İçeriğe geç

Kavram

Hypokeimenon (ὑποκείμενον)

Yunanca
ὑποκείμενον (hypokeimenon) · ὑποκεῖσθαι
Latince
subiectum, substratum
Almanca
Zugrundeliegendes, Substrat
Fransızca
substrat, sujet
İngilizce
substrate, underlying subject
Türkçe
altta yatan

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde bir şeyin altında yatması, temel olarak konmasıdır; tartışmada "kabul edilmiş, esas olarak konmuş" anlamı da vardır (Fizik I.2: "doğa gereği var olanların devindiği esas olarak konsun"). Aristoteles terimi Kategoriler'de yüklemenin dayanağı, Fizik'te oluşun kalıcı ilkesi yapar: her oluşta bir şey altta yatar ve kalır (insan), bir şey ortadan kalkar (müzikten anlamayan), bir biçim gelir (müzik).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Yüklemenin dayanağı Kategoriler 2, 5
MÖ 4. yy Aristoteles Oluşta kalıcı olan; ilk altta yatan = madde Aristoteles, Fizik
MS 6. yy Simplikios Presokratik ilkelerin "altta yatan" olarak okunması DK 64 B 2

Dönüşüm: Mantıksal dayanaktan fiziksel kalıcıya, oradan Latince subiectum üzerinden modern "özne"ye: anlam, "yüklemin bağlandığı şey"den "bilen ben"e kadar kayar.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ὑποκείμενον (hypokeimenon) hypokeisthai "altında yatmak; (tartışmada) esas olarak konmak". Kategoriler 2'de yüklemlerin ve ilineklerin dayanağı; Fizik I.7'de oluşta kalıcı olan şey.
Latince subiectum, substratum Latince subiectum hem mantıksal "konu"ya hem ontolojik dayanağa geçer; modern "özne" (subject) anlamı buradan türeyerek terimin anlamını tersine çevirir.
Almanca / Fransızca Zugrundeliegendes, Substrat / substrat, sujet
İngilizce substrate, underlying subject

Türkçe karşılığı

altta yatan. altta yatan: Presokratikler (Simplikios) ve Kategoriler kararı; Yunanca kelimenin yapısını korur. dayanak, taşıyıcı: anlamı açıklar ama fiille kurulan oyunu (hypokeisthō "esas olarak konsun") kaybeder. konu / özne: mantıksal-modern anlam yükü. Tercih: altta yatan.

"Altta yatan" kelimesi hem mantıksal (bir şeyin hakkında söylendiği) hem fiziksel (oluşta kalıcı olan) anlamı birlikte taşır; Aristoteles'in bu iki anlamı bilinçli olarak birleştirdiği yerlerde (Fizik I.6–7) Türkçede de birlik korunur.

Atıf ve kaynak notu

Presokratik ilkelerin (su, hava, apeiron) "altta yatan" diye adlandırılması Aristoteles'in ve şerhçilerin geriye dönük okumasıdır (bkz. Fizik I.4, I.6).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: dayanak, hypokeimenon, altta yatan, dayanaktan, dayanağa

Metinlerde işaretlendiği yerler

8 yer · 6 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.