İçeriğe geç

Kavram

Gonimos (γόνιμος)

Yunanca
γόνιμος (gonimos) · isimleşmiş hâli τὸ γόνιμον (to gonimon)
Latince
genitalis, fecundus, fertilis
Almanca
zeugungsfähig, fruchtbar
Fransızca
fécond, générateur
İngilizce
productive, generative
Türkçe
doğurgan / üretken / doğurabilen

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde γόνιμος verimli toprak, doğurgan hayvan, üretken insan için sıradan bir sıfattır. Kozmogonide isimleşerek (τὸ γόνιμον) karşıtların kendisinden çıktığı doğurucu çekirdek anlamını kazanır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6. yy (aktarım: Ps.-Plutarkhos) Anaksimandros [T] kozmogonide "doğurgan olan" (τὸ γόνιμον) —

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca γόνιμος, -ον (gónimos) γίγνομαι / γόνος ("döl, tohum, doğum") kökünden sıfat: "doğurabilen, üretken, verimli". İsimleşmiş nötr biçimi τὸ γόνιμον = "doğurgan olan (şey)". Aynı aile: γένεσις, γένος → gignesthai
Latince genitalis, fecundus genitalis "doğuma ait / doğurucu"; fecundus "verimli". İkisi de sıfat-olarak-töz (τὸ γόνιμον) kullanımını taşımaz.
Almanca / Fransızca zeugungsfähig / fécond Alm. "das Zeugungsfähige" ile sıfat isimleştirilebilir; Fr. "le fécond" zorlama kalır.
İngilizce productive, generative

Türkçe karşılığı

doğurgan / üretken / tohumsal. doğurgan: biyolojik imge güçlü, τὸ γόνιμον için "doğurgan olan" kullanılabilir. üretken: daha soyut, biyolojik çağrışımı siler. tohumsal / tohum-gibi: γόνος kökünü korur, kozmogonik "çekirdek" anlamına yaklaşır.

"Tohum" dersen kozmogoniyi biyolojik bir doğum modeliyle (canlı-benzeri kozmos), "üretken olan" dersen daha nötr bir "kaynak/yeti" modeliyle okumuş olursun. Anaksimandros'ta ilk canlıların nemden doğması (DK 12 A30) ile kozmosun "doğurgan olan"dan çıkması aynı imgeyi paylaşıyorsa, biyolojik okuma güçlenir — ama bu, kaynak pasaj görülmeden yazılamaz.

Atıf ve kaynak notu

Elimizde yalnızca doksografik özet olacağından (Ps.-Plutarkhos → Theophrastos), sözcüğün Anaksimandros'un kendi sözcüğü olup olmadığı KRS'in yorumuna bağlı.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: doğurgan, can taşıyan, canlı bir döl, verimli, üretken, gonimos

Metinlerde işaretlendiği yerler

6 yer · 5 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.