İçeriğe geç
Fizik

Aristoteles · Fizik

I. Kitap

giriş_21. Bölüm

İlkeleri, sebepleri ya da unsurları olan bütün araştırmalarda bilmek ve epistēmē sahibi olmak, bunları tanımakla mümkün olur; çünkü bir şeyin ilk sebeplerini ve ilk ilkelerini tanıdığımızda, unsurlarına kadar indiğimizde onu bildiğimizi düşünürüz. Öyleyse tabiat hakkındaki epistēmē'de de önce ilkelerle ilgili olanı belirlemeye çalışmamız gerektiği açıktır.

giriş_2

ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΚΡΟΑΣΕΩΣ Α

Ἐπειθὴ τὸ εἰδέναι καὶ τὸ ἐπίστασθαι συμβαίνει περὶ πάσας

184aYolumuz tabiatı gereği bize daha bilinir ve daha açık olandan, tabiatça daha açık ve daha bilinir olana doğru gider; çünkü bize bilinir olanla mutlak anlamda bilinir olan aynı şeyler değildir. Bu yüzden tabiatça daha kapalı ama bize daha açık olandan, tabiatça daha açık ve daha bilinir olana doğru bu yolla ilerlemek zorunludur. Bize başta belli ve açık olan, daha çok karışık şeylerdir; unsurlar ve ilkeler ancak sonradan, bunları ayırdıkça bilinir hâle gelir. Bu yüzden küllîden cüzîlere doğru ilerlemek gerekir; çünkü his bakımından bütün daha bilinirdir, küllî ise bir çeşit bütündür: küllî pek çok şeyi parçaları gibi kucaklar. Adların tariflerle ilişkisi de bir bakıma böyledir: "daire" gibi bir ad bir bütünü belirsizce gösterir, tarifi ise onu tek tek öğelerine ayırır.

184a

τὰς μεθόδους, ὧν εἰσὶν ἀρχαὶ ἢ αἴτια ἢ στοιχεῖα, ἐκ τοῦ ταῦτα γνωρίζειν (τότε γὰρ οἰόμεθα γιγνώσκειν ἕκαστον, ὅταν τὰ αἴτια γνωρίσωμεν τὰ πρῶτα καὶ τὰς ἀρχὰς τὰς πρώτας καὶ μέχρι τῶν στοιχείων), δῆλον ὅτι καὶ τῆς περὶ φύσεως ἐπιστήμης πειρατέον διορίσασθαι πρῶτον τὰ περὶ τὰς ἀρχάς. πέφυκε δὲ ἐκ τῶν γνωριμωτέρων ἡμῖν ἡ ὁδὸς καὶ σαφεστέρων ἐπὶ τὰ σαφέστερα τῇ φύσει καὶ γνωριμώτερα· οὐ γὰρ ταὐτὰ ἡμῖν τε γνώριμα καὶ ἀπλῶς. διόπερ ἀνάγκη τὸν τρόπον τοῦτον προάγειν ἐκ τῶν ἀσαφεστέρων μὲν τῇ φύσει ἡμῖν δὲ σαφεστέρων ἐπὶ τὰ σαφέστερα τῇ φύσει καὶ γνωριμώτερα. ἔστι δʼ ἡμῖν τὸ πρῶτον δῆλα καὶ σαφῆ τὰ συγκεχυμένα μᾶλλον· ὕστερον δʼ ἐκ τούτων γίγνεται γνώριμα τὰ στοιχεῖα καὶ αἱ ἀρχαὶ διαιροῦσι ταῦτα, διὸ ἐκ τῶν καθόλου ἐπὶ τὰ καθʼ ἕκαστα δεῖ προϊέναι· τὸ γὰρ ὅλον κατὰ τὴν αἴσθησιν γνωριμώτερον, τὸ δὲ καθόλου ὅλον τί ἐστι· πολλὰ γὰρ περιλαμβάνει ὡς μέρη τὸ καθόλου. πέπονθε δὲ ταὐτὸ τοῦτο τρόπον τινὰ καὶ τὰ ὀνόματα πρὸς τὸν λόγον·

184bÇocuklar da önce bütün erkeklere baba, bütün kadınlara anne der; ancak sonra bunların her birini ayırt eder.

184b

ὅλον γάρ τι καὶ ἀδιορίστως σημαίνει, οἷον ὁ κύκλος, ὁ δὲ ὁρισμὸς αὐτοῦ διαιρεῖ εἰς τὰ καθʼ ἕκαστα. καὶ τὰ παιδία τὸ μὲν πρῶτον προσαγορεύει πάντας τοὺς ἄνδρας πατέρας καὶ μητέρας τὰς γυναῖκας, ὕστερον δὲ διορίζει τούτων ἑκάτερον.

184b_22. Bölüm

İlke ya tek olmalıdır ya da birden çok. Tekse, ya Parmenides ile Melissos'un dediği gibi hareketsizdir ya da tabiat filozoflarının dediği gibi hareket eder; bunlardan kimi ilk ilkenin hava, kimi su olduğunu söyler. Birden çoksa, ya sınırlıdır ya sonsuz. Sınırlı ama birden çoksa, iki, üç, dört ya da başka bir sayıdadır. Sonsuzsa, ya Demokritos'un dediği gibi cinsçe bir ama biçimce farklıdır ya da türce farklı, hatta zıttır. Var olanların kaç tane olduğunu araştıranlar da aynı şekilde araştırır: Var olanların kendilerinden meydana geldiği ilk şeylerin bir mi çok mu olduğunu, çoksa sınırlı mı sonsuz mu olduğunu araştırırlar; dolayısıyla onlar da ilkenin ve unsurun bir mi çok mu olduğunu araştırmaktadır.

Var olanın bir ve hareketsiz olup olmadığını incelemek ise tabiat hakkında bir inceleme değildir.

184b_2

Ἀνάγκη δʼ ἤτοι μίαν εἶναι τὴν ἀρχὴν ἢ πλείους, καὶ εἰ μίαν, ἤτοι ἀκίνητον, ὥς φησι Παρμενίδης καὶ Μέλισσος, ἢ κινουμένην, ὥσπερ οἱ φυσικοί, οἱ μὲν ἀέρα φάσκοντες εἶναι οἱ δʼ ὕδωρ τὴν πρώτην ἀρχήν· εῖ δὲ πλείους, ἢ πεπερασμένας ἢ ἀπείρους, καὶ εἰ πεπερασμένας πλείους δὲ μιᾶς, ἢ δύο ἢ τρεῖς ἢ τέτταρας ἢ ἄλλον τινὰ ἀριθμόν, καὶ εἰ ἀπείρους, ἢ οὕτως ὥσπερ Δημόκριτος, τὸ γένος ἔν, σχήματι δὲ (διαφερούσας), ἢ εἴδει διαφερούσας ἢ καὶ ἐναντίας. ὁμοίως δὲ ζητοῦσι καὶ οἱ τὰ ὄντα ζητοῦντες πόσα· ἐξὧν γὰρ τὰ ὄντα ἐστὶ πρώτων, ζητοῦσιταῦτα πότερον ἓν ἢ πολλά, καὶ εἰ πολλά, πεπερασμένα ἢ ἄπειρα, ὥστε τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ στοιχεῖον ζητοῦσι πότερον ἓν ἢ πολλά.

τὸ μὲν οὖν εἰ ἓν καὶ ἀκίνητον τὸ ὂν σκοπεῖν οὐ περὶ φύσεος ἐστι σκοπεῖν·

185aNitekim geometricinin, ilkeleri ortadan kaldıran birine karşı söyleyecek sözü kalmaz; bu iş ya başka bir epistēmē'nin ya da bütün epistēmē'lerde ortak olanın işidir. İlkeler hakkında konuşan için de durum böyledir: Yalnızca bir şey varsa ve o şey bu anlamda bir ise, ortada ilke kalmaz; çünkü ilke bir şeyin ya da bazı şeylerin ilkesidir. Var olanın bu anlamda bir olup olmadığını incelemek, sırf tartışma uğruna ileri sürülen herhangi bir tezi —meselâ Herakleitos'un tezini ya da var olanın tek bir insan olduğunu söyleyen birinin tezini— tartışmaya ya da eristik bir argümanı çözmeye benzer. Melissos'un da Parmenides'in de argümanları bu türdendir: İkisi de yanlış öncüller alır ve geçerli bir kıyas kurmaz. Melissos'unki ise daha kaba sabadır ve bir aporia bile doğurmaz: Saçma bir şey bir kere kabul edilince gerisi kendiliğinden gelir; bunda zor bir şey yoktur. Bizim içinse şu temel kabul olsun: Tabiatça var olanların ya hepsi ya bir kısmı hareket hâlindedir; bu, istikradan açıktır. Ayrıca her yanlışı çürütmek de bize düşmez; yalnız birinin ilkelerden yola çıkarak ispat ederken yaptığı yanlışları çürütmek gerekir, öbürlerini değil. Meselâ dairenin kareye çevrilmesinde, daire kesimleri yoluyla yapılan yanlışı çürütmek geometricinin işidir, Antiphon'un yanlışını çürütmek ise onun işi değildir. Bununla birlikte, bu düşünürler tabiat hakkında konuşmasalar da tabiata dair aporia'lar ortaya koyduklarından, onlar üzerine biraz durmak yerinde olabilir; çünkü bu incelemenin felsefî bir değeri vardır.

Var olan pek çok anlamda söylendiğinden, başlanacak en uygun yer şu sorudur: Her şeyin bir olduğunu söyleyenler bunu ne anlamda söylüyorlar? Her şeyin ousia olduğunu mu, yoksa kemiyet ya da keyfiyet olduğunu mu? Dahası, her şeyin tek bir ousia olduğunu mu —tek bir insan, tek bir at ya da tek bir psykhē gibi—, yoksa tek bir keyfiyet olduğunu mu —beyaz, sıcak ya da bunlar gibi başka bir şey gibi—? Bunların hepsi birbirinden çok farklıdır ve hiçbirini söylemek mümkün değildir. Çünkü ousia da keyfiyet de kemiyet de olacaksa, bunlar ister birbirinden ayrı olsun ister olmasın, var olanlar çok olur. Her şey keyfiyet ya da kemiyet ise, ousia ister olsun ister olmasın, bu saçmadır —imkânsız olana saçma demek gerekiyorsa—; çünkü ousia'dan ayrı olarak var olabilen başka hiçbir şey yoktur, hepsi altta yatan olarak ousia'ya yüklenir. Melissos ise var olanın sonsuz olduğunu söyler. Öyleyse var olan bir kemiyettir; çünkü sonsuz, kemiyete aittir. Bir ousia'nın, bir keyfiyetin ya da bir hâlin sonsuz olması ise ancak araz olarak, yani bunlar aynı zamanda birtakım kemiyetler de olursa mümkündür; çünkü sonsuzun tarifinde kemiyet kullanılır, ousia ya da keyfiyet değil.

185a

ὥσπερ γὰρ καὶ τῷ γεωμέτρῃ οὐκέτι λόγος ἔστι πρὸς τὸν ἀνελόντα τὰς ἀρχάς, ἀλλʼ ἤτοι ἑτέρας ἐπιστήμης ἢ πασῶν κοινῆς, οὕτως οὐδὲ τῷ περὶ ἀρχῶν· οὐ γὰρ ἔτι ἀρχὴ ἔστιν, εἰ ἓν μόνον καὶ οὕτως ἓν ἔστιν. γὰρ ἀρχὴ τινὸς ἢ τινῶν. ὅμοιον δὴ τὸ σκοπεῖν εἰ οὕτως ἓν καὶ πρὸς ἄλλην θέσιν ὁποιανοῦν διαλέγεσθαι τῶν λόγου ἕνεκα λεγομένων (οἷον τὴν Ἡρακλείτειον, ἢ εἴ τις φαίη ἄνθρωπον ἕνα τὸ ὂ εἶναι), ἢ λύειν λόγον ἐριστικόν, ὅπερ ἀμφότεροι μὲν ἔχουσιν οἱ λόγοι, καὶ ὁ Μελίτσου καὶ ὁ Παρμενίδου· καὶ γὰρ ψευδῆ λαμβάνουσι καὶ ἀσυλλόγιστοί εἰσιν· μᾶλλον δʼ ὁ Μελίσσου φορτικὸς καὶ οὐκ ἔχων ἀπορίαν, ἀλλʼ ἑνὸς ἀτόπου δοθέντος τὰ ἄλλα συμβαίνει· τοῦτο δὲ οὐδὲν χαλεπόν. ἡμῖν δʼ ὑποκείσθω τὰ φύσει ἢ πάντα ἢ ἔνια κινούμενα εἶναι· δῆλον δʼ ἐκ τῆς ἐπαγωγῆς. ἅμα δʼ οὐδὲ λύειν ἅπαντα προσήκει, ἀλλʼ ἢ ὅσα ἐκ τῶν ἀρχῶν τις ἐπιδεικνὺς ψεύδεται, ὅσα δὲ μή, οὔ, οἷον τὸν τετραγωνισμὸν τὸν μὲν διὰ τῶν τμημάτων γεωμετρικοῦ διαλῦσαι, τὸν δὲ Ἀντιφῶντος οὐ γεωμετρικοῦ· οὐ μὴν ἀλλʼ ἐπειδὴ περὶ φύσεως μὲν οὔ, φυσικὰς δὲ ἀπορίας συμβαίνει λέγειν αὐτοῖς, ἴσως ἔχει καλῶς ἐπὶ μικρὸν διαλεχθῆναι περὶ αὐτῶν· ἔχει γὰρ φιλοσοφίαν ἡ σκέψις.

ἀρχὴ δὲ οἰκειοτάτη πασῶν, ἐπειδὴ πολλαχῶς λέγεται τὸ ὄν, πῶς λέγουσιν οἱ λέγοντες εἶναι ἓν τὰ πάντα, πότερον οὐσίαν τὰ πάντα ἢ ποσὰ ἢ ποιά, καὶ πάλιν πότερον οὐσίαν μίαν τὰ πάντα, οἷον ἄνθρωπον ἕνα ἢ ἵππον ἕνα ἢ ψυχὴν μίαν, ἢ ποιὸν ἓν δὲ τοῦτο, οἷον λευκὸν ἢ θερμὸν ἢ τῶν ἄλλων τι τῶν τοιούτων. ταῦτα γὰρ πάντα διαφέρει τε πολὺ καὶ ἀδύνατα λέγειν. εἰ μὲν γὰρ ἔσται καὶ οὐσία καὶ ποιὸν καὶ ποσόν, καὶ ταῦτα εἴτʼ ἀπολελυμένα ἀπʼ ἀλλήλων εἴτε μή, πολλὰ τὰ ὄντα· εἰ δὲ πάντα ποιὸν ἢ ποσόν, εἶτʼ οὕσης οὐσίας εἴτε μὴ οὔσης, ἄτοπον, εἰ δεῖ ἄτοπον λέγειν τὸ ἀδύνατον. οὐθὲν γὰρ τῶν ἄλλων χωριστόν ἐστι παρὰ τὴν οὐσίαν· πάντα γὰρ καθʼ ὑποκειμένου λέγεται τῆς οὐσίας. Μέλισσος δὲ τὸ ὂ ἄπειρον εἶναί φησιν. ποσὸν ἄρα τι τὸ ὄν· τὸ γὰρ ἄπειρον ἐν τῷ ποσῷ, οὐσίαν δὲ ἄπειρον εἶναι ἢ ποιότητα ἢ πάθος οὐκ ἐνδέχεται εἰ μὴ κατὰ συμβεβηκός, εἰ ἅμα καὶ ποσὰ

185bÖyleyse hem ousia hem kemiyet varsa, var olan bir değil iki olur; yalnız ousia varsa, var olan sonsuz olmaz, hatta hiçbir büyüklüğü de olmaz; yoksa bir kemiyet olurdu.

Ayrıca bir de tıpkı var olan gibi pek çok anlamda söylendiğinden, bütünün bir olduğunu hangi anlamda söylediklerini incelemek gerekir. Bir denen şey ya sürekli olandır ya bölünmez olandır ya da mahiyetlerini bildiren tarifleri aynı ve tek olan şeylerdir; "methy" ile "oinos" (ikisi de şarap demektir) gibi. Sürekli olan anlamında birse, bir çok olur; çünkü sürekli olan sonsuza kadar bölünebilir. (Parça ile bütün hakkında bir aporia vardır; belki bu argümanla ilgili değildir ama kendi başına bir aporia'dır: Parça ile bütün bir midir çok mu, nasıl bir ya da nasıl çoktur, çoksa ne anlamda çoktur? Sürekli olmayan parçalar hakkında da aynı soru vardır: Bu parçaların her biri bölünmez olarak bütünle birse, birbirleriyle de bir olmaz mı?) Bölünmez olan anlamında birse, hiçbir şey ne kemiyet ne keyfiyet olur; o zaman var olan ne Melissos'un dediği gibi sonsuz olur ne de Parmenides'in dediği gibi sınırlı; çünkü bölünmez olan sınırdır, sınırlı olan değil. Bütün var olanlar tarif bakımından birse —"lōpion" ile "himation" (ikisi de giysi demektir) gibi—, o zaman Herakleitos'un sözünü söylemiş olurlar: İyi olmakla kötü olmak, iyi olmakla iyi olmamak aynı şey olur; dolayısıyla iyi ile iyi olmayan, insan ile at aynı şey olur ve söz artık var olanların bir olduğu hakkında değil, hiçbir şey olmadığı hakkında olur; şu nitelikte olmakla şu büyüklükte olmak da aynı şey olur. Eskilerin sonra gelenleri de aynı şey aynı anda hem bir hem çok olmasın diye telaşa düşmüştü. Bu yüzden kimi, Lykophron gibi, "-dir" fiilini (estin) atıyordu; kimi de söyleyişi değiştiriyor, "insan beyazdır" yerine "insan beyazlaşmış", "insan yürüyendir" yerine "insan yürüyor" diyordu; "-dir" eklerken bir'i çok yapmayalım diye, sanki bir de var olan da tek bir anlamda söyleniyormuş gibi. Oysa var olanlar ya tarif bakımından çoktur (meselâ beyaz olmak ile musikişinas olmak başka başka şeylerdir, ama ikisi de aynı şeye aittir; demek ki bir çoktur) ya da bölünme bakımından, bütün ile parçaları gibi. Burada artık çıkmaza düştüler ve bir'in çok olduğunu kabul ettiler; sanki aynı şeyin, karşıt anlamlarda olmamak şartıyla, hem bir hem çok olması mümkün değilmiş gibi.

185b

ἄττα εἶεν· ὁ γὰρ τοῦ ἀπείρου λόγος τῷ ποσῷ προσχρῆται, ἀλλʼ οὐκ οὐσίᾳ οὐδὲ τῷ ποιῶ. εἰ μὲν τοίνυν καὶ οὐσία ἔστι καὶ ποσόν, δύο καὶ οὐχ ἓν τὸ ὄν· εἰ δʼ οὐσία μόνον, οὐκ ἄπειρον, οὐδὲ μέγεθος ἕξει οὐδέν· ποσὸν γάρ τι ἔσται.

ἔτι ἐπεὶ καὶ αὐτὸ τὸ ἓν πολλαχῶς λέγεται ὥσπερ καὶ τὸ ὄν, σκεπτέον τίνα τρόπον λέγουσιν εἶναι ἓν τὸ πᾶν. λέγεται δʼ ἓν ἢ τὸ συνεχὲς ἢ τὸ ἀδιαίρετον ἢ ὧν ὁ λόγος ὁ αὐτὸς καὶ εἶς ὁ τοῦ τί ἦν εἶναι, ὥσπερ μέθυ καὶ οἶνος. εἰ μὲν τοίνυν συνεχές, πολλὰ τὸ ἕν· εἰς ἄπειρον γὰρ διαιρετὸν τὸ συνεχές. (ἔχει δʼ ἀπορίαν περὶ τοῦ μέρους καὶ τοῦ ὅλου, ἴσως δὲ οὐ πρὸς τὸν λόγον ἀλλʼ αὐτὴν καθʼ αὐτήν, πότερον ἓν ἢ πλείω τὸ μέρος καὶ τὸ ὅλον, καὶ πῶς ἓν ἢ πλείω, καὶ εἰ πλεία, πῶς πλείω, καὶ περὶ τῶν μερῶν τῶν μὴ συνεχῶν· καὶ εἰ τῷ ὅλῳ ἓν ἑκάτερον ὡς ἀδιαίρετον, ὅτι καὶ αὐτὰ αὑτοῖς.) ἀλλὰ μὴν εἰ ὡς ἀδιαίρετον, οὐθὲν ἔσται ποσὸν οὐδὲ ποιόν, οὐδὲ δὴ ἄπειρον τὸ ὄν, ὥσπερ Μέλισσός φησιν, οὐδὲ πεπερασμένον, ὥσπερ Παρμενίδης· τὸ γὰρ πέρας ἀδιαίρετον, οὐ τὸ πεπερασμένον. ἀλλὰ μὴν εἰ τῷ λόγῳ ἓν τὰ ὄντα πάντα ὡς λώπιον καὶ μάτιον, τὸν Ἡρακλείτου λόγον συμβαίνει λέγειν αὐτοῖς· ταὐτὸν γὰρ ἔσται ἀγαθῷ καὶ κακῷ εἶναι, καὶ ἀγαθῷ καὶ μὴ ἀγαθῷ εἶναι—ὥστε ταὐτὸν ἔσται ἀγαθὸν καὶ οὐκ ἀγαθόν, καὶ ἄνθρωπος καὶ ἵππος, καὶ οὐ περὶ τοῦ ἓν εἶναι τὰ ὄντα ὁ λόγος ἔσται ἀλλὰ περὶ τοῦ μηδέν—καὶ τὸ τοιῳδὶ εἶναι καὶ τοσῳδὶ ταὐτόν. ἐθορυβοῦντο δὲ καὶ οἱ ὕστεροι τῶν ἀρχαίων ὅπως μὴ ἄμα γένηται αὐτοῖς τὸ αὐτὸ ἐν καὶ πολλά. διὸ οἱ μὲν τὸ ἐστὶν ἀφεῖλον, ὥσπερ Λυκόφρων, οἱ δὲ τὴν λέξιν μετερρύθμιζον, ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὐ λευκός ἐστιν ἀλλὰ λελεύκωται, οὐδὲ βαδίζων ἐστὶν ἀλλὰ βαδίζει, ἵνα μή ποτε τὸ ἐστὶ προσάπτοντες πολλὰ εἶναι ποιῶσι τὸ ἕν, ὡς μοναχῶς λεγομένου τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ὄντος. πολλὰ δὲ τὰ ὄντα ἢ λόγῳ (οἷον ἄλλο τὸ λευκῷ εἶναι καὶ μουσικῷ, τὸ δʼ αὐτὸ ἄμφω· πολλὰ ἄρα τὸ ἕν) ἢ διαιρέσει, ὥσπερ τὸ ὅλον καὶ τὰ μέρη. ἐνταῦθα

186aOysa bir, hem kuvve hâlinde hem de entelekheia hâlinde olabilir.

186a

δὲ ἤδη ἠπόρουν, καὶ ὡμολόγουν τὸ ἓν πολλὰ εἶναι—ὥσπερ οὐκ ἐνδεχόμενον ταὐτὸν ἕν τε καὶ πολλὰ εἶναι, μὴ τἀντικείμενα δέ· ἔστι γὰρ τὸ ἓν καὶ δυνάμει καὶ ἐντελεχείᾳ.

186a_23. Bölüm

Konuya bu şekilde yaklaşıldığında var olanların bir olmasının imkânsız olduğu görülür; onların ispat için öne sürdüklerini çürütmek de zor değildir. Çünkü ikisi de, Melissos da Parmenides de, eristik kıyaslar kurar [ikisi de yanlış öncüller alır ve argümanları geçerli bir kıyas kurmaz; Melissos'unki daha kaba sabadır ve bir aporia bile doğurmaz: Saçma bir şey bir kere kabul edilince gerisi gelir; bunda zor bir şey yoktur]. Melissos'un yanlış akıl yürüttüğü açıktır: Oluşan her şeyin bir başlangıcı varsa, oluşmayanın başlangıcı olmadığını da elde ettiğini sanır. Şu da saçmadır: Her şeyin bir başlangıcı olduğunu —zamanın değil, şeyin başlangıcı— ve bunun yalnız yalın oluş için değil başkalaşma için de geçerli olduğunu düşünür; sanki değişme hiçbir zaman bir anda, bütünüyle gerçekleşmezmiş gibi. Sonra, var olan bir ise neden hareketsiz olsun? Bir olan parça, meselâ şu su, kendi içinde hareket edebildiğine göre, bütün neden etmesin? Neden başkalaşma da olmasın? Üstelik var olan türce de bir olamaz; olsa olsa kendisinden meydana gelinen şey bakımından bir olabilir (tabiat filozoflarından bazıları da bir'i bu anlamda söyler, öbür anlamda değil); çünkü insan attan türce farklıdır, zıtlar da birbirinden.

Parmenides'e karşı da argümanlar aynı türdendir; ona özgü başka argümanlar varsa onlar da eklenir. Çözüm şudur: Argüman bir yandan yanlıştır, bir yandan da sonuca ulaşmaz. Yanlıştır, çünkü var olan pek çok anlamda söylendiği hâlde onun yalın olarak tek anlamda söylendiğini kabul eder. Sonuca ulaşmaz, çünkü yalnız beyaz şeyleri alsak ve "beyaz" tek bir şey gösterse bile, beyaz şeyler yine de bir değil çok olur; zira beyaz ne süreklilik bakımından bir olur ne de tarif bakımından. Çünkü beyaz olmak başka, beyazı almış olan şey başkadır. Bununla birlikte beyazdan ayrı olarak var olabilen hiçbir şey olmayacaktır; çünkü beyaz ile onun ait olduğu şey, birbirinden ayrılabildikleri için değil, varlıkları farklı olduğu için başkadır. Ama Parmenides bunu henüz göremiyordu. Şu hâlde var olanın, yalnız neye yüklenirse yüklensin tek bir şey gösterdiğini değil, tam olarak var olanı ve tam olarak bir olanı gösterdiğini de kabul etmek gerekir. Çünkü araz altta yatan bir şeye yüklenir; dolayısıyla var olmanın araz olarak ait olduğu şey var olmayacaktır, çünkü var olandan başkadır.

186a_2

Τόν τε δὴ τρόπον τοῦτον ἐπιοῦσιν ἀδύνατον φαίνεται τὰ ὄντα ἓν εἶναι, καὶ ἐξ ὧν ἐπιδεικνύουσι, λύειν οὐ χαλεπόν. ἀμφότεροι γὰρ ἐριστικῶς συλλογίζονται, καὶ Μέλισσος καὶ Παρμενίδης [καὶ γὰρ ψευδῆ λαμβάνουσι καὶ ἀσυλλόγιστοί εἰσιν αὐτῶν οἱ λόγοι· μᾶλλον δʼ ὁ Μελίσσου φορτικὸς καὶ οὐκ ἔχων ἀπορίαν, ἀλλʼ ἑνὸς ἀτόπου δοθέντος τἆλλα συμβαίνει· τοῦτο δʼ οὐθὲν χαλεπόν] μὲν οὖν παραλογίζεται Μέλισσος, δῆλον· οἴεται γὰρ εἰληφέναι, εἰ τὸ γενόμενον ἔχει ἀρχὴν ἅπαν, ὅτι καὶ τὸ μὴ γενόμενον οὐκ ἔχει. εἶτα καὶ τοῦτο ἄτοπον, τὸ παντὸς εἶναι ἀρχήντοῦ πράγματος καὶ μὴ τοῦ χρόνου, καὶ γενέσεως μὴ τῆς ἁπλῆς ἀλλὰ καὶ ἀλλοιώσεως, ὥσπερ οὐκ ἀθρόας γιγνομένης μεταβολῆς. ἔπειτα διὰ τί ἀκίνητον, εἰ ἕν; ὥσπερ γὰρ καὶ τὸ μέρος ἓν ὄν, τοδὶ τὸ ὕδωρ, κινεῖται ἐν ἑαυτῶ, διὰ τί οὐ καὶ τὸ πᾶν; ἔπειτα ἀλλοίωσις διὰ τί οὐκ ἂν εἴη; ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τῷ εἴδει οἷόν τε ἓν εἶναι, πλὴν τῷ ἐξ οὗ (οὕτως δὲ ἓν καὶ τῶν φυσικῶν τινες λέγουσιν, ἐκείνως δʼ οὔ)· ἄνθρωπος γὰρ ἵππου ἕτερον τῷ εἴδει καὶ τἀναντία ἀλλήλων.

καὶ πρὸς Παρμενίδην δὲ ὁ αὐτὸς τρόπος τῶν λόγων, καὶ εἴ τινες ἄλλοι εἰσὶν ἴδιοι· καὶ ἡ λύσις τῇ μὲν ὅτι ψευδὴς τῇ δὲ ὅτι οὐ συμπεραίνεται, ψευδὴς μὲν ᾗ ἀπλῶς λαμβάνει τὸ ὂν λέγεσθαι, λεγομένου πολλαχῶς, ἀσυμπέραντος δὲ ὅτι, εἰ μόνα τὰ λευκὰ ληφθείη, σημαίνοντος ἓν τοῦ λευκοῦ, οὐθὲν ἧττον πολλὰ τὰ λευκὰ καὶ οὐχ ἕν· οὔτε γὰρ τῇ συνεχείᾳ ἓν ἔσται τὸ λευκὸν οὔτε τῷ λόγῳ. ἄλλο γὰρ ἔσται τὸ εἶναι λευκῷ καὶ τῷ δεδεγμένῳ. καὶ οὐκ ἔσται παρὰ τὸ λευκὸν οὐθὲν χωριστόν· οὐ γὰρ ᾗ χωριστὸν ἀλλὰ τῷ εἶναι ἕτερον τὸ λευκὸν καὶ ᾧ ὑπάρχει. ἀλλὰ τοῦτο Παρμενίδης οὔπω συνεώρα. ἀνάγκη δὴ λαβεῖν μὴ μόνον ἓν σημαίνειν τὸ ὄν, καθʼ οὗ ἂν κατηγορηθῇ, ἀλλὰ καὶ ὅπερ ὂν καὶ ὅπερ ἕν. τὸ γὰρ συμβεβηκὸς καθʼ ὑποκειμένου τινὸς λέγεται, ὥστε ᾧ συμβέβηκε τὸ ὄν, οὐκ ἔσται (ἕτερον γὰρ

186bDemek ki var olmayan bir şey olacaktır. O hâlde tam olarak var olan başka bir şeye ait olamaz. Çünkü var olan, her biri bir şey olacak biçimde birden çok şey göstermedikçe, o şeyin kendisi bir var olan olamaz; oysa var olanın tek bir şey gösterdiği kabul edilmişti. Tam olarak var olan hiçbir şeye araz değilse de başka şeyler ona araz ise, "tam olarak var olan" neden var olmayandan çok var olanı göstersin? Çünkü tam olarak var olan aynı zamanda beyaz da ise ve beyaz olmak tam olarak var olan değilse (var olan ona araz olarak da ait olamaz; çünkü tam olarak var olan olmayan hiçbir şey var olan değildir), beyaz var olmayacaktır; hem de belli bir şey olarak var olmayan gibi değil, büsbütün var olmayan olarak. Öyleyse tam olarak var olan, var olmayan olur; çünkü onun beyaz olduğunu söylemek doğrudur, beyaz ise var olmayanı gösteriyordu. Bu durumda beyaz da tam olarak var olanı gösterir; şu hâlde var olan birden çok şey gösterir. Ayrıca var olan tam olarak var olansa, hiçbir büyüklüğü de olmayacaktır; çünkü parçalarının her birinin varlığı başkadır.

Tam olarak var olanın, tam olarak var olan başka şeylere bölündüğü tarif bakımından da açıktır. Meselâ insan tam olarak var olan bir şeyse, canlının da iki ayaklının da tam olarak var olan birer şey olması zorunludur. Değillerse, araz olurlar: ya insanın ya da altta yatan başka bir şeyin arazı. Ama bu imkânsızdır. Çünkü araz şöyle tarif edilir: Ya ait olabilen de olmayabilen de şeydir ya da tarifinde, arazı olduğu şeyin bulunduğu şeydir (meselâ oturmak ayrılabilen bir şey olarak arazdır; basıklıkta ise, basıklığın arazı olduğunu söylediğimiz burnun tarifi bulunur). Ayrıca bir tarifte bulunan ya da bir şeyin kendilerinden meydana geldiği öğelerin tarifinde, bütünün tarifi bulunmaz; meselâ iki ayaklının tarifinde insanın tarifi, beyazın tarifinde beyaz insanın tarifi bulunmaz. Durum böyleyse ve iki ayaklılık insana araz ise, ya insandan ayrılabilir olması gerekir, öyle ki insan iki ayaklı olmayabilir, ya da iki ayaklının tarifinde insanın tarifi bulunur. Ama bu imkânsızdır; çünkü iki ayaklı, insanın tarifinde bulunur. İki ayaklı da canlı da başka bir şeye araz ise ve her biri tam olarak var olan bir şey değilse, insan da başka bir şeye ait arazlardan biri olur. Oysa tam olarak var olan hiçbir şeye araz olmamalıdır; ikisinin [ve her birinin] yüklendiği şeye de bunlardan oluşan bütüne de bu ad verilmelidir. Öyleyse bütün, bölünmezlerden mi meydana gelir? Bazıları her iki argümana da boyun eğdi: Var olan tek bir şey gösteriyorsa her şeyin bir olacağını söyleyen argümana, var olmayanın var olduğunu kabul ederek; ikiye bölme argümanına ise bölünmez büyüklükler kabul ederek.

186b

τοῦ ὄντος)· ἔσται τι ἄρα οὐκ ὄν. οὐ δὴ ἔσται ἄλλῳ ὑπάρχον τὸ ὅπερ ὄν. οὐ γὰρ ἔσται ὄν τι αὐτὸ εἶναι, εἰ μὴ πολλὰ τὸ ὂν σημαίνει οὕτως ὥστε εἶναί τι ἕκαστον. ἀλλʼ ὑπόκειται τὸ ὂν σημαίνειν ἕν. εἰ οὖν τὸ ὅπερ ὄν μηδενὶ συμβέβηκεν ἀλλὰ ⟨τὰ ἄλλα⟩ ἐκείνῳ, τί μᾶλλον τὸ ὅπερ ὂν σημαίνει τὸ ὂν ἢ μὴ ὄν; εἰ γὰρ ἔσται τὸ ὅπερ ὂν [ταὐτὸ] καὶ λευκόν, τὸ λευκῷ δʼ εἶναι μὴ ἔστιν ὅπερ ὄν (οὐδὲ γὰρ συμβεβηκέναι αὐτῷ οἷόν τε τὸ ὄν· οὐδὲν γὰρ ὂν ὃ οὐχ ὅπερ ὄν), οὐκ ἄρα ἄν τὸ λευκόν· οὐχ οὕτω δὲ ὥσπερ τι μὴ ὄν, ἀλλʼ ὅλως μὴ ὄν. τὸ ἄρα ὅπερ ὂν οὐκ ὄν· ἀληθὲς γὰρ εἰπεῖν ὅτι λευκόν, τοῦτο δὲ οὐκ ὄν ἐσήμαινεν. ὥστε καὶ τὸ λευκὸν σημαίνει ὅπερ ὄν· πλείω ἄρα σημαίνει τὸ ὄν. οὐ τοίνυν οὐδὲ μέγεθος ἔξει τὸ ὄν, εἴπερ ὅπερ ὂν τὸ ὄν· ἑκατέρῳ γὰρ ἕτερον τὸ εἶναι τῶν μορίαων.

ὅτι δὲ διαιρεῖται τὸ ὅπερ ὂν εἰς ὅπερ ὄν τι ἄλλο, καὶ τῷ λόγῳ φανερόν, οἶον ὁ ἄνθρωπος εἰ ἔστιν ὅπερ ὄν τι, ἀνάγκη καὶ τὸ ζῷον ὅπερ ὄν τι εἶναι καὶ τὸ δίπουν. εἰ γὰρ μὴ ὅπερ ὄν τι, συμβεβηκότα ἔσται. ἢ οὖν τῷ ἀνθρώπῳ ἢ ἄλλῳ τινὶ ὑποκειμένῳ. ἀλλʼ ἀδύνατον· συμβεβηκός τε γὰρ λέγεται τοῦτο, ἢ ὃ ἐνδέχεται ὑπάρχειν καὶ μὴ ὑπάρχειν, ἢ οὗ ἐν τῷ λόγῳ ὑπάρχει τὸ ὧ συμβέβηκεν [ἢ ἐν ὧ ὁ λόγος ὑπάρχει ᾧ συμβέβηκεν] (οἶον τὸ μὲν καθῆσθαι ὡς χαωριζόμενον, ἐν δὲ τῷ σιμῷ ὑπάρχει ὁ λόγος ὁ τῆς ῥινὸς ᾗ φαμὲν συμβεβηκέναι τὸ σιμόν)· ἔτι ὅσα ἐν τῷ ὁριστικῷ λόγῳ ἔνεστιν ἢ ἐξ ὧν ἐστιν, ἐν τῷ λόγῳ τῷ τούτων οὐκ ἐνυπάρχει ὁ λόγος ὁ τοῦ ὄλου, οἷον ἐν τῷ δίποδι ὁ τοῦ ἀνθρώπου ἢ ἐν τῷ λευκῷ ὁ τοῦ λευκοῦ ἀνθρώπου. εἰ τοίνυν ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον καὶ τῷ ἀνθρώπῳ συμβέβηκε τὸ δίπουν, ἀνάγκη χωριστὸν εἶναι αὐτό, ὥστε ἐνδέχοιτο ἂν μὴ δίπουν εἶναι τὸν ἄνθρωπον, ἢ ἐν τῷ λόγῳ τῷ τοῦ δίποδος ἐνέσται ὁ τοῦ ἀνθρώπου λόγος. ἀλλʼ ἀδύνατον· ἐκεῖνο γὰρ ἐν τῷ ἐκείνου λόγῳ ἔνεστιν. εἰ δʼ ἄλλῳ συμβέβηκε τὸ δίπουν καὶ τὸ ζῷον, καὶ μὴ ἔστιν ἑκάτερον ὅπερ ὄν τι, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἂν εἴη τῶν συμβεβηκότων ἑτέρῳ. ἀλλὰ τὸ ὅπερ ὄν ἔστω μηδενὶ συμβεβηκός, καὶ καθʼ οὗ ἄμφω [καὶ ἑκατέρον], καὶ τὸ ἐκ τούτων λεγέσθω· ἐξ ἀδιαιρέτων ἄρα τὸ πᾶν; ἔνιοι δʼ ἐνέδοσαν τοῖς λόγοις ἀμφοτέροις, τῷ μὲν ὅτι πάντα

187aVar olan tek bir şey gösteriyorsa ve çelişik iki önerme aynı anda doğru olamıyorsa, hiçbir var olmayan olmayacağını söylemenin doğru olmadığı da açıktır. Çünkü var olmayanın, mutlak anlamda değil ama belli bir şey olarak var olmayan olarak var olmasına hiçbir engel yoktur. Var olanın kendisinden başka bir şey olmayacaksa her şeyin bir olacağını söylemek ise saçmadır. Çünkü var olanın kendisinden, tam olarak var olan bir şeyden başka ne anlaşılabilir? Öyle olsa bile, söylendiği gibi, var olanların çok olmasına hiçbir engel yoktur. Şu hâlde var olanın bu anlamda bir olmasının imkânsız olduğu açıktır.

187a

ἕν, εἰ τὸ ὂν ἓν σημαίνει, ὅτι ἔστι τὸ μὴ ὄν, τῷ δὲ ἐκ τῆς διχοτομίας, ἄτομα ποιήσαντες μεγέθη. φανερὸν δὲ καὶ ὅτι οὐκ ἀληθὲς ὡς, εἰ ἓν σημαίνει τὸ ὂν καὶ μὴ οἷόν τε ἅμα τὴν ἀντίφασιν, οὐκ ἔσται οὐθὲν μὴ ὄν· οὐθὲν γὰρ κωλύει, μὴ ἀπλῶς εἶναι, ἀλλὰ μὴ ὄν τι εἶναι τὸ μὴ ὄν. τὸ δὲ δὴ φάναι, παρʼ αὐτὸ τὸ ὂν εἰ μή τι ἔσται ἄλλο, ἓν πάντα ἔσεσθαι, ἄτοπον. τίς γὰρ μανθάνει αὐτὸ τὸ ὂν εἰ μὴ τὸ ὅπερ ὄν τι εἶναι; εἰ δὲ τοῦτο, οὐδὲυ ὅμως κωλύει πολλὰ εἶναι τὰ ὄντα, ὥσπερ εἴρηται. ὅτι μὲν οὖν οὕτως ἓν εἶναι τὸ ὂν ἀδύνατον, δῆλον.

187a104. Bölüm

Tabiat filozoflarının söylediklerine gelince, iki yol vardır. Kimi altta yatan cismi bir yapar —ya üç unsurdan birini ya da ateşten yoğun, havadan ince başka bir şeyi— ve geri kalanları yoğunluk ve seyreklik yoluyla, onu çoğaltarak meydana getirir. (Bunlar zıttır; küllî olarak söylersek aşırılık ve eksikliktir; tıpkı Platon'un "büyük ile küçük" dediği gibi. Şu farkla ki Platon bunları madde, bir'i ise eidos yapar; onlar ise altta yatan bir'i madde, zıtları da farklar ve eidos'lar yapar.) Kimi de zıtlıkların bir'in içinde bulunduğunu ve ondan ayrışarak çıktığını söyler; Anaksimandros böyle der, bir ve çok olduğunu söyleyenler de, Empedokles ile Anaksagoras gibi; çünkü bunlar da öbür şeyleri karışımdan ayrıştırırlar. Birbirlerinden şu bakımdan ayrılırlar: Biri bu süreci devirli, öbürü bir kerelik kabul eder; biri sonsuz sayıda ilke koyar, hem eş parçalıları hem zıtları, öbürü yalnız unsur denen şeyleri. Anaksagoras ilkelerin bu şekilde sonsuz olduğunu, tabiat filozoflarının ortak kanaatini, yani hiçbir şeyin var olmayandan oluşmadığını doğru kabul ettiği için düşünmüş görünüyor. (Bu yüzden "her şey bir aradaydı" derler ve oluşmanın başkalaşmak demek olduğunu kabul ederler; kimi de birleşme ve ayrışma der.) Ayrıca zıtların birbirinden oluştuğunu görerek zıtların önceden içte bulunduğu sonucuna varmışlardır. Çünkü oluşan her şey ya var olanlardan ya var olmayanlardan oluşmak zorundaysa ve var olmayanlardan oluşmak imkânsızsa (tabiat üzerine yazanların hepsi bu kanaatte birleşir), geriye kalan şıkkın zorunlu olarak doğru olduğunu düşündüler: Şeyler var olan ve içte bulunan şeylerden oluşur, ama bunlar kütlelerinin küçüklüğü yüzünden bizim hislerimize görünmez.

187a10

Ὡς δʼ οἱ φυσικοὶ λέγουσι, δύο τρόποι εἰσίν. οἱ μὲν γὰρ ἐν ποιήσαντες τὸ [ὂν] σῶμα τὸ ὑποκείμενον, ἢ τῶν τριῶν τι ἢ ἄλλο ὅ ἐστι πυρὸς μὲν πυκνότερον ἀέρος δὲ λεπτότερον, τἆλλα γεννῶσι πυκνότητι καὶ μανότητι πολλὰ ποι. οῦντες (ταῦτα δʼ ἐστὶν ἐναντία, καθόλου δʼ ὑπεροχὴ καὶ ἔλλειψις, ὥσπερ τὸ μέγα φησὶ Πλάτων καὶ τὸ μικρόν, πλὴν ὅτι ὁ μὲν ταῦτα ποιεῖ ὕλην τὸ δὲ ἓν τὸ εἶδος, οἱ δὲ τὸ μὲν ἓν τὸ ὑποκείμενον ὕλην, τὰ δʼ ἐναντία διαφορὰς καὶ εἴδη)· οἱ δʼ ἐκ τοῦ ἑνὸς ἐνούσας τὰς ἐναντιότητας ἐκκρίνεσθαι, ὥσπερ Ἀναξίμανδρός φησι, καὶ ὅσοι δʼ ἓν καὶ πολλά φασιν εἶναι, ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς καὶ Ἀναξαγόρας· ἐκ τοῦ μίγματος γὰρ καὶ οὗτοι ἐκκρίνουσι τἆλλα, διαφέρουσι δὲ ἀλλήλων τῷ τὸν μὲν περίοδον ποιεῖν τούτων, τὸν δʼ ἅπαξ, καὶ τὸν μὲν ἄπειρα, τά τε ὁμοιομερῆ καὶ τἀναντία, τὸν δὲ τὰ καλούμενα στοιχεῖα μόνον. ἔοικε δὲ Ἀναξαγόρας ἄπειρα οὕτως οἰηθῆναι διὰ τὸ ὑπολαμβάνειν τὴν κοινὴν δόξαν τῶν φυσικῶν εἶναι ἀληθῆ, ὡς οὐ γιγνομένου οὐδενὸς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος (διὰ τοῦτο γὰρ οὕτω λέγουσιν, ἦν ὁμοῦ πάντα, καὶ τὸ γίγνεσθαι τοιόνδε καθέστηκεν ἀλλοιοῦσθαι, οἱ δὲ σύγκρισιν καὶ διάκρισιν· ἔτι δʼ ἐκ τοῦ γίγνεσθαι ἐξ ἀλλήλων τἀναντία· ἐνυπῆρχεν ἄρα· εἰ γὰρ πᾶν μὲν τὸ γιγνόμενον ἀνάγκη γίγνεσθαι ἢ ἐξ ὄντων ἢ ἐκ μὴ ὄντων, τούτων δὲ τὸ μὲν ἐκ μὴ ὄντων γίγνεσθαι ἀδύνατον (περὶ γὰρ ταύτης ὁμογνωμονοῦσι τῆς δόξης ἄπαντες οἱ περὶ φύσεως. τὸ λοιπὸν ἤδη συμβαίνειν ἐξ ἀνάγκης ἐνόμισαν, ἐξ ὄντων μὲν καὶ ἐνυπαρχόντων γίγνεσθαι, διὰ μικρότητα δὲ τῶν ὄγκων ἐξ

187bBu yüzden her şeyin her şeye karışmış olduğunu söylerler; çünkü her şeyin her şeyden oluştuğunu görüyorlardı. Şeylerin birbirinden farklı görünmesini ve başka başka adlarla anılmasını da, sonsuz şeylerin karışımında çokluğuyla en baskın olana bağlarlar; çünkü saf hâlde bütünüyle beyaz, siyah, tatlı, et ya da kemik olan hiçbir şey yoktur; her şey en çok neyi içeriyorsa, o şeyin tabiatı o gibi görünür.

Sonsuz, sonsuz olduğu ölçüde bilinemez: Sayıca ya da büyüklükçe sonsuz olanın ne kadar olduğu, türce sonsuz olanın ne nitelikte olduğu bilinemez. Öyleyse ilkeler hem sayıca hem türce sonsuzsa, onlardan meydana gelen şeyleri bilmek imkânsızdır. Çünkü bileşik bir şeyi, neyden ve kaç şeyden meydana geldiğini bildiğimizde bildiğimizi düşünürüz. Ayrıca şu da var: Bir şeyin parçası büyüklük ve küçüklükte herhangi bir boyutta olabiliyorsa, şeyin kendisinin de öyle olabilmesi zorunludur (burada, bütünün içinde bulunan ve bütünün kendilerine bölündüğü türden parçaları kastediyorum). Bir canlının ya da bitkinin büyüklük ve küçüklükte herhangi bir boyutta olması imkânsız olduğuna göre, parçalarından herhangi birinin de böyle olamayacağı açıktır; yoksa bütün de aynı şekilde olurdu. Et, kemik ve benzerleri canlının parçalarıdır, meyveler de bitkilerin. Şu hâlde etin, kemiğin ya da başka bir şeyin büyüğe ya da küçüğe doğru herhangi bir büyüklükte olmasının imkânsız olduğu açıktır. Dahası, bu türden şeylerin hepsi birbirinin içinde bulunuyorsa ve oluşmayıp içte bulunurken ayrışıp çıkıyorsa, adlarını da içlerinde çok olandan alıyorsa, herhangi bir şey herhangi bir şeyden oluşuyorsa (meselâ etten su ayrışıp çıkıyor, sudan da et) ve her sınırlı cisim sınırlı bir cisim tarafından tüketiliyorsa, her şeyin her şeyde bulunamayacağı açıktır. Çünkü sudan et çıkarılsa ve kalandan ayrışma yoluyla yine başka et çıkarılsa, ayrışan et her seferinde daha az olsa bile, küçüklükte belli bir büyüklüğün altına düşmeyecektir. Dolayısıyla ayrışma durursa, her şey her şeyde bulunmayacaktır (çünkü kalan suda et bulunmayacaktır); durmayıp hep bir çıkarma olursa, sınırlı bir büyüklükte birbirine eşit, sınırlı ve sayıca sonsuz şeyler bulunacaktır; bu ise imkânsızdır. Bunlara ek olarak, bir şey çıkarıldığında her cismin küçülmesi zorunluysa ve etin kemiyeti büyüklük ve küçüklük bakımından belirlenmişse, en küçük etten hiçbir cismin ayrışıp çıkamayacağı açıktır; yoksa en küçükten daha küçük olurdu.

187b

ἀναισθήτων ἡμῖν. διό φασι πᾶν ἐν παντὶ μεμῖχθαι, διότι πᾶν ἐκ παντὸς ἑώρων γιγνόμενον· φαίνεσθαι δὲ διαφέροντα καὶ προσαγορεύεσθαι ἕτερα ἀλλήλων ἐκ τοῦ μάλισθʼ ὑπερέχοντος διὰ πλῆθος ἐν τῇ μίξει τῶν ἀπείρων· εἰλικρινῶς μὲν γὰρ ὅλον λευκὸν ἢ μέλαν ἢ γλυκὺ ἢ σάρκα ἢ ὀστοῦν οὐκ εἶναι, ὅτου δὲ πλεῖστον ἕκαστον ἔχει, τοῦτο δοκεῖν εἶναι τὴν φύσιν τοῦ πράγματος.

εἰ δὴ τὸ μὲν ἄπειρον ᾗ ἄπειρον ἄγνωστον, τὸ μὲν κατὰ πλῆθος ἢ κατὰ μέγεθος ἄπειρον ἄγνωστον πόσον τι, τὸ δὲ κατʼ εἶδος ἄπειρον ἄγνωστον ποῖόν τι. τῶν δʼ ἀρχῶν ἀπείρων οὐσῶν καὶ κατὰ πλῆθος καὶ κατʼ εἶδος, ἀδύνατον εἰδέναι τὰ ἐκ τούτων. οὕτω γὰρ εἰδέναι τὸ σύνθετον ὑπολαμβάνομεν, ὅταν εἰδῶμεν ἐκ τίνων καὶ πόσων ἐστίν. ἔτι δʼ εἰ ἀνάγκη, οὗ τὸ μόριον ἐνδέχεται ὀπηλικονοῦν εἶναι κατὰ μέγεθος καὶ μικρότητα, καὶ αὐτὸ ἐνδέχεσθαι (λέγω δὲ τῶν τοιούτων τι μορίων, εἰς ὃ ἐνυπάρχον διαιρεῖται τὸ ὅλον), εἰ δὴ ἀδύνατον ζῷον ἢ φυτὸν ὁπηλικονοῦν εἶναι κατὰ μέγεθος καὶ μικρότητα, φανερὸν ὅτι οὐδὲ τῶν μορίων ὁτιοῦν· ἔσται γὰρ καὶ τὸ ὅλον ὁμοίως. σὰρξ δὲ καὶ ὀστοῦν καὶ τὰ τοιαῦτα μόρια ζῴου, καὶ οἱ καρποὶ τῶν φυτῶν. δῆλον τοίνυν ὅτι ἀδύνατον σάρκα ἢ ὀστοῦν ἢ ἄλλο τι ὁπηλικονοῦν εἶναι τὸ μέγεθος ἢ ἐπὶ τὸ μεῖζον ἢ ἐπὶ τὸ ἔλαττον. ἔτι εἰ πάντα μὲν ἐνυπάρχει τὰ τοιαῦτα ἐν ἀλλήλοις, καὶ μὴ γίγνεται ἀλλʼ ἐκκρίνεται ἐνόντα, λέγεται δὲ ἀπὸ τοῦ πλείονος, γίγνεται δὲ ἐξ ὁτουοῦν ὁτιοῦν (οἷον ἐκ σαρκὸς ὕδωρ ἐκκρινόμενον καὶ σὰρξ ἐξ ὕδατος), ἅπαν δὲ σῶμα πεπερασμένον ἀναιρεῖται ὑπὸ σώματος πεπερασμένου, φανερὸν ὅτι οὐκ ἐνδέχεται ἐν ἑκάστῳ ἕκαστον ὑπάρχειν. ἀφαιρεθείσης γὰρ ἐκ τοῦ ὕδατος σαρκός, καὶ πάλιν ἄλλης γενομένης ἐκ τοῦ λοιποῦ ἀποκρίσει, εἰ καὶ ἀεὶ ἐλάττων ἔσται ἡ ἐκκρινομένη, ἀλλʼ ὅμως οὐχ ὑπερβαλεῖ μέγεθός τι τῇ μικρότητι. ὥστʼ εἰ μὲν στήσεται ἡ ἔκκρισις, οὐχ ἅπαν ἐν παντὶ ἐνέσται (ἐν γὰρ τῷ λοιπῷ ὕδατι οὐκ ἐνυπάρξει σάρξ), εἰ δὲ μὴ στήσεται ἀλλʼ ἀεὶ ἕξει ἀφαίρεσιν, ἐν πεπερασμένῳ μεγέθει ἴσα πεπερασμένα ἐνέσται ἄπειρα τὸ πλῆθος· τοῦτο δʼ ἀδύνατον. πρὸς δὲ τούτοις, εἰ ἅπαν μὲν σῶμα ἀφαιρεθέντος τινὸς ἔλαττον ἀνάγκη γίγνεσθαι, τῆς δὲ σαρκὸς ὥρισται τὸ ποσὸν καὶ μεγέθει καὶ μικρότητι, φανερὸν ὅτι ἐκ τῆς ἐλαχίστης σαρκὸς οὐθὲν ἐκκριθήσεται σῶμα· ἔσται γὰρ ἐλάττων τῆς ἐλαχίστης.

188aDahası, sonsuz cisimlerin içinde sonsuz et, kan ve beyin şimdiden bulunurdu; birbirinden ayrılmamış olsalar da yine de var olarak ve her biri sonsuz olarak. Bu ise akla aykırıdır. Hiçbir zaman tamamen ayrışmayacakları sözü bilerek söylenmiş değildir ama doğrudur; çünkü hâller ayrılamaz. Renkler ve melekeler birbirine karışmışsa, ayrıştıklarında başka hiçbir şey olmayan ve altta yatan hiçbir şeye yüklenmeyen bir beyaz ya da bir sağlıklı olacaktır. Dolayısıyla nous imkânsız olanın peşine düşen saçma bir şey olur; çünkü ayırmayı diler, oysa bunu yapmak hem kemiyet hem keyfiyet bakımından imkânsızdır: kemiyet bakımından, çünkü en küçük büyüklük yoktur; keyfiyet bakımından, çünkü hâller ayrılamaz. Anaksagoras türdeş şeylerin oluşunu da doğru kavramıyor. Çünkü çamur bir bakıma çamurlara bölünür, bir bakıma bölünmez. Su ile hava da birbirinden, tuğlaların evden ve evin tuğlalardan oluşması gibi var olmaz ve oluşmaz. Empedokles'in yaptığı gibi daha az ve sınırlı ilke kabul etmek daha iyidir.

188a

ἔτι δʼ ἐν τοῖς ἀπείροις σώμασιν ἐνυπάρχοι ἂν ἤδη σὰρξ ἄπειρος καὶ οἷμα καὶ ἐγκέφαλος, κεχωρισμένα μέντοι ἀπʼ ἀλλήλων ⟨οὔ⟩, οὐθὲν δʼ ἧττον ὄντα, καὶ ἄπειρον ἕκαστον· τοῦτο δʼ ἄλογον. τὸ δὲ μηδέποτε διακριθήσεσθαι οὐκ εἰδότως μὲν λέγεται, ὀρθῶς δὲ λέγεται· τὰ γὰρ πάθη ἀχώριστα· εἰ οὖν μέμικται τὰ χρώματα καὶ αἱ ἕξεις, ἐὰν διακριθῶσιν, ἔσται τι λευκὸν καὶ ὑγιεινὸν οὐχ ἕτερόν τι ὂν οὐδὲ καθʼ ὑποκειμένου. ὥστε ἄτοπος τὰ ἀδύνατα ζητῶν ὁ νοῦς, εἶπερ βούλεται μὲν διακρῖναι, τοῦτο δὲ ποιῆσαι ἀδύνατον καὶ κατὰ τὸ ποσὸν καὶ κατὰ τὸ ποιόν, κατὰ μὲν τὸ ποσὸν ὅτι οὐκ ἔστιν ἐλάχιστον μέγεθος, κατὰ δὲ τὸ ποιὸν ὅτι ἀχώριστα τὰ πάθη. οὐκ ὀρθῶς δὲ οὐδὲ τὴν γένεσιν λαμβάνει τῶν ὁμοειδῶν. ἔστι μὲν γὰρ ὡς ὁ πηλὸς εἰς πηλοὺς διαιρεῖται, ἔστι δʼ ὡς οὕ. καὶ οὐχ ὁ αὐτὸς τρόπος, ὡς πλίνθοι ἐξ οἰκίας καὶ οἰκία ἐκ πλίνθων, οὕτω [δὲ] καὶ ὕδωρ καὶ ἀὴρ ἐξ ἀλλήλων καὶ εἰσὶ καὶ γίγνονται. βέλτιόν τε ἐλάττω καὶ πεπερασμένα λαβεῖν, ὅπερ ποιεῖ Ἐμπεδοκλῆς.

188a155. Bölüm

Herkes zıtları ilke yapar: Hem bütünün bir ve hareketsiz olduğunu söyleyenler (Parmenides de sıcak ile soğuğu ilke yapar, bunlara ateş ve toprak der), hem seyrek ile yoğunu ilke yapanlar, hem de doluyu ve boşu ilke yapan Demokritos; Demokritos bunlardan birinin var olan, öbürünün var olmayan olarak var olduğunu söyler; ayrıca duruşu, biçimi ve sırayı da ilke sayar. Bunlar zıtların cinsleridir: duruş bakımından yukarı–aşağı, ön–arka; biçim bakımından açılı–açısız, düz–yuvarlak. Şu hâlde herkesin ilkeleri bir şekilde zıtlar olarak koyduğu açıktır. Bu da makuldür. Çünkü ilkeler ne birbirinden ne de başka şeylerden meydana gelmeli, her şey de onlardan meydana gelmelidir. İlk zıtlarda bu özellikler vardır: İlk oldukları için başka şeylerden, zıt oldukları için de birbirlerinden meydana gelmezler.

Ama bunun nasıl olduğunu akıl yoluyla da incelemek gerekir. Önce şunu kabul etmeliyiz: Var olanlardan hiçbiri tabiatı gereği rastgele bir şeye rastgele bir şey yapmaz ya da rastgele bir şeyden etkilenmez; herhangi bir şey herhangi bir şeyden oluşmaz, meğer ki araz bakımından ele alınsın. Çünkü musikişinas olandan beyaz nasıl oluşsun? Ancak musikişinaslık beyaz olmayana ya da siyaha araz olarak aitse oluşur. Beyaz ise beyaz olmayandan oluşur; hem de beyaz olmayan herhangi bir şeyden değil, siyahtan ya da aradakilerden. Musikişinas da musikişinas olmayandan oluşur; ama yine herhangi birinden değil, musikisizden ya da bunların arasında bir şey varsa ondan.

188a15

Πάντες δὴ τἀναντία ἀρχὰς ποιοῦσιν οἵ τε λέγοντες ὅτι ἓν τὸ πᾶν καὶ μὴ κινούμενον (καὶ γὰρ Παρμενίδης θερμὸν καὶ ψυχρὸν ἀρχὰς ποιεῖ, ταῦτα δὲ προσαγορεύει πῦρ καὶ γῆν) καὶ οἱ μανὸν καὶ πυκνόν, καὶ Δημόκριτος τὸ πλῆρες καὶ κενόν, ὧν τὸ μὲν ὡς ὂν τὸ δὲ ὡς οὐκ ὂν εἶναί φησιν· ἔτι θέσει, σχήματι, τάξει. ταῦτα δὲ γένη ἐναντίων· θέσεως ἄνω κάταω, πρόσθεν ὄπισθεν, σχήματος γεγωνιωμένον ἀγώνιον, εὐθὺ περιφερές. ὅτι μὲν οὖν τἀναντία πως πάντες ποιοῦσιτὰς ἀρχάς, δῆλον. καὶ τοῦτο εὐλόγως· δεῖ γὰρ τὰς ἀρχὰς μήτε ἐξ ἀλλήλων εἶναι μήτε ἐξ ἄλλων, καὶ ἐκ τούτων πάντα· τοῖς δὲ ἐναντίοις τοῖς πρώτοις ὑπάρχει ταῦτα, διὰ μὲν τὸ πρῶτα εἶναι μὴ ἐξ ἄλλων, διὰ δὲ τὸ ἐναντία μὴ ἐξ ἀλλήλων.

ἀλλὰ δεῖ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ λόγου σκέψασθαι πῶς συμβαίνει. ληπτέον δὴ πρῶτον ὅτι πάντων τῶν ὄντων οὐθὲν οὔτε ποιεῖν πέφυκεν οὔτε πάσχειν τὸ τυχὸν ὑπὸ τοῦ τυχόντος, οὐδὲ γίγνεται ὁτιοῦν ἐξ ὁτουοῦν, ἂν μή τις λαμβάνῃ κατὰ συμβεβηκός· πῶς γὰρ ἂν γένοιτο λευκὸν ἐκ μουσικοῦ, πλὴν εἰ μὴ συμβεβηκὸς εἴη τῷ μὴ λευκῷ ἢ τῷ μέλανι τὸ μουσικόν; ἀλλὰ λευκὸν μὲν γίγνεται ἐξ οὐ λευκοῦ, καὶ τούτου οὐκ ἐκ παντὸς ἀλλʼ ἐκ μέλανος ἢ τῶν μεταξύ, καὶ μουσικὸν οὐκ ἐκ μουσικοῦ,

188bYok olmada da şey ilk rastladığına dönüşmez: Meselâ beyaz, araz olarak olmadıkça musikişinasa dönüşmez, beyaz olmayana dönüşür; hem de rastgele birine değil, siyaha ya da aradakine. Aynı şekilde musikişinas da musikişinas olmayana dönüşür; o da rastgele birine değil, musikisize ya da bunların arasında bir şey varsa ona. Başka şeylerde de durum böyledir; çünkü var olanlardan yalın olmayıp bileşik olanlar da aynı kurala uyar. Ancak karşıt durumların adı olmadığından bu durum gözden kaçar. Uyumlu olan her şeyin uyumsuzdan, uyumsuzun da uyumludan oluşması, uyumlunun da uyumsuzluğa —hem de rastgele bir uyumsuzluğa değil, kendi karşıtına— dönüşerek yok olması zorunludur. Ahenk, düzen ya da birleşim demek arasında hiçbir fark yoktur; aynı kuralın geçerli olduğu açıktır. Ev de, heykel de, başka her şey de aynı şekilde oluşur: Ev, şu parçaların şöyle bir araya gelmemiş, dağınık olmasından oluşur; heykel ve biçim verilmiş herhangi bir şey de biçimsizlikten. Bunların her biri ya bir düzen ya bir birleşimdir. Bu doğruysa, oluşan her şey zıtlardan oluşur, yok olan her şey de zıtlara ya da onların aradakilerine dönüşerek yok olur. Aradakiler de zıtlardan meydana gelir; meselâ renkler beyazdan ve siyahtan. Dolayısıyla tabiatça oluşan her şey ya zıttır ya da zıtlardan meydana gelir.

Buraya kadar, daha önce dediğimiz gibi, öbür düşünürlerin çoğu da aşağı yukarı bizimle birlikte gelmiştir. Çünkü hepsi unsurları ve kendi ilke dedikleri şeyleri, bir gerekçe göstermeden koymuş olsalar da, zıtlar olarak söyler; sanki hakikatin kendisi onları buna zorlamış gibi. Birbirlerinden şu bakımdan ayrılırlar: Kimi önce gelen, kimi sonra gelen zıtları alır; kimi akılla, kimi hisle daha kolay bilinen zıtları alır (kimi sıcak ile soğuğu, kimi yaş ile kuruyu, kimi tek ile çifti, kimi de Nefret ile Sevgi'yi oluşun sebepleri olarak koyar; bunlar da söylenen tarzda birbirinden farklıdır). Böylece bir bakıma aynı şeyleri, bir bakıma farklı şeyleri söylerler: Çoğuna göründüğü gibi farklı şeyleri, ama orantı bakımından aynı şeyleri; çünkü zıtları aynı sıradan alırlar: Zıtların kimi öbürlerini kapsar, kimi onlar tarafından kapsanır.

188b

πλὴν οὐκ ἐκ παντὸς ἀλλʼ ἐξ ἀμούσου ἢ εἴ τι αὐτῶν ἐστι μεταξύ. οὐδὲ δὴ φθείρεται εἰς τὸ τυχὸν πρῶτον, οἷον τὸ λευκὸν οὐκ εἰς τὸ μουσικόν, πλὴν εἰ μή ποτε κατὰ συμβεβηκός, ἀλλʼ εἰς τὸ μὴ λευκόν, καὶ οὐκ εἰς τὸ τυχὸν ἀλλʼ εἰς τὸ μέλαν ἢ τὸ μεταξύ· ὡς δʼ αὔτως καὶ τὸ μουσικὸν εἰς τὸ μὴ μουσικόν, καὶ τοῦτο οὐκ εἰς τὸ τυχὸν ἀλλʼ εἰς τὸ ἄμουσον ἢ εἴ τι αὐτῶν ἐστι μεταξύ. ὁμοίως δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, ἐπεὶ καὶ τὰ μὴ ἁπλᾶ τῶν ὄντων ἀλλὰ σύνθετα κατὰ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον· ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ τὰς ἀντικειμένας διαθέσεις ὠνομάσθαι λανθάνει τοῦτο συμβαῖνον. ἀνάγκη γὰρ πᾶν τὸ ἡρμοσμένον ἐξ ἀναρμόστου γίγνεσθαι καὶ τὸ ἀνάρμοστον ἐξ ἡρμοσμένου, καὶ φθείρεσθαι τὸ ἡρμοσμένον εἰς ἀναρμοστίαν, καὶ ταύτην οὐ τὴν τυχοῦσαν ἀλλὰ τὴν ἀντικειμένην. διαφέρει δʼ οὐθὲν ἐπὶ ἁρμονίας εἰπεῖν ἢ τάξεως ἢ συνθέσεως· φανερὸν γὰρ ὅτι ὁ αὐτὸς λόγος. ἀλλὰ μὴν καὶ οἰκία καὶ ἀνδριὰς καὶ ὁτιοῦν ἄλλο γίγνεται ὁμοίως· ἥ τε γὰρ οἰκία γίγνεται ἐκ τοῦ μὴ συγκεῖσθαι ἀλλὰ διῃρῆσθαι ταδὶ ὡδί, καὶ ὁ ἀνδριὰς καὶ τῶν ἐσχηματισμένων τι ἐξ ἀσχημοσύνης· καὶ ἕκαστον τούτων τὰ μὲν τάξις, τὰ δὲ σύνθεσίς τίς ἐστιν. εἰ τοίνυν τοῦτʼ ἔστιν ἀληθές, ἅπαν ἂν γίγνοιτο τὸ γιγνόμενον καὶ φθείροιτο τὸ φθειρόμενον ἢ ἐξ ἐναντίων ἢ εἰς ἐναντία καὶ τὰ τούτων μεταξύ. τὰ δὲ μεταξὺ ἐκ τῶν ἐναντίων ἐστίν, οἶον χρώματα ἐκ λευκοῦ καὶ μέλανος· ὥστε πάντʼ ἂν εἴη τὰ φύσει γιγνόμενα ἢ ἐναντία ἢ ἐξ ἐναντίαων.

μέχρι μὲν οὖν ἐπὶ τοσοῦτον σχεδὸν συνηκολουθήκασι καὶ τῶν ἄλλων οἱ πλεῖστοι, καθάπερ εἴπομεν πρότερον· πάντες γὰρ τὰ στοιχεῖα καὶ τὰς ὑπʼ αὐτῶν καλουμένας ἀρχάς, καίπερ ἄνευ λόγου τιθέντες, ὅμως τἀναντία λέγουσιν, ὥσπερ ὑπʼ αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἀναγκασθέντες. διαφέρουσι δʼ ἀλλήλων τῷ τοὺς μὲν πρότερα τοὺς δʼ ὕστερα λαμβάνειν, καὶ τοὺς μὲν γνωριμώτερα κατὰ τὸν λόγον τοὺς δὲ κατὰ τὴν αἴσθῃ. σιν (οἱ μὲν γὰρ θερμὸν καὶ ψυχρόν, οἱ δʼ ὑγρὸν καὶ ξηρόν, ἕτεροι δὲ περιττὸν καὶ ἄρτιον ἢ νεῖκος καὶ φιλίαν αἰτίας τίθενται τῆς γενέσεως· ταῦτα δʼ ἀλλήλων διαφέρει κατὰ τὸν εἰρημένον τρόπον), ὥστε ταὐτὰ λέγειν πως καὶ ἕτερα ἀλλήλων, ἕτερα μὲν ὥσπερ καὶ δοκεῖ τοῖς πλείστοις, ταὐτὰ

189aBu bakımdan hem aynı şeyleri hem farklı şeyleri söylerler; kimi daha kötü, kimi daha iyi söyler. Daha önce dendiği gibi, kimi akılla, kimi hisle daha kolay bilinen zıtları alır (çünkü küllî akılla, cüzî ise hisle bilinir: logos küllîye, his ise tek tek şeylere yönelir); meselâ büyük ile küçük akılla, seyrek ile yoğun hisle bilinir. Şu hâlde ilkelerin zıt olması gerektiği açıktır.

189a

δὲ ἤ ἀνάλογον· λαμβάνουσι γὰρ ἐκ τῆς αὐτῆς συστοιχίας· τὰ μὲν γὰρ περινέχει, τὰ δὲ περιέχεται τῶν ἐναντίων. ταύτη τε δὴ ὡσαύτως λέγουσι καὶ ἑτέρως, καὶ χεῖρον καὶ βέλτιον, καὶ οἱ μὲν γναωριμώτερα κατὰ τὸν λόγον, ὥσπερ εἴρηται πρότερον, οἱ δὲ κατὰ τὴν αἴσθησιν (τὸ μὲν γὰρ καθόλου κατὰ τὸν λόγον γνώριμον, τὸ δὲ καθʼ ἕκαστον κατὰ τὴν αἴσθησιν· ὁ μὲν γὰρ λόγος τοῦ καθόλου, ἡ δʼ αἴσθησις τοῦ κατὰ μέρος), οἷον τὸ μὲν μέγα καὶ τὸ μικρὸν κατὰ τὸν λόγον, τὸ δὲ μανὸν καὶ τὸ πυκνὸν κατὰ τὴν αἴσθησιν. ὅτι μὲν οὖν ἐναντίας δεῖ τὰς ἀρχὰς εἶναι, φανερόν.

189a106. Bölüm

Bundan sonra ilkelerin iki mi, üç mü, yoksa daha fazla mı olduğunu söylemek gerekir. Tek olamaz, çünkü zıtlar bir değildir. Sonsuz da olamaz; çünkü o zaman var olan bilinemez olurdu; hem her tek cinste tek bir zıtlık vardır, ousia da tek bir cinstir; hem de şeyler sınırlı ilkelerden meydana gelebilir ve Empedokles'in yaptığı gibi sınırlı ilkelerden açıklamak, sonsuz ilkelerden açıklamaktan daha iyidir; çünkü Empedokles, Anaksagoras'ın sonsuz ilkelerle açıkladığı her şeyi açıkladığını düşünür. Ayrıca bazı zıtlar ötekilerden önce gelir; bazıları da birbirinden oluşur, meselâ tatlı ile acı, beyaz ile siyah; oysa ilkelerin her zaman kalıcı olması gerekir.

Şu hâlde ilkelerin ne tek ne sonsuz olduğu bunlardan açıktır. Sınırlı olduklarına göre, onları yalnızca iki saymamanın da bir gerekçesi vardır. Çünkü insan, yoğunluğun seyrekliğe ya da seyrekliğin yoğunluğa nasıl tabiatı gereği bir şey yapabileceğini sorabilir. Başka herhangi bir zıtlık için de durum aynıdır: Sevgi Nefret'i bir araya getirip ondan bir şey yapmaz, Nefret de Sevgi'den bir şey yapmaz; ikisi de üçüncü başka bir şeye etki eder. Bazıları da var olanların tabiatını kurmak için daha fazla ilke alır. Bunlara ek olarak, zıtların altına başka bir tabiat konmazsa şu aporia da doğabilir: Zıtların hiçbir var olanın ousia'sı olduğunu görmüyoruz; ilke ise altta yatan bir şeye yüklenmemelidir, yoksa ilkenin ilkesi olurdu; çünkü altta yatan bir ilkedir ve yüklenenden önce geliyor gibi görünür. Ayrıca bir ousia'nın bir ousia'ya zıt olmadığını söyleriz; öyleyse ousia olmayanlardan ousia nasıl meydana gelsin? Ya da ousia olmayan nasıl ousia'dan önce olsun? Bu yüzden hem önceki argümanın hem de bu argümanın doğru olduğunu düşünen biri, ikisini birden korumak istiyorsa, üçüncü bir şey varsaymak zorundadır; tıpkı bütünün tek bir tabiat olduğunu, meselâ su, ateş ya da bunların arasındaki bir şey olduğunu söyleyenlerin yaptığı gibi.

189a10

Ἐχόμενον δʼ ἂν εἴη λέγειν πότερον δύο ἢ τρεῖς ἢ πλείους εἰσίν. μίαν μὲν γὰρ οὐχ οἷόν τε, ὅτι οὐχ ἓν τὰ ἐναντία, ἀπείρους δʼ, ὅτι οὐκ ἐπιστητὸν τὸ ὂν ἔσται, μία τε ἐναντίωσις ἐν παντὶ γένε ἑνί, ἡ δʼ οὐσία ἕν τι γένος, καὶ ὅτι ἐνδέχεται ἐκ πεπερασμένων, βέλτιον δʼ ἐκ πεπερασμένων, ὥσπερ Ἐμπε· δοκλῆς, ἢ ἐξ ἀπείρων· πάντα γὰρ ἀποδιδόναι οἴεται ὅσαπερ Ἀναξαγόρας ἐκ τῶν ἀπείρων. ἔτι δὲ ἔστιν ἄλλα ἄλλων πρότερα ἐναντία, καὶ γίγνεται ἕτερα ἐξ ἀλλήλων, οἷον γλυκὺ καὶ πικρὸν καὶ λευκὸν καὶ μέλαν, τὰς δὲ ἀρχὰς ἀεὶ δεῖ μένειν.

ὅτι μὲν οὖν οὔτε μία οὕτε ἄπειροι, δῆλον ἐκ τούτων· ἐπεὶ δὲ πεπερασμέναι, τὸ μὴ ποιεῖν δύο μόνον ἔχει τινὰ λόγον· ἀπορήσειε γὰρ ἄν τις πῶς ἢ ἡ πυκνότης τὴν μανότητα ποιεῖν τι πέφυκεν ἢ αὕτη τὴν πυκνότητα. ὁμοίως δὲ καὶ ἄλλη ὁποιαοῦν ἐναντιότης· οὐ γὰρ ἡ φιλία τὸ νεῖκος συνάγει καὶ ποιεῖ τι ἐξ αὐτοῦ, οὐδὲ τὸ νεῖκος ἐξ ἐκείνης, ἀλλʼ ἄμφω ἕτερόν τι τρίτον. ἔνιοι δὲ καὶ πλείω λαμβάνουσιν ἐξ ὧν κατασκευάζουσι τὴν τῶν ὄντων φύσιν. πρὸς δὲ τούτοις ἔτι κἂν τόδε τις ἀπορήσειεν, εἰ μή τις ἑτέραν ὑποθήσει τοῖς ἐναντίοις φύσιν· οὐθενὸς γὰρ ὁρῶμεν τῶυ ὄντων οὐσίαν τἀναντία, τὴν δʼ ἀρχὴν οὐ καθʼ ὑποκειμένου δεῖ λέγεσθαί τινος. ἔσται γὰρ ἀρχὴ τῆς ἀρχῆς· τὸ γὰρ ὑποκείμενον ἀρχή, καὶ πρότερον δοκεῖ τοῦ κατηγορουμένου εἶναι. ἔτι οὐκ εἶναί φαμεν οὐσίαν ἐναντίαν οὐσίᾳ· πῶς οὖν ἐκ μὴ οὐσιῶν οὐσία ἂν εἴη; ἢ πῶς ἂν πρότερον μὴ οὐσία οὐσίας εἴη; διόπερ εἴ τις τόν τε πρότερον ἀληθῆ νομίσειεν εἶναι λόγον καὶ τοῦτον, ἀναγκαῖον, εἰ μέλλει διασώσειν ἀμφοτέρους αὐτούς, ὑποτιθέναι τι τρίτον,

189bAradaki şey daha uygun görünüyor; çünkü ateş, toprak, hava ve su zaten zıtlıklarla iç içe geçmiştir. Bu yüzden altta yatanı bunlardan başka bir şey yapanlar akla aykırı davranmıyor; bunlardan sonra da onu hava yapanlar; çünkü hava, ötekiler arasında hissedilebilir farkları en az olandır; ondan sonra su gelir. Ama hepsi bu tek şeye zıtlarla, yani yoğunluk ve seyreklikle, daha çok ve daha azla biçim verir. Bunlar da, daha önce söylendiği gibi, genel olarak aşırılık ve eksikliktir besbelli. Bir'in, aşırılığın ve eksikliğin var olanların ilkeleri olduğu kanaati de eski görünüyor; ama herkes bunu aynı tarzda söylemez: Eskiler ikisinin etki ettiğini, bir'in ise etkilendiğini söyler; sonrakilerden bazıları ise tam tersine, daha çok bir'in etki ettiğini, ikisinin etkilendiğini söyler.

Bunları ve bu türden başka şeyleri inceleyen birine, unsurların üç olduğunu söylemenin, dediğimiz gibi, bir gerekçesi var gibi görünebilir; üçten fazla olduğunu söylemenin ise yoktur. Çünkü etkilenen olarak bir şey yeter. Dört unsur olur da iki zıtlık bulunursa, her zıtlığın ayrı olarak kendine ait başka bir ara tabiatı olması gerekecektir; iki zıtlık birbirinden bir şey meydana getirebiliyorsa, zıtlıklardan biri gereksiz olur. Hem ilk zıtlıkların birden çok olması da imkânsızdır. Çünkü ousia var olanın tek bir cinsidir; dolayısıyla ilkeler birbirinden yalnız önce ve sonra gelme bakımından ayrılır, cins bakımından değil; çünkü tek bir cinste her zaman tek bir zıtlık vardır ve bütün zıtlıklar tek bir zıtlığa indirgeniyor gibi görünür. Şu hâlde unsurun ne bir olduğu ne de ikiden ya da üçten fazla olduğu açıktır; bu ikisinden hangisi olduğu ise, dediğimiz gibi, büyük bir aporia'dır.

189b

ὥσπερ φασὶν οἱ μίαν τινὰ φύσιν εἶναι λέγοντες τὸ πᾶν, οἷον ὕδωρ ἢ πῦρ ἢ τὸ μεταξὺ τούτων. δοκεῖ δὲ τὸ μεταξὺ μᾶλλον· πῦρ γὰρ ἤδη καὶ γῆ καὶ ἀὴρ καὶ ὕδωρ μετʼ ἐναντιοτήτων συμπεπλεγμένα ἐστίν. διὸ καὶ οὐκ ἀλόγως ποιοῦσιν οἱ τὸ ὑποκείμενον ἕτερον τούτων ποιοῦντες, τῶν δʼ ἄλλων οἱ ἀέρα· καὶ γὰρ ὁ ἀὴρ ἥκιστα ἔχει τῶν ἄλλων διαφορὰς αἰσθητάς· ἐχόμενον δὲ τὸ ὕδωρ, ἀλλὰ πάντες γε τὸ ἓν τοῦτο τοῖς ἐναντίοις σχηματίζουσιν, πυκνότητι καὶ μανότητι καὶ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον. ταῦτα δʼ ἐστὶν ὅλως ὑπεροχὴ δηλονότι καὶ ἔλλειψις, ὥσπερ εἴρηται πρότερον. καὶ ἔοικε παλαιά εἶναι καὶ αὕτη ἡ δόξα, ὅτι τὸ ἓν καὶ ὑπεροχὴ καὶ ἔλλειψις ἀρχαὶ τῶν ὄντων εἰσί. πλὴν οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον, ἀλλʼ οἱ μὲν ἀρχαῖοι τὰ δύο μὲν ποιεῖν τὸ δὲ ἓν πάσχειν, τῶν δʼ ὑστέρων τινὲς τοὐναντίον τὸ μὲν ἓν ποιεῖν τὰ δὲ δύο πάσχειν φασὶ μᾶλλον.

τὸ μὲν οὖν τρία φάσκειν τὰ στοιχεῖα εἶναι ἔκ τε τούτων καὶ ἐκ τοιούτων ἄλλων ἐπισκοποῦσι δόξειεν ἂν ἔχειν τινὰ λόγον, ὥσπερ εἴπομεν, τὸ δὲ πλείω τριῶν οὐκέτι· πρὸς μὲν γὰρ τὸ πάσχειν ἱκανὸν τὸ ἕν, εἰ δὲ τεττάρων ὄντων δύο ἔσονται ἐναντιώσεις, δεήσει χωρὶς ἑκατέρᾳ ὑπάρχειν ἑτέραν τινὰ μεταξὺ φύσιν· εἰ δʼ ἐξ ἀλλήλων δύνανται γεννᾶν δύο οὖσαι, περίεργος ἂν ἡ ἑτέρα τῶν ἐναντιώσεαων εἴη. ἅμα δὲ καὶ ἀδύνατον πλείους εἶναι ἐναντιώσεις τὰς πρώτας. ἡ γὰρ οὐσία ἕν τι γένος ἐστὶ τοῦ ὄντος, ὥστε τῶ πρότερον καὶ ὕστερον διοίσουσιν ἀλλήλων αἱ ἀρχαὶ μόνον, ἀλλʼ οὐ τῷ γένει· ἀεὶ γὰρ ἐν ἑνὶ γένει μία ἐναντίωσις ἔστιν, πᾶσαί τε αἱ ἐναντιώσεις ἀνάγεσθαι δοκοῦσιν εἰς μίαν. ὅτι μὲν οὖν οὔτε ἓν τὸ στοιχεῖον οὔτε πλείαω δυοῖν ἢ τριῶν, φανερόν· τούτων δὲ πότερον, καθάπερ εἴπομεν, ἀπορίαν ἔχει πολλήν.

189b307. Bölüm

Biz de önce oluşun bütününü ele alarak şöyle söyleyelim; çünkü tabiî sıra, önce ortak olanı söyleyip sonra her şeye özgü olanı incelemektir. Bir şeyin başka bir şeyden, bir şeyin farklı bir şeyden oluştuğunu söyleriz; bunu da ya yalın şeylerden ya bileşik şeylerden söz ederek söyleriz. Bununla şunu kastediyorum: İnsan musikişinas olur; musikişinas olmayan musikişinas olur ya da musikişinas olmayan insan musikişinas insan olur. Yalın dediğim, bir yandan olan şeydir —insan ve musikişinas olmayan—, bir yandan da onun olduğu yalın şeydir —musikişinas—.

189b30

Ὧδʼ οὖν ἡμεῖς λέγωμεν πρῶτον περὶ πάσης γενέσεως ἐπελθόντες· ἔστι γὰρ κατὰ φύσιν τὰ κοινὰ πρῶτον εἰπόντας οὕτω τὰ περὶ ἕκαστον ἴδια θεωρεῖν. φαμὲν γὰρ γίγνεσθαι ἐξ ἄλλου ἄλλο καὶ ἐξ ἑτέρου ἕτερον ἢ τὰ ἀπλᾶ λέγοντες ἢ τὰ συγκείμενα. λέγω δὲ τοῦτο ὡδί. ἔστι γὰρ γίγνεσθαι ἄνθρωπον μουσικόν, ἔστι δὲ τὸ μὴ μουσικὸν γίγνεσθαι μουσικὸν ἢ τὸν μὴ μουσικὸν ἄνθρωπον ἄνθρωπον μουσικόν. ἀπλοῦν μὲν οὖν

190aBileşik dediğim ise, musikişinas olmayan insanın musikişinas insan olduğunu söylediğimizde, hem olan şeydir hem de onun olduğu şey. Bunlardan kimi için yalnız "şu olur" değil "şundan olur" da denir, meselâ "musikişinas olmayandan musikişinas olur"; kimi için ise her durumda böyle denmez: "İnsandan musikişinas oldu" denmez, "insan musikişinas oldu" denir. Yalın şeylerin olduğunu söylediğimiz durumlarda, olan şeylerden biri kalıcıdır, öbürü kalıcı değildir: İnsan musikişinas olurken insan olarak kalır ve vardır; musikişinas olmayan ve musikisiz ise ne yalın olarak ne de bileşik olarak kalır.

Bunlar belirlendikten sonra, olan her şeye dediğimiz gibi bakılırsa şu görülebilir: Olan şeyin altında her zaman bir şeyin yatması gerekir; bu şey sayıca bir olsa bile, eidos bakımından bir değildir (eidos bakımından derken tarif bakımından demek istiyorum; çünkü insan olmak ile musikisiz olmak aynı şey değildir). Biri kalır, öbürü kalmaz: Karşıt olmayan kalır (insan kalır), musikişinas olmayan ve musikisiz ise kalmaz; ikisinden bileşik olan da, meselâ musikisiz insan, kalmaz. "Şu, şu olur" değil de "şundan şu olur" denmesi, daha çok kalmayan şeyler için söz konusudur: "Musikisizden musikişinas olur" denir, ama "insandan" denmez. Bununla birlikte kalan şeyler için de bazen aynı şekilde söylenir: "Tunçtan heykel olur" deriz, "tunç heykel olur" demeyiz. Karşıt olandan ve kalmayandan söz ederken ise iki türlü de söylenir, hem "şundan şu olur" hem "şu şu olur"; çünkü hem "musikisizden musikişinas olur" hem "musikisiz musikişinas olur" denir. Bu yüzden bileşik için de aynı şekilde söylenir: Hem "musikisiz insandan" hem "musikisiz insan musikişinas olur" denir. Ama "olmak" pek çok anlamda söylenir: Bazı şeyler için düpedüz oluşmak değil, "bir şey olmak" söz konusudur; düpedüz oluşmak yalnız ousia'lar için söylenir. Öteki durumlarda, olan şeyin altında bir şeyin yatmasının zorunlu olduğu açıktır (çünkü kemiyet de, keyfiyet de, başka bir şeye görelik de, [zaman da,] yer de altta yatan bir şey üzerinde olur; zira yalnız ousia başka hiçbir altta yatana yüklenmez, öbür her şey ousia'ya yüklenir).

190a

λέγω τὸ γιγνόμενον τὸν ἄνθρωπον καὶ τὸ μὴ μουσικόν, καὶ ὃ γίγνεται ἀπλοῦν, τὸ μουσικόν· συγκείμενον δὲ καὶ ὃ γίγνεται καὶ τὸ γιγνόμενον, ὅταν τὸν μὴ μουσικὸν ἄνθρωπον φῶμεν γίγνεσθαι μουσικὸν ἄνθρωπον. τούτων δὲ τὸ μὲν οὐ μόνον λέγεται τόδε γίγνεσθαι ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦδε, οἷον ἐκ μὴ μουσικοῦ μουσικός, τὸ δʼ οὐ λέγεται ἐπὶ πάντων· οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρώπου ἐγένετο μουσικός, ἀλλʼ ἅνθρωπος ἐγένετο μουσικός. τῶν δὲ γιγνομένων ὡς τὰ ἀπλᾶ λέγομεν γίγνεσθαι, τὸ μὲν ὑπομένον γίγνεται τὸ δʼ οὐχ ὑπομένον· ὁ μὲν γὰρ ἄνθρωπος ὑπομένει μουσικὸς γιγνόμενος ἄνθρωπος καὶ ἔστι, τὸ δὲ μὴ μουσικὸν καὶ τὸ ἄμουσον οὔτε ἀπλῶς οὔτε συντεθειμένον ὑπομένει.

διωρισμένων δὲ τούτων, ἐξ ἁπάντων τῶν γιγνομένων τοῦτο ἔστι λαβεῖν, ἐάν τις ἐπιβλέψῃ ὥσπερ λέγομεν, ὅτι δεῖ τι ἀεὶ ὑποκεῖσθαι τὸ γιγνόμενον, καὶ τοῦτο εἰ καὶ ἀριθμῷ ἐστιν ἕν, ἀλλʼ εἴδει γε οὐχ ἕν· τὸ γὰρ εἴδει λέγω καὶ λόγῳ ταὐτόν· οὐ γὰρ ταὐτὸν τὸ ἀνθρώπῳ καὶ τὸ ἀμούσῳ εἶναι. καὶ τὸ μὲν ὑπομένει, τὸ δʼ οὐχ ὑπομένει· τὸ μὲν μὴ ἀντικείμενον ὑπομένει (ὁ γὰρ ἄνθρωπος ὑπομένει), τὸ μὴ μουσικὸν δὲ καὶ τὸ ἄμουσον οὐχ ὑπομένει, οὐδὲ τὸ ἐξ ἀμφοῖν συγκείμενον, οἷον ὁ ἄμουσος ἄνθρωπος. τὸ δʼ ἔκ τινος γίγνεσθαί τι, καὶ μὴ τόδε γίγνεσθαί τι, μᾶλλον μὲν λέγεται ἐπὶ τῶν μὴ ὑπομενόντων, οἷον ἐξ ἀμούσου μουσικὸν γίγνεσθαι, ἐξ ἀνθρώπου δὲ οὔ οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ὑπομενόντων ἐνίοτε λέγεται ὡσαύτως· ἐκ γὰρ χαλκοῦ ἀνδριάντα γίγνεσθαί φαμεν, οὐ τὸν χαλκὸν ἀνδριάντα. τὸ μέντοι ἐκ τοῦ ἀντικειμένου καὶ μὴ ὑπομένοντος ἀμφοτέρως λέγεται, καὶ ἐκ τοῦδε τόδε καὶ τόδε τόδε· καὶ γὰρ ἐξ ἀμούσου καὶ ὁ ἄμουσος γίγνεται μουσικός. διὸ καὶ ἐπὶ τοῦ συγκειμένου ὡσαύτως· καὶ γὰρ ἐξ ἀμούσου ἀνθρώπου καὶ ὁ ἄμουσος ἄνθρωπος γίγνεσθαι λέγεται μουσικός. πολλαχῶς δὲ λεγομένου τοῦ γίγνεσθαι, καὶ τῶν μὲν οὐ γίγνεσθαι ἀλλὰ τόδε τι γίγνεσθαι, ἀπλῶς δὲ γίγνεσθαι τῶν οὐσιῶν μόνον, κατὰ μὲν τἆλλα φανερὸν ὅτι ἀνάγκη ὑποκεῖσθαί τι τὸ γιγνόμενον (καὶ γὰρ ποσὸν καὶ ποιὸν καὶ πρὸς ἕτερον [καὶ ποτὲ] καὶ ποὺ γίγνεται ὑποκειμένου τινὸς διὰ τὸ μόνην τὴν οὐσίαν μηθενὸς κατʼ ἄλλου λέγεσθαι ὑποκειμένου,

190bOusia'ların ve düpedüz var olan öbür şeylerin de altta yatan bir şeyden oluştuğu, inceleyen biri için açık hâle gelir. Çünkü her zaman altta yatan ve olan şeyin kendisinden oluştuğu bir şey vardır; meselâ bitkiler ve hayvanlar tohumdan oluşur. Düpedüz oluşan şeylerin kimi biçim değiştirmeyle oluşur, heykel gibi; kimi eklemeyle, büyüyen şeyler gibi; kimi çıkarmayla, taştan yontulan Hermes gibi; kimi bir araya getirmeyle, ev gibi; kimi de başkalaşmayla, maddesi bakımından dönüşen şeyler gibi. Bu şekilde oluşan şeylerin hepsinin altta yatan şeylerden oluştuğu açıktır. Böylece söylenenlerden şu anlaşılır: Oluşan her şey her zaman bileşiktir; bir yanda oluşan bir şey vardır, bir yanda da bu şeyin olduğu bir şey; bu sonuncusu da iki türlüdür: ya altta yatandır ya karşıt olan. Karşıt olan derken musikisizi, altta yatan derken insanı kastediyorum; biçimsizlik, şekilsizlik ve düzensizlik karşıt olandır, tunç, taş ya da altın ise altta yatandır.

Şu hâlde tabiatça var olanların sebepleri ve ilkeleri varsa —bu şeylerin ilk olarak kendilerinden meydana geldiği ve araz olarak değil, her biri ousia'sı bakımından neyse o olarak kendilerinden oluştuğu ilkeler—, her şeyin altta yatandan ve biçimden oluştuğu açıktır. Çünkü musikişinas insan bir bakıma insandan ve musikişinastan bileşiktir; onu bunların tariflerine ayırabilirsin. Demek ki oluşan şeyler bunlardan oluşur. Altta yatan sayıca birdir, eidos bakımından ise ikidir (insan, altın ve genel olarak madde sayılabilir bir şeydir; çünkü daha çok "belirli bir şey"dir ve oluşan şey ondan araz olarak oluşmaz; yoksunluk ve zıtlık ise arazdır); eidos ise birdir, meselâ düzen, musiki ya da bu şekilde yüklenen başka şeylerden biri. Bu yüzden bir bakıma ilkelerin iki, bir bakıma üç olduğunu söylemek gerekir. Bir bakıma ilkeler zıtlardır; meselâ musikişinas ile musikisiz, sıcak ile soğuk ya da uyumlu ile uyumsuz denirse. Bir bakıma da öyle değildir; çünkü zıtların birbirinden etkilenmesi imkânsızdır. Ama altta yatan başka bir şey olduğundan bu güçlük de çözülür; çünkü altta yatan zıt değildir. Dolayısıyla ilkeler bir bakıma zıtlardan fazla değildir, sayıca denebilirse ikidir; ama tam olarak iki de değildir, çünkü varlıkları farklıdır; üçtür. Çünkü insan olmak ile musikisiz olmak başka şeylerdir, şekilsiz olmak ile tunç olmak da.

190b

τὰ δʼ ἄλλα πάντα κατὰ τῆς οὐσίας)· ὅτι δὲ καὶ αἱ οὐσίαι καὶ ὅσα [ἄλλα] ἀπλῶς ὄντα ἐξ ὑποκειμένου τινὸς γίγνεται, ἐπισκοποῦντι γένοιτο ἂν φανερόν. ἀεὶ γὰρ ἔστι ὁ ὑπόκειται, ἐξ οὗ τὸ γιγνόμενον, οἷον τὰ φυτὰ καὶ τὰ ζῶα ἐκ σπέρματος. γίγνεται δὲ τὰ γιγνόμενα ἀπλῶς τὰ μέν μετασχηματίσει, οἷον ἀνδριάς, τὰ δὲ προσθέσει, οἷον τὰ αὐξανόμενα, τὰ δʼ ἀφαιρέσει, οἷον ἐκ τοῦ λίθου ὁ Ἑρμῆς, τὰ δὲ συνθέσει, οἷον οἰκία, τὰ δʼ ἀλλοιώσει, οἷον τὰ τρεπόμενα κατὰ τὴν ὕλην. πάντα δὲ τὰ οὕταω γιγνόμενα φανερὸν ὅτι ἐξ ὑποκειμένων γίγνεται. ὥστε δῆλον ἐκ τῶν εἰρημένων ὅτι τὸ γιγνόμενον ἅπαν ἀεὶ συνθετόν ἐστι, καὶ ἔστι μέν τι γιγνόμενον, ἔστι δέ τι ὃ τοῦτο γίγνεται, καὶ τοῦτο διττόν· ἢ γὰρ τὸ ὑποκείμενον ἢ τὸ ἀντικείμενον. λέγω δὲ ἀντικεῖσθαι μὲν τὸ ἄμουσον, ὑποκεῖσθαι δὲ τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὴν μὲν ἀσχημοσύνην καὶ τὴν ἀμορφίαν καὶ τὴν ἀταξίαν τὸ ἀντικείμενον, τὸν δὲ χαλκὸν ἢ τὸν λίθον ἢ τὸν χρυσὸν τὸ ὑποκείμενον.

φανερὸν οὖν ὡς, εἴπερ εἰσὶν αἰτίαι καὶ ἀρχαὶ τῶν φύσει ὄντων, ἐξ ὧν πρώτων εἰσὶ καὶ γεγόνασι μὴ κατὰ συμβεβηκὸς ἀλλʼ ἕκαστον ὃ λέγεται κατὰ τὴν οὐσίαν, ὅτι γίγνεται πᾶν ἔκ τε τοῦ ὑποκειμένου καὶ τῆς μορφῆς· σύγκειται γὰρ ὁ μουσικὸς ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπου καὶ μουσικοῦ τρόπον τινά· διαλύσεις γὰρ [τοὺς λόγους] εἰς τοὺς λόγους τοὺς ἐκείνων. δῆλον οὖν ὡς γίγνοιτʼ ἂν τὰ γιγνόμενα ἐκ τούτων. ἔστι δὲ τὸ μὲν ὑποκείμενον ἀριθμῷ μὲν ἕν, εἴδει δὲ δύο (ὁ μὲν γὰρ ἄνθρωπος καὶ ὁ χρυσὸς καὶ ὅλως ἡ ὕλη ἀριθμητή· τόδε γάρ τι μᾶλλον, καὶ οὐ κατὰ συμβεβηκὸς ἐξ αὐτοῦ γίγνεται τὸ γιγνόμενον· ἡ δὲ στέρησις καὶ ἡ ἐναντίωσις συμβεβηκός· ἓν δὲ τὸ εἶδος, οἷον ἡ τάξις ἢ ἡ μουσικὴ ἢ τῶν ἄλλων τι τῶν οὕτω κατηγορουμένων. διὸ ἔστι μὲν ὡς δύο λεκτέον εἶναι τὰς ἀρχάς, ἔστι δʼ ὡς τρεῖς· καὶ ἔστι μὲν ὡς τἀναντία, οἷον εἴ τις λέγοι τὸ μουσικὸν καὶ τὸ ἄμουσον ἢ τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν ἢ τὸ ἡρμοσμένον καὶ τὸ ἀνάρμοστον, ἔστι δʼ ὡς οὔ ὑπʼ ἀλλήλων γὰρ πάσχειν τἀναντία ἀδύνατον. λύεται δὲ καὶ τοῦτο διὰ τὸ ἄλλο εἶναι τὸ ὑποκείμενον· τοῦτο γὰρ οὐκ ἐναντίον. ὥστε οῦτε πλείους τῶν ἐναντίων αἱ ἀρχαὶ τρόπον τινά, ἀλλὰ δύο ὡς εἰπεῖν τῷ ἀριθμῶ, οὔτʼ οὖ παντελῶς δύο διὰ τὸ ἕτερον ὑπάρχειν τὸ εἶναι αὐτοῖς, ἀλλὰ τρεῖς· ἕτερον γὰρ

191aBöylece tabiat filozoflarının ele aldığı oluşun ilkelerinin kaç tane olduğu ve nasıl bu sayıda olduğu söylenmiş oldu. Zıtların altında bir şeyin yatması ve zıtların iki olması gerektiği de açıktır. Ama bir başka bakımdan bu zorunlu değildir; çünkü zıtlardan biri, yokluğu ve varlığıyla değişmeyi meydana getirmeye yetecektir. Altta yatan tabiat ise orantı yoluyla bilinir: Tunç heykele, tahta yatağa ya da madde ve biçimsiz olan, biçimi almadan önce biçimi olan başka herhangi bir şeye nasıl bir ilişki içindeyse, bu tabiat da ousia'ya, belirli bir şeye ve var olana öyle bir ilişki içindedir. İşte bu, ilkelerden biridir; ama belirli bir şey gibi bir ve var olan değildir. Bir ilke de tarifi verilen şeydir; bir de bunun zıttı, yani yoksunluk. Bunların nasıl iki ve nasıl daha fazla olduğu yukarıda söylendi. Önce yalnız zıtların ilke olduğu söylendi, sonra başka bir şeyin de altta yatması ve ilkelerin üç olması gerektiği; şimdi söylenenlerden de zıtlar arasındaki farkın ne olduğu, ilkelerin birbirleriyle nasıl bir ilişki içinde olduğu ve altta yatanın ne olduğu açıktır. Ousia'nın eidos mu yoksa altta yatan mı olduğu ise henüz açık değildir. Ama ilkelerin üç olduğu, nasıl üç olduğu ve ne tarzda ilke oldukları açıktır. İlkelerin kaç tane ve neler olduğu bu söylenenlerden anlaşılsın.

191a

τὸ ἀνθρώπῳ καὶ τὸ ἀμούσῳ εἶναι, καὶ τὸ ἀσχηματίστῳ καὶ χαλκῷ.

πόσαι μὲν οὖν αἱ ἀρχαὶ τῶν περὶ γένεσιν φυσικῶν, καὶ πῶς ποσαί, εἴρηται· καὶ δῆλόν ἐστιν ὅτι δεῖ ὑπὸκεῖσθαί τι τοῖς ἐναντίοις καὶ τἀναντία δύο εἶναι. τρόπον δέ τινα ἄλλον οὐκ ἀναγκαῖον· κανὸν γὰρ ἔσται τὸ ἕτερον τῶν ἐναντίων ποιεῖν τῇ ἀπουσίᾳ καὶ παρουσίᾳ τὴν μεταβολήν. ἡ δὲ ὑποκειμένη φύσις ἐπιστητὴ κατʼ ἀναλογίαν. ὡς γὰρ πρὸς ἀνδριάντα χαλκὸς ἢ πρὸς κλίνην ξύλον ἢ πρὸς τῶν ἄλλων τι τῶν ἐχόντων μορφὴν [ἡ ὕλη καὶ] τὸ ἄμορφον ἔχει πρὶν λαβεῖν τὴν μορφήν, οὕτως αὕτη πρὸς οὐσίαν ἔχει καὶ τὸ τόδε τι καὶ τὸ ὄν. μία μὲν οὖν ἀρχὴ αὕτη, οὐχ οὕτω μία οὖσα οὐδὲ οὕτως ὂν ὡς τὸ τόδε τι, μία δὲ ἧς ὁ λόγος, ἔτι δὲ τὸ ἐναντίον τούτῳ, ἡ στέρησις. ταῦτα δὲ πῶς δύο καὶ πῶς πλείω, εἴρηται ἐν τοῖς ἄνω. πρῶτον μὲν οὖν ἐλέχθη ὅτι ἀρχαὶ τἀναντία μόνον, ὕστερον δʼ ὅτι ἀνάγκη καὶ ἄλλο τι ὑποκεῖσθαι καὶ εἶναι τρία· ἐκ δὲ τῶν νῦν φανερὸν τίς ἡ διαφορὰ τῶν ἐναντίων, καὶ πῶς ἔχουσιν αἱ ἀρχαὶ πρὸς ἀλλήλας, καὶ τί τὸ ὑποκείμενον. πότερον δὲ οὐσία τὸ εἶδος ἢ τὸ ὑποκείμενον, οὔπω δῆλον. ἀλλʼ ὅτι αἱ ἀρχαὶ τρεῖς καὶ πῶς τρεῖς, καὶ τίς ὁ τρόπος αὐτῶν, δῆλον. πόσαι μὲν οὖν καὶ τίνες εἰσὶν αἱ ἀρχαί, ἐκ τούτων θεωρείσθωσαν.

191a208. Bölüm

Eskilerin aporia'sının da ancak bu şekilde çözüldüğünü bundan sonra söyleyelim. Felsefe yoluyla hakikati ve var olanların tabiatını ilk araştıranlar, tecrübesizlik yüzünden başka bir yola itilerek yoldan saptılar. Var olanlardan hiçbirinin ne oluştuğunu ne yok olduğunu söylerler; çünkü oluşan şeyin ya var olandan ya var olmayandan oluşması zorunludur, ama ikisinden de oluşması imkânsızdır: Var olan oluşmaz (çünkü zaten vardır), var olmayandan da hiçbir şey oluşmaz; çünkü altta bir şeyin yatması gerekir. Böylece bundan çıkan sonucu da abartarak çok şeyin bile var olmadığını, yalnız var olanın kendisinin var olduğunu söylerler.

Onlar bu kanaate söylenen sebeplerle vardılar. Biz ise şunu söylüyoruz: Var olandan ya da var olmayandan oluşmak, ya da var olmayanın veya var olanın bir şey yapması, bir şeyden etkilenmesi ya da herhangi bir şey olması, bir anlamda hekimin bir şey yapmasından, bir şeyden etkilenmesinden ya da hekimden bir şeyin var olmasından veya oluşmasından farksızdır. Hekim için bu ifadeler iki türlü söylendiğine göre, var olandan oluşmanın da, var olanın bir şey yapmasının ya da etkilenmesinin de iki türlü söylendiği açıktır.

191a20

Ὅτι δὲ μοναχῶς οὕτω λύεται καὶ ἡ τῶν ἀρχαίων ἀπορία, λέγωμεν μετὰ ταῦτα. ζητοῦντες γὰρ οἱ κατὰ φιλοσοφίαν πρῶτοι τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν φύσιν τῶν ὄντων ἐξετράπησαν οἷον ὁδόν τινα ἄλλην ἀπωσθέντες ὑπὸ ἀπειρίας, καί φασιν οὔτε γίγνεσθαι τῶν ὄντων οὐδὲν οὔτε φθείρεσθαι διὰ τὸ ἀναγκαῖον μὲν εἶναι γίγνεσθαι τὸ γιγνόμενον ἢ ἐξ ὄντος ἢ ἐκ μὴ ὄντος, ἐκ δὲ τούτων ἀμφοτέρων ἀδύνατον εἶναι· οὔτε γὰρ τὸ ὂν γίγνεσθαι (εἶναι γὰρ ἤδη) ἔκ τε μὴ ὄντος οὐδὲν ἂν γενέσθαι· ὑποκεῖσθαι γάρ τι δεῖν. καὶ οὕτω δὴ τὸ ἐφεξῆς συμβαῖνον αὔξοντες οὐδʼ εἶναι πολλά φασιν ἀλλὰ μόνον αὐτὸ τὸ ὄν.

ἐκεῖνοι μὲν οὖν ταύτην ἔλαβον τὴν δόξαν διὰ τὰ εἰρημένα· ἡμεῖς δὲ λέγομεν ὅτι τὸ ἐξ ὄντος ἢ μὴ ὄντος γίγνεσθαι, ἢ τὸ μὴ ὂν ἢ τὸ ὂν ποιεῖν τι ἢ πάσχειν ἢ ὁτιοῦν τόδε γίγνεσθαι, ἕνα μὲν τρόπον οὐθὲν διαφέρει ἢ τὸ τὸν ἰατρὸν ποιεῖν τι ἢ πάσχειν ἢ ἐξ ἰατροῦ

191bHekim ev yapar, ama hekim olarak değil, mimar olarak; beyazlaşır, ama hekim olarak değil, siyah olarak; tedavi eder ve hekimliğini yitirir ise hekim olarak. Hekimin bir şey yaptığını, bir şeyden etkilendiğini ya da hekimden bir şey olduğunu en çok ve asıl anlamda, bunları hekim olarak yaptığında, bunlardan hekim olarak etkilendiğinde ya da hekim olarak bunlara dönüştüğünde söylediğimize göre, var olmayandan oluşmanın da "var olmayan olarak oluşmak" anlamına geldiği açıktır. Onlar bu ayrımı yapmadıkları için yoldan çıktılar; bu bilgisizlik yüzünden de o kadar ileri gittiler ki başka hiçbir şeyin oluşmadığını ve var olmadığını düşündüler, bütün oluşu ortadan kaldırdılar. Biz de hiçbir şeyin düpedüz var olmayandan oluşmadığını söyleriz; ama bir bakıma, meselâ araz olarak, var olmayandan oluşur (çünkü kendi başına var olmayan olan ve şeyin içinde kalmayan yoksunluktan bir şey oluşur; bu şaşırtıcı bulunur ve bir şeyin bu şekilde, var olmayandan oluşması imkânsız görünür). Aynı şekilde var olandan da bir şey oluşmaz, var olan da oluşmaz, meğer ki araz olarak olsun. Ama bu da şu şekilde oluşur: tıpkı canlıdan canlı, belli bir canlıdan belli bir canlı oluşması gibi; meselâ köpek köpekten ya da at attan oluşursa. Köpek yalnız belli bir canlıdan değil, canlıdan da oluşmuş olur, ama canlı olarak değil; çünkü canlı olmak ona zaten aittir. Bir şey araz olarak değil de canlı olarak oluşacaksa canlıdan oluşmayacaktır; var olan bir şey oluşacaksa da var olandan oluşmayacaktır, var olmayandan da; çünkü var olmayandan oluşmanın ne demek olduğunu söyledik: var olmayan olarak oluşmak demektir. Üstelik her şeyin ya var olduğu ya da var olmadığı ilkesini de ortadan kaldırmıyoruz.

Bir yol budur. Bir başka yol da aynı şeyleri kuvve ve fiil bakımından söylemenin mümkün olmasıdır; bu, başka yerlerde daha titizlikle belirlenmiştir. Dolayısıyla, dediğimiz gibi, onları söylediğimiz şeylerden bazılarını ortadan kaldırmaya zorlayan aporia'lar çözülmüş olur. Öncekilerin de oluşa, yok oluşa ve genel olarak değişmeye götüren yoldan bu kadar sapmasının sebebi budur; çünkü bu tabiatı görmüş olsalardı, bu onların bütün bilgisizliğini giderirdi.

191b

εἶναί τι ἢ γίγνεσθαι, ὥστʼ ἐπειδὴ τοῦτο διχῶς λέγεται, δῆλον ὅτι καὶ τὸ ἐξ ὄντος καὶ τὸ ὂν ἢ ποιεῖν ἢ πάσχειν. οἰκοδομεῖ μὲν οὖν ὁ ἰατρὸς οὐχ ᾗ ἰατρὸς ἀλλʼ οἰκοδόμος, καὶ λευκὸς γίγνεται οὐχ ᾗ ἰατρὸς ἀλλʼ ᾗ μέλας· ἰατρεύει δὲ καὶ ἀνίατρος γίγνεται ᾗ ἰατρός. ἐπεὶ δὲ μάλιστα λέγομεν κυρίως τὸν ἰατρὸν ποιεῖν τι ἢ πάσχειν ἢ γίγνεσθαι ἐξ ἰατροῦ, ἐὰν ᾗ ἰατρὸς ταῦτα πάσχῃ ἢ ποιῇ ἢ γίγνηται, δῆλον ὅτι καὶ τὸ ἐκ μὴ ὄντος γίγνεσθαι τοῦτο σημαίνει, τὸ ᾗ μὴ ὄν. ὅπερ ἐκεῖνοι μὲν οὐ διελόντες ἀπέστησαν, καὶ διὰ ταύτην τὴν ἄγνοιαν τοσοῦτον προσηγνόησαν, ὥστε μηθὲν οἴεσθαι γίγνεσθαι μηδʼ εἶναι τῶν ἄλλων, ἀλλʼ ἀνελεῖν πᾶσαν τὴν γένεσιν· ἡμεῖς δὲ καὶ αὐτοί φαμεν γίγνεσθαι μὲν μηθὲν ἀπλῶς ἐκ μὴ ὄντος, πὼς μέντοι γίγνεσθαι ἐκ μὴ ὄντος, οἷον κατὰ συμβεβηκός (ἐκ γὰρ τῆς στερήσεως, ὅ ἐστι καθʼ αὐτὸ μὴ ὄν, οὐκ ἐνυπάρχοντος γίγνεταί τι· θαυμάζεται δὲ τοῦτο καὶ ἀδύνατον οὕτω δοκεῖ γίγνεσθαί τι, ἐκ μὴ ὄντος)· ὡσαύτως δὲ οὐδʼ ἐξ ὄντος οὐδὲ τὸ ὂν γίγνεσθαι, πλὴν κατὰ συμβεβηκός· οὕτω δὲ καὶ τοῦτο γίγνεσθαι, τὸν αὐτὸν τρόπον οἷον εἰ ἐκ ζῴου ζῷον γίγνοιτο καὶ ἐκ τινὸς ζῴου τι ζῷον· οἷον εἰ κύων ⟨ἐκ κυνὸς ἢ ἵππος⟩ ἐξ ἵππου γίγνοιτο. γίγνοιτο μὲν γὰρ ἂν οὐ μόνον ἐκ τινὸς ζῴου ὁ κύων, ἀλλὰ καὶ ἐκ ζῴου, ἀλλʼ οὐχ ᾗ ζῷον· ὑπάρχει γὰρ ἤδη τοῦτο εἰ δέ τι μέλλει γίγνεσθαι ζῷον μὴ κατὰ συμβεβηκός, οὐκ ἐκ ζῴου ἔσται, καὶ εἴ τι ὄν, οὐκ ἐξ ὄντος· οὐδʼ ἐκ μὴ ὄντος· τὸ γὰρ ἐκ μὴ ὄντος εἴρηται ἡμῖν τί σημαίνει, ὅτι ᾗ μὴ ὄν. ἔτι δὲ καὶ τὸ εἶναι ἅπαν ἢ μὴ εἶναι οὐκ ἀναιροῦμεν.

εἷς μὲν δὴ τρόπος οὗτος, ἄλλος δʼ ὅτι ἐνδέχεται ταὐτὰ λέγειν κατὰ τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐνέργειαν· τοῦτο δʼ ἐν ἄλλοις διώρισται διʼ ἀκριβείας μᾶλλον. ὥσθʼ (ὅπερ ἐλέγομεν) αἱ ἀπορίαι λύονται διʼ ἃς ἀναγκαζόμενοι ἀναιροῦσι τῶν εἰρημένων ἔνια· διὰ γὰρ τοῦτο τοσοῦτον καὶ οἱ πρότερον ἐξετράπησαν τῆς ὁδοῦ τῆς ἐπὶ τὴν γένεσιν καὶ φθορὰν καὶ ὅλως μεταβολήν· αὕτη γὰρ ἂν ὀφθεῖσα ἡ φύσις ἅπασαν ἔλυσεν αὐτῶν τὴν ἄγνοιαν.

191b359. Bölüm

Bu tabiata başka bazı düşünürler de dokunmuştur, ama yeterince değil. Önce, bir şeyin düpedüz var olmayandan oluştuğunu kabul ederler; bu bakımdan Parmenides'in haklı olduğunu düşünürler.

191b35

Ἡμμένοι μὲν οὖν καὶ ἕτεροί τινές εἰσιν αὐτῆς, ἀλλʼ οὐχ ἱκανῶς. πρῶτον μὲν γὰρ ὁμολογοῦσιν ἀπλῶς γίγνεσθαί τι ἐκ μὴ

192aSonra onlara göre bu tabiat sayıca birse, kuvve bakımından da yalnızca bir olmalıdır. Oysa bu çok büyük bir farktır. Biz madde ile yoksunluğun farklı olduğunu söyleriz; bunlardan maddenin araz olarak var olmayan, yoksunluğun ise kendi başına var olmayan olduğunu; maddenin ousia'ya yakın ve bir bakıma ousia olduğunu, yoksunluğun ise hiçbir şekilde öyle olmadığını. Onlar ise var olmayanı, ister ikisini birlikte ister her birini ayrı ayrı alsınlar, aynı şekilde büyük ve küçük sayarlar. Dolayısıyla onların üçlüsü ile bizimki büsbütün farklıdır. Onlar, altta bir tabiatın yatması gerektiği noktasına kadar ilerlediler, ama bu tabiatı tek yaptılar; biri onu ikili yapıp büyük ve küçük dese bile yine aynı şeyi yapmış olur; çünkü öbürünü gözden kaçırmıştır. Kalıcı olan tabiat, oluşan şeylerde biçimle birlikte sebeptir, bir anne gibi; zıtlığın öbür yanı ise, dikkatini onun kötülük doğuran yanına çeviren birine çoğu zaman hiç var değilmiş gibi görünebilir. Çünkü ilahî, iyi ve özlenmeye değer bir şey varken, bir şeyin onun zıttı olduğunu, bir başka şeyin de kendi tabiatı gereği onu özlediğini ve istediğini söyleriz. Onlara göre ise zıttın kendi yok oluşunu istemesi sonucu çıkar. Oysa ne eidos kendi kendini özleyebilir, çünkü eksik değildir; ne de zıttı onu özleyebilir, çünkü zıtlar birbirini yok eder. Onu özleyen maddedir; tıpkı dişinin erkeği, çirkinin güzeli özlemesi gibi; şu farkla ki madde kendi başına değil araz olarak çirkindir, kendi başına değil araz olarak dişidir.

Madde bir bakıma yok olur ve oluşur, bir bakıma ne oluşur ne yok olur. İçinde bir şeyin bulunduğu şey olarak kendi başına yok olur (çünkü yok olan, onun içindeki yoksunluktur); kuvve olarak ise kendi başına yok olmaz; tersine, yok olmaz ve oluşmaz olması zorunludur. Çünkü oluşmuş olsaydı, önce altta yatan ve içte bulunan bir şeyin olması gerekirdi; bu ise onun ta kendi tabiatıdır; dolayısıyla oluşmadan önce var olurdu (madde derken her şeyin altta yatan ilk şeyini, bir şeyin araz olarak değil, içinde bulunarak kendisinden oluştuğu şeyi kastediyorum). Yok olsaydı da sonunda yine buna varırdı; dolayısıyla yok olmadan önce yok olmuş olurdu. Biçim bakımından ilkeye gelince, bunun bir mi çok mu, ne ya da neler olduğunu titizlikle belirlemek ilk felsefenin işidir; bu yüzden o zamana kalsın. Tabiî ve yok olan eidos'lardan ise ileride göstereceğimiz yerlerde söz edeceğiz.

192a

ὄντος, ᾗ Παρμενίδην ὀρθῶς λέγειν· εἶτα φαίνεται αὐτοῖς, εἴπερ ἐστὶν ἀριθμῷ μία, καὶ δυνάμει μία μόνον εἶναι. τοῦτο δὲ διαφέρει πλεῖστον. ἡμεῖς μὲν γὰρ ὕλην καὶ στέρησιν ἕτε. ρόν φαμεν εἶναι, καὶ τούτων τὸ μὲν οὐκ ὂν εἶναι κατὰ συμβεβηκός, τὴν ὕλην, τὴν δὲ στέρησιν καθʼ αὐτήν, καὶ τὴν μὲν ἐγγὺς καὶ οὐσίαν πως, τὴν ὕλην, τὴν δὲ οὐδαμῶς· οἱ δὲ τὸ μὴ ὂν τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν ὁμοίως, ἢ τὸ συναμφότερον ἢ τὸ χωρὶς ἑκάτερον. ὥστε παντελῶς ἕτερος ὁ τρόπος οὗτος τῆς τριάδος κἀκεῖνος. μέχρι μὲν γὰρ δεῦρο προῆλθον, ὅτι δεῖ τινὰ ὑποκεῖσθαι φύσιν, ταύτην μέντοι μίαν ποιοῦσιν· καὶ γὰρ εἴ τις δυάδα ποιεῖ, λέγων μέγα καὶ μικρὸν αὐτήν, οὐθὲν ἧττον ταὐτὸ ποιεῖ· τὴν γὰρ ἑτέραν παρεῖδεν. ἡ μὲν γὰρ ὑπομένουσα συναιτία τῇ μορφῇ τῶν γιγνομένων ἐστίν, ὥσπερ μήτηρ· ἡ δʼ ἑτέρα μοῖρα τῆς ἐναντιώσεως πολλάκις ἂν φαντασθείη τῷ πρὸς τὸ κακοποιὸν αὐτῆς ἀτενίζοντι τὴν διάνοιαν οὐδʼ εἶναι τὸ παράπαν. ὄντος γάρ τινος θείου καὶ ἀγαθοῦ καὶ ἐφετοῦ, τὸ μὲν ἐναντίον αὐτῷ φαμεν εἶναι, τὸ δὲ ὁ πέφυκεν ἐφίεσθαι καὶ ὀρέγεσθαι αὐτοῦ κατὰ τὴν αὐτοῦ φύσιν. τοῖς δὲ συμβαίνει τὸ ἐναντίον ὀρέγεσθαι τῆς αὐτοῦ φθορᾶς. καίτοι οὔτε αὐτὸ αὐτοῦ οἷόν τε ἐφίεσθαι τὸ εἶδος διὰ τὸ μὴ εἶναι ἐνδεές, οὔτε τὸ ἐναντίον (φθαρτικὰ γὰρ ἀλλήλων τὰ ἐναντία), ἀλλὰ τοῦτʼ ἔστιν ἡ ὕλη, ὥσπερ ἂν εἰ θῆλυ ἄρρενος καὶ αἰσχρὸν καλοῦ· πλὴν οὐ καθʼ αὐτὸ αἰσχρόν, ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκός, οὐδὲ θῆλυ, ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκός.

φθείρεται δὲ καὶ γίγνεται ἔστι μὲν ὥς, ἔστι δʼ ὡς οὔ. ὡς μὲν γὰρ τὸ ἐν ᾧ, καθʼ αὐτὸ φθείρεται (τὸ γὰρ φθειρόμενον ἐν τούτῳ ἐστίν, ἡ στέρησις· ὡς δὲ κατὰ δύναμιν, οὐ καθʼ αὐτό, ἀλλʼ ἄφθαρτον καὶ ἀγένητον ἀνάγκη αὐτὴν εἶναι. εἴτε γὰρ ἐγίγνετο, ὑποκεῖσθαί τι δεῖ πρῶτον ἐξ οὗ ἐνυπάρχοντος· τοῦτο δʼ ἐστὶν αὐτὴ ἡ φύσις, ὥστʼ ἔσται πρὶν γενέσθαι (λέγω γὰρ ὕλην τὸ πρῶτον ὑποκείμενον ἑκάστῳ, ἐξ οὗ γίγνεταί τι ἐνυπάρχοντος μὴ κατὰ συμβεβηκός)· εἴτε φθείρεται, εἰς τοῦτο ἀφίξεται ἔσχατον, ὥστε ἐφθαρμένη ἔσται πρὶν φθαρῆναι. περὶ δὲ τῆς κατὰ τὸ εἶδος ἀρχῆς, πότερον μία ἢ πολλαὶ καὶ τίς ἢ τίνες εἰσίν, διʼ ἀκριβείας τῆς πρώτης φιλοσοφίας ἔργον ἐστὶν διορίσαι, ὥστʼ εἰς ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ἀποκείσθω, περὶ δὲ τῶν φυσικῶν καὶ φθαρτῶν εἰδῶν

192bŞu hâlde ilkelerin var olduğu, neler olduğu ve sayıca kaç tane olduğu bizim için böyle belirlenmiş olsun. Şimdi yeniden, başka bir başlangıç yaparak konuşalım.

192b

ἐν τοῖς ὕστερον δεικνυμένοις ἐροῦμεν. ὅτι μὲν οὖν εἰσὶν ἀρχαί, καὶ τίνες, καὶ πόσαι τὸν ἀριθμόν, διωρίσθω ἡμῖν οὕτως· πάλιν δʼ ἄλλην ἀρχὴν ἀρξάμενοι λέγωμεν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…