İçeriğe geç

Kavram

Apeiron (ἄπειρον)

Yunanca
τὸ ἄπειρον (to apeiron)
Latince
infinitum, indefinitum
Almanca
das Unbegrenzte, das Unendliche
Fransızca
l'illimité, l'indéfini
İngilizce
the unlimited, the boundless
Türkçe
belirsiz / sınırsız

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik Yunancada apeiros, ölçülemeyen bir mesafe, bir kalabalık ya da bir süre için kullanılan sıradan bir sıfattı (ör. "sayısız ordu"). Anaksimandros bu sıfatı isimleştirip ("to apeiron") arke problemi için teknik bir terime dönüştürür: artık "sınırsız olan bir şey" değil, doğrudan "Sınırsız Olan" — kendisi hiçbir belirlenmiş niteliğe sahip olmayan, ama bütün belirli şeylerin (karşıtların) kendisinden ayrıştığı kaynak.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6. yy Anaksimandros Kozmosun arkesi; su/hava gibi belirli bir element değil, karşıtların (sıcak-soğuk, yaş-kuru) kendisinden ayrıştığı nötr, belirsiz bir doğa. Doğuş ve yıkım "zamanın düzenine göre" işleyen bir adalet metaforuyla anlatılır. Anaksimandros - DK 12A9
MÖ 5. yy Pythagorasçılar Peras/apeiron karşıt çiftler tablosunun bir kutbu; artık tek başına arke değil, sınırla (peras) birlikte iki ilkeden biri. Aristoteles - Metafizik A5
MÖ 5. yy Melissos Varlık'ın (to eon) bir niteliği: Parmenides'in sonlu-küre imgesinin aksine, Bir Olan'ın mekânda ve zamanda sınırsız olduğu savunulur. Melissos - DK 30B3
MÖ 4. yy Aristoteles Fizik III'te ayrıştırılır: bilfiil sonsuz yoktur, yalnızca bilkuvve sonsuz vardır (ör. bölme işleminin hiç bitmemesi). Anaksimandros'un "bilfiil sonsuz töz"ü bu çerçevede eleştirilir. Aristoteles - Fizik III

Dönüşüm: Terim, tek bir kozmolojik "töz"den (Anaksimandros), karşıtlar çiftinin bir kutbuna (Pythagorasçılar), oradan mantıksal-matematiksel bir kategoriye (Aristoteles'in bilkuvve/bilfiil ayrımı) kayar. Değer işareti de tersine döner: Pythagorasçı tabloda apeiron çoğunlukla "belirsiz/eksik" tarafta, peras "iyi/mükemmel" tarafta yer alırken, Anaksimandros'ta apeiron tam tersine bütün sınırlı (ve ölümlü) şeylerin ayrıcalıklı kaynağıdır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca τὸ ἄπειρον (to apeiron) α- (yoksunluk eki) + πέρας (sınır, uç) → "sınırı olmayan". Nötr sıfatın isimleşmiş hâli. Felsefi ilk kullanımı Anaksimandros'a atfedilir (Theophrastos aktarımıyla, DK 12A9).
Latince infinitum, indefinitum Aristoteles'in Fizik'teki tartışması iki ayrı Latince karşılığa bölünmüş: "sonsuz" (niceliksel) ile "belirsiz" (niteliksel) — tek Yunanca kelimenin iki okuması.
Almanca / Fransızca das Unbegrenzte / l'illimité Alman felsefe tarihçiliğinde "das Unbestimmte" (belirlenmemiş olan) karşılığı da yaygın — bu "belirsiz" okumasını destekler.
İngilizce the unlimited, the boundless

Türkçe karşılığı

belirsiz / sınırsız. sınırsız: niceliksel/uzamsal sonsuzluğu vurgular. belirsiz: hiçbir belirlenmiş niteliğe (sıcak/soğuk, yaş/kuru) sahip olmayışı vurgular. uçsuz-bucaksız: şiirsel-kozmolojik çağrışımı korur. Ben **"belirsiz"**i tercih ediyorum: Anaksimandros'un vurgusu niceliksel sonsuzluktan çok, hiçbir karşıt-nitelik çiftine indirgenmemiş oluşudur.

"Sınırsız" dersen niceliksel/uzamsal bir ilkeyi, "belirsiz" dersen niteliksiz bir ilkeyi öne çıkarmış olursun. Bu ayrım, apeiron'un su/hava gibi belirli bir "şey" mi, yoksa bunların hepsinin ardındaki nötr bir "zemin" mi olduğu tartışmasının tam kalbinde durur.

Atıf ve kaynak notu

Anaksimandros'un "to apeiron" tamlamasını tam olarak isim hâlinde kullanıp kullanmadığı tartışmalıdır. Elimizdeki bilgi Theophrastos'un doksografik özetinden gelir; Anaksimandros'tan alıntılanan tek orijinal cümlede ("karşılıklı olarak birbirlerine ceza öderler...") "apeiron" kelimesi bile geçmez. Dolayısıyla "apeiron" hem Anaksimandros'un kendi terimi hem de Peripatetik doksografinin onu adlandırma biçimi olabilir.

İlgili kavramlar

  • P03-Arkhe-problemi
  • P04-Bir-ve-Cok-Problemi
  • DK 12 B1/A9 — apeiron ve adalet (+ KRS 121)
  • DK 12 A17 — sınırsız sayıda dünyalar
  • ekkrinesthai
  • gonimos
  • APO-003 — Sonsuz hareket ve apeiron döngüsü
  • Anaksimander of Miletus
  • Anaksimenes
  • DK 13 A5 — "sınırsız ama belirli"
  • aer

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: apeiron, sonsuz, sınırsız, sınırsızdır, uçsuz bucaksız, apeirōn

Metinlerde işaretlendiği yerler

35 yer · 25 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.