Kavram
Gonimos (γόνιμος)
- Yunanca
- γόνιμος (gonimos) · isimleşmiş hâli τὸ γόνιμον (to gonimon)
- Latince
- genitalis, fecundus, fertilis
- Almanca
- zeugungsfähig, fruchtbar
- Fransızca
- fécond, générateur
- İngilizce
- productive, generative
- Türkçe
- doğurgan / üretken / doğurabilen
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde γόνιμος verimli toprak, doğurgan hayvan, üretken insan için sıradan bir sıfattır. Kozmogonide isimleşerek (τὸ γόνιμον) karşıtların kendisinden çıktığı doğurucu çekirdek anlamını kazanır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6. yy (aktarım: Ps.-Plutarkhos) | Anaksimandros | [T] kozmogonide "doğurgan olan" (τὸ γόνιμον) | — |
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | γόνιμος, -ον (gónimos) | γίγνομαι / γόνος ("döl, tohum, doğum") kökünden sıfat: "doğurabilen, üretken, verimli". İsimleşmiş nötr biçimi τὸ γόνιμον = "doğurgan olan (şey)". Aynı aile: γένεσις, γένος → gignesthai |
| Latince | genitalis, fecundus | genitalis "doğuma ait / doğurucu"; fecundus "verimli". İkisi de sıfat-olarak-töz (τὸ γόνιμον) kullanımını taşımaz. |
| Almanca / Fransızca | zeugungsfähig / fécond | Alm. "das Zeugungsfähige" ile sıfat isimleştirilebilir; Fr. "le fécond" zorlama kalır. |
| İngilizce | productive, generative |
Türkçe karşılığı
doğurgan / üretken / tohumsal. doğurgan: biyolojik imge güçlü, τὸ γόνιμον için "doğurgan olan" kullanılabilir. üretken: daha soyut, biyolojik çağrışımı siler. tohumsal / tohum-gibi: γόνος kökünü korur, kozmogonik "çekirdek" anlamına yaklaşır.
"Tohum" dersen kozmogoniyi biyolojik bir doğum modeliyle (canlı-benzeri kozmos), "üretken olan" dersen daha nötr bir "kaynak/yeti" modeliyle okumuş olursun. Anaksimandros'ta ilk canlıların nemden doğması (DK 12 A30) ile kozmosun "doğurgan olan"dan çıkması aynı imgeyi paylaşıyorsa, biyolojik okuma güçlenir — ama bu, kaynak pasaj görülmeden yazılamaz.
Atıf ve kaynak notu
Elimizde yalnızca doksografik özet olacağından (Ps.-Plutarkhos → Theophrastos), sözcüğün Anaksimandros'un kendi sözcüğü olup olmadığı KRS'in yorumuna bağlı.
İlgili kavramlar
- P03-Arkhe-problemi
- gignesthai
- ekkrinesthai
- krinesthai
- apeiron
- Anaksimander of Miletus
- DK 12 A30 — ilk canlılar nemden
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: doğurgan, can taşıyan, canlı bir döl, verimli, üretken, gonimos
Metinlerde işaretlendiği yerler
6 yer · 5 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.