İçeriğe geç

Kavram

Ekkrinesthai (ἐκκρίνεσθαι)

Yunanca
ἐκκρίνεσθαι (ekkrinesthai) · yakın biçim ἀποκρίνεσθαι (apokrinesthai)
Latince
secerni, excerni
Almanca
sich absondern, sich ausscheiden
Fransızca
se séparer, se détacher
İngilizce
to be separated out
Türkçe
ayrışmak / ayrılıp çıkmak

Gündelik anlamdan felsefi anlama

κρίνω'nun gündelik anlamları "ayırmak, elemek, seçmek, karar vermek, yargılamak"tır; ἐκ- ön eki buna "dışarı" yönü katar: bir bütünden bir parçanın ayrılıp çıkması. Presokratik kozmolojide bu, karşıtların (sıcak–soğuk, yaş–kuru) başlangıçtaki kaynaktan ayrılarak ortaya çıkması için kullanılır; bu kullanımın Anaksimandros'un kendi sözcüğü mü yoksa Peripatetik özetin sözcüğü mü olduğu için bkz. Atıf ve kaynak notu.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6. yy (aktarım: Simplikios, MS 6. yy) Anaksimandros [T] Oluş, öğenin başkalaşmasıyla değil, karşıtların ezelî hareket yoluyla ayrışmasıyla (ἀποκρινομένων τῶν ἐναντίων) olur. DK 12 A9 / KRS 121 (Simplikios)
MÖ 5. yy Anaksagoras [F] Oluş, ayrılıp çıkmadır: bulutlardan su, sudan yer, yerden taş ayrılıp çıkar; nous devindirince her şey ayrıştı DK 59 B16 · B13 · B4

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἐκκρίνεσθαι (ekkrínesthai) ἐκ- ("dışarı") + κρίνω ("ayırmak, seçmek, yargılamak") fiilinin orta/edilgen çatı mastarı. İsim hâli ἔκκρισις. Simplikios'un aktardığı Anaksimandros metninde aynı kökün ἀπο- ön ekli biçimi geçer: ἀποκρινομένων (ἀποκρίνεσθαι, "ayrılıp çıkmak") → krinesthai
Latince secerni, excerni se-/ex- + cernere; "ayrılmak, elenmek". Fizyolojide "salgılanmak/atılmak" anlamı da var.
Almanca / Fransızca sich absondern / se séparer Alm. "Ausscheidung" hem "ayrışma" hem "salgı"; Fr. "sécrétion" yalnızca fizyolojik — ikisi de kozmolojik kullanımı taşımaz.
İngilizce to be separated out

Türkçe karşılığı

ayrışmak / ayrılıp çıkmak / dışarı ayrılmak. ayrışmak: kimyasal-fiziksel "birbirinden ayrılma" imgesi; süreç vurgusu. ayrılıp çıkmak: ἐκ-'in "dışarı" yönünü korur (bir kaynaktan dışarı ayrılma). salgılanmak: fizyolojik, kozmoloji için yanıltıcı.

"Ayrışmak" dersen karşıtların zaten kaynağın içinde bulunduğunu (ayrışma = önceden var olanın ayrılması), "meydana gelmek" dersen yeni bir şeyin doğduğunu ima edersin. Simplikios'un metni bu ayrımı bilerek kuruyor: oluş "başkalaşma" (ἀλλοίωσις) ile değil, "ayrışma" ile olur — bkz. gignesthai.

Atıf ve kaynak notu

Fiil yalnız Simplikios'un tanıklığında geçer (ἀποκρινομένων). Anaksimandros'un kendi metninden bu fiil elimizde yoktur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: apokrinontai, apokrinomenōn, ayrışarak çıktığını, ayrışıp çıktığı, ekkrisis

Metinlerde işaretlendiği yerler

5 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.