶ σῶιζον τὴν ἀκολουθίαν ἐστὶ τὸ 'εἰ τὰ φρονούμενα οὐκ ἔστιν ὄντα, τὸ ὂν οὐ φρονεῖται'. τὰ δέ γε φρονούμενα (προληπτέον γάρ) οὐκ ἔστιν ὄντα, ὡς παραστήσομεν· οὐκ ἄρα τὸ ὂν φρονεῖται. καὶ ⟨μὴν⟩ ὅτι τὰ φρονούμενα οὐκ ἔστιν ὄντα, συμφανές· (79) εἰ γὰρ τὰ φρονούμενά ἐστιν ὄντα, πάντα τὰ φρονούμενα ἔστιν, καὶ ὅπηι ἄν τις αὐτὰ φρονήσηι. ὅπερ ἐστὶν ἀπεμφαῖνον· [εἰ δέ ἐστι, φαῦλον.] οὐ γὰρ ἂν φρονῆι τις ἄνθρωπον ἱπτάμενον ἢ ἅρματα ἐν πελάγει τρέχοντα, εὐθέως ἄνθρωπος ἵπταται ἢ ἅρματα ἐν πελάγει τρέχει. ὥστε οὐ τὰ φρονούμενά ἐστιν ὄντα. (80) πρὸς τούτοις εἰ τὰ φρονούμενά ἐστιν ὄντα, τὰ μὴ ὄντα οὐ φρονηθήσεται. τοῖς γὰρ ἐναντίοις τὰ ἐναντία συμβέβηκεν, ἐναντίον δέ ἐστι τῶι ὄντι τὸ μὴ ὄν. καὶ διὰ τοῦτο πάντως, εἰ τῶι ὄντι συμβέβηκε τὸ φρονεῖσθαι, τῶι μὴ ὄντι συμβήσεται τὸ μὴ φρονεῖσθαι. ἄτοπον δ' ἐστὶ τοῦτο· καὶ γὰρ Σκύλλα καὶ Χίμαιρα καὶ πολλὰ τῶν μὴ ὄντων φρονεῖται. οὐκ ἄρα τὸ ὂν φρονεῖται. (81) ὥσπερ τε τὰ ὁρώμενα διὰ τοῦτο ὁρατὰ λέγεται ὅτι ὁρᾶται, καὶ τὰ ἀκουστὰ διὰ τοῦτο ἀκουστὰ ὅτι ἀκούεται, καὶ οὐ τὰ μὲν ὁρατὰ ἐκβάλλομεν ὅτι οὐκ ἀκούεται, τὰ δὲ ἀκουστὰ παραπέμπομεν ὅτι οὐχ ὁρᾶται (ἕκαστον γὰρ ὑπὸ τῆς ἰδίας αἰσθήσεως ἀλλ' οὐχ ὑπ' ἄλλης ὀφείλει κρίνεσθαι), οὕτω καὶ τὰ φρονούμενα καὶ εἰ μὴ βλέποιτο τῆι ὄψει μηδὲ ἀκούοιτο τῆι ἀκοῆι ἔσται, ὅτι πρὸς τοῦ οἰκείου λαμβάνεται κριτηρίου. (82) εἰ οὖν φρονεῖ τις ἐν πελάγει ἅρματα τρέχειν, καὶ εἰ μὴ βλέπει ταῦτα, ὀφείλει πιστεύειν ὅτι ἅρματα ἔστιν ἐν πελάγει τρέχοντα. ἄτοπον δὲ τοῦτο· οὐκ ἄρα τὸ ὂν φρονεῖται καὶ καταλαμβάνεται. (83) καὶ εἰ καταλαμβάνοιτο δέ, ἀνέξοιστον ἑτέρωι. εἰ γὰρ τὰ ὄντα ὁρατά ἐστι καὶ ἀκουστὰ καὶ κοινῶς αἰσθητά, ἅπερ ἐκτὸς ὑπόκειται, τούτων τε τὰ μὲν ὁρατὰ ὁράσει καταληπτά ἐστι τὰ δὲ ἀκουστὰ ἀκοῆι καὶ οὐκ ἐναλλάξ, πῶς οὖν δύναται ταῦτα ἑτέρωι μηνύεσθαι; (84) ὧι γὰρ μηνύομεν, ἔστι λόγος, λόγος δὲ οὐκ ἔστι τὰ ὑποκείμενα καὶ ὄντα· οὐκ ἄρα τὰ ὄντα μηνύομεν τοῖς πέλας ἀλλὰ λόγον, ὃς ἕτερός ἐστι τῶν ὑποκειμένων. καθάπερ οὖν τὸ ὁρατὸν οὐκ ἂν γένοιτο ἀκουστὸν καὶ ἀνάπαλιν, οὕτως ἐπεὶ ὑπόκειται τὸ ὂν ἐκτός, οὐκ ἂν γένοιτο λόγος ὁ ἡμέτερος· (85) μὴ ὢν δὲ λόγος οὐκ ἂν δηλωθείη ἑτέρωι. ὅ γε μὴν λόγος, φησίν, ἀπὸ τῶν ἔξωθεν προσπιπτόντων ἡμῖν πραγμάτων συνίσταται, τουτέστι τῶν αἰσθητῶν· ἐκ γὰρ τῆς τοῦ χυλοῦ ἐγκυρήσεως ἐγγίνεται ἡμῖν ὁ κατὰ ταύτης τῆς ποιότητος ἐκφερόμενος λόγος, καὶ ἐκ τῆς τοῦ χρώματος ὑποπτώσεως ὁ κατὰ τοῦ χρώματος. εἰ δὲ τοῦτο, οὐχ ὁ λόγος τοῦ ἐκτὸς παραστατικός ἐστιν, ἀλλὰ τὸ ἐκτὸς τοῦ λόγου μηνυτικὸν γίνεται. (86) καὶ μὴν οὐδὲ ἔνεστι λέγειν ὅτι ὃν τρόπον τὰ ὁρατὰ καὶ ἀκουστὰ ὑπόκειται, οὕτως καὶ ὁ λόγος, ὥστε δύνασθαι ἐξ ὑποκειμένου αὐτοῦ καὶ ὄντος τὰ ὑποκείμενα καὶ ὄντα μηνύεσθαι. εἰ γὰρ καὶ ὑπόκειται, φησίν, ὁ λόγος, ἀλλὰ διαφέρει τῶν λοιπῶν ὑποκειμένων, καὶ πλείστωι διενήνοχε τὰ ὁρατὰ σώματα τῶν λόγων· δι' ἑτέρου γὰρ ὀργάνου ληπτόν ἐστι τὸ ὁρατὸν καὶ δι' ἄλλου ὁ λόγος. οὐκ ἄρα ἐνδείκνυται τὰ πολλὰ τῶν ὑποκειμένων ὁ λόγος, ὥσπερ οὐδὲ ἐκεῖνα τὴν ἀλλήλων διαδηλοῖ φύσιν. (87) τοιούτων οὖν παρὰ τῶι Γοργίαι ἠπορημένων οἴχεται ὅσον ἐπ' αὐτοῖς τὸ τῆς ἀληθείας κριτήριον· τοῦ γὰρ μήτε ὄντος μήτε γνωρίζεσθαι δυναμένου μήτε ἄλλωι παρασταθῆναι πεφυκότος οὐδὲν ἂν εἴη κριτήριον. — Ähnlicher Auszug in [Aristot.] d. MXG. 5. 6. 979a 11—980b 21. Aristoteles selbst hatte eine Monographie Πρὸς τὰ Γοργίου α̅ geschrieben (Diog. V 25). [DK'da Almanca çevirisi yoktur. Aparat: 29 krş. Kochalsky de Sext. Emp. Diss. Marb. 1911, 34 vd. — 33 δεύτερον δὲ N — (s. 280) 1 ⟨τι⟩ Bekker; 3 παραμυθήσεται] confirmabit (Latince çeviri); 4 ⟨τὸ⟩ Bekker; 5 τε NLEB: τι V: A'da yok; ἅμα] ἄρα N; 6–7 μὴ ὄν] τὸ μὴ ὂν N ve Kochalsky; 11 ⟨τοίνυν⟩ Bekker; 18 τὸ ἐν N: τὸ ὂν ἐν LEς; 32 γενητόν] γεννητικόν N; 33 δὲ N'de yok — (s. 281) 4 ἦι Bekker: εἰ Hss.; 8 τούτων εἶναι LEG: εἶναι τούτων N: τούτων ⟨ἂν⟩ εἶναι Kayser; 17 ταὐτόν ἐστι N'de yok; 18 ὄν'dan sonra N ταὐτὸν ekler; 26 συμβέβηκε N: συμβεβήκει LEς; 31 ⟨μὴν⟩ Bekker; 34 [ ] Bekker — (s. 282) 12 ἔσται] ἔστι verm. Diels; 18 τε] δὲ N; 20 μηνύομεν N: μηνυόμενον LEς; 24 ὁ ἡμέτερος'i Kayser kuşkulu bulur, Apelt ikinci λόγος'tan sonraya aktarır; μὴ ὢν Bekker; 28 καὶ N'de yok; 34 πλείστῳ LE: πλείω N: πλείστων. — (s. 283) 13 Diels: "G. belki yazısına giriş olarak Empedokles'e göre bir algı kuramı verdi (yan başlık Περὶ φύσεως bundan; krş. 24 A 2), B 4–5 buradan gelebilir. Ama ayrı bir fizik gençlik yazısı da varsayılabilir. Krş. Diels, Berl. Sitz. Ber. 1884, 343 vd." Diels; ikincisi çok daha az olasıdır (Kranz). Kranz Nachtrag'ı: MXG 5–6'nın değeri için Calogero, Studi sull'Eleatismo 161 vd., Gigon a. O. 188 vd.; "Fragmente der Vorsokratiker'in yeni bir baskısı MXG'yi Sextos'a koşut olarak dikkate almalıdır." DK s. 282–283 (PDF 281–282) ters taranmıştı; §79 sonu–§87 PDF'ten okundu. OCR düzeltmeleri: καὶ of) → καὶ δὴ (§67); yeyover → γέγονεν; ζμὴνΣ → ⟨μὴν⟩; (18)/(19) → (78)/(79); satır numaraları, tireler.]

82B4DK 82 B 4

Kaynak: Platon, Menon 76a vd.

Platon, Menon (Menon ile Sokrates): — Ya renge ne diyorsun, Sokrates? — Küstahın birisin, Menon: yaşlı bir adama cevap verme zahmetini yüklüyorsun, ama kendin Gorgias'ın aretē için ne dediğini hatırlayıp söylemek istemiyorsun … — Sana Gorgias'ın tarzında cevap vereyim mi, en iyi o zaman anlayabilirsin? — İsterim, neden istemeyeyim? — Siz [Menon ile Gorgias], Empedokles'e uyarak, var olan şeylerden bazı akıntılar çıktığını söylüyorsunuz, değil mi? — Elbette. — Bu akıntıların içine girdiği ve içinden geçtiği gözenekler olduğunu da? — Tabii. — Akıntıların bir kısmının bazı gözeneklere uyduğunu, bir kısmının ise onlardan küçük ya da büyük olduğunu da? — Öyle. — Görme diye bir şeyden de söz ediyorsun, değil mi? — Evet. — O hâlde bunlardan yola çıkarak, Pindaros'un dediği gibi, "sana söylediğimi anla": renk, şeylerden çıkan, görmeye uygun düşen ve böylece hissedilen bir akıntıdır. — Bu cevabı çok güzel verdin bence, Sokrates. — Belki de alışık olduğun tarzda verildiği için. Hem sanırım fark ediyorsun ki bundan yola çıkarak sesin de, kokunun da, bu türden başka birçok şeyin de ne olduğunu söyleyebilirsin. — Elbette. — Tragedya ağzıyla verilmiş bir cevap bu, Menon.

82B4
  1. Plato Meno 76 A ff. [Menon und Sokr.] Τὸ δὲ χρῶμα τί λέγεις, ὦ Σώκρατες; — Ὑβριστής γ' εἶ, ὦ Μένων· ἀνδρὶ πρεσβύτηι πράγματα προστάττεις ἀποκρίνεσθαι, αὐτὸς δὲ οὐκ ἐθέλεις ἀναμνησθεὶς εἰπεῖν, ὅ τί ποτε λέγει Γ. ἀρετὴν εἶναι … C Βούλει οὖν σοι κατὰ Γοργίαν ἀποκρίνωμαι, ἧι ἂν σὺ μάλιστα ἀκολουθήσαις; — Βούλομαι· πῶς γὰρ οὔ; — Οὐκοῦν λέγετε [Menon und Gorgias] ἀπορροάς τινας τῶν ὄντων κατὰ Ἐμπεδοκλέα [I 307, 4]; — Σφόδρα γε. — Καὶ πόρους εἰς οὓς καὶ δι' ὧν αἱ ἀπορροαὶ πορεύονται; — Πάνυ γε. — Καὶ τῶν ἀπορροῶν τὰς μὲν ἁρμόττειν ἐνίοις τῶν πόρων, τὰς δὲ ἐλάττους ἢ μείζους εἶναι; — Ἔστι ταῦτα. — Οὐκοῦν καὶ ὄψιν καλεῖς τι; — Ἔγωγε. — Ἐκ τούτων δὴ 'σύνες ὅ τοι λέγω', ἔφη Πίνδαρος [fr. 105/6 Schr.³]· ἔστιν γὰρ χρόα ἀπορροὴ χρημάτων ὄψει σύμμετρος καὶ αἰσθητός. — Ἄριστά μοι δοκεῖς, ὦ Σώκρατες, ταύτην τὴν ἀπόκρισιν εἰρηκέναι. — Ἴσως γάρ σοι κατὰ συνήθειαν εἴρηται· καὶ ἅμα οἶμαι ἐννοεῖς, ὅτι ἔχοις ἂν ἐξ αὐτῆς εἰπεῖν καὶ φωνήν, ὃ ἔστι, καὶ ὀσμὴν καὶ ἄλλα πολλὰ τῶν τοιούτων. — Πάνυ μὲν οὖν. — Τραγικὴ γάρ ἐστιν, ὦ Μένων, ἡ ἀπόκρισις. [DK Almancası: "4. Farbe ist Abfluß von den Dingen, zu dem Gesichtssinn (den Poren der Augen) passend und dadurch wahrnehmbar." Aparat: 11 πράγματα προστάττεις Hss.: πράγματα παρέχεις Cobet: [πράγματα] προστάττεις Ast: παραυτίκα προστάττεις Gedike; aynı anlamda παρ' αὐτὰ προστάττεις Diels. 21 γρ. χρημάτων T: σχημάτων BTWF: σωμάτων Alex. de sensu p. 24, 8 Wendl.; χρημάτων belki Gorgias'ın kendi sözcüğü, krş. Wilamowitz Platon II² 146¹, Friedländer Platon II 282. DK s. 283 (PDF 282) ters taranmıştı; metin ve aralıklı dizgi PDF'ten okundu.]

82B5DK 82 B 5

Kaynak: Theophrastos, Ateş Üzerine 73 p. 20 Gercke.

Theophrastos: Güneşten, pürüzsüz yüzeylerden yansıtarak ateş yakarlar (tutuşturucu maddeyi de araya koyarak), ateşten ise yakamazlar. Bunun sebebi, güneş ışığının ince parçacıklı olması ve yansıyınca daha çok bir araya toplanmasıdır; ateşin ışığı ise benzer olmadığı için bunu yapamaz. Böylece güneş ışığı, yoğunluğu ve inceliği sayesinde tutuşacak maddenin içine sızarak yakabilir; ateşinkinde ise bu ikisi de olmadığı için yakamaz. Ateş camdan, tunçtan ve gümüşten, bunlar belli bir biçimde işlendiğinde tutuşur; ama Gorgias'ın söylediği ve başka bazılarının da düşündüğü gibi, ateşin gözeneklerden geçip gitmesinden ötürü değil.

82B5
  1. Theophr. de igne 73 p. 20 Gercke (Progr. Gryph. 1896) ὅτι δ' ἀπὸ μὲν τοῦ ἡλίου φῶς ἅπτουσι τῆι ἀνακλάσει ἀπὸ τῶν λείων [τί τὸ ἄπορον] (συμμιγνῦσι δὲ τὸ ὑπέκκαυμα), ἀπὸ δὲ τοῦ πυρὸς οὐχ ἅπτουσιν, αἴτιον [δ'] ἥ τε λεπτομέρεια καὶ ὅτι συνεχὲς γίγνεται μᾶλλον ἀνακλώμενον, τὸ δὲ ἀδυνατεῖ διὰ τὴν ἀνομοιότητα. ὥστε τὸ μὲν τῶι ἀθροισμῶι καὶ τῆι λεπτότητι διαδυόμενον εἰς τὸ ἔκκαυμα δύναται καίειν, τὸ δ' οὐδέτερον ἔχον οὐ δύναται. ἐξάπτεται δὲ ἀπό τε τῆς ὑέλου καὶ ἀπὸ τοῦ χαλκοῦ καὶ τοῦ ἀργύρου τρόπον τινὰ ἐργασθέντων, οὐχ, ὥσπερ Γ. φησὶ καὶ ἄλλοι δέ τινες οἴονται, διὰ τὸ ἀπιέναι τὸ πῦρ διὰ τῶν πόρων. [DK Almancası: "5. Bei der Anwendung eines Brennglases u. ä. geht das Feuer der Sonne durch dessen Poren fort." Aparat: 2. 3 [ ] Schneider; belki κατόπτρων ("aynaların") glosundan bozulmuş (Diels). 3 συμμιγνῦσι Diels: συμμίγνυσι Hss.: συμμιγνύουσι edd. 4 [δ'] Heinsius; λεπτομέρεια] güneş ateşinin. 5 ἀνομοιότητα Φ: ἀνομοιότητα γενέσθαι N. DK s. 284 (PDF 283) ters taranmıştı; metin PDF'ten okundu.]

82B5aCenaze Nutku (ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ)

DK: krş. A 1 (II 272, 7 vd.); B 27.

DK 82 B 5a

Kaynak: İskenderiyeli Athanasios, Rhetores Graeci XIV 180, 9 Rabe; [Longinos], Yücelik Üzerine 3, 2.

İskenderiyeli Athanasios: Üçüncü retorik, gençlerin alkışını birtakım gülünç şeylerle koparan, utanmaz bir dalkavukluk olandır. Thrasymakhos'la Gorgias ve çevreleri bunu üslupta ve kusurlu entimemlerde uyguladılar: eşit uzunlukta cümle parçalarını çok kullandılar ve bu söz sanatının yerinde kullanılmasını bilmediler. Düşüncede ve anlatım tarzında ise başka birçokları ve özellikle son derece hafif biri olan Gorgias'ın kendisi uyguladı. O, Cenaze Konuşması'nda, anlatımda akbabalara "akbaba" demeye gücü yetmeyip onlara "canlı mezarlar" demiştir; düşüncede de gerekeni kaçırır. Isokrates de buna şöyle diyerek tanıklık eder: "Kim …" [B 1].

[Longinos], Yücelik Üzerine 3, 2: Leontinoili Gorgias'ın "Kserkses, Perslerin Zeus'u" ve "akbabalar, canlı mezarlar" diye yazdıkları da bu yüzden gülünç bulunur.

82B5a

5a [fr. 14 Sauppe Orat. Att. II 131]. Athanasius Alexandr. Rhet. Gr. XIV, 180, 9 Rabe τὴν δὲ τρίτην ῥητορικὴν περὶ γελοιώδη τινὰ τῶν μειρακίων τὸν κρότον ἀνεγείρουσαν καὶ κολακείαν ὑπάρχουσαν ἀναιδῆ, ἣν καὶ μετεχειρίσαντο ἐν μὲν χαρακτῆρι καὶ ἐνθυμήμασιν ἡμαρτημένοις οἱ περὶ Θρασύμαχον καὶ Γοργίαν, πολλῶι μὲν τῶι παρίσωι χρησάμενοι καὶ τὴν εὐκαιρίαν ἠγνοηκότες τούτου τοῦ σχήματος, ἐν δὲ διανοίαι καὶ τρόπωι λέξεως ἄλλοι τε πολλοὶ καὶ δὴ καὶ Γ. αὐτὸς κουφότατος ὤν, ὃς κατὰ τὴν ἀπαγγελίαν αὐτὴν ἐν τῶι Ἐπιταφίωι αὐτοῦ οὐκ ἰσχύων γῦπας εἰπεῖν ζῶντας εἴρηκε τάφους· διανοίαι δὲ ὑπεκπίπτει τοῦ δέοντος ὡς καὶ Ἰσοκράτης μαρτυρεῖ οὕτως φάσκων· 'τίς γὰρ ἂν κτλ.' [B 1]. [Longin.] π. ὕψους 3, 2 ταύτηι καὶ τὰ τοῦ Λεοντίνου Γοργίου γελᾶται γράφοντος 'Ξέρξης ὁ τῶν Περσῶν Ζεύς' καὶ 'γῦπες ἔμψυχοι τάφοι'. [DK Almancası: "5a. Xerxes der Zeus der Perser. — Geier: lebendige Gräber." Aparat: 13 B. Keil aracılığıyla bildirildi; Matrit. gr. 4687 = S [eskiden 58]'deki başlık: Ἐκ τῶν Ἀθανασίου τοῦ σοφιστοῦ Ἀλεξανδρείας ἃ Ζώσιμος ὁ Θέωνος διωρθώσατο μαθητὴς τὰ χρησιμώτατα. Bkz. Rabe Rhein. Mus. 64 (1909) 554 vb. 16 ἐνθυμήματι S: düzeltme Diels. 19 λέξεως Diels: ζωῆς S. 20 ὃς κατὰ Diels: ὡς καὶ S; αὐτὴν Keil: ταύτην S. — Sikelialı Ioannes'teki (VI 228, 27 W.) Φαλακραῖαι κόραι'yı Sauppe Gorgias'a da mal etmişti; Lykophron'a aittir (Alexandra 24; DK: "gehören Lykophron 24"). DK s. 284 (PDF 283) ters taranmıştı; metin PDF'ten okundu. Aralıklı dizgi: γῦπας … ζῶντας … τάφους ve Longinos'taki iki alıntı.]

82B5bDK 82 B 5b

Kaynak: Philostratos, Sofistlerin Hayatları I 9, 5 [A 1: II 272, 14].

Philostratos: Barbarlara karşı kazanılan zaferler ilahiler, Yunanlara karşı kazanılanlar ise ağıtlar ister.

82B5b

5b [fr. 4 Sauppe Orat. Att. II 129]. Philostr. V. S. I 9, 5 [A 1 II 272, 14] τὰ μὲν κατὰ τῶν βαρβάρων τρόπαια ὕμνους ἀπαιτεῖ, τὰ δὲ κατὰ τῶν Ἑλλήνων θρήνους. [DK Almancası: "5b. Die Triumphe über die Nichtgriechen fordern Preisgesänge, die über die Griechen Klaggesänge." Philostratos'un aktarımıdır; DK'nın çevirisine uyularak düz metin verildi, çerçeve köşeli ayraçla eklendi.]

82B6DK 82 B 6

Kaynak: Planudes, Hermogenes Şerhi, Rhetores Graeci V 548 Walz.

Planudes, Hermogenes Şerhi: Yaşlı Dionysios, Üsluplar Üzerine'nin ikinci kitabında Gorgias hakkında şunları söyler: "Onun mahkeme konuşmalarına rastlamadım; halk meclisinde yaptığı konuşmalardan ve tekhnē kitaplarından birkaçına rastladım, çoğu ise gösteri konuşmalarıdır. Konuşmalarındaki üslubun karakteri şöyledir (savaşlarda kahramanlık gösteren Atinalıları över):"

"Erkeklerde bulunması gerekenlerden bu adamlarda eksik olan neydi? Bulunmaması gerekenlerden onlarda bulunan neydi? Keşke istediğimi söyleyebilsem, gerekeni de isteyebilsem; tanrıların öfkesinden gizlenerek, insanların kıskançlığından kaçarak. Çünkü bunların sahip olduğu aretē tanrısaldı, yalnız ölümlülükleri insanîydi. Çoğu kez yumuşak hakkaniyeti katı adalete, çoğu kez de sözün doğruluğunu kanunun harfiyen titizliğine tercih ettiler; çünkü şunu en tanrısal ve en ortak kanun saydılar: gerekeni gerektiği anda söylemek ve susmak, yapmak ⟨ve bırakmak⟩. Gerekenlerden en çok iki şeyi, aklı ⟨ve gücü⟩ işlediler: biriyle düşünüp karar verdiler, ötekiyle işi bitirdiler. Haksız yere talihsizliğe uğrayanların koruyucusu, haksız yere talih bulanların cezalandırıcısıydılar; yarar söz konusu olunca katı, yakışık söz konusu olunca yumuşaktılar; aklın sağduyusuyla ⟨gücün⟩ akılsızlığını dizginlediler; küstahlara karşı küstah, edeplilere karşı edepli, korkusuzlara karşı korkusuz, korkunç anlarda korkunçtular. Bunlara tanık olarak düşmana karşı zafer anıtları diktiler: Zeus'a süs, kendilerinden adak. Ne doğuştan gelen savaşçılığa, ne meşru aşklara, ne silahlı çekişmeye, ne de güzelliği seven barışa yabancıydılar. Adaletleriyle tanrılara saygılı, hizmetleriyle anne babalarına hürmetkâr, eşitliğe bağlılıklarıyla vatandaşlarına karşı adil, sadakatleriyle dostlarına karşı vefalıydılar. Bu yüzden onlar öldüğü hâlde onlara duyulan özlem onlarla birlikte ölmedi; artık yaşamayanlar için ölümsüz olarak, ölümsüz olmayan bedenlerde yaşamaya devam ediyor."

82B6

6 [5]. Planud. ad Hermog. V 548 Walz Διονύσιος ὁ πρεσβύτερος ἐν τῶι δευτέρωι Περὶ χαρακτήρων περὶ Γοργίου λέγων τάδε φησίν· δικανικοῖς μὲν οὖν οὐ περιέτυχον αὐτοῦ λόγοις, δημηγορικοῖς δὲ ὀλίγοις καί τισι καὶ τέχναις, τοῖς δὲ πλείοσιν ἐπιδεικτικοῖς. τῆς δὲ ἰδέας αὐτοῦ τῶν λόγων τοιοῦτος ὁ χαρακτήρ (ἐγκωμιάζει δὲ τοὺς ἐν πολέμοις ἀριστεύσαντας Ἀθηναίων)· 'τί γὰρ ἀπῆν τοῖς ἀνδράσι τούτοις ὧν δεῖ ἀνδράσι προσεῖναι; τί δὲ καὶ προσῆν ὧν οὐ δεῖ προσεῖναι; εἰπεῖν δυναίμην ἃ βούλομαι, βουλοίμην δ' ἃ δεῖ, λαθὼν μὲν τὴν θείαν νέμεσιν, φυγὼν δὲ τὸν ἀνθρώπινον φθόνον. οὗτοι γὰρ ἐκέκτηντο ἔνθεον μὲν τὴν ἀρετήν, ἀνθρώπινον δὲ τὸ θνητόν, πολλὰ μὲν δὴ τὸ πρᾶον ἐπιεικὲς τοῦ αὐθάδους δικαίου προκρίνοντες, πολλὰ δὲ νόμου ἀκριβείας λόγων ὀρθότητα, τοῦτον νομίζοντες θειότατον καὶ κοινότατον νόμον, τὸ δέον ἐν τῶι δέοντι καὶ λέγειν καὶ σιγᾶν καὶ ποιεῖν ⟨καὶ ἐᾶν⟩, καὶ δισσὰ ἀσκήσαντες μάλιστα ὧν δεῖ, γνώμην ⟨καὶ ῥώμην⟩, τὴν μὲν βουλεύοντες τὴν δ' ἀποτελοῦντες, θεράποντες μὲν τῶν ἀδίκως δυστυχούντων, κολασταὶ δὲ τῶν ἀδίκως εὐτυχούντων, αὐθάδεις πρὸς τὸ συμφέρον, εὐόργητοι πρὸς τὸ πρέπον, τῶι φρονίμωι τῆς γνώμης παύοντες τὸ ἄφρον ⟨τῆς ῥώμης⟩, ὑβρισταὶ εἰς τοὺς ὑβριστάς, κόσμιοι εἰς τοὺς κοσμίους, ἄφοβοι εἰς τοὺς ἀφόβους, δεινοὶ ἐν τοῖς δεινοῖς. μαρτύρια δὲ τούτων τρόπαια ἐστήσαντο τῶν πολεμίων, Διὸς μὲν ἀγάλματα, ἑαυτῶν δὲ ἀναθήματα, οὐκ ἄπειροι οὔτε ἐμφύτου ἄρεος οὔτε νομίμων ἐρώτων οὔτε ἐνοπλίου ἔριδος οὔτε φιλοκάλου εἰρήνης, σεμνοὶ μὲν πρὸς τοὺς θεοὺς τῶι δικαίωι, ὅσιοι δὲ πρὸς τοὺς τοκέας τῆι θεραπείαι, δίκαιοι δὲ πρὸς τοὺς ἀστοὺς τῶι ἴσωι, εὐσεβεῖς δὲ πρὸς τοὺς φίλους τῆι πίστει. τοιγαροῦν αὐτῶν ἀποθανόντων ὁ πόθος οὐ συναπέθανεν, ἀλλ' ἀθάνατος οὐκ ἐν ἀθανάτοις σώμασι ζῆι οὐ ζώντων.' [DK Almancası: "6. Was ging denn diesen Männern ab von den Eigenschaften, die Männern zukommen sollen? Und was kam ihnen zu von denen, die nicht zukommen sollen? Könnte ich doch ausdrücken, was ich wünsche, und wünschte ich doch, was man soll, verborgen der göttlichen Vergeltung, entronnen der menschlichen Mißgunst! Denn gott-voll war die Tüchtigkeit, die diese besaßen, menschlich nur die Sterblichkeit: oftmals zogen sie ja die milde Billigkeit dem schroffen Recht vor, oftmals auch der peinlichen Genauigkeit des Gesetzes die Richtigkeit der Redeweise, denn dies hielten sie für das göttlichste und allgemeinste Gesetz, das Notwendige im notwendigen Augenblick zu sagen oder zu verschweigen, zu tun oder zu lassen, und zweierlei übten sie vor allem von dem, was not tut, Geist und Leib, jenen im Rat, diesen in der Tat, als Pfleger derer, die ungerecht Unglück erfuhren, als Züchtiger derer, die ungerecht Glück erfuhren, voll Schroffheit zugunsten der Gemeinschaft, voll Leidenschaft zugunsten der Schicklichkeit, durch die Vernunft des Geistes stillend die Unvernunft ⟨des Leibes⟩, gewalttätig gegen die Gewalttätigen, voll Ordnung gegen die Ordentlichen, furchtlos gegen die Furchtlosen, furchtbar in furchtbaren Lagen. Als Zeugnis dessen errichteten sie Zeichen des Sieges über die Feinde, Schmuckstücke für Zeus, Weihgeschenke von sich selbst, sie, die nicht unerfahren waren im eingeborenen Kriegertum und in der erlaubten Liebe, im Streit, dem Träger der Waffen, und im Frieden, dem Freunde der Schönheit, ehrfurchtsvoll gegen die Götter durch ihre Gerechtigkeit, fromm gegen die Eltern durch ihre Dienstwilligkeit, gerecht gegen die Mitbürger durch die Pflege der Gleichheit, verehrungsvoll gegen die Freunde durch ihre Treue. Darum ist nun, da sie gestorben, die Sehnsucht nach ihnen nicht mitgestorben, sondern unsterblich in freilich nicht unsterblichen Leibern lebt sie fort nach ihnen, die nicht mehr leben." Aparat: 4 vd. Diels: Planudes, Syrianos'tan, üstelik Rabe'nin bastığı V ve Φ epitomesinden değil, Paris rhetorik corpus'undan (1983, 2977, ikisi de 11. yy.) almıştır; Syrianos şöyle bitirir (91, 16 Rab.): σεμνὰς γὰρ ἐνταῦθα συμφορήσας λέξεις ὁ Γ. ἐννοίας ἐπιπολαιοτέρας ἐξαγγέλλει τοῖς τε παρίσοις καὶ ὁμοιοτελεύτοις καλλωπίζων διόλου προσκόρως τὸν λόγον. 10 vd. söylevin epiloguna aittir. 15 παρὸν Hss.: πρᾶιον Spengel. 17 τοῦτον Parisini: τοῦτο öbürleri. (s. 286) 1 ⟨καὶ ἐᾶν⟩ Sauppe; 2 ⟨ ⟩ Foss; 6 ⟨ ⟩ Sauppe; 10 ἑαυτῶν (αὑτῶν) Sauppe: τούτων Hss.; 14 δὲ yalnızca Syr. VS.: yerine ⟨μὲν⟩ Sauppe; 16 vd. οὐκ ἐν ἀθανάτοις Venet.: ἐν οὐκ ἀσωματοις Mon., Par. 2916. 2918: οὐκ ἐν ἀσωμάτοις Ald.: ἐν ἀσωμάτοις G. Hermann. — Krş. Hypereides Epit. 24 θνητοῦ σώματος ἀθάνατον δόξαν ἐκτήσαντο, Isokrates 2, 37. OCR'daki "au-θάδους" → αὐθάδους; DK s. 286 (PDF 285) ters taranmıştı, fragmanın ikinci yarısı, Almancanın sonu ve aparat PDF'ten okundu.]

82B7Olympia Nutku (ΟΛΥΜΠΙΚΟΣ)

DK: krş. A 1 (II 272, 4 vd.).

DK 82 B 7

Kaynak: Aristoteles, Retorik Γ 14, 1414b 29.

Aristoteles: Gösteri konuşmalarının girişleri övgüden ya da yergiden alınır; örneğin Gorgias Olympia Konuşması'nda: "Birçok kişinin hayranlığına layıktır, ey Yunanlar …" der; çünkü bayram toplantılarını düzenleyenleri över.

82B7

7 [2]. Aristot. Rhet. Γ 14. 1414b 29 λέγεται δὲ τὰ τῶν ἐπιδεικτικῶν προοίμια ἐξ ἐπαίνου ἢ ψόγου οἷον Γ. μὲν ἐν τῶι Ὀλυμπικῶι λόγωι· 'ὑπὸ πολλῶν ἄξιοι θαυμάζεσθαι, ὦ ἄνδρες Ἕλληνες'. ἐπαινεῖ γὰρ τοὺς τὰς πανηγύρεις συνάγοντας. [DK Almancası: "7. Von vielen bewundert zu werden würdig, ihre hellenischen Männer, sind die Einberufer der Festversammlungen." Aparat: 1 Wilamowitz (Arist. u. Ath. I 172⁷⁵) yazılış tarihi olarak 408'i, Pohlenz (Aus Platos Werdezeit 301⁵) 392'yi varsayar; krş. Thuk. II 35, Isocr. 4, 1. 5 ὑπὸ] ὑπὲρ verm. Sauppe. OCR ψόγον → ψόγου.]

82B8DK 82 B 8

Kaynak: İskenderiyeli Klemens, Stromateis I 51 [II 33, 18 Stählin].

Klemens: Bizim mücadelemiz de, Leontinoili Gorgias'ın dediği gibi, iki aretē ister: gözüpeklik ve bilgelik. Tehlikeye katlanmak için gözüpeklik, çelmeyi (?) fark etmek için bilgelik gerekir. Çünkü logos, Olympia'daki münadinin çağrısı gibi, isteyen herkesi çağırır, ama yalnız gücü yeteni taçlandırır.

82B8

8 [0]. Clem. Str. I 51 [II 33, 18 St.] καὶ τὸ ἀγώνισμα ἡμῶν κατὰ τὸν Λεοντῖνον Γοργίαν διττῶν [δὲ] ἀρετῶν δεῖται, τόλμης καὶ σοφίας· τόλμης μὲν τὸ κίνδυνον ὑπομεῖναι, σοφίας δὲ τὸ πλίγμα (?) γνῶναι. ὁ γάρ τοι λόγος καθάπερ τὸ κήρυγμα τὸ Ὀλυμπίασι καλεῖ μὲν τὸν βουλόμενον, στεφανοῖ δὲ τὸν δυνάμενον. [DK Almancası: "8. Das Kampfspiel erfordert zwei Tugenden: Wagemut und Wissen; zum Wagemut gehört, die Gefahr auf sich zu nehmen, zum Wissen, die Falle (?) zu erkennen. Denn der Heroldsruf ladet zwar jeden, der will, kränzt aber nur den, der etwas kann." Aparat: 8 [δὲ] Wilamowitz: δὴ Bernays: ⟨δισσόν⟩, δισσῶν δὲ verm. Cobet; δισσὸν o zaman sözlerin yarışmasını (ἀγὼν λόγων) bedenlerin yarışmasına (ἀγὼν σωμάτων) karşıtlardı; krş. Lys. 33, 2. 9 τὸν κίνδυνον Bernays. 10 πλίγμα Diels (krş. 85 A 4): αἴνιγμα Hs. — pligma güreşte bacak çelmesi, oyun; DK "Falle (?)".]

82B8aDK 82 B 8a

Kaynak: Plutarkhos, Evlilik Öğütleri 43, p. 144 B–C.

Plutarkhos: Hatip Gorgias Olympia'da Yunanlara birlik üzerine bir konuşma okuduğunda, Melanthios şöyle dedi: "Evde yalnız üç kişi oldukları hâlde kendisini, karısını ve hizmetçisini birbiriyle geçinmeye ikna edemeyen bu adam bize birlik konusunda öğüt veriyor." Çünkü anlaşılan Gorgias'ın hizmetçi kıza bir sevdası, karısının da ondan kıskançlığı vardı. *Ama krş. A 20.*

82B8a

8a [0]. Plut. Coniug. praec. 43 p. 144 B–C Γοργίου τοῦ ῥήτορος ἀναγνόντος ἐν Ὀλυμπίαι λόγον περὶ ὁμονοίας τοῖς Ἕλλησιν ὁ Μελάνθιος· 'οὗτος ἡμῖν, ἔφη, συμβουλεύει περὶ ὁμονοίας, ὃς αὑτὸν καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὴν θεράπαιναν ἰδίαι τρεῖς ὄντας ὁμονοεῖν οὐ πέπεικεν'. ἦν γὰρ ὡς ἔοικέ τις ἔρως τοῦ Γοργίου καὶ ζηλοτυπία τῆς γυναικὸς πρὸς τὸ θεραπαινίδιον. Vgl. aber A 20. [DK'da Almanca çevirisi yoktur; fragman sözü içermez, bütünüyle bağlam olarak verildi. Aparat: 14 Μελάνθιος Xylander (krş. Schol. Ar. Pax 803): μέλανθος Hss. 17 τοῦ Γοργίου OJS'de yok. 18 Olympikos'tan başka fragmanlar kazanmaya W. Nestle çalışır: Phil. Woch. 52 (1932) 1357. OCR'daki sayfa "p. 1448 0" → p. 144 B–C ⟦?⟧.]

82B9Pythia Nutku (ΠΥΘΙΚΟΣ)

DK 82 B 9

Kaynak: Philostratos, Sofistlerin Hayatları I 9, 4 [bkz. A 1: II 272, 2].

*DK burada yalnız Philostratos'un Sofistlerin Hayatları I 9, 4'teki anışına gönderir (bkz. A 1): Gorgias'ın Delphoi'de, sunağın önünden yaptığı Pythia Konuşması.*

82B9

9 [6]. Philostr. I 9, 4 [s. A 1 II 272, 2]. [Metinsiz gönderme; parantez içindeki içerik A 1'deki Philostratos pasajının özetidir, DK'nın B metni değildir.]

82B10Elisliler Methiyesi (ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΕΙΣ ΗΛΕΙΟΥΣ)

DK 82 B 10

Kaynak: Aristoteles, Retorik Γ 14, 1416a 1.

Aristoteles: Gorgias'ın Elislilere Övgü'sü böyledir: hiçbir hazırlık yapmadan, önceden ısınmadan doğrudan "Elis, mesut şehir" diye başlar.

82B10

10 [7]. Aristot. Rhet. Γ 14. 1416a 1 τοιοῦτον γὰρ τὸ Γοργίου Ἐγκώμιον εἰς Ἠλείους· οὐδὲν γὰρ προεξαγκωνίσας οὐδὲ προανακινήσας εὐθὺς ἄρχεται 'Ἦλις πόλις εὐδαίμων'. [DK Almancası: "10. Elis, eine glückselige Stadt."]

82B11Helene Methiyesi (ΓΟΡΓΙΟΥ ΕΛΕΝΗΣ ΕΓΚΩΜΙΟΝ)

DK 82 B 11

Kaynak: El yazmaları A (Crippsianus ya da Burneianus 95 ⟦?⟧, 13. yy.) ve X (Palatinus Heidelbergensis 88, 12. yy.).

(1) Şehrin süsü yiğit erkeklerinin çokluğu, bedenin süsü güzellik, psykhēnin süsü bilgelik, işin süsü aretē, sözün süsü hakikattir; bunların zıddı ise süssüzlüktür. Erkek olsun kadın olsun, söz olsun iş olsun, şehir olsun eylem olsun, övgüye layık olanı övgüyle onurlandırmak, layık olmayanı da yermek gerekir; çünkü övülmesi gerekeni yermek de, yerilmesi gerekeni övmek de aynı ölçüde yanlışlık ve cehalettir. (2) Gerekeni doğru söylemek de, Helene'yi yerenleri ⟨…⟩ çürütmek de aynı adamın işidir. Helene ki, şairleri dinleyenlerin inancı da adının şöhreti de onun hakkında tek sesle, tek gönülle konuşur; adı felaketlerin hatırası olmuştur. Ben ise söze biraz akıl yürütme katarak, kötü anılan bu kadını suçlamadan kurtarmak, onu yerenlerin yalan söylediğini gösterip hakikati ortaya koyarak da onlara cehaletlerinden vazgeçirmek istiyorum.

(3) Bu sözün konusu olan kadının tabiatça ve soyca ilk erkeklerin ve kadınların en başta gelenlerinden olduğu, az kimse için bile belirsiz değildir. Annesinin Leda olduğu, babasının ise gerçekte bir tanrı, sözde bir ölümlü olduğu, yani Tyndareos ile Zeus olduğu bilinir. Bunlardan biri öyle olduğu için baba sayıldı, öteki öyle olduğunu söylediği için yalanlandı; biri insanların en güçlüsü, öteki her şeyin hükümdarıydı. (4) Böyle ana babadan doğduğu için tanrılara denk bir güzelliğe sahip oldu; bu güzelliği aldı ve gizlemeden taşıdı. Pek çok kişide pek çok aşk arzusu uyandırdı; tek bir bedenle, büyük şeylere sahip olmanın gururunu taşıyan birçok erkeğin bedenini bir araya topladı. Bunlardan kimi büyük servete, kimi eski soyluluğun şöhretine, kimi kendi gücünün sağlamlığına, kimi de edinilmiş bilgeliğin kudretine sahipti. Hepsi de üstün gelmek isteyen bir aşkın ve yenilmez bir şeref tutkusunun peşinden geldi. (5) Helene'yi alıp aşkını kimin, neden ve nasıl doyurduğunu söylemeyeceğim; çünkü bilenlere bildiklerini söylemek inandırıcıdır, ama zevk vermez. O zamanı şimdi sözümle atlayıp söyleyeceğim sözün başlangıcına geçeceğim ve Helene'nin Troia'ya gidişinin hangi sebeplerle olmuş olabileceğini ortaya koyacağım.

(6) Helene yaptığını ya Talih'in istekleri, tanrıların kararları ve Zorunluluk'un hükümleriyle yaptı; ya zorla kaçırıldı; ya sözlerle ikna edildi ⟨ya da aşka yakalandı⟩. Eğer birincisi yüzündense, suçlanması gereken suçlayanın kendisidir; çünkü tanrının isteğini insanın öngörüsüyle engellemek imkânsızdır. Tabiatın kanunu, güçlünün zayıf tarafından engellenmesi değil, zayıfın güçlü tarafından yönetilip götürülmesidir: güçlü önden gider, zayıf izler. Tanrı ise insandan hem kuvvette hem bilgelikte hem de başka her bakımdan üstündür. Öyleyse suç Talih'e ve tanrıya yüklenecekse, Helene kötü şöhretten aklanmalıdır. (7) Eğer zorla kaçırıldı, kanunsuzca zorlandı ve haksızca hakarete uğradıysa, açıktır ki kaçıran hakaret ettiği için haksızlık etmiş, kaçırılan da hakarete uğradığı için bedbaht olmuştur. Öyleyse barbarca bir işe kalkışan bu barbar, sözle, kanunla ve fiille cezayı hak eder: sözle suçlanmayı, kanunla haklarından yoksun bırakılmayı, fiille de cezalandırılmayı. Zorlanan, yurdundan koparılan, dostlarından ayrı düşen kadın ise kötülenmekten çok acınmayı nasıl hak etmesin? Çünkü korkunç şeyleri biri yaptı, öteki çekti; adil olan, birine acımak, ötekinden nefret etmektir.

(8) Eğer onu ikna eden ve psykhēsini aldatan söz idiyse, buna karşı da savunma yapmak ve suçlamayı şöyle ortadan kaldırmak zor değildir. Söz büyük bir hükümdardır: en küçük ve en görünmez bedenle en tanrısal işleri başarır. Çünkü korkuyu dindirebilir, acıyı giderebilir, sevinç doğurabilir, merhameti artırabilir. Bunun böyle olduğunu göstereceğim; (9) dinleyenleri de inandıracak biçimde göstermek gerekir. Bütün şiiri ölçülü söz sayıyor ve öyle adlandırıyorum. Onu dinleyenleri korku dolu bir ürperti, gözyaşı dolu bir merhamet ve yasa düşkün bir özlem sarar; başkalarının işleri ve bedenleri iyi talihe ya da felakete uğradığında, psykhē sözler aracılığıyla kendine özgü bir duyguya kapılır. Haydi şimdi bir sözden ötekine geçeyim. (10) Sözlerle yapılan tanrısal efsunlar haz getirir, acı götürür. Çünkü efsunun gücü psykhēnin kanaatiyle bir araya gelince onu büyüler, ikna eder ve büyücülükle başka bir hâle sokar. Büyücülüğün ve sihrin iki tekhnēsi bulunmuştur; bunlar psykhēnin yanılmaları ve kanaatin aldanmalarıdır. (11) Kaç kişi kaç kişiyi kaç konuda yalan bir söz uydurarak ikna etti ve hâlâ ediyor! Eğer herkes her konuda geçmişin hatırasına, şimdinin ⟨kavrayışına⟩ ve geleceğin öngörüsüne sahip olsaydı, söz aynı ölçüde güçlü olmazdı; oysa şimdi insanlar için ne geçmişi hatırlamak, ne şimdiyi incelemek, ne de geleceği kestirmek kolaydır. Bu yüzden çoğu kimse çoğu konuda kanaati psykhēsine danışman yapar. Kanaat ise kaygan ve güvenilmez olduğundan, ona başvuranları kaygan ve güvenilmez başarılara sürükler.

(12) Öyleyse Helene'nin de, tıpkı zorbaların zoruyla kaçırılmış gibi, isteği dışında sözün etkisine girmiş olabileceğini düşünmeye ne engel olabilir? Çünkü iknanın nasıl hükmettiği görülebilirdi: ikna zorunluluğun görünüşüne sahip değildir, ama onunla aynı güce sahiptir. Psykhēyi ikna eden söz, ikna ettiği psykhēyi hem söylenenlere inanmaya hem de yapılanlara razı olmaya zorlamıştır. Öyleyse ikna eden, zorlayan olarak haksızlık eder; ikna edilen kadın ise sözle zorlanmış olduğundan boş yere kötü anılır. (13) İknanın söze eklendiğinde psykhēye de dilediği biçimi verdiğini anlamak için önce gök olaylarını inceleyenlerin sözlerine bakmak gerekir: bunlar bir kanaati kaldırıp yerine başkasını koyarak inanılmaz ve belirsiz şeyleri kanaatin gözlerine görünür kılarlar. İkinci olarak, sözlerle yapılan zorunlu yarışmalara bakmak gerekir: bunlarda hakikate göre söylenmemiş, ustalıkla yazılmış tek bir söz kalabalık bir topluluğu hoşnut eder ve ikna eder. Üçüncü olarak da filozofların söz yarışmalarına bakmak gerekir: bunlarda düşüncenin hızının kanaate duyulan güveni ne kadar kolay değiştirdiği görülür. (14) Sözün gücünün psykhēnin düzeniyle ilişkisi, ilaçların düzeninin bedenlerin tabiatıyla ilişkisi gibidir. Nasıl ilaçlardan kimi bedenden kimi salgıyı çıkarır ve kimi hastalığa, kimi hayata son verirse, sözlerden de kimi üzer, kimi sevindirir, kimi korkutur, kimi dinleyenlere cesaret verir, kimi de kötü bir iknayla psykhēyi zehirler ve büyüler.

(15) Eğer sözle ikna edildiyse haksızlık etmediği, yalnız talihsizliğe uğradığı söylendi. Dördüncü sebebi dördüncü sözümle ele alacağım. Bütün bunları yapan aşk idiyse, işlediği söylenen kusurun suçlamasından kolayca kurtulur. Çünkü gördüğümüz şeylerin tabiatı bizim istediğimiz gibi değil, her birine nasıl düştüyse öyledir; psykhē ise görme yoluyla, kendi huyunda bile biçim alır. (16) Örneğin düşman bedenleri düşmanlara karşı tunçtan ve demirden düşmanca bir donanımla silahlandığında — biri savunmak, öteki korunmak için —, göz bunu seyrederse sarsılır ve psykhēyi de sarsar; öyle ki çoğu kez insanlar, gelecekteki tehlike şimdiden gelmiş gibi dehşete kapılıp kaçarlar. Çünkü kanunun güçlü alışkanlığı, görmeden doğan korku yüzünden yerinden sürülür; bu korku gelince insana hem kanunun güzel saydığı şeyi hem de zaferden doğan iyiliği umursamaz hâle getirir. (17) Kimileri de korkunç şeyler görünce o anda akıllarını yitirmişlerdir; korku düşünceyi böyle söndürüp kovar. Birçokları da boş sıkıntılara, korkunç hastalıklara ve güç iyileşen çılgınlıklara düşmüştür; görme, görülen şeylerin suretlerini düşünceye böyle kazır. Korkutucu şeylerin birçoğunu atlıyorum; ama atlananlar söylenenlere benzer. (18) Ressamlar da birçok renkten ve cisimden tek bir cismi ve biçimi kusursuzca meydana getirdiklerinde gözü sevindirirler; insan heykellerinin yapımı ve tanrı yontularının işlenişi de gözlere hoş bir seyir sunar. Böylece bazı şeyler göze acı, bazı şeyler de özlem verecek tabiattadır. Birçok şey birçok kişide birçok nesneye ve bedene karşı aşk ve özlem uyandırır. (19) Öyleyse Helene'nin gözü, Aleksandros'un bedeninden hoşlanıp psykhēsine aşkın isteğini ve çekişmesini verdiyse, buna şaşılır mı? Aşk, bir tanrı olarak tanrıların tanrısal gücüne sahipse, ondan zayıf olan onu nasıl itebilir, ona karşı kendini nasıl savunabilir? Bir insan hastalığı ve psykhēnin bir bilgisizliğiyse de, bir kusur olarak kınanmamalı, bir talihsizlik olarak görülmelidir. Çünkü Helene geldiği yere talihin tuzaklarıyla geldi, aklın kararlarıyla değil; aşkın zorlamalarıyla geldi, hesaplı hazırlıklarla değil. (20) Öyleyse, ister âşık olarak ister sözle ikna edilerek ister zorla kaçırılarak ister tanrısal zorunlulukla zorlanarak yaptığını yapmış olsun, her durumda suçlamadan kurtulan Helene'yi yermeyi nasıl adil saymalı?

(21) Sözümle bir kadının kötü şöhretini kaldırdım; konuşmanın başında koyduğum kurala bağlı kaldım. Yerginin haksızlığını ve kanaatin cehaletini yıkmaya çalıştım; bu sözü Helene için bir övgü, kendim için bir eğlence olarak yazmak istedim.

82B11
  1. (1) Κόσμος πόλει μὲν εὐανδρία, σώματι δὲ κάλλος, ψυχῆι δὲ σοφία, πράγματι δὲ ἀρετή, λόγωι δὲ ἀλήθεια· τὰ δὲ ἐναντία τούτων ἀκοσμία. ἄνδρα δὲ καὶ γυναῖκα καὶ λόγον καὶ ἔργον καὶ πόλιν καὶ πρᾶγμα χρὴ τὸ μὲν ἄξιον ἐπαίνου ἐπαίνωι τιμᾶν, τῶι δὲ ἀναξίωι μῶμον ἐπιτιθέναι· ἴση γὰρ ἁμαρτία καὶ ἀμαθία μέμφεσθαί τε τὰ ἐπαινετὰ καὶ ἐπαινεῖν τὰ μωμητά. (2) τοῦ δ' αὐτοῦ ἀνδρὸς λέξαι τε τὸ δέον ὀρθῶς καὶ ἐλέγξαι * * * τοὺς μεμφομένους Ἑλένην, γυναῖκα περὶ ἧς ὁμόφωνος καὶ ὁμόψυχος γέγονεν ἥ τε τῶν ποιητῶν ἀκουσάντων πίστις ἥ τε τοῦ ὀνόματος φήμη, ὃ τῶν συμφορῶν μνήμη γέγονεν. ἐγὼ δὲ βούλομαι λογισμόν τινα τῶι λόγωι δοὺς τὴν μὲν κακῶς ἀκούουσαν παῦσαι τῆς αἰτίας, τοὺς δὲ μεμφομένους ψευδομένους ἐπιδείξας καὶ δείξας τἀληθὲς [ἢ] παῦσαι τῆς ἀμαθίας. (3) ὅτι μὲν οὖν φύσει καὶ γένει τὰ πρῶτα τῶν πρώτων ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν ἡ γυνὴ περὶ ἧς ὅδε ὁ λόγος, οὐκ ἄδηλον οὐδὲ ὀλίγοις. δῆλον γὰρ ὡς μητρὸς μὲν Λήδας, πατρὸς δὲ τοῦ μὲν γενομένου θεοῦ, λεγομένου δὲ θνητοῦ, Τυνδάρεω καὶ Διός, ὧν ὁ μὲν διὰ τὸ εἶναι ἔδοξεν, ὁ δὲ διὰ τὸ φάναι ἠλέγχθη, καὶ ἦν ὁ μὲν ἀνδρῶν κράτιστος ὁ δὲ πάντων τύραννος. (4) ἐκ τοιούτων δὲ γενομένη ἔσχε τὸ ἰσόθεον κάλλος, ὃ λαβοῦσα καὶ οὐ λαθοῦσα ἔσχε· πλείστας δὲ πλείστοις ἐπιθυμίας ἔρωτος ἐνειργάσατο, ἑνὶ δὲ σώματι πολλὰ σώματα συνήγαγεν ἀνδρῶν ἐπὶ μεγάλοις μέγα φρονούντων, ὧν οἱ μὲν πλούτου μεγέθη, οἱ δὲ εὐγενείας παλαιᾶς εὐδοξίαν, οἱ δὲ ἀλκῆς ἰδίας εὐεξίαν, οἱ δὲ σοφίας ἐπικτήτου δύναμιν ἔσχον· καὶ ἧκον ἅπαντες ὑπ' ἔρωτός τε φιλονίκου φιλοτιμίας τε ἀνικήτου. (5) ὅστις μὲν οὖν καὶ δι' ὅτι καὶ ὅπως ἀπέπλησε τὸν ἔρωτα τὴν Ἑλένην λαβών, οὐ λέξω· τὸ γὰρ τοῖς εἰδόσιν ἃ ἴσασι λέγειν πίστιν μὲν ἔχει, τέρψιν δὲ οὐ φέρει. τὸν χρόνον δὲ τῶι λόγωι τὸν τότε νῦν ὑπερβὰς ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ μέλλοντος λόγου προβήσομαι, καὶ προθήσομαι τὰς αἰτίας, δι' ἃς εἰκὸς ἦν γενέσθαι τὸν τῆς Ἑλένης εἰς τὴν Τροίαν στόλον. (6) ἢ γὰρ Τύχης βουλήμασι καὶ θεῶν βουλεύμασι καὶ Ἀνάγκης ψηφίσμασιν ἔπραξεν ἃ ἔπραξεν, ἢ βίαι ἁρπασθεῖσα, ἢ λόγοις πεισθεῖσα, ⟨ἢ ἔρωτι ἁλοῦσα⟩. εἰ μὲν οὖν διὰ τὸ πρῶτον, ἄξιος αἰτιᾶσθαι ὁ αἰτιώμενος· θεοῦ γὰρ προθυμίαν ἀνθρωπίνηι προμηθίαι ἀδύνατον κωλύειν. πέφυκε γὰρ οὐ τὸ κρεῖσσον ὑπὸ τοῦ ἥσσονος κωλύεσθαι, ἀλλὰ τὸ ἧσσον ὑπὸ τοῦ κρείσσονος ἄρχεσθαι καὶ ἄγεσθαι, καὶ τὸ μὲν κρεῖσσον ἡγεῖσθαι, τὸ δὲ ἧσσον ἕπεσθαι. θεὸς δ' ἀνθρώπου κρεῖσσον καὶ βίαι καὶ σοφίαι καὶ τοῖς ἄλλοις. εἰ οὖν τῆι Τύχηι καὶ τῶι θεῶι τὴν αἰτίαν ἀναθετέον, [ἢ] τὴν Ἑλένην τῆς δυσκλείας ἀπολυτέον. (7) εἰ δὲ βίαι ἡρπάσθη καὶ ἀνόμως ἐβιάσθη καὶ ἀδίκως ὑβρίσθη, δῆλον ὅτι ὁ ⟨μὲν⟩ ἁρπάσας ὡς ὑβρίσας ἠδίκησεν, ἡ δὲ ἁρπασθεῖσα ὡς ὑβρισθεῖσα ἐδυστύχησεν. ἄξιος οὖν ὁ μὲν ἐπιχειρήσας βάρβαρος βάρβαρον ἐπιχείρημα καὶ λόγωι καὶ νόμωι καὶ ἔργωι λόγωι μὲν αἰτίας, νόμωι δὲ ἀτιμίας, ἔργωι δὲ ζημίας τυχεῖν· ἡ δὲ βιασθεῖσα καὶ τῆς πατρίδος στερηθεῖσα καὶ τῶν φίλων ὀρφανισθεῖσα πῶς οὐκ ἂν εἰκότως ἐλεηθείη μᾶλλον ἢ κακολογηθείη; ὁ μὲν γὰρ ἔδρασε δεινά, ἡ δὲ ἔπαθε· δίκαιον οὖν τὴν μὲν οἰκτῖραι, τὸν δὲ μισῆσαι. (8) εἰ δὲ λόγος ὁ πείσας καὶ τὴν ψυχὴν ἀπατήσας, οὐδὲ πρὸς τοῦτο χαλεπὸν ἀπολογήσασθαι καὶ τὴν αἰτίαν ἀπολύσασθαι ὧδε. λόγος δυνάστης μέγας ἐστίν, ὃς σμικροτάτωι σώματι καὶ ἀφανεστάτωι θειότατα ἔργα ἀποτελεῖ· δύναται γὰρ καὶ φόβον παῦσαι καὶ λύπην ἀφελεῖν καὶ χαρὰν ἐνεργάσασθαι καὶ ἔλεον ἐπαυξῆσαι. ταῦτα δὲ ὡς οὕτως ἔχει δείξω· (9) δεῖ δὲ καὶ δόξηι δεῖξαι τοῖς ἀκούουσι· τὴν ποίησιν ἅπασαν καὶ νομίζω καὶ ὀνομάζω λόγον ἔχοντα μέτρον· ἧς τοὺς ἀκούοντας εἰσῆλθε καὶ φρίκη περίφοβος καὶ ἔλεος πολύδακρυς καὶ πόθος φιλοπενθής, ἐπ' ἀλλοτρίων τε πραγμάτων καὶ σωμάτων εὐτυχίαις καὶ δυσπραγίαις ἴδιόν τι πάθημα διὰ τῶν λόγων ἔπαθεν ἡ ψυχή. φέρε δὴ πρὸς ἄλλον ἀπ' ἄλλου μεταστῶ λόγον. (10) αἱ γὰρ ἔνθεοι διὰ λόγων ἐπωιδαὶ ἐπαγωγοὶ ἡδονῆς, ἀπαγωγοὶ λύπης γίνονται· συγγινομένη γὰρ τῆι δόξηι τῆς ψυχῆς ἡ δύναμις τῆς ἐπωιδῆς ἔθελξε καὶ ἔπεισε καὶ μετέστησεν αὐτὴν γοητείαι. γοητείας δὲ καὶ μαγείας δισσαὶ τέχναι εὕρηνται, αἵ εἰσι ψυχῆς ἁμαρτήματα καὶ δόξης ἀπατήματα. (11) ὅσοι δὲ ὅσους περὶ ὅσων καὶ ἔπεισαν καὶ πείθουσι δὲ ψευδῆ λόγον πλάσαντες. εἰ μὲν γὰρ πάντες περὶ πάντων εἶχον τῶν ⟨τε⟩ παροιχομένων μνήμην τῶν τε παρόντων ⟨ἔννοιαν⟩ τῶν τε μελλόντων πρόνοιαν, οὐκ ἂν ὁμοίως ὅμοιος ἦν ὁ λόγος, οἷς τὰ νῦν γε οὔτε μνησθῆναι τὸ παροιχόμενον οὔτε σκέψασθαι τὸ παρὸν οὔτε μαντεύσασθαι τὸ μέλλον εὐπόρως ἔχει· ὥστε περὶ τῶν πλείστων οἱ πλεῖστοι τὴν δόξαν σύμβουλον τῆι ψυχῆι παρέχονται. ἡ δὲ δόξα σφαλερὰ καὶ ἀβέβαιος οὖσα σφαλεραῖς καὶ ἀβεβαίοις εὐτυχίαις περιβάλλει τοὺς αὐτῆι χρωμένους. (12) †τίς οὖν αἰτία κωλύει καὶ τὴν Ἑλένην ὕμνος ἦλθεν ὁμοίως ἂν οὐ νέαν οὖσαν ὥσπερ εἰ βιατήριον βία ἡρπάσθη. τὸ γὰρ τῆς πειθοῦς ἐξῆν ὁ δὲ νοῦς καίτοι εἰ ἀνάγκη ὁ εἰδὼς ἕξει μὲν οὖν, τὴν δὲ δύναμιν τὴν αὐτὴν ἔχει. λόγος γὰρ ψυχὴν ὁ πείσας, ἣν ἔπεισεν, ἠνάγκασε καὶ πιθέσθαι τοῖς λεγομένοις καὶ συναινέσαι τοῖς ποιουμένοις. ὁ μὲν οὖν πείσας ὡς ἀναγκάσας ἀδικεῖ, ἡ δὲ πεισθεῖσα ὡς ἀναγκασθεῖσα τῶι λόγωι μάτην ἀκούει κακῶς. (13) ὅτι δ' ἡ πειθὼ προσιοῦσα τῶι λόγωι καὶ τὴν ψυχὴν ἐτυπώσατο ὅπως ἐβούλετο, χρὴ μαθεῖν πρῶτον μὲν τοὺς τῶν μετεωρολόγων λόγους, οἵτινες δόξαν ἀντὶ δόξης τὴν μὲν ἀφελόμενοι τὴν δ' ἐνεργασάμενοι τὰ ἄπιστα καὶ ἄδηλα φαίνεσθαι τοῖς τῆς δόξης ὄμμασιν ἐποίησαν· δεύτερον δὲ τοὺς ἀναγκαίους διὰ λόγων ἀγῶνας, ἐν οἷς εἷς λόγος πολὺν ὄχλον ἔτερψε καὶ ἔπεισε τέχνηι γραφείς, οὐκ ἀληθείαι λεχθείς· τρίτον ⟨δὲ⟩ φιλοσόφων λόγων ἁμίλλας, ἐν αἷς δείκνυται καὶ γνώμης τάχος ὡς εὐμετάβολον ποιοῦν τὴν τῆς δόξης πίστιν. (14) τὸν αὐτὸν δὲ λόγον ἔχει ἥ τε τοῦ λόγου δύναμις πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς τάξιν ἥ τε τῶν φαρμάκων τάξις πρὸς τὴν τῶν σωμάτων φύσιν. ὥσπερ γὰρ τῶν φαρμάκων ἄλλους ἄλλα χυμοὺς ἐκ τοῦ σώματος ἐξάγει, καὶ τὰ μὲν νόσου τὰ δὲ βίου παύει, οὕτω καὶ τῶν λόγων οἱ μὲν ἐλύπησαν, οἱ δὲ ἔτερψαν, οἱ δὲ ἐφόβησαν, οἱ δὲ εἰς θάρσος κατέστησαν τοὺς ἀκούοντας, οἱ δὲ πειθοῖ τινι κακῆι τὴν ψυχὴν ἐφαρμάκευσαν καὶ ἐξεγοήτευσαν. (15) καὶ ὅτι μέν, εἰ λόγωι ἐπείσθη, οὐκ ἠδίκησεν ἀλλ' ἠτύχησεν, εἴρηται· τὴν δὲ τετάρτην αἰτίαν τῶι τετάρτωι λόγωι διέξειμι. εἰ γὰρ ἔρως ἦν ὁ ταῦτα πάντα πράξας, οὐ χαλεπῶς διαφεύξεται τὴν τῆς λεγομένης γεγονέναι ἁμαρτίας αἰτίαν. ἃ γὰρ ὁρῶμεν, ἔχει φύσιν οὐχ ἣν ἡμεῖς θέλομεν, ἀλλ' ἣν ἕκαστον ἔτυχε· διὰ δὲ τῆς ὄψεως ἡ ψυχὴ κἀν τοῖς τρόποις τυποῦται. (16) αὐτίκα γὰρ ὅταν πολέμια σώματα [καὶ] πολέμιον ἐπὶ πολεμίοις ὁπλίσηι κόσμον χαλκοῦ καὶ σιδήρου, τοῦ μὲν ἀλεξητήριον τοῦ δὲ προβλήματα, εἰ θεάσεται ἡ ὄψις, ἐταράχθη καὶ ἐτάραξε τὴν ψυχήν, ὥστε πολλάκις κινδύνου τοῦ μέλλοντος ⟨ὡς⟩ ὄντος φεύγουσιν ἐκπλαγέντες. ἰσχυρὰ γὰρ ἡ συνήθεια τοῦ νόμου διὰ τὸν φόβον ἐξωικίσθη τὸν ἀπὸ τῆς ὄψεως, ἥτις ἐλθοῦσα ἐποίησεν ἀμελῆσαι καὶ τοῦ καλοῦ τοῦ διὰ τὸν νόμον κρινομένου καὶ τοῦ ἀγαθοῦ τοῦ διὰ τὴν νίκην γινομένου. (17) ἤδη δέ τινες ἰδόντες φοβερὰ καὶ τοῦ παρόντος ἐν τῶι παρόντι χρόνωι φρονήματος ἐξέστησαν· οὕτως ἀπέσβεσε καὶ ἐξήλασεν ὁ φόβος τὸ νόημα. πολλοὶ δὲ ματαίοις πόνοις καὶ δειναῖς νόσοις καὶ δυσιάτοις μανίαις περιέπεσον· οὕτως εἰκόνας τῶν ὁρωμένων πραγμάτων ἡ ὄψις ἐνέγραψεν ἐν τῶι φρονήματι. καὶ τὰ μὲν δειματοῦντα πολλὰ μὲν παραλείπεται, ὅμοια δ' ἐστὶ τὰ παραλειπόμενα οἷάπερ ⟨τὰ⟩ λεγόμενα. (18) ἀλλὰ μὴν οἱ γραφεῖς ὅταν ἐκ πολλῶν χρωμάτων καὶ σωμάτων ἓν σῶμα καὶ σχῆμα τελείως ἀπεργάσωνται, τέρπουσι τὴν ὄψιν· ἡ δὲ τῶν ἀνδριάντων ποίησις καὶ ἡ τῶν ἀγαλμάτων ἐργασία θέαν ἡδεῖαν παρέσχετο τοῖς ὄμμασιν. οὕτω τὰ μὲν λυπεῖν τὰ δὲ ποθεῖν πέφυκε τὴν ὄψιν. πολλὰ δὲ πολλοῖς πολλῶν ἔρωτα καὶ πόθον ἐνεργάζεται πραγμάτων καὶ σωμάτων. (19) εἰ οὖν τῶι τοῦ Ἀλεξάνδρου σώματι τὸ τῆς Ἑλένης ὄμμα ἡσθὲν προθυμίαν καὶ ἅμιλλαν ἔρωτος τῆι ψυχῆι παρέδωκε, τί θαυμαστόν; ὃς εἰ μὲν θεὸς ⟨ὢν ἔχει⟩ θεῶν θείαν δύναμιν, πῶς ἂν ὁ ἥσσων εἴη τοῦτον ἀπώσασθαι καὶ ἀμύνασθαι δυνατός; εἰ δ' ἐστὶν ἀνθρώπινον νόσημα καὶ ψυχῆς ἀγνόημα, οὐχ ὡς ἁμάρτημα μεμπτέον ἀλλ' ὡς ἀτύχημα νομιστέον· ἦλθε γάρ, ὡς ἦλθε, τύχης ἀγρεύμασιν, οὐ γνώμης βουλεύμασιν, καὶ ἔρωτος ἀνάγκαις, οὐ τέχνης παρασκευαῖς. (20) πῶς οὖν χρὴ δίκαιον ἡγήσασθαι τὸν τῆς Ἑλένης μῶμον, ἥτις εἴτ' ἐρασθεῖσα εἴτε λόγωι πεισθεῖσα εἴτε βίαι ἁρπασθεῖσα εἴτε ὑπὸ θείας ἀνάγκης ἀναγκασθεῖσα ἔπραξεν ἃ ἔπραξε, πάντως διαφεύγει τὴν αἰτίαν; (21) ἀφεῖλον τῶι λόγωι δύσκλειαν γυναικός, ἐνέμεινα τῶι νόμωι ὃν ἐθέμην ἐν ἀρχῆι τοῦ λόγου· ἐπειράθην καταλῦσαι μώμου ἀδικίαν καὶ δόξης ἀμαθίαν, ἐβουλήθην γράψαι τὸν λόγον Ἑλένης μὲν ἐγκώμιον, ἐμὸν δὲ παίγνιον. [DK'da Almanca çevirisi yoktur. Diels'in giriş notu (özet): 11 ve 11a çok bozuk ve boşluklu bir örnekten gelir; İonca yazım zarar görmüştür (Gorgias'ın yazdığı πράσσειν yerine hemen her yerde πράττειν aktarılır); Helene yalnızca A ve X el yazmalarında vardır, kopyaların düzeltmeleri r ile gösterilir; sahiciliği, Isokrates'in Helene'si yüzünden kuşkulu görülmüşse de bugün hemen her yerde savunulur (Nestle, H. Gomperz, Wilamowitz, Pohlenz; yazılış Euripides'in Troades'i ile Helena'sı arasına — 414 — ya da Troades'ten önceye). Krş. Nestle Herm. 57 (1922) 553, Immisch (Lietzmanns Kleine Texte 158, 1927), Sykutris Gnomon 4 (1928) 11. Başlık: γοργίου ἑλένης ἐγκώμιον AX²: X¹'de yok. Seçilmiş aparat: 3 σοφία, ⟨ἔργωι δὲ καιρός⟩ H. Schöne; 8 boşluğu Dobree fark etti, ⟨τὸ ψεῦδος⟩ ekledi; anlam: ⟨τὸ λεγόμενον οὐκ ὀρθῶς· προσήκει τοίνυν ἐλέγξαι⟩ Diels; 10 ἀκουσάντων için ὁμοῦ πάντων? Diels, ἁπάντων Sauppe, ἀκμασάντων Radermacher; φήμη, ὃ A: φήμης X — "Helene adı Troia savaşının anımsatıcısı olmuştur". (s. 289) 2 ἐπιδεῖξαι καὶ δεῖξαι AX: düzeltme Blass; [ἢ] Blass: καὶ r, belki τἀληθὲς'e okuma çeşitlemesi olarak yazılmış ἦ; 7 ἠλέγχθη AX ("Fama yanıltmıştır"): ἐλέχθη r yanlış; 21 βουλήμασι / βουλεύμασι A'da düzeltmeli; κελεύσματι X; krş. Emped. B 115, 1; 23 ἢ ἔρωτι ἁλοῦσα § 15'ten r ekledi: AX'te yok; 24 αἰτιώμενος AX: αἴτιος Dobree: αἴτιος μόνος Diels: ὁ αἴτιος ὢν Friedländer. (s. 290) 4 εἰ οὖν Reiske: ἢ οὖν AX; 5 [ἢ] Dobree: καὶ Reiske; 8 ⟨μὲν⟩ Blass; 17 δυνάστης krş. Fredrich Hippokr. Unters. 103¹; 19 ἔλεον AX: belki ἐλπίδ' Diels; 20 καὶ δεῖξαι ⟨καὶ⟩ δόξαι Blass, daha çok καὶ δόξαι [δεῖξαι] Diels; 24 εὐτυχίαις A: εὐτυχίας X; 25 ⟨λόγου⟩ λόγον Blass; 26 ἐπωδαὶ A: ἡδοναὶ X. (s. 291) 3 ἁμαρτήματα] ὁρμήματα Immisch, παθήματα Sykutris; εὕρηνται'dan sonra Pohlenz'in uzun eki; 6 ⟨τε⟩, ⟨ἔννοιαν⟩ Blass; 7 ὅμοιος ἦν (communis esset) A: ὅμοιος ὢν X; οἷς τὰ νῦν γε Diels; 11 εὐτυχίαις r, Lex. Vind.: ἀτυχίαις AX; 12 vd. "umutsuzca bozuk" (heillos verderbt), metin AX'e göre; Diels'in önerdiği anlam: τίς οὖν αἰτία κωλύει ⟨νομίσαι⟩ καὶ τὴν Ἑλένην ὑπὸ λόγους ἐλθεῖν ὁμοίως ἂν οὐχ ἑκοῦσαν ὥσπερ εἰ βιατήρων βίαι ἡρπάσθη· τὸ γὰρ τῆς πειθοῦς ἐξῆν ἰδεῖν ὡς κρατεῖ, ἣ ἀνάγκης εἶδος ἔχει μὲν οὔ, τὴν δὲ δύναμιν τὴν αὐτὴν ἔχει — çeviri bu anlama göre yapıldı ⟦?⟧; Blass, Paton, Croiset, Radermacher, Pohlenz ve Süß önerileri aparatta. (s. 293) 3 ἐφαρμάκευσαν καὶ ἐξεγοήτευσαν X: ἐξεφαρμάκευσαν, καὶ ἐγοήτευσαν A; 8 ἕκαστον Bekker; 10 [καὶ] Blass; 11 ἀλεξιτήριον AX; προβλήματα, εἰ θεάσεται AX; 12 κινδύνου τοῦ μέλλοντος ⟨ὡς⟩ ὄντος Diels; 13 συνήθεια Diels, ἐπιλήθεια Immisch: ἀλήθεια AX; 14 ἐξωικίσθη Reiske: εἰσωκίσθη AX; 15 ἀμελῆσαι Bekker: ἀσμενίσαι AX; 16 νίκην Blass: δίκην AX; γινομένου (İonca, κρινομένου ile uyak) Diels; 22 ⟨τὰ⟩ r. (s. 294) 4 θέαν Br. Keil: ὅσον AX; 5 ποθεῖν ⟨ποιεῖν⟩ Blass: κηλεῖν verm. Diels; 8 ⟨ὢν ἔχει⟩ Blass; 11 νομιστέον AX: οἰκτιστέον Weidner; 12 τύχης Reiske: ψυχῆς AX (Sykutris korur); 17 τῶι νόμωι ὃν ἐθέμην X. Kranz Nachtrag'ı: s. 288, 1 notuna: paignion karakteri için J. Huizinga, Homo ludens 236¹; s. 292, 7 krş. P. Friedländer, Platon I 125; 12 vd. hitabet–hekimlik ilişkisi için Antiphon A 6 (II 336, 37 vd.), Platon Lakhes 185e, Protagoras 312 vd., Theaitetos 167 vd.; s. 293, 6 Friedländer Sophokles, Elektra 196 ile karşılaştırır. DK s. 289, 290 ve 292 (PDF 288, 289, 291) ters taranmıştı; §2 sonu–§10 başı ve §12 sonu–§14 PDF'ten okundu; §12'deki OCR "τῖλλϑεν" PDF'te ἦλθεν (DK s. 291 = PDF 290). OCR düzeltmeleri: ἰοῦ δ' αὐτοῦ → τοῦ δ' αὐτοῦ; Etrwiδῆς → ἐπωιδῆς; (16) καὶ ὅτι μέν → (15); (49) → (19); μώμον ἀδικίαν → μώμου ἀδικίαν; "τοῦ δὲ ὑ προβλήματα" → τοῦ δὲ προβλήματα; "(Ws)" → ⟨ὡς⟩; "(TA)" → ⟨τὰ⟩.]

82B11aPalamedes Savunması (ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΥΠΕΡ ΠΑΛΑΜΗΔΟΥΣ ΑΠΟΛΟΓΙΑ)

DK 82 B 11a

Kaynak: Tek el yazması A (Crippsianus ya da Burneianus 95, 13. yy.); DK metni Reiske, Blass, Stephanus, Aldus, Sauppe ve Diels düzeltmeleriyle.

(1) Suçlama ve savunma, ölüm hakkında bir yargılama değildir; çünkü tabiat, açık bir oyla, bütün ölümlüleri doğdukları gün ölüme mahkûm etmiştir. Tehlike şerefsizlik ve şeref hakkındadır: haklı olarak mı ölmem gerektiği, yoksa en büyük ayıplamalar ve en utanç verici suçlamayla zorla mı öleceğim. (2) Bunlar iki ayrı şey olduğuna göre, birine siz hâkimsiniz, ötekine ben: hakka ben, zora siz. Çünkü isterseniz beni kolayca öldürebilirsiniz; benim hiç hâkim olmadığım şeylere de siz hâkimsiniz. (3) Eğer suçlayıcı Odysseus, benim Yunanistan'ı barbarlara sattığımı kesin olarak bildiği ya da en azından böyle olduğunu sandığı için, Yunanistan'a duyduğu iyi niyetle bu suçlamayı yapıyorsa, insanların en iyisi olurdu. Nasıl ⟨olmasın⟩: yurdunu, anne babasını, bütün Yunanistan'ı kurtarıyor, üstelik haksızlık edeni de cezalandırıyor! Ama bu suçlamayı kıskançlıktan, hileden ya da kurnazlıktan uydurduysa, o sebeplerle nasıl en üstün adam olurdu, bu sebeplerle de en kötü adamdır. (4) Bunlar hakkında konuşmaya nereden başlayayım? İlk ne söyleyeyim? Savunmanın hangi yanına yöneleyim? Çünkü ispatlanmamış bir suçlama insanda açık bir şaşkınlık doğurur; bu şaşkınlık yüzünden de söz bulamamak kaçınılmazdır — meğer ki hakikatin kendisinden ve içinde bulunduğum zorunluluktan bir şey öğreneyim; gerçi bu öğretmenler yol göstermekten çok tehlike saçan öğretmenlerdir. (5) Suçlayıcının beni kesin ⟨bilerek⟩ suçlamadığını kesin olarak biliyorum; çünkü böyle bir şey yapmadığımı kesin olarak biliyorum; olmamış bir şeyin olduğunu birinin nasıl bilebileceğini de bilmiyorum. Eğer işlerin böyle olduğunu sanarak suçlamada bulunduysa, doğru söylemediğini size iki yoldan göstereceğim: istesem de böyle işlere girişmeye gücüm yetmezdi, gücüm yetse de istemezdim.

(6) Önce şu söze geçeceğim: bunu yapmaya gücüm yetmezdi. İhanetin önce bir başlangıcı olması gerekirdi; bu başlangıç da söz olurdu, çünkü olacak işlerden önce sözlerin söylenmesi zorunludur. Ama bir buluşma olmadan sözler nasıl söylenebilir? O bana kimseyi göndermeden, benden de ona kimse gitmeden buluşma nasıl olabilir? Yazılı bir haber bile, onu taşıyan olmadan ulaşmaz. (7) Ama diyelim ki sözle bu da mümkün olsun. Diyelim ki buluşuyoruz, o benimle, ben onunla birlikteyim. Nasıl? Kim kiminle? Bir Yunan bir barbarla. Birbirimizi nasıl dinleyip birbirimize nasıl konuşacağız? Baş başa mı? Ama birbirimizin sözlerini anlamayız. Bir tercümanla mı? O zaman gizli kalması gereken şeylere üçüncü bir tanık olur. (8) Olmamış olsa da bu da olmuş olsun. Bundan sonra güvence verip almak gerekirdi. Güvence ne olurdu? Yemin mi? Hain olan bana kim güvenecekti? Rehineler mi? Kimler? Mesela ben kardeşimi verirdim (başka kimsem yoktu), barbar da oğullarından birini; böylece benim ondan, onun benden aldığı güvence en sağlamı olurdu. Ama bunlar olsaydı hepinizin gözü önünde olurdu. (9) Biri, güvenceyi parayla sağladığımızı söyleyecektir: o verdi, ben aldım. Az parayla mı? Ama büyük hizmetlere karşılık az para almak akla yatkın değildir. Çok parayla mı? O zaman bu para nasıl taşındı? ⟨Bir⟩ kişi mi taşıdı, yoksa çok kişi mi? Çok kişi taşısaydı komplonun birçok tanığı olurdu; bir kişi taşısaydı, taşınan şey pek fazla olamazdı. (10) Peki gündüz mü taşıdılar, gece mi? Gece ise nöbetçiler çok ve sıktır, onlardan gizlenmek mümkün değildir. Gündüz mü? Ama ışık bu tür işlerin düşmanıdır. Peki. Ben mi dışarı çıkıp teslim aldım, yoksa getiren mi içeri girdi? İkisi de olacak şey değil. Aldıktan sonra da onu hem içeridekilerden hem dışarıdakilerden nasıl saklardım? Nereye koyardım? Nasıl korurdum? Kullansam göze batardım; kullanmasam ondan ne fayda görürdüm?

(11) Olmamış olanlar da olmuş olsun diyelim: buluştuk, konuştuk, dinledik, onlardan para aldım, aldığımı kimse görmedi, sakladım. O zaman bütün bunların uğruna yapıldığı şeyi yapmam gerekirdi. Bu ise söylenenlerden de güçtür. Çünkü yapacak olsaydım, ya tek başıma ya başkalarıyla yapardım. Ama bu iş tek kişinin işi değildir. Başkalarıyla mı? Kimlerle? Açıktır ki yanımda bulunanlarla. Hür insanlarla mı, kölelerle mi? Hür insanlardan ben sizinle birlikteyim. Sizden kim biliyor? Söylesin. Köleler ise nasıl güvenilmez olmasın? Çünkü köleler ya hürriyet için kendi istekleriyle ya da işkence altında zorla ihbar ederler. (12) İş nasıl yapılmış olurdu? Açıktır ki sizden güçlü düşmanları içeri sokmak gerekirdi; bu ise imkânsızdır. Nasıl sokacaktım? Kapılardan mı? Ama onları kapamak da açmak da benim işim değil; bunlara komutanlar hâkimdir. Surların üstünden merdivenle mi? ⟨Yakalanmaz mıydım?⟩ Her yer nöbetçilerle dolu. Surda gedik açarak mı? O zaman bu herkesin gözü önünde olurdu. Çünkü hayat burada açık havada geçer (burası bir ordugâhtır), silah başında geçer; burada ⟨herkes⟩ her şeyi görür, herkes herkes tarafından görülür. Demek ki bunların hiçbirini, hiçbir biçimde, hiçbir yerde yapmam mümkün değildi.

(13) Şunu da birlikte düşünün: herkesten çok gücüm yetse bile, bunları ne için yapmak isteyecektim? Kimse en büyük tehlikelere boşuna atılmak, en büyük kötülükte en kötü olmak istemez. Ne uğruna peki? (Bu soruya yine döneceğim.) Hükümdar olmak için mi? Size mi, barbarlara mı? Size hükmetmek imkânsızdır: sayıca bu kadar çok ve böylesine üstün insanlarsınız, her şeyin en büyüğüne sahipsiniz: ataların aretēlerine, bol servete, kahramanlıklara, gönül gücüne, şehirler üzerinde krallığa. (14) ⟨Barbarlara⟩ mı? Onları bana kim teslim edecek? Bir Yunan olarak, tek başıma, bu kadar barbarı hangi güçle ele geçireceğim? İkna ederek mi, zorlayarak mı? Ne onlar ikna olmak ister ne ben onları zorlayabilirim. Belki ihanetin karşılığını ödeyerek, kendi istekleriyle, isteyen bana teslim olacaklar? Ama buna inanmak da bunu kabul etmek de büyük budalalıktır; kim krallık yerine köleliği, en iyinin yerine en kötüyü seçer? (15) Biri, zenginliğe ve paraya düşkün olduğum için bu işe kalkıştığımı söyleyebilir. Ama benim ölçülü bir servetim var, çok paraya ihtiyacım yok. Çok paraya ihtiyaç duyanlar çok harcayanlardır: tabiatın hazlarına üstün gelenler değil, hazlara kul olanlar ve şerefi zenginlikle ve gösterişle elde etmeye çalışanlar. Bunların hiçbiri bende yok. Doğru söylediğime güvenilir bir tanık olarak geçmiş hayatımı göstereceğim; o tanığın tanıkları da sizsiniz, çünkü benimle birliktesiniz ve bunları biliyorsunuz. (16) Aklı biraz başında olan bir adam şeref için de böyle işlere girişmez; çünkü şeref kötülükten değil, aretēden gelir; Yunanistan'a ihanet eden birine nasıl şeref olur? Üstelik şerefe muhtaç da değildim; en şerefli işler için en şerefli insanlar tarafından, yani sizin tarafınızdan, bilgeliğimden ötürü şereflendiriliyordum. (17) Güvenlik için de kimse bunu yapmaz. Çünkü hain herkesin düşmanıdır: kanunun, adaletin, tanrıların, insanların çoğunluğunun. Kanunu çiğner, adaleti yıkar, halkı mahveder, tanrısal olanı aşağılar. Hayatı böyle en büyük tehlikeler içinde geçenin güvenliği yoktur. (18) Dostlara yarar ya da düşmanlara zarar vermek için mi? Çünkü insan bunlar için de haksızlık edebilir. Bende ise her şey tersine olurdu: dostlarıma kötülük eder, düşmanlarıma yarar sağlardım. Bu iş hiçbir iyilik kazandırmazdı; kimse de kötülüğe uğramak isteyerek kötülük yapmaz. (19) Geriye kalan, bir korkudan, bir zahmetten ya da bir tehlikeden kaçmak için bunu yapmış olup olmadığımdır. Bunların bana bir ilgisi olduğunu kimse söyleyemez. Herkes her şeyi şu iki şeyden biri için yapar: ya bir kazanç peşindedir ya bir zarardan kaçar. Bunların dışında yapılan kötülükler ise * * * Bunu yaparak kendime kötülük edeceğim açıktır: Yunanistan'a ihanet etmekle kendime, anne babama, dostlarıma, atalarımın itibarına, atalarımın tapınaklarına, mezarlara, Yunanistan'ın en büyük yurdu olan yurduma ihanet etmiş olurdum. Herkes için her şeyden değerli olan şeyleri haksızlığa uğrattığım insanların eline teslim etmiş olurdum.

(20) Şunu da düşünün: bunu yapsaydım hayat benim için nasıl yaşanmaz olmazdı? Nereye dönmem gerekirdi? Yunanistan'a mı, haksızlık ettiklerime hesap vermek için mi? Kötülük görenlerden kim bana dokunmadan dururdu? Yoksa barbarlar arasında mı kalacaktım? En büyük şeylerin hepsini hiçe sayarak, en güzel şereften yoksun, en utanç verici kötü şöhret içinde yaşayarak, geçmiş hayatımda aretē uğruna çektiğim emekleri bir kenara atarak? Hem de kendi yüzümden; bir adam için en utanç verici şey de budur: kendi yüzünden bedbaht olmak. (21) Barbarlar arasında da güvenilir biri olmazdım. Nasıl olayım? Benim en güvenilmez işi yaptığımı, dostlarımı düşmanlara teslim ettiğimi biliyorlardı. Güvenini yitirmiş biri için hayat yaşanmaz. Parasını kaybeden, hükümdarlıktan düşen ya da yurdundan kaçan bunları yeniden kazanabilir; ama güvenini yitiren onu bir daha kazanamaz. Böylece ne gücüm yetse Yunanistan'a ihanet etmek isteyeceğim, ne de istesem gücümün yeteceği söylenenlerle gösterilmiştir.

(22) Bundan sonra suçlayıcıyla konuşmak istiyorum. Sen bu hâlinle, böyle birini neye güvenerek suçluyorsun? Senin nasıl biri olduğunu ve neler söylediğini, layık olmayan birinin layık olmayan birine neler söylediğini öğrenmeye değer. Beni kesin bilgiyle mi suçluyorsun, yoksa sanıya dayanarak mı? Biliyorsan, ya görerek ya işe katılarak ya da ⟨katılan⟩ birinden duyarak biliyorsun. Gördüysen, bunlara ⟨yolunu⟩, yerini, zamanını anlat: ne zaman, nerede, nasıl gördün? Katıldıysan, aynı suçlamalardan sen de sorumlusun. Katılan birinden duyduysan, o kim ise kendisi gelsin, ortaya çıksın, tanıklık etsin. Suçlama tanıklıkla desteklenirse daha inandırıcı olur; çünkü şimdi ikimizden hiçbiri tanık göstermiyor. (23) Belki, senin olmuş şeyler için — sen öyle diyorsun — tanık göstermemenle benim olmamış şeyler için tanık göstermememin eşit olduğunu söyleyeceksin. Ama eşit değildir: olmamış şeylere tanıklık edilmesi bir bakıma imkânsızdır; olmuş şeyler hakkında ise bu imkânsız olmak şöyle dursun, kolaydır; yalnız kolay da değil, ⟨zorunludur. Ama⟩ sen yalnız tanık değil, yalancı tanık bile bulamadın; bense bunların hiçbirini bulamam. (24) Demek ki suçladığın şeyleri bilmediğin açıktır; geriye bilmeden sandığın kalıyor. Sonra, ey insanların en küstahı, en güvenilmez şey olan kanaate güvenerek, hakikati bilmeden, bir adamı ölümle yargılatmaya mı cüret ediyorsun? Onun böyle bir iş yaptığını nereden biliyorsun? Her konuda kanaat sahibi olmak herkesin ortak hâlidir; bunda sen kimseden bilge değilsin. Kanaat edenlere değil bilenlere güvenmek, kanaati hakikatten değil, tersine hakikati kanaatten daha güvenilir saymak gerekir.

(25) Söylediğin sözlerle beni en zıt iki şeyle suçladın: bilgelikle ve delilikle; aynı insanın bunlara sahip olması mümkün değildir. Beni becerikli, usta ve çare bulucu diye nitelediğin yerde bilgelikle suçluyorsun; Yunanistan'a ihanet ettiğimi söylediğin yerde ise delilikle. Çünkü delilik, imkânsız, yararsız, utanç verici işlere girişmektir; insan bunlarla dostlarına zarar verir, düşmanlarına yarar sağlar, kendi hayatını ayıplanacak ve tehlikeli bir hâle sokar. Aynı insanlara aynı konular hakkında aynı sözü söylerken en zıt şeyleri söyleyen böyle bir adama nasıl güvenmeli? (26) Senden öğrenmek isterim: bilge insanları akılsız mı sayıyorsun, akıllı mı? Akılsız sayıyorsan, sözün yeni ama doğru değil; akıllı sayıyorsan, akıllı olanların en büyük hataları işlemesi, elde bulunan iyilikler yerine kötülükleri seçmesi elbette yakışmaz. Öyleyse bilgeysem hata etmedim; hata ettiysem bilge değilim. Her iki durumda da yalancısın. (27) Senin eski ve yeni birçok büyük kötülüğünü sayarak seni karşılık olarak suçlayabilirdim, ama istemiyorum. Bu suçlamadan senin kötülüklerinle değil, kendi iyiliklerimle kurtulmak istiyorum. Sana söyleyeceklerim bunlar.

(28) Size, ey yargıçlar, kendim hakkında kıskançlık uyandıracak ama doğru bir şey söylemek istiyorum: suçlanmamış biri söylese yakışık almaz, ama suçlanan birine yaraşır. Çünkü şimdi geçmiş hayatımın hesabını ve sözünü size veriyorum. Sizden dileğim şu: size yaptığım güzel işlerden birini hatırlatırsam, kimse söylenenlere haset etmesin; korkunç ve yalan suçlamalara uğramış birinin, bilen sizlerin önünde gerçek iyiliklerinden birini söylemesini zorunlu saysın. Bu benim için en hoş şeydir. (29) Birinci, ikinci ve en önemli şey şudur: geçmiş hayatım baştan sona kusursuz, her suçlamadan temizdir. Hiç kimse size benim hakkımda kötülüğe dair doğru bir suçlama söyleyemez. Suçlayıcının kendisi bile söylediklerinin hiçbir ispatını getirmedi; böylece sözü, hiçbir kanıta dayanmayan bir sövgüden öteye geçemiyor. (30) Şunu da söyleyebilirim ve söylemekle ne yalan söylemiş ne de çürütülmüş olurum: ben yalnız kusursuz değil, sizin, Yunanların ve bütün insanların, yalnız bugün yaşayanların değil ⟨gelecekte yaşayacakların da⟩ büyük bir velinimetiyim. Çünkü insan hayatını çaresizlikten çıkarıp çare sahibi, düzensizlikten çıkarıp düzenli kılan kim? Üstünlük sağlamanın en büyük aracı olan savaş düzenlerini, adaletin bekçisi olan yazılı kanunları, hafızanın aracı olan harfleri, alışverişte kolay değiş tokuşu sağlayan ölçüleri ve tartıları, malın bekçisi olan sayıyı, en güçlü ve en hızlı haberciler olan işaret ateşlerini, boş zamanın tasasız eğlencesi olan dama taşlarını bulan kim? Bunları size ne için hatırlattım? (31) Hem aklımı bu tür şeylere verdiğimi göstermek, hem de utanç verici ve kötü işlerden uzak durduğuma bir işaret olsun diye; çünkü aklını onlara veren birinin bu işlere akıl vermesi imkânsızdır. Size hiçbir haksızlık etmiyorsam, sizin tarafınızdan da haksızlığa uğramamayı hak ediyorum. (32) Öteki uğraşlarımdan ötürü de ne gençlerden ne yaşlılardan kötülük görmeyi hak etmiyorum. Yaşlılara sıkıntı vermem, gençlere yararım dokunur; talihlileri kıskanmam, talihsizlere acırım; yoksulluğu küçümsemem, zenginliği aretēden değil, aretēyi zenginlikten üstün tutarım; ne danışmada işe yaramazım ne savaşta tembelim; bana verilen emri yerine getirir, yöneticilere itaat ederim. Ama kendimi övmek bana düşmez; içinde bulunduğum an, hem de suçlanmış olduğum için, beni her yoldan kendimi savunmaya zorladı.

(33) Geriye size sizin hakkınızda söyleyeceğim bir söz kalıyor; onu söyleyip savunmamı bitireceğim. Acındırma, yalvarma ve dostların araya girmesi, yargılama bir kalabalık önünde yapıldığında işe yarar. Ama Yunanların ilki olan ve öyle tanınan sizin önünüzde, sizi dostların yardımıyla, yalvarmalarla ya da acındırmayla ikna etmem gerekmez; bu suçlamadan en açık hakla, hakikati öğreterek, aldatmadan kurtulmalıyım. (34) Siz de sözlerden çok işlere bakmalısınız; suçlamaları ispatlardan üstün tutmamalı, kısa zamanı uzun zamandan daha bilge bir yargıç saymamalı, iftirayı tecrübeden daha güvenilir bulmamalısınız. İyi insanlar için hata etmemek her konuda büyük dikkat ister; çaresi olmayan işlerde ise çaresi olanlardan da çok: çünkü bunlar önceden düşünülürse mümkündür, sonradan pişman olunursa düzeltilemez. İnsanların bir insanı ölümle yargıladığı durumlar bu türdendir; şimdi sizin önünüzde olan da budur. (35) Eğer hakikat sözler aracılığıyla dinleyenlere temiz ve açık bir biçimde ulaşabilseydi, söylenenlerden sonra karar artık kolay olurdu. Ama durum böyle olmadığına göre, bedenimi koruyun, biraz daha zaman bekleyin ve kararınızı hakikatle birlikte verin. Çünkü sizin için tehlike büyüktür: haksız göründüğünüz takdirde bir şöhreti kaybedip başka bir şöhret kazanırsınız. İyi insanlar için ölüm utanç verici bir şöhretten daha çok tercih edilir; çünkü ölüm hayatın sonu, kötü şöhret ise hayatın hastalığıdır. (36) Beni haksız yere öldürürseniz bu birçoklarının gözü önünde olacak; çünkü ben tanınmamış biri ⟨değilim⟩, sizin kötülüğünüz de bütün Yunanlarca bilinip görülecek. Haksızlığın suçunu da herkesin önünde suçlayıcı değil, siz taşıyacaksınız; çünkü davanın sonucu sizin elinizdedir. Bundan büyük bir hata olamaz. Haksız bir hüküm verirseniz yalnız bana ve anne babama karşı hata işlemekle kalmayacaksınız; korkunç, tanrısız, haksız, kanunsuz bir iş yaptığınızı kendiniz de bileceksiniz: bir müttefiki, size yararlı bir adamı, Yunanistan'ın velinimetini, Yunanlar olarak bir Yunanı, hiçbir açık haksızlığını ya da güvenilir bir suçunu ispatlamadan öldürmüş olacaksınız.

(37) Söyleyeceklerim söylendi, susuyorum. Uzun uzun söylenenleri kısaca hatırlatmak, kötü yargıçlar karşısında anlamlıdır; ama Yunanların ilklerinin ilki olan Yunanlardan, söylenenlere dikkat etmelerini ve onları akıllarında tutmalarını istemek bile yakışmaz.

82B11a

11a. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΥΠΕΡ ΠΑΛΑΜΗΔΟΥΣ ΑΠΟΛΟΓΙΑ. (1) Ἡ μὲν κατηγορία καὶ ἡ ἀπολογία κρίσις οὐ περὶ θανάτου [γίγνεσθαι]· θάνατον μὲν γὰρ ἡ φύσις φανερᾶι τῆι ψήφωι πάντων κατεψηφίσατο τῶν θνητῶν, ἧιπερ ἡμέραι ἐγένετο· περὶ δὲ τῆς ἀτιμίας καὶ τῆς τιμῆς ὁ κίνδυνός ἐστι, πότερά με χρὴ δικαίως ἀποθανεῖν ἢ μετ' ὀνειδῶν μεγίστων καὶ τῆς αἰσχίστης αἰτίας βιαίως ἀποθανεῖν. (2) δισσῶν δὲ τούτων ὄντων τοῦ μὲν ὅλου ὑμεῖς κρατεῖτε, τοῦ δ' ἐγώ, τῆς μὲν δίκης ἐγώ, τῆς δὲ βίας ὑμεῖς. ἀποκτεῖναι μὲν γάρ με δυνήσεσθε βουλόμενοι ῥαιδίως· κρατεῖτε γὰρ καὶ τούτων, ὧν οὐδὲν ἐγὼ τυγχάνω κρατῶν. (3) εἰ μὲν οὖν ὁ κατήγορος Ὀδυσσεὺς ἢ σαφῶς ἐπιστάμενος προδιδόντα με τὴν Ἑλλάδα τοῖς βαρβάροις ἢ δοξάζων γ' ἁμῆι οὕτω ταῦτα ἔχειν ἐποιεῖτο τὴν κατηγορίαν δι' εὔνοιαν τῆς Ἑλλάδος, ἄριστος ἂν ἦν [ὁ] ἀνήρ· πῶς γὰρ ⟨οὔχ⟩, ὅς γε σώιζει πατρίδα, τοκέας, τὴν πᾶσαν Ἑλλάδα, ἔτι δὲ πρὸς τούτοις τὸν ἀδικοῦντα τιμωρούμενος; εἰ δὲ φθόνωι ἢ κακοτεχνίαι ἢ πανουργίαι συνέθηκε ταύτην τὴν αἰτίαν, ὥσπερ δι' ἐκεῖνα κράτιστος ἂν ἦν ἀνήρ, οὕτω διὰ ταῦτα κάκιστος ἀνήρ. (4) περὶ τούτων δὲ λέγων πόθεν ἄρξωμαι; τί δὲ πρῶτον εἴπω; ποῖ δὲ τῆς ἀπολογίας τράπωμαι; αἰτία γὰρ ἀνεπίδεικτος ἔκπληξιν ἐμφανῆ ἐμποιεῖ, διὰ δὲ τὴν ἔκπληξιν ἀπορεῖν ἀνάγκη τῶι λόγωι, ἂν μή τι παρ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας καὶ τῆς παρούσης ἀνάγκης μάθω, διδασκάλων ἐπικινδυνοτέρων ἢ ποριμωτέρων τυχών. (5) ὅτι μὲν οὖν οὐ σαφῶς ⟨εἰδὼς⟩ ὁ κατήγορος κατηγορεῖ μου, σαφῶς οἶδα· σύνοιδα γὰρ ἐμαυτῶι σαφῶς οὐδὲν τοιοῦτον πεποιηκώς· οὐδὲ οἶδ' ὅπως ἂν εἰδείη τις ὂν τὸ μὴ γενόμενον. εἰ δὲ οἰόμενος οὕτω ταῦτα ἔχειν ἐποιεῖτο τὴν κατηγορίαν, οὐκ ἀληθῆ λέγειν διὰ δισσῶν ὑμῖν ἐπιδείξω τρόπων· οὔτε γὰρ βουληθεὶς ἐδυνάμην ἂν οὔτε δυνάμενος ἐβουλήθην ἔργοις ἐπιχειρεῖν τοιούτοις. (6) ἐπὶ τοῦτον δὲ τὸν λόγον εἶμι πρῶτον, ὡς ἀδύνατός εἰμι τοῦτο πράττειν. ἔδει γάρ τινα πρῶτον ἀρχὴν γενέσθαι τῆς προδοσίας, ἡ δὲ ἀρχὴ λόγος ἂν εἴη· πρὸ γὰρ τῶν μελλόντων ἔργων ἀνάγκη λόγους γίνεσθαι πρότερον. λόγοι δὲ πῶς ἂν γένοιντο μὴ συνουσίας τινὸς γενομένης; συνουσία δὲ τίνα τρόπον γένοιτ' ἂν μήτ' ἐκείνου πρὸς ἐμὲ πέμψαντος μήτε ⟨του⟩ παρ' ἐμοῦ πρὸς ἐκεῖνον ἐλθόντος; οὐδὲ γὰρ ἀγγελία διὰ γραμματείων ἀφῖκται ἄνευ τοῦ φέροντος. (7) ἀλλὰ δὴ τοῦτο τῶι λόγωι δυνατὸν γενέσθαι. καὶ δὴ τοίνυν σύνειμι καὶ σύνεστι κἀκεῖνος ἐμοὶ κἀκείνωι ἐγώ — τίνα τρόπον; τίνι τίς ὤν; Ἕλλην βαρβάρωι. πῶς ἀκούων καὶ λέγων; πότερα μόνος μόνωι; ἀλλ' ἀγνοήσομεν τοὺς ἀλλήλων λόγους. ἀλλὰ μεθ' ἑρμηνέως; τρίτος ἄρα μάρτυς γίνεται τῶν κρύπτεσθαι δεομένων. (8) ἀλλὰ δὴ καὶ τοῦτο γενέσθω, καίπερ οὐ γενόμενον. ἔδει δὲ μετὰ τούτους πίστιν δοῦναι καὶ δέξασθαι. τίς οὖν ἂν ἦν ἡ πίστις; πότερον ὅρκος; τίς οὖν ἐμοὶ τῶι προδότηι πιστεύειν ἔμελλεν; ἀλλ' ὅμηροι; τίνες; οἷον ἐγὼ τὸν ἀδελφὸν ἔδωκ' ἄν (οὐ γὰρ εἶχον ἄλλον), ὁ δὲ βάρβαρος τῶν υἱέων τινά· πιστότατα γὰρ ἂν ἦν οὕτως ἐμοί τε παρ' ἐκείνου ἐκείνωι τε παρ' ἐμοῦ. ταῦτα δὲ γινόμενα πᾶσιν ὑμῖν ἂν ἦν φανερά. (9) φήσει τις ὡς χρήμασι τὴν πίστιν ἐποιούμεθα, ἐκεῖνος μὲν διδούς, ἐγὼ δὲ λαμβάνων. πότερον οὖν ὀλίγοις; ἀλλ' οὐκ εἰκὸς ἀντὶ μεγάλων ὑπουργημάτων ὀλίγα χρήματα λαμβάνειν. ἀλλὰ πολλοῖς; τίς οὖν ἦν ἡ κομιδή; πῶς δ' ἂν ⟨εἷς⟩ ἐκόμισεν; ἢ πολλοί; πολλῶν γὰρ κομιζόντων πολλοὶ ἂν ἦσαν μάρτυρες τῆς ἐπιβουλῆς, ἑνὸς δὲ κομίζοντος οὐκ ἂν πολύ τι τὸ φερόμενον ἦν. (10) πότερα δὲ ἐκόμισαν ἡμέρας ἢ νυκτός; ἀλλὰ πολλαὶ καὶ πυκναὶ φυλακαί, δι' ὧν οὐκ ἔστι λαθεῖν. ἀλλ' ἡμέρας; ἀλλά γε τὸ φῶς πολεμεῖ τοῖς τοιούτοις. εἶεν. ἐγὼ δ' ἐξελθὼν ἐδεξάμην, ἢ ἐκεῖνος ὁ φέρων εἰσῆλθεν; ἀμφότερα γὰρ ἄπορα. λαβὼν δὲ δὴ πῶς ἂν ἔκρυψα καὶ τοὺς ἔνδον καὶ τοὺς ἔξω; ποῦ δ' ἂν ἔθηκα; πῶς δ' ἂν ἐφύλαξα; χρώμενος δ' ἂν φανερὸς ἐγενόμην, μὴ χρώμενος δὲ τί ἂν ὠφελούμην ἀπ' αὐτῶν; (11) καὶ δὴ τοίνυν γενέσθω καὶ τὰ μὴ γενόμενα. συνήλθομεν, εἴπομεν, ἠκούσαμεν, χρήματα παρ' αὐτῶν ἔλαβον, ἔλαθον λαβών, ἔκρυψα. ἔδει δήπου πράττειν ὧν ἕνεκα ταῦτα ἐγένετο. τοῦτο τοίνυν ἔτι τῶν εἰρημένων ἀπορώτερον. πράττων μὲν γὰρ αὐτὸς ἔπραττον ἢ μεθ' ἑτέρων· ἀλλ' οὐχ ἑνὸς ἡ πρᾶξις. ἀλλὰ μεθ' ἑτέρων; τίνων; δηλονότι τῶν συνόντων. πότερον ἐλευθέρων ἢ δούλων; ἐλευθέροις μὲν γὰρ ὑμῖν σύνειμι. τίς οὖν ὑμῶν ξύνοιδε; λεγέτω. δούλοις δὲ πῶς οὐκ ἄπιστον; ἑκόντες ⟨τε⟩ γὰρ ἐπ' ἐλευθερίαι χειμαζόμενοί τε δι' ἀνάγκην κατηγοροῦσιν. (12) ἡ δὲ πρᾶξις πῶς ⟨ἂν⟩ ἐγένετο; δηλονότι τοὺς πολεμίους εἰσαγαγεῖν ἔδει κρείττονας ὑμῶν· ὅπερ ἀδύνατον. πῶς ἂν οὖν εἰσήγαγον; πότερα διὰ πυλῶν; ἀλλ' οὐκ ἐμὸν ταύτας οὔτε κλήιειν οὔτε ἀνοίγειν, ἀλλ' ἡγεμόνες κύριοι τούτων. ἀλλ' ὑπὲρ τειχέων ⟨διὰ⟩ κλίμακος; οὔκουν ⟨ἐφωράθην ἄν;⟩ ἅπαντα γὰρ πλήρη φυλακῶν. ἀλλὰ διελὼν τοῦ τείχους; ἅπασιν ἄρα φανερὰ γένοιτο ἄν. ὑπαίθριος γὰρ ὁ βίος (στρατόπεδον γάρ) ἔστ' ἐν ὅπλοις, ἐν οἷς ⟨πάντες⟩ πάντα ὁρῶσι καὶ πάντες ὑπὸ πάντων ὁρῶνται. πάντως ἄρα καὶ πάντηι πάντα πράττειν ἀδύνατον ἦν μοι. (13) σκέψασθε κοινῆι καὶ τόδε. τίνος ἕνεκα προσῆκε βουληθῆναι ταῦτα πράττειν, εἰ μάλιστα πάντων ἐδυνάμην; οὐδεὶς γὰρ βούλεται προῖκα τοὺς μεγίστους κινδύνους κινδυνεύειν οὐδὲ τὴν μεγίστην κακότητα εἶναι κάκιστος. ἀλλ' ἕνεκα τοῦ; (καὶ αὖθις πρὸς τόδ' ἐπάνειμι.) πότερον ⟨τοῦ⟩ τυραννεῖν; ὑμῶν ἢ τῶν βαρβάρων; ἀλλ' ὑμῶν [ἀλλ'] ἀδύνατον τοσούτων καὶ τοιούτων, οἷς ὑπάρχει ἅπαντα μέγιστα, προγόνων ἀρεταί, χρημάτων πλῆθος, ἀριστεῖαι, ἀλκὴ φρονημάτων, βασιλεία πόλεων. (14) ἀλλὰ τῶν ⟨βαρβάρων⟩; ὁ δὲ παραδώσων τίς; ἐγὼ δὲ ποίαι δυνάμει παραλήψομαι Ἕλλην βαρβάρους, εἷς ὢν πολλούς; πείσας ἢ βιασάμενος; οὔτε γὰρ ἐκεῖνοι πεισθῆναι βούλοιντ' ἄν, οὔτ' ἐγὼ βιάσασθαι δυναίμην. ἀλλ' ἴσως ἑκόντες ἑκόντι παραδώσουσιν, μισθὸν τῆς προδοσίας ἀντιδιδόντες; ἀλλά γε ταῦτα πολλῆς μωρίας καὶ πιστεῦσαι καὶ δέξασθαι· τίς γὰρ ἂν ἕλοιτο δουλείαν ἀντὶ βασιλείας, ἀντὶ τοῦ κρατίστου τὸ κάκιστον; (15) εἴποι τις ἂν ὅτι πλούτου καὶ χρημάτων ἐρασθεὶς ἐπεχείρησα τούτοις. ἀλλὰ χρήματα μὲν μέτρια κέκτημαι, πολλῶν δὲ οὐθὲν δέομαι· πολλῶν γὰρ δέονται χρημάτων οἱ πολλὰ δαπανῶντες, ἀλλ' οὐχ οἱ κρείττονες τῶν τῆς φύσεως ἡδονῶν, ἀλλ' οἱ δουλεύοντες ταῖς ἡδοναῖς καὶ ζητοῦντες ἀπὸ πλούτου καὶ μεγαλοπρεπείας τὰς τιμὰς κτᾶσθαι. τούτων δὲ ἐμοὶ πρόσεστιν οὐθέν. ὡς δ' ἀληθῆ λέγω, μάρτυρα πιστὸν παρέξομαι τὸν παροιχόμενον βίον· τῶι δὲ μάρτυρι μάρτυρες ὑμεῖς ἦτε· σύνεστε γάρ μοι, διὸ σύνιστε ταῦτα. (16) καὶ μὴν οὐδ' ἂν τιμῆς ἕνεκα τοιούτοις ἔργοις ἀνὴρ ἐπιχειρήσειε καὶ μέσως φρόνιμος. ἀπ' ἀρετῆς γὰρ ἀλλ' οὐκ ἀπὸ κακότητος αἱ τιμαί· προδότηι δὲ τῆς Ἑλλάδος ἀνδρὶ πῶς ἂν γένοιτο τιμή; πρὸς δὲ τούτοις οὐδὲ τιμῆς ἐτύγχανον ἐνδεὴς ὤν· ἐτιμώμην γὰρ ἐπὶ τοῖς ἐντιμοτάτοις ὑπὸ τῶν ἐντιμοτάτων, ὑφ' ὑμῶν ἐπὶ σοφίαι. (17) καὶ μὴν οὐδ' ἀσφαλείας [ὢν] οὕνεκά τις ἂν ταῦτα πράξαι. πᾶσι γὰρ ὅ γε προδότης πολέμιος, τῶι νόμωι, τῆι δίκηι, τοῖς θεοῖς, τῶι πλήθει τῶν ἀνθρώπων· τὸν μὲν γὰρ νόμον παραβαίνει, τὴν δὲ δίκην καταλύει, τὸ δὲ πλῆθος διαφθείρει, τὸ δὲ θεῖον ἀτιμάζει. ὧι δὲ τοιοῦτος ⟨ὁ⟩ βίος περὶ κινδύνων τῶν μεγίστων, οὐκ ἔχει ἀσφάλειαν. (18) ἀλλὰ δὴ φίλους ὠφελεῖν βουλόμενος ἢ πολεμίους βλάπτειν; καὶ γὰρ τούτων ἕνεκά τις ἂν ἀδικήσειεν. ἐμοὶ δὲ πᾶν τοὐναντίον ἐγίνετο· τοὺς μὲν φίλους κακῶς ἐποίουν, τοὺς δὲ ἐχθροὺς ὠφέλουν. ἀγαθῶν μὲν οὖν κτῆσιν οὐδεμίαν εἶχεν ἡ πρᾶξις· κακῶς δὲ παθεῖν οὐδὲ εἷς ἐπιθυμῶν πανουργεῖ. (19) τὸ δὲ λοιπόν ἐστιν, εἴ τινα φόβον ἢ πόνον ἢ κίνδυνον φεύγων ἔπραξα. ταῦτα δ' οὐθεὶς ἂν εἰπεῖν ἔχοι τί μοι προσήκειν. δισσῶν γὰρ τούτων ἕνεκα πάντες πάντα πράττουσιν, ἢ κέρδος τι μετιόντες ἢ ζημίαν φεύγοντες· ὅσα δὲ τούτων ἔξω πανουργεῖται * * * κακῶς ἐμαυτὸν ἐποίουν ταῦτα [γὰρ] πράττων, οὐκ ἄδηλον· προδιδοὺς γὰρ τὴν Ἑλλάδα προὐδίδουν ἐμαυτόν, τοκέας, φίλους, ἀξίωμα προγόνων, ἱερὰ πατρῶια, τάφους, πατρίδα τὴν μεγίστην τῆς Ἑλλάδος. ἃ δὲ πᾶσι περὶ παντός ἐστι, ταῦτα ἂν τοῖς ἀδικηθεῖσιν ἐνεχείρισα. (20) σκέψασθε δὲ καὶ τόδε. πῶς οὐκ ἂν ἀβίωτος ἦν ὁ βίος μοι πράξαντι ταῦτα; ποῖ γὰρ τραπέσθαι με χρῆν; πότερον εἰς τὴν Ἑλλάδα; δίκην δώσοντα τοῖς ἠδικημένοις; τίς δ' ἂν ἀπείχετό μου τῶν κακῶς πεπονθότων; ἀλλὰ μένειν ἐν τοῖς βαρβάροις; παραμελήσαντα πάντων τῶν μεγίστων, ἐστερημένον τῆς καλλίστης τιμῆς, ἐν αἰσχίστηι δυσκλείαι διάγοντα, τοὺς ἐν τῶι παροιχομένωι βίωι πόνους ἐπ' ἀρετῆι πεπονημένους ἀπορρίψαντα; καὶ ταῦτα δι' ἐμαυτόν, ὅπερ αἴσχιστον ἀνδρί, δυστυχεῖν δι' αὑτόν. (21) οὐ μὴν οὐδὲ παρὰ τοῖς βαρβάροις πιστῶς ἂν διεκείμην· πῶς γάρ, οἵτινες ἀπιστότατον ἔργον συνηπίσταντό μοι πεποιηκότι, τοὺς φίλους τοῖς ἐχθροῖς παραδεδωκότι; βίος δὲ οὐ βιωτὸς πίστεως ἐστερημένωι. χρήματα μὲν γὰρ ἀποβαλὼν ⟨ἢ⟩ τυραννίδος ἐκπεσὼν ἢ τὴν πατρίδα φυγὼν ἀναλάβοι τις ἄν· ὁ δὲ πίστιν ἀποβαλὼν οὐκ ἂν ἔτι κτήσαιτο. ὅτι μὲν οὖν οὔτ' ἂν ἐβουλόμην ⟨δυνάμενος οὔτ' ἂν βουλόμενος ἐδυνάμην⟩ προδοῦναι τὴν Ἑλλάδα, διὰ τῶν προειρημένων δέδεικται. (22) βούλομαι δὲ μετὰ ταῦτα πρὸς τὸν κατήγορον διαλεχθῆναι. τίνι ποτὲ πιστεύσας τοιοῦτος ὢν τοιούτου κατηγορεῖς; ἄξιον γὰρ καταμαθεῖν, οἷος ὢν οἷα λέγεις ὡς ἀνάξιος ἀναξίωι. πότερα γάρ μου κατηγορεῖς εἰδὼς ἀκριβῶς ἢ δοξάζων; εἰ μὲν γὰρ εἰδώς, οἶσθα ἰδὼν ἢ μετέχων ἢ του ⟨μετέχοντος⟩ πυθόμενος. εἰ μὲν οὖν ἰδών, φράσον τούτοις ⟨τὸν τρόπον⟩, τὸν τόπον, τὸν χρόνον, πότε, ποῦ, πῶς εἶδες· εἰ δὲ μετέχων, ἔνοχος εἰς ταῖς αὐταῖς αἰτίαις· εἰ δέ του μετέχοντος ἀκούσας, ὅστις ἐστίν, αὐτὸς ἐλθέτω, φανήτω, μαρτυρησάτω. πιστότερον γὰρ οὕτως ἔσται τὸ κατηγόρημα μαρτυρηθέν. ἐπεὶ νῦν γε οὐδέτερος ἡμῶν παρέχεται μάρτυρα. (23) φήσεις ἴσως ἴσον εἶναι τὸ σέ γε τῶν γενομένων, ὡς σὺ φήις, μὴ παρέχεσθαι μάρτυρας, τῶν δὲ μὴ γενομένων ἐμέ. τὸ δὲ οὐκ ἴσον ἐστί· τὰ μὲν γὰρ ἀγένητά πως ἀδύνατα μαρτυρηθῆναι, περὶ δὲ τῶν γενομένων οὐ μόνον οὐκ ἀδύνατον, ἀλλὰ καὶ ῥάιδιον, οὐδὲ μόνον ῥάιδιον, ἀλλὰ ⟨καὶ ἀναγκαῖον· ἀλλὰ⟩ σοὶ μὲν οὐκ ἦν οἷόν ⟨τε μὴ⟩ μόνον μάρτυρας ἀλλὰ καὶ ψευδομάρτυρας εὑρεῖν, ἐμοὶ δὲ οὐδέτερον εὑρεῖν τούτων δυνατόν. (24) ὅτι μὲν οὖν οὐκ οἶσθα ἃ κατηγορεῖς, φανερόν· τὸ δὴ λοιπὸν ⟨οὐκ⟩ εἰδότα σε δοξάζειν. εἶτα, ὦ πάντων ἀνθρώπων τολμηρότατε, δόξηι πιστεύσας, ἀπιστοτάτωι πράγματι, τὴν ἀλήθειαν οὐκ εἰδώς, τολμᾶις ἄνδρα περὶ θανάτου διώκειν; ὧι τί τοιοῦτον ἔργον εἰργασμένωι σύνοισθα; ἀλλὰ μὴν τό γε δοξάσαι κοινὸν ἅπασι περὶ πάντων, καὶ οὐδὲν ἐν τούτωι σὺ τῶν ἄλλων σοφώτερος. ἀλλ' οὔτε τοῖς δοξάζουσι δεῖ πιστεύειν ἀλλὰ τοῖς εἰδόσιν, οὔτε τὴν δόξαν τῆς ἀληθείας πιστοτέραν νομίζειν, ἀλλὰ τἀναντία τὴν ἀλήθειαν τῆς δόξης. (25) κατηγόρησας δέ μου διὰ τῶν εἰρημένων λόγων δύο τὰ ἐναντιώτατα, σοφίαν καὶ μανίαν, ὅπερ οὐχ οἷόν τε τὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἔχειν. ὅπου μὲν γάρ με φήις εἶναι τεχνήεντά τε καὶ δεινὸν καὶ πόριμον, σοφίαν μου κατηγορεῖς, ὅπου δὲ λέγεις ὡς προὐδίδουν τὴν Ἑλλάδα, μανίαν· μανία γάρ ἐστιν ἔργοις ἐπιχειρεῖν ἀδυνάτοις, ἀσυμφόροις, αἰσχροῖς, ἀφ' ὧν τοὺς μὲν φίλους βλάψει, τοὺς δ' ἐχθροὺς ὠφελήσει, τὸν δὲ αὑτοῦ βίον ἐπονείδιστον καὶ σφαλερὸν καταστήσει. καίτοι πῶς χρὴ ἀνδρὶ τοιούτωι πιστεύειν, ὅστις τὸν αὐτὸν λόγον λέγων πρὸς τοὺς αὐτοὺς ἄνδρας περὶ τῶν αὐτῶν τὰ ἐναντιώτατα λέγει; (26) βουλοίμην δ' ἂν παρὰ σοῦ πυθέσθαι, πότερον τοὺς σοφοὺς ἄνδρας νομίζεις ἀνοήτους ἢ φρονίμους. εἰ μὲν γὰρ ἀνοήτους, καινὸς ὁ λόγος, ἀλλ' οὐκ ἀληθής· εἰ δὲ φρονίμους, οὐ δήπου προσήκει τούς γε φρονοῦντας ἐξαμαρτάνειν τὰς μεγίστας ἁμαρτίας καὶ μᾶλλον αἱρεῖσθαι κακὰ πρὸ παρόντων ἀγαθῶν. εἰ μὲν οὖν εἰμι σοφός, οὐχ ἥμαρτον· εἰ δ' ἥμαρτον, οὐ σοφός εἰμι. οὐκοῦν δι' ἀμφότερα ἂν εἴης ψευδής. (27) ἀντικατηγορῆσαι δέ σου πολλὰ καὶ μεγάλα καὶ παλαιὰ καὶ νέα πράσσοντος δυνάμενος οὐ βούλομαι· ⟨βούλομαι⟩ γὰρ οὐ τοῖς σοῖς κακοῖς ἀλλὰ τοῖς ἐμοῖς ἀγαθοῖς ἀποφεύγειν τὴν αἰτίαν ταύτην. πρὸς μὲν οὖν σὲ ταῦτα. (28) πρὸς δ' ὑμᾶς ὦ ἄνδρες κριταὶ περὶ ἐμοῦ βούλομαι εἰπεῖν ἐπίφθονον μὲν ἀληθὲς δέ, ⟨μὴ⟩ κατηγορημένωι μὲν οὐκ ἂν εἰκότα, κατηγορουμένωι δὲ προσήκοντα. νῦν γὰρ ἐν ὑμῖν εὐθύνας καὶ λόγον ὑπέχω τοῦ παροιχομένου βίου. δέομαι οὖν ὑμῶν, ἂν ὑμᾶς ὑπομνήσω τῶν τι ἐμοὶ πεπραγμένων καλῶν, μηδένα φθονῆσαι τοῖς λεγομένοις, ἀλλ' ἀναγκαῖον ἡγήσασθαι κατηγορημένον δεινὰ καὶ ψευδῆ καί τι τῶν ἀληθῶν ἀγαθῶν εἰπεῖν ἐν εἰδόσιν ὑμῖν· ὅπερ ἥδιστόν μοι. (29) πρῶτον μὲν οὖν καὶ δεύτερον καὶ μέγιστον, διὰ παντὸς ἀπ' ἀρχῆς εἰς τέλος ἀναμάρτητος ὁ παροιχόμενος βίος ἐστί μοι, καθαρὸς πάσης αἰτίας· οὐδεὶς γὰρ ἂν οὐδεμίαν αἰτίαν κακότητος ἀληθῆ πρὸς ὑμᾶς περὶ ἐμοῦ εἰπεῖν ἔχοι. καὶ γὰρ οὐδ' αὐτὸς ὁ κατήγορος οὐδεμίαν ἀπόδειξιν εἴρηκεν ὧν εἴρηκεν· οὕτως λοιδορίαν οὐκ ἔχουσαν ἔλεγχον ὁ λόγος αὐτῶι δύναται. (30) φήσαιμι δ' ἄν, καὶ φήσας οὐκ ἂν ψευσαίμην οὐδ' ἂν ἐλεγχθείην, οὐ μόνον ἀναμάρτητος ἀλλὰ καὶ μέγας εὐεργέτης ὑμῶν καὶ τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν ἁπάντων ἀνθρώπων, οὐ μόνον τῶν νῦν ὄντων ἀλλὰ ⟨καὶ⟩ τῶν μελλόντων, εἶναι. τίς γὰρ ἂν ἐποίησε τὸν ἀνθρώπειον βίον πόριμον ἐξ ἀπόρου καὶ κεκοσμημένον ἐξ ἀκόσμου, τάξεις τε πολεμικὰς εὑρὼν μέγιστον εἰς πλεονεκτήματα, νόμους τε γραπτοὺς φύλακας [τε] τοῦ δικαίου, γράμματά τε μνήμης ὄργανον, μέτρα τε καὶ σταθμὰ συναλλαγῶν εὐπόρους διαλλαγάς, ἀριθμόν τε χρημάτων φύλακα, πυρσούς τε κρατίστους καὶ ταχίστους ἀγγέλους, πεσσούς τε σχολῆς ἄλυπον διατριβήν; τίνος οὖν ἕνεκα ταῦθ' ὑμᾶς ὑπέμνησα; (31) δηλῶν ⟨μὲν⟩ ὅτι τοῖς τοιούτοις τὸν νοῦν προσέχω, σημεῖον δὲ ποιούμενος ὅτι τῶν αἰσχρῶν καὶ τῶν κακῶν ἔργων ἀπέχομαι· τὸ γὰρ ἐκείνοις τὸν νοῦν προσέχοντα τοῖς τοιούτοις προσέχειν ἀδύνατον. ἀξιῶ δέ, εἰ μηδὲν αὐτὸς ὑμᾶς ἀδικῶ, μηδὲ αὐτὸς ὑφ' ὑμῶν ἀδικηθῆναι. (32) καὶ γὰρ οὐδὲ τῶν ἄλλων ἐπιτηδευμάτων οὕνεκα ἄξιός εἰμι κακῶς πάσχειν, οὔθ' ὑπὸ νεωτέρων οὔθ' ὑπὸ πρεσβυτέρων. τοῖς μὲν γὰρ πρεσβυτέροις ἄλυπός εἰμι, τοῖς δὲ νεωτέροις οὐκ ἀνωφελής, τοῖς εὐτυχοῦσιν οὐ φθονερός, τῶν δυστυχούντων οἰκτίρμων· οὔτε πενίας ὑπερορῶν, οὔτε πλοῦτον ἀρετῆς ἀλλ' ἀρετὴν πλούτου προτιμῶν· οὔτε ἐν βουλαῖς ἄχρηστος οὔτε ἐν μάχαις ἀργός, ποιῶν τὸ τασσόμενον, πειθόμενος τοῖς ἄρχουσιν. ἀλλὰ γὰρ οὐκ ἐμὸν ἐμαυτὸν ἐπαινεῖν· ὁ δὲ παρὼν καιρὸς ἠνάγκασε, καὶ ταῦτα κατηγορημένον, πάντως ἀπολογήσασθαι. (33) λοιπὸν δὲ περὶ ὑμῶν πρὸς ὑμᾶς ἐστί μοι λόγος, ὃν εἰπὼν παύσομαι τῆς ἀπολογίας. οἶκτος μὲν οὖν καὶ λιταὶ καὶ φίλων παραίτησις ἐν ὄχλωι μὲν οὔσης τῆς κρίσεως χρήσιμα· παρὰ δ' ὑμῖν τοῖς πρώτοις οὖσι τῶν Ἑλλήνων καὶ δοκοῦσιν, οὐ φίλων βοηθείαις οὐδὲ λιταῖς οὐδὲ οἴκτοις δεῖ πείθειν ὑμᾶς, ἀλλὰ τῶι σαφεστάτωι δικαίωι, διδάξαντα τἀληθές, οὐκ ἀπατήσαντά με δεῖ διαφυγεῖν τὴν αἰτίαν ταύτην. (34) ὑμᾶς δὲ χρὴ μὴ τοῖς λόγοις μᾶλλον ἢ τοῖς ἔργοις προσέχειν τὸν νοῦν, μηδὲ τὰς αἰτίας τῶν ἐλέγχων προκρίνειν, μηδὲ τὸν ὀλίγον χρόνον τοῦ πολλοῦ σοφώτερον ἡγεῖσθαι κριτήν, μηδὲ τὴν διαβολὴν τῆς πείρας πιστοτέραν νομίζειν. ἅπαντα γὰρ τοῖς ἀγαθοῖς ἀνδράσι μεγάλης εὐλαβείας ἁμαρτάνειν, τὰ δὲ ἀνήκεστα τῶν ἀκεστῶν ἔτι μᾶλλον· ταῦτα γὰρ προνοήσασι μὲν δυνατά, μετανοήσασι δὲ ἀνίατα. τῶν δὲ τοιούτων ἐστίν, ὅταν ἄνδρες ἄνδρα περὶ θανάτου κρίνωσιν· ὅπερ ἐστὶ νῦν παρ' ὑμῖν. (35) εἰ μὲν οὖν ἦν διὰ τῶν λόγων τὴν ἀλήθειαν τῶν ἔργων καθαράν τε γενέσθαι τοῖς ἀκούουσι ⟨καὶ⟩ φανεράν, εὔπορος ἂν εἴη κρίσις ἤδη ἀπὸ τῶν εἰρημένων· ἐπειδὴ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει, τὸ μὲν σῶμα τοὐμὸν φυλάξατε, τὸν δὲ πλείω χρόνον ἐπιμείνατε, μετὰ δὲ τῆς ἀληθείας τὴν κρίσιν ποιήσατε. ὑμῖν μὲν γὰρ μέγας ὁ κίνδυνος, ἀδίκοις φανεῖσι δόξαν τὴν μὲν καταβαλεῖν, τὴν δὲ κτήσασθαι. τοῖς δὲ ἀγαθοῖς ἀνδράσιν αἱρετώτερος θάνατος δόξης αἰσχρᾶς· τὸ μὲν γὰρ τοῦ βίου τέλος, ἡ δὲ τῶι βίωι νόσος. (36) ἐὰν δὲ ἀδίκως ἀποκτείνητέ με, πολλοῖς γενήσεται φανερόν· ἐγώ τε γὰρ ⟨οὐκ⟩ ἀγνώς, ὑμῶν τε πᾶσιν Ἕλλησι γνώριμος ἡ κακότης καὶ φανερά. καὶ τὴν αἰτίαν φανερὰν ἅπασιν ὑμεῖς ἕξετε τῆς ἀδικίας, οὐχ ὁ κατήγορος· ἐν ὑμῖν γὰρ τὸ τέλος ἔνι τῆς δίκης. ἁμαρτία δ' οὐκ ἂν γένοιτο μείζων ταύτης. οὐ γὰρ μόνον εἰς ἐμὲ καὶ τοκέας τοὺς ἐμοὺς ἁμαρτήσεσθε δικάσαντες ἀδίκως, ἀλλ' ὑμῖν αὐτοῖς δεινὸν ἄθεον ἄδικον ἄνομον ἔργον συνεπιστήσεσθε πεποιηκότες, ἀπεκτονότες ἄνδρα σύμμαχον, χρήσιμον ὑμῖν, εὐεργέτην τῆς Ἑλλάδος, Ἕλληνες Ἕλληνα, φανερὰν οὐδεμίαν ἀδικίαν οὐδὲ πιστὴν αἰτίαν ἀποδείξαντες. (37) εἴρηται τὰ παρ' ἐμοῦ, καὶ παύομαι. τὸ γὰρ ὑπομνῆσαι τὰ διὰ μακρῶν εἰρημένα συντόμως πρὸς μὲν φαύλους δικαστὰς ἔχει λόγον· τοὺς δὲ πρώτους τῶν πρώτων Ἕλληνας Ἑλλήνων οὐκ ἄξιον οὐδ' ἀξιῶσαι μήτε προσέχειν τὸν νοῦν μήτε μεμνῆσθαι τὰ λεχθέντα. [DK s. 294, 21 – 303, 20; tek el yazması A. DK'nın Almanca çevirisi yoktur. DK s. 295–301 kaynak OCR'da ters taranmış olduğundan PDF'ten (II. cilt, PDF s. 294–300) okundu; s. 294 ve 302–303 OCR'dan. Başlıca aparat kayıtları: §1 [γίγνεσθαι] Diels'in silmesi (A γίγνεσθαι); ἐγένετο, 'ölümlü şeyler' özneli (Blass ⟨τις⟩ ἐγένετο); §2 [ὅλου] Reiske siler; §3 δοξάζων γ' ἁμῆι Diels (A δοξάζοντά με); §5 οἶδ' Diels (A οὐχ), ὂν Diels; §10 DK metninde 'gece mi?' sorusu yinelenmez; çeviride Reiske'nin ⟨νυκτός;⟩ tamamlaması ⟨ ⟩ ile verildi (Wyttenbach ἀλλὰ ⟨νυκτός⟩); §12 ⟨ἐφωράθην ἄν;⟩ Diels; §13 ἀλκὴ φρονημάτων A (Blass ἀκμή); §19 boşluk (* * *): Sauppe ⟨μανίας ἐστίν. ὅσα δὲ⟩, Keil–Diels ⟨κακοῖς περιβάλλειν εἴωθεν μεγάλοις τὸν πράττοντα. ὡς δὲ μάλιστ' ἂν⟩; τοῖς ἀδικηθεῖσιν için Diels 'belki ἀδικήσασιν?'; §21 ⟨δυνάμενος … ἐδυνάμην⟩ Keil; §23 ⟨καὶ ἀναγκαῖον· ἀλλὰ⟩ ve ⟨τε μὴ⟩ Diels; §26 πρὸ παρόντων Diels (A πρότερον τῶν); §28 ⟨μὴ⟩ Blass, εἰκότα Diels (A ἀνεκτά); §30 οὐ μόνον Reiske (A οὐ κοινὸν; Kranz Nachtrag'ına göre Radermacher el yazması okumasını savunur), ἀνθρώπειον Diels (A¹ ἀνθρώπιον, A² ἀνθρώπινον); §34 ἀκεστῶν Stephanus (A ἀνηκέστων); §35 καθαράν τε Diels (A γε); §36 ⟨οὐκ⟩ ἀγνώς Stephanus (A ἁγνός), ὑμῶν Diels (A ὑμῖν), ἔνι Diels (A ἔχει).]

82B12Tekhnē (ΤΕΧΝΗ)

DK burada Gorgias'ın retorik elkitabına dair şahitliklere gönderme yapar: Syrianos (A 3), Diodoros (A 4, 2), Isokrates scholionu (13, 19), Sopatros'un Hermogenes şerhi (Rhet. gr. V 6 vd. Walz).

DK 82 B 12

Kaynak: Aristoteles, Retorik Γ 18, 1419b 3.

Aristoteles: Gorgias, karşı tarafın ciddiyetini gülüşle, gülüşünü de ciddiyetle bozmak gerektiğini söylerdi; doğru söylüyordu.

82B12

12 [12]. Aristot. Rhet. Γ 18. 1419b 3 δεῖν ἔφη Γ. τὴν μὲν σπουδὴν διαφθείρειν τῶν ἐναντίων γέλωτι, τὸν δὲ γέλωτα σπουδῆι, ὀρθῶς λέγων. [DK Almancası: "12. Den Ernst der Gegner muß man durch Gelächter zunichte machen, ihr Gelächter durch Ernst." Kranz Nachtrag'ı Olympiodoros'un Gorgias şerhine (p. 103, 6 Norv.) gönderir.]

82B13DK 82 B 13

Kaynak: Halikarnassoslu Dionysios, Kelimelerin Tertibi Üzerine 12 (p. 84).

Halikarnassoslu Dionysios: Uygun anın (kairos) tekhnēsini bugüne kadar ne bir hatip ne bir filozof belirlemiştir; bu konuda yazmaya ilk girişen Leontinoili Gorgias bile anılmaya değer bir şey yazmamıştır.

82B13

13 [13]. Dionys. de comp. verb. 12 p. 84 καιροῦ δὲ οὔτε ῥήτωρ οὐδεὶς οὔτε φιλόσοφος εἰς τόδε χρόνου τέχνην ὥρισεν οὐδ' ὅσπερ πρῶτος ἐπεχείρησε περὶ αὐτοῦ γράφειν Γ. ὁ Λεοντῖνος οὐδ' ὅτι λόγου ἄξιον ἔγραψεν. [Fragman sözü içermez; bütünüyle aktaran yazarın sözüdür. Reiske: οὐδὲν ὅτι.]

82B14DK 82 B 14

Kaynak: Aristoteles, Sofistik Çürütmeler 33, 183b 36; krş. Platon, Phaidros 261b–c.

Aristoteles, Sofistik Çürütmeler: Eristik sözler öğretip ücret alanların verdiği eğitim de Gorgias'ın yöntemine benziyordu. Bunlardan kimi retorik sözler, kimi soru-cevap biçiminde sözler ezberletirdi; her iki taraf da karşılıklı tartışmaların çoğunlukla bunlara denk düşeceğini düşünüyordu. Bu yüzden onlardan öğrenenlere verilen öğretim hızlıydı ama tekhnēden yoksundu. Çünkü tekhnēyi değil, tekhnēnin ürünlerini vererek eğittiklerini sanıyorlardı; tıpkı biri ayakları hiç acımasın diye bir bilgi aktaracağını söyleyip sonra ayakkabıcılığı da, bu tür şeyleri nereden sağlayabileceğini de öğretmeyip her çeşitten bir sürü ayakkabı verse olacağı gibi.

Krş. Platon, Phaidros 261b–c (Phaidros ile Sokrates): — Ama en çok davalarda tekhnēyle konuşulur ve yazılır, halk meclisi konuşmalarında da konuşulur; daha fazlasını duymadım. — Yoksa sen yalnız Nestor'un ve Odysseus'un İlion'da boş vakitlerinde yazdıkları söz tekhnēlerini duydun da Palamedes'inkilerden habersiz mi kaldın? — Zeus hakkı için ben Nestor'unkilerden de habersizim; meğer ki Gorgias'ı bir tür Nestor, Thrasymakhos'la Theodoros'u da bir tür Odysseus yapıyor olasın. *(DK: Helene ve Palamedes gibi kahramanca üslupla yazılmış küçük örnek savunmalar da muhtemelen Tekhnē'ye aitti.)*

82B14
  1. Aristot. Soph. el. 33. 183b 36 καὶ γὰρ τῶν περὶ τοὺς ἐριστικοὺς λόγους μισθαρνούντων ὁμοία τις ἦν ἡ παίδευσις τῆι Γοργίου πραγματείαι· λόγους γὰρ οἱ μὲν ῥητορικούς, οἱ δὲ ἐρωτητικοὺς ἐδίδοσαν ἐκμανθάνειν, εἰς οὓς πλειστάκις ἐμπίπτειν ὠιήθησαν ἑκάτεροι τοὺς ἀλλήλων λόγους. διόπερ ταχεῖα μὲν ἄτεχνος δ' ἦν ἡ διδασκαλία τοῖς μανθάνουσι παρ' αὐτῶν. οὐ γὰρ τέχνην ἀλλὰ τὰ ἀπὸ τῆς τέχνης διδόντες παιδεύειν ὑπελάμβανον, ὥσπερ ἂν εἴ τις ἐπιστήμην φάσκων παραδώσειν ἐπὶ τὸ μηδὲν πονεῖν τοὺς πόδας, εἶτα σκυτοτομικὴν μὲν μὴ διδάσκοι μηδ' ὅθεν δυνήσεται πορίζεσθαι τὰ τοιαῦτα, δοίη δὲ πολλὰ γένη παντοδαπῶν ὑποδημάτων. Vgl. Plato Phaedr. 261 B (Phaedr.–Sokr.) ἀλλὰ μάλιστα μέν πως περὶ τὰς δίκας λέγεταί τε καὶ γράφεται τέχνηι, λέγεται δὲ καὶ περὶ δημηγορίας· ἐπὶ πλέον δὲ οὐκ ἀκήκοα. — Ἀλλ' ἢ τὰς Νέστορος καὶ Ὀδυσσέως τέχνας μόνον περὶ λόγων ἀκήκοας, ἃς ἐν Ἰλίωι σχολάζοντες συνεγραψάτην, τῶν δὲ Παλαμήδους ἀνήκοος γέγονας; — Καὶ ναὶ μὰ Δί' ἔγωγε τῶν Νέστορος, εἰ μὴ Γοργίαν Νέστορά τινα κατασκευάζεις, ἤ τινα Θρασύμαχόν τε καὶ Θεόδωρον Ὀδυσσέα. [DK Almanca başlık notu: "14. Zur Techne gehörten vermutlich auch die kleinen, heroisch stilisierten Musterstücke von Apologien wie Helena und Palamedes." Aparat: Maaß, Herm. 22 (1887) 578; Isokr. 10, 14 (Helene'nin yazarı övgü yazdığını söyler, ama aslında onun yaptıkları için bir savunma yazmıştır). DK s. 304 kaynak OCR'da ters taranmış olduğundan metin PDF'ten (II. cilt, PDF s. 303) okundu.]

82B15Belirsiz Yazılardan (AUS UNBESTIMMTEN SCHRIFTEN)

DK 82 B 15

Kaynak: Aristoteles, Retorik Γ 3, 1405b 34.

Aristoteles: Üslupta soğukluk dört şeyden doğar; bunlardan biri bileşik kelimelerdir … Gorgias'ın "dilenci-şair-dalkavuklar" ve "yalan yere yemin edip de iyi yemin etmiş olanlar" demesi gibi.

82B15

15 [15]. Aristot. Rhet. Γ 3. 1405b 34 τὰ δὲ ψυχρὰ ἐν τέτταρσι γίγνεται κατὰ τὴν λέξιν ἔν τε τοῖς διπλοῖς ὀνόμασιν … καὶ ὡς Γ. ὠνόμαζεν πτωχομουσοκόλακας καὶ ἐπιορκήσαντας καὶ εὐορκήσαντας. [DK Almancası: "15. Bettellieder-schmeichler. Leute die einen Meineid schwören und dabei gut schwören." Metin Kranz'a göre (Vahlen'in okuması): el yazmaları πτωχόμουσος κόλαξ, ἐπιορκήσαντας καὶ κατευορκήσαντας; [ὠνόμαζεν] Roemer siler; Diels ἐπιορκήσαντας [καὶ] κατ' εὐορκήσαντος. PDF'ten okundu (II. cilt, PDF s. 303).]

82B16DK 82 B 16

Kaynak: Aristoteles, Retorik Γ 3, 1406b 4.

Aristoteles: Soğukluğun dördüncü türü de istiarelerde ortaya çıkar … Gorgias'ın "İşler solgun (titrek) ve kansız" ve "Sen bunları utanç verici biçimde ektin, kötü biçimde biçtin" demesi gibi; çünkü bu fazlasıyla şiir ağzıdır.

82B16

16 [16]. Aristot. Rhet. Γ 3. 1406b 4 καὶ ἔτι τέταρτον τὸ ψυχρὸν ἐν ταῖς μεταφοραῖς γίγνεται … οἷον Γ. χλωρὰ (τρέμοντα) καὶ ἄναιμα τὰ πράγματα· σὺ δὲ ταῦτα αἰσχρῶς μὲν ἔσπειρας, κακῶς δὲ ἐθέρισας· ποιητικῶς γὰρ ἄγαν. [DK Almancası: "16. Fahl (oder zittrig) und blutlos sind die Ergebnisse; du hast dies schändlich gesät und übel geerntet." Aparat: χλωρὰ καὶ ἄναιμα scholion ve II. sınıf el yazmaları; Demetrios, Üslup 116 τρέμοντα καὶ ὠχρὰ τὰ πράγματα; Kranz'a göre τρέμοντα καὶ χλωρὰ Gorgias'ın, ὠχρὰ Demetrios'un ifadesi olabilir; μὲν Ac'de yok, Spengel siler. PDF'ten okundu (II. cilt, PDF s. 303).]

82B17DK 82 B 17

Kaynak: Aristoteles, Retorik Γ 17, 1418a 32.

Aristoteles: Gösteri konuşmalarında söze araya övgüler katmak gerekir; Isokrates'in yaptığı gibi, o hep birini araya sokar. Gorgias'ın "Söz bana hiç tükenmez" demesi de aynı şeydir: Akhilleus'u anlatırken Peleus'u, sonra Aiakos'u, sonra tanrıyı över; aynı şekilde cesareti de, şunu şunu yaptığını ya da şöyle bir şey olduğunu söyleyerek över. *Krş. B 19.*

82B17

17 [8]. Aristot. Rhet. Γ 17. 1418a 32 ἐν δὲ τοῖς ἐπιδεικτικοῖς δεῖ τὸν λόγον ἐπεισοδιοῦν ἐπαίνοις, οἷον Ἰσοκράτης ποιεῖ· ἀεὶ γάρ τινα εἰσάγει. καὶ ὃ ἔλεγεν Γ., ὅτι οὐχ ὑπολείπει αὐτὸν ὁ λόγος, ταὐτό ἐστιν· εἰ γὰρ Ἀχιλλέα λέγων Πηλέα ἐπαινεῖ, εἶτα Αἰακόν, εἶτα τὸν θεόν, ὁμοίως δὲ καὶ ἀνδρίαν, ἣ τὰ καὶ τὰ ποιεῖ ἢ τοιόνδε ἐστίν. Vgl. B 19. [DK Almancası: "17. Nie geht mir der Redestoff aus." Aparat: ταὐτό A ve scholion; öteki el yazmaları τοῦτο.]

82B18DK 82 B 18

Kaynak: Aristoteles, Politika A 13, 1260a 27.

Aristoteles, Politika: Gorgias gibi aretēleri tek tek sayanlar, aretēyi böyle genel bir biçimde tarif edenlerden çok daha iyi konuşurlar.

82B18

18 [24]. Aristot. Polit. A 13. 1260a 27 πολὺ γὰρ ἄμεινον λέγουσιν οἱ ἐξαριθμοῦντες τὰς ἀρετάς, ὥσπερ Γ., τῶν οὕτως ὁριζομένων. [Fragman sözü içermez.]

82B19DK 82 B 19

Kaynak: Platon, Menon 71e (Menon, Gorgias'a dayanarak; krş. 71d).

Platon, Menon (Menon, Gorgias'a dayanarak): Önce, erkeğin aretēsini istiyorsan, söylemesi kolay: erkeğin aretēsi şehrin işlerini yürütebilmek, bunu yaparken dostlarına iyilik, düşmanlarına kötülük etmek ve kendisinin böyle bir şeye uğramamasına dikkat etmektir. Kadının aretēsini istiyorsan, onu anlatmak da zor değil: evini iyi idare etmeli, evdekileri korumalı ve kocasının sözünü dinlemelidir. Çocuğun, kız olsun erkek olsun, ayrı bir aretēsi vardır; yaşlı adamın, istersen hür olanın, istersen kölenin de ayrı. Daha pek çok aretē vardır; bu yüzden aretēnin ne olduğunu söylemekte hiç güçlük yoktur: her birimiz için, her işte ve her yaşta, yapılacak her şeye göre bir aretē vardır; kötülük de, sanırım Sokrates, aynı şekildedir.

82B19
  1. Plato Meno 71 E [Menon mit Berufung auf Gorgias 71 D] πρῶτον μέν, εἰ βούλει ἀνδρὸς ἀρετήν, ῥάιδιον [sc. εἰπεῖν], ὅτι αὕτη ἐστὶν ἀνδρὸς ἀρετή, ἱκανὸν εἶναι τὰ τῆς πόλεως πράττειν καὶ πράττοντα τοὺς μὲν φίλους εὖ ποιεῖν, τοὺς δ' ἐχθροὺς κακῶς, καὶ αὐτὸν εὐλαβεῖσθαι μηδὲν τοιοῦτον παθεῖν. εἰ δὲ βούλει γυναικὸς ἀρετήν, οὐ χαλεπὸν διελθεῖν, ὅτι δεῖ αὐτὴν τὴν οἰκίαν εὖ οἰκεῖν, σώιζουσάν τε τὰ ἔνδον καὶ κατήκοον οὖσαν τοῦ ἀνδρός. καὶ ἄλλη ἐστὶν παιδὸς ἀρετὴ καὶ θηλείας καὶ ἄρρενος καὶ πρεσβυτέρου ἀνδρός, εἰ μὲν βούλει ἐλευθέρου, εἰ δὲ βούλει δούλου. καὶ ἄλλαι πάμπολλαι ἀρεταί εἰσιν, ὥστε οὐκ ἀπορία εἰπεῖν ἀρετῆς πέρι ὅ τι ἔστιν· καθ' ἑκάστην γὰρ τῶν πράξεων καὶ τῶν ἡλικιῶν πρὸς ἕκαστον ἔργον ἑκάστωι ἡμῶν ἡ ἀρετή ἐστιν, ὡσαύτως δὲ οἶμαι, ὦ Σώκρατες, καὶ ἡ κακία. [Aparat: ἀνδρὸς ἀρετήν] krş. Alkidamas, Odysseus 28; Thukydides II 45, 2. Kranz Nachtrag'ı: Friedländer'e göre "Platon'un Menon'una göre" (DK'nın Gorgias'a yüklemesi Platon'un aktarımına dayanır).]

82B20DK 82 B 20

Kaynak: Plutarkhos, Kimon 10.

Plutarkhos: Leontinoili Gorgias, Kimon'un parayı kullanmak için kazandığını, saygı görmek için de kullandığını söyler.

82B20

20 [19]. Plut. Cim. c. 10 Γ. μὲν ὁ Λεοντῖνός φησι τὸν Κίμωνα τὰ χρήματα κτᾶσθαι μὲν ὡς χρῶιτο, χρῆσθαι δὲ ὡς τιμῶιτο. [DK Almancası: "20. Kimon erwarb sein Geld, damit er es nutze, er nutzte es, damit man ihn schätze."]

82B21DK 82 B 21

Kaynak: Plutarkhos, Dalkavuğu Dosttan Ayırmak Üzerine 23 (p. 64 C).

Plutarkhos: Dost, Gorgias'ın ileri sürdüğü gibi değildir. Gorgias'a göre dost, kendisi için dostundan yalnız adil işlerde yardım ister, kendisi ise ona adil olmayan birçok işte de hizmet eder.

82B21

21 [27]. Plut. de adul. et am. 23 p. 64 C ὁ μὲν γὰρ φίλος οὐχ ὥσπερ ἀπεφαίνετο Γ. αὑτῶι μὲν ἀξιώσει τὰ δίκαια τὸν φίλον ὑπουργεῖν, ἐκείνωι δ' αὐτὸς ὑπηρετήσει πολλὰ καὶ τῶν μὴ δικαίων. [DK Almancası: "21. Der Freund wird für sich die Hilfeleistung des Freundes nur in den rechtmäßigen Dingen verlangen, jenem aber wird er selbst häufig Dienste tun auch in den nicht rechtmäßigen."]

82B22DK 82 B 22

Kaynak: Plutarkhos, Kadınların Faziletleri Üzerine, giriş (p. 242 E).

Plutarkhos: Bize Gorgias daha incelikli görünüyor: kadının güzelliğinin değil, iyi şöhretinin birçok kişi tarafından bilinmesini ister.

82B22

22 [25]. Plut. de mul. virt. p. 242 E ἡμῖν δὲ κομψότερος μὲν ὁ Γ. φαίνεται, κελεύων μὴ τὸ εἶδος ἀλλὰ τὴν δόξαν εἶναι πολλοῖς γνώριμον τῆς γυναικός. [DK Almancası: "22. Nicht die schöne Gestalt, sondern der gute Ruf der Frau soll vielen bekannt sein." Aparat: ama krş. Thukydides II 45, 2.]

82B23DK 82 B 23

Kaynak: Plutarkhos, Atinalıların Şöhreti Üzerine 5 (p. 348 C); daha kısa biçimde: Gençler Şiiri Nasıl Dinlemeli 1 (p. 15 D).

Plutarkhos: Tragedya serpildi ve dillere düştü; o zamanın insanları için hayranlık uyandıran bir dinleti ve seyir oldu. Mitleriyle ve duygularıyla, Gorgias'ın dediği gibi, öyle bir aldatma sundu ki, onda aldatan aldatmayandan daha adil, aldanan da aldanmayandan daha bilgedir. Aldatan daha adildir, çünkü vaat ettiğini yapmıştır; aldanan daha bilgedir, çünkü duyarsız olmayan kimse sözlerin hazzına kolayca kapılır.

82B23

23 [21]. Plut. de glor. Ath. 5 p. 348 C ἤνθησε δ' ἡ τραγωιδία καὶ διεβοήθη, θαυμαστὸν ἀκρόαμα καὶ θέαμα τῶν τότ' ἀνθρώπων γενομένη καὶ παρασχοῦσα τοῖς μύθοις καὶ τοῖς πάθεσιν ἀπάτην, ὡς Γ. φησίν, ἣν ὅ τ' ἀπατήσας δικαιότερος τοῦ μὴ ἀπατήσαντος καὶ ὁ ἀπατηθεὶς σοφώτερος τοῦ μὴ ἀπατηθέντος. ὁ μὲν γὰρ ἀπατήσας δικαιότερος ὅτι τοῦθ' ὑποσχόμενος πεποίηκεν, ὁ δ' ἀπατηθεὶς σοφώτερος· εὐάλωτον γὰρ ὑφ' ἡδονῆς λόγων τὸ μὴ ἀναίσθητον. [DK Almancası: "23. Die Tragödie bewirkt durch die Darstellung der Sagenstoffe und der Leidenschaften eine Täuschung, bei der der Täuschende gerechter ist als der nicht Täuschende und der Getäuschte klüger als der nicht Getäuschte." Kısa biçim: quom. adul. poet. p. 15 D τὴν τραγωιδίαν εἶπεν ἀπάτην, ἣν κτλ. Aparat: ἣν Stephanus (el yazması ἦν); krş. 22 C 1 (I 188, 26), 90, 3, 10 (II 339, 28); Pohlenz, Nachr. Gött. Ges. 1920, 159 vd.; Kranz, Stasimon s. 268.]

82B24DK 82 B 24

Kaynak: Plutarkhos, Sofra Sohbetleri VII 10, 2 (p. 715 E ⟦?⟧).

Plutarkhos: Gorgias, [Aiskhylos'un] dramlarından birinin, Thebai'ye Karşı Yediler'in, Ares'le dolu olduğunu söyledi. *Krş. Aristophanes, Kurbağalar 1021.*

82B24

24 [22]. Plut. Quaest. conv. VII 10, 2 p. 715 E Γ. εἶπεν ἓν τῶν δραμάτων αὐτοῦ [Aischylos] μεστὸν Ἄρεως εἶναι, τοὺς Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας. Vgl. Aristoph. Ran. 1021. [DK Almancası: "24. Das Drama des Aischylos ‚Die Sieben gegen Theben' ist voll des Kriegsgottes." Aparat: μεστὸν Reiske (el yazması μέγιστον); krş. Pohlenz a.y. s. 158, Kranz a.y. Sayfa göndermesi OCR'da "p. 7168"; p. 715 E olarak kuruldu ⟦?⟧.]

82B25DK 82 B 25

Kaynak: Proklos, Homeros'un Hayatı p. 26, 14 Wil.

Proklos: Hellanikos, Damastes ve Pherekydes onun [Homeros'un] soyunu Orpheus'a dayandırır … Leontinoili Gorgias ise Musaios'a dayandırır.

82B25

25 [23]. Procl. Vit. Hom. p. 26, 14 Wil. Ἑλλάνικος [FGrHist. 4 F 5 I 109, 10] δὲ καὶ Δαμάστης [ebd. 5 F 11] καὶ Φερεκύδης [ebd. 3 F 167] εἰς Ὀρφέα τὸ γένος ἀνάγουσιν αὐτοῦ [Homers] … Γ. δὲ ὁ Λεοντῖνος εἰς Μουσαῖον αὐτὸν ἀνάγει. [Fragman sözü içermez; DK s. 306.]

82B26DK 82 B 26

Kaynak: Proklos, Hesiodos'un İşler ve Günler'i Üzerine 758.

Proklos: Gorgias'ın söylediği büsbütün doğru değildir. O şöyle derdi: Varlık, görünmeye erişemediği için belirsizdir; görünüş de var olmaya erişemediği için güçsüzdür.

82B26

26 [26]. Procl. in Hes. Opp. 758 οὐ γὰρ ἁπλῶς ἀληθὲς ὃ ἔλεγε Γ.· ἔλεγε δὲ τὸ μὲν εἶναι ἀφανὲς μὴ τυχὸν τοῦ δοκεῖν, τὸ δὲ δοκεῖν ἀσθενὲς μὴ τυχὸν τοῦ εἶναι. [DK Almancası: "26. Das Sein ist unkenntlich, weil (wenn?) es ihm nicht gelingt zu scheinen, das Scheinen unkräftig, weil (wenn?) es ihm nicht gelingt zu sein." Kranz Nachtrag'ı çeviri için "weil" (nedensel) okumayı destekler; çeviride "…diği için" verildi. DK aparatı: sonuç bakımından B 3'ü (II 282, 16 vd.) anımsatır.]

82B27DK 82 B 27

Kaynak: Homeros scholionu (T) Δ 450 üzerine (p. 154, 29 Maaß).

Homeros scholionu: Gorgias da: "Yakarışlara tehditler, dualara ağıtlar karışıyordu." *Cenaze Konuşması'ndan mı?*

82B27

27 [18]. Schol. Hom. T zu Δ 450 [p. 154, 29 Maaß] καὶ Γ.· ἀνεμίσγοντο δὲ λιταῖς ἀπειλαὶ καὶ εὐχαῖς οἰμωγαί. Epitaphios? [DK Almancası: "27. Und es mischten sich mit Bittflehen Drohungen und mit Gebeten Wehklagen."]

82B28Rivayeti Zayıf Olanlar (SCHLECHTBEZEUGTES)

DK 82 B 28

Kaynak: Yunanca–Süryanice Hikmetli Sözler (Ryssel'in tercümesi, Rhein. Mus. 51, 1896, 540 n. 34).

Yunanca-Süryanice hikmetli sözler (Ryssel'in çevirisinden): Gorgias [? Süryanicede: Gorgonias] şöyle demiştir: Gizli bir şeyin üstün güzelliği, bilge ressamlar onu denenmiş renkleriyle resmedemediklerinde ortaya çıkar. Çünkü çektikleri büyük emek ve zahmet, onun gizliliği içinde ne kadar görkemli olduğuna şaşılacak bir tanıklık eder. İşlerinin her aşaması sona erdiğinde de susarak ona yine zafer çelengini verirler. Ama hiçbir elin tutmadığı, hiçbir gözün görmediği şeyi dil nasıl söyleyebilir, dinleyenin kulağı onu nasıl işitebilir?

82B28

28 [0]. Graeco-syr. Sprüche übers. v. Ryssel [Rhein. Mus. 51, 1896, 540 n. 34] Gorgias [?, syr. Gorgonias] hat gesagt: Die hervorragende Schönheit von etwas Verborgenem zeigt sich dann, wenn die weisen Maler es nicht mit ihren erprobten Farben malen können. Denn ihre viele Arbeit und ihr großes Abmühen legt ein wunderbares Zeugnis dafür ab, wie herrlich es in seiner Verborgenheit ist. Und wenn die einzelnen Stufen ihrer Arbeit ein Ende erreicht haben, so geben sie ihm wiederum den Kranz des Sieges, indem sie schweigen. Das aber, was keine Hand erfaßt und was kein Auge sieht, wie kann die Zunge es aussagen oder das Ohr des Zuhörers es vernehmen? [Yunancası yoktur; Süryanice aktarımdan Ryssel'in Almanca çevirisi. Çeviri Almancadan yapıldı. DK aparatı: sonuç bakımından B 3'ü (II 282, 16 vd.) anımsatır.]

82B29DK 82 B 29

Kaynak: Gnomologium Vaticanum 743 n. 166 (Sternbach, Wien. Stud. X 36).

Vatikan Gnomolojisi: Hatip Gorgias, felsefeyi ihmal edip genel eğitim derslerine dalanların, Penelope'yi isterken onun hizmetçileriyle yatan taliplere benzediğini söylerdi.

82B29

29 [0]. Gnomol. Vatic. 743 n. 166 [ed. Sternbach Wien. Stud. X 36] Γ. ὁ ῥήτωρ ἔλεγε τοὺς φιλοσοφίας μὲν ἀμελοῦντας, περὶ δὲ τὰ ἐγκύκλια μαθήματα γινομένους ὁμοίους εἶναι τοῖς μνηστῆρσιν, οἳ Πηνελόπην θέλοντες ταῖς θεραπαίναις αὐτῆς ἐμίγνυντο. [DK aparatı: B 29–30 iki gezgin anekdottur (Sternbach a.y.; Gercke, Plat. Gorg. s. VI 5), Gorgias'a hiç uymaz.]

82B30DK 82 B 30

Kaynak: Gnomologium Vaticanum 743 n. 167 (a.y. 37).

Aynı derleme: Gorgias hatiplerin kurbağalara benzediğini söyledi: kurbağalar suda vıraklar, hatipler de su saatinin karşısında.

82B30

30 [0]. — n. 167 [a. O. 37] Γ. τοὺς ῥήτορας ἔφη ὁμοίους εἶναι τοῖς βατράχοις· τοὺς μὲν γὰρ ἐν ὕδατι κελαδεῖν, τοὺς δὲ πρὸς κλεψύδραν. [Bkz. B 29 aparatı.]

82B31DK 82 B 31

Kaynak: Sopatros, Rhet. gr. VIII 23 Walz.

Sopatros: Gorgias güneşin kızgın bir demir kütlesi olduğunu söyleyerek …

82B31

31 [0]. Sopat. Rhet. gr. VIII 23 W. Γ. μύδρον εἶναι λέγων τὸν ἥλιον … [DK aparatı: Anaksagoras'la karıştırılmış olması (59 A 19) akla yakındır; ama Gorgias, Euripides ve Kritias gibi Anaksagoras'ı izlemiş de olabilir; krş. Zeller–Nestle I 1374⁵. μύδρος διάπυρος İon dilinde yaygındır, krş. Hippokrates, Kadın Hastalıkları II 134 (VIII 302 L.).]

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…