Kavram
Ekkrinesthai (ἐκκρίνεσθαι)
- Yunanca
- ἐκκρίνεσθαι (ekkrinesthai) · yakın biçim ἀποκρίνεσθαι (apokrinesthai)
- Latince
- secerni, excerni
- Almanca
- sich absondern, sich ausscheiden
- Fransızca
- se séparer, se détacher
- İngilizce
- to be separated out
- Türkçe
- ayrışmak / ayrılıp çıkmak
Gündelik anlamdan felsefi anlama
κρίνω'nun gündelik anlamları "ayırmak, elemek, seçmek, karar vermek, yargılamak"tır; ἐκ- ön eki buna "dışarı" yönü katar: bir bütünden bir parçanın ayrılıp çıkması. Presokratik kozmolojide bu, karşıtların (sıcak–soğuk, yaş–kuru) başlangıçtaki kaynaktan ayrılarak ortaya çıkması için kullanılır; bu kullanımın Anaksimandros'un kendi sözcüğü mü yoksa Peripatetik özetin sözcüğü mü olduğu için bkz. Atıf ve kaynak notu.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6. yy (aktarım: Simplikios, MS 6. yy) | Anaksimandros | [T] Oluş, öğenin başkalaşmasıyla değil, karşıtların ezelî hareket yoluyla ayrışmasıyla (ἀποκρινομένων τῶν ἐναντίων) olur. | DK 12 A9 / KRS 121 (Simplikios) |
| MÖ 5. yy | Anaksagoras | [F] Oluş, ayrılıp çıkmadır: bulutlardan su, sudan yer, yerden taş ayrılıp çıkar; nous devindirince her şey ayrıştı | DK 59 B16 · B13 · B4 |
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἐκκρίνεσθαι (ekkrínesthai) | ἐκ- ("dışarı") + κρίνω ("ayırmak, seçmek, yargılamak") fiilinin orta/edilgen çatı mastarı. İsim hâli ἔκκρισις. Simplikios'un aktardığı Anaksimandros metninde aynı kökün ἀπο- ön ekli biçimi geçer: ἀποκρινομένων (ἀποκρίνεσθαι, "ayrılıp çıkmak") → krinesthai |
| Latince | secerni, excerni | se-/ex- + cernere; "ayrılmak, elenmek". Fizyolojide "salgılanmak/atılmak" anlamı da var. |
| Almanca / Fransızca | sich absondern / se séparer | Alm. "Ausscheidung" hem "ayrışma" hem "salgı"; Fr. "sécrétion" yalnızca fizyolojik — ikisi de kozmolojik kullanımı taşımaz. |
| İngilizce | to be separated out |
Türkçe karşılığı
ayrışmak / ayrılıp çıkmak / dışarı ayrılmak. ayrışmak: kimyasal-fiziksel "birbirinden ayrılma" imgesi; süreç vurgusu. ayrılıp çıkmak: ἐκ-'in "dışarı" yönünü korur (bir kaynaktan dışarı ayrılma). salgılanmak: fizyolojik, kozmoloji için yanıltıcı.
"Ayrışmak" dersen karşıtların zaten kaynağın içinde bulunduğunu (ayrışma = önceden var olanın ayrılması), "meydana gelmek" dersen yeni bir şeyin doğduğunu ima edersin. Simplikios'un metni bu ayrımı bilerek kuruyor: oluş "başkalaşma" (ἀλλοίωσις) ile değil, "ayrışma" ile olur — bkz. gignesthai.
Atıf ve kaynak notu
Fiil yalnız Simplikios'un tanıklığında geçer (ἀποκρινομένων). Anaksimandros'un kendi metninden bu fiil elimizde yoktur.
İlgili kavramlar
- P03-Arkhe-problemi
- P04-Bir-ve-Cok-Problemi
- krinesthai
- gonimos
- apeiron
- gignesthai
- Anaksimander of Miletus
- APO-003 — Sonsuz hareket ve apeiron döngüsü
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: apokrinontai, apokrinomenōn, ayrışarak çıktığını, ayrışıp çıktığı, ekkrisis
Metinlerde işaretlendiği yerler
5 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.