Kavram
Hypokeimenon (ὑποκείμενον)
- Yunanca
- ὑποκείμενον (hypokeimenon) · ὑποκεῖσθαι
- Latince
- subiectum, substratum
- Almanca
- Zugrundeliegendes, Substrat
- Fransızca
- substrat, sujet
- İngilizce
- substrate, underlying subject
- Türkçe
- altta yatan
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde bir şeyin altında yatması, temel olarak konmasıdır; tartışmada "kabul edilmiş, esas olarak konmuş" anlamı da vardır (Fizik I.2: "doğa gereği var olanların devindiği esas olarak konsun"). Aristoteles terimi Kategoriler'de yüklemenin dayanağı, Fizik'te oluşun kalıcı ilkesi yapar: her oluşta bir şey altta yatar ve kalır (insan), bir şey ortadan kalkar (müzikten anlamayan), bir biçim gelir (müzik).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Yüklemenin dayanağı | Kategoriler 2, 5 |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Oluşta kalıcı olan; ilk altta yatan = madde | Aristoteles, Fizik |
| MS 6. yy | Simplikios | Presokratik ilkelerin "altta yatan" olarak okunması | DK 64 B 2 |
Dönüşüm: Mantıksal dayanaktan fiziksel kalıcıya, oradan Latince subiectum üzerinden modern "özne"ye: anlam, "yüklemin bağlandığı şey"den "bilen ben"e kadar kayar.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὑποκείμενον (hypokeimenon) | hypokeisthai "altında yatmak; (tartışmada) esas olarak konmak". Kategoriler 2'de yüklemlerin ve ilineklerin dayanağı; Fizik I.7'de oluşta kalıcı olan şey. |
| Latince | subiectum, substratum | Latince subiectum hem mantıksal "konu"ya hem ontolojik dayanağa geçer; modern "özne" (subject) anlamı buradan türeyerek terimin anlamını tersine çevirir. |
| Almanca / Fransızca | Zugrundeliegendes, Substrat / substrat, sujet | |
| İngilizce | substrate, underlying subject |
Türkçe karşılığı
altta yatan. altta yatan: Presokratikler (Simplikios) ve Kategoriler kararı; Yunanca kelimenin yapısını korur. dayanak, taşıyıcı: anlamı açıklar ama fiille kurulan oyunu (hypokeisthō "esas olarak konsun") kaybeder. konu / özne: mantıksal-modern anlam yükü. Tercih: altta yatan.
"Altta yatan" kelimesi hem mantıksal (bir şeyin hakkında söylendiği) hem fiziksel (oluşta kalıcı olan) anlamı birlikte taşır; Aristoteles'in bu iki anlamı bilinçli olarak birleştirdiği yerlerde (Fizik I.6–7) Türkçede de birlik korunur.
Atıf ve kaynak notu
Presokratik ilkelerin (su, hava, apeiron) "altta yatan" diye adlandırılması Aristoteles'in ve şerhçilerin geriye dönük okumasıdır (bkz. Fizik I.4, I.6).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: dayanak, hypokeimenon, altta yatan, dayanaktan, dayanağa
Metinlerde işaretlendiği yerler
8 yer · 6 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.