İçeriğe geç

Kavram

Ousia (οὐσία)

Yunanca
οὐσία (ousia)
Latince
substantia, essentia
Almanca
Substanz, Wesenheit
Fransızca
substance, essence
İngilizce
substance, being
Türkçe
töz

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Klasik Yunancada ousia en sık hukuki-ekonomik bir terimdir: biri öldüğünde "ousia"sı (mülkü, servetı) mirasçılara kalır. Felsefi terimin bu denli maddi-hukuki bir gündelik kökten türemesi şaşırtıcıdır: "gerçekten var olan/kalıcı olan şey" fikri, önce "birinin sahip olduğu, elden ele geçen mülk" fikrinden doğar.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Duyular dünyasının aksine hep aynı kalan, hakiki anlamda "var olan" İdea'ların varlığı; değişen/oluşan (gignomenon) her şeyden ontolojik olarak üstün. Platon - Phaidon 78d
MÖ 4. yy Aristoteles (Kategoriler) "Birincil töz" (prōtē ousia): bireysel, somut, "şu" diye gösterilebilen tikel şey (şu at, şu insan) — cins ve türler ise "ikincil töz". Aristoteles - Kategoriler 5
MÖ 4. yy Aristoteles (Metafizik Z) Töz tartışması öze (to ti ēn einai) doğru kayar; artık salt tikel birey değil, o bireyin biçimi/özü tartışılır. Aristoteles - Metafizik Z
MS 4. yy Hristiyan teolojisi İznik Konsili'nde "homoousios" (aynı tözden) tartışmasıyla Baba-Oğul ilişkisini ifade etmek için kilit terim hâline gelir — felsefi terim teolojik alana taşınır. İznik Konsili Kararları

Dönüşüm: Terim, hukuki-ekonomik bir gündelik kelimeden (mülk), Platoncu aşkın bir tümel-varlığa, oradan Aristoteles'in elinde önce somut tikel bireye, sonra yine soyut bir öze, son olarak da Hristiyan teolojisinde Tanrı'nın iç yapısını tartışmak için kullanılan bir terime dönüşür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca οὐσία (ousia) einai (olmak) fiilinin dişil ortacından (ousa) türetilmiş isim, gündelik dilde en sık "mülk, mal-varlığı, servet" anlamında kullanılır.
Latince substantia, essentia Latin şarihler tek Yunanca kelimeyi iki ayrı terime bölmek zorunda kalır: "substantia" (altta duran şey — Aristotelesçi/Kategoriler anlamına yakın) ve "essentia" (öz — Metafizik Z'deki anlama yakın).
Almanca / Fransızca Substanz / substance Fransızca "substance" günlük dilde de "içerik, öz" anlamında kullanılır — felsefi terimin gündelik dile sızmış hâli, tıpkı Türkçedeki "esas, öz" kelimeleri gibi.
İngilizce substance, being

Türkçe karşılığı

töz. töz: Aristotelesçi teknik anlam için yerleşik felsefe Türkçesi karşılığı. hakiki varlık: Platoncu bağlam için (değişmeyen İdea'nın varlığı). Ben bağlama göre ikisini de kullanıyorum: Aristoteles bahsinde "töz", Platon bahsinde "hakiki varlık".

"Töz" dersen Aristotelesçi, tikel-somut bir varlığı; "hakiki varlık/öz" dersen Platoncu, tümel-soyut bir varlığı öne çıkarmış olursun — ve bu iki düşünürün ontolojileri neredeyse zıt yönlerde durur.

Atıf ve kaynak notu

Platon ve Aristoteles aynı kelimeyi (ousia) kullanır ama birbirine neredeyse zıt iki ontolojiye işaret ederler: Platon için ousia duyular-üstü, tekil-olmayan bir İdea iken, Aristoteles için (en azından Kategoriler'de) tam tersine, duyusal, tikel, "şu" diye gösterilebilen bireysel şeydir. Bir metinde "ousia" geçtiğinde, hangi yazarın hangi anlamda kullandığını ayırt etmeden Türkçeye "töz" diye çevirmek ciddi bir kavram karışıklığına yol açabilir.

İlgili kavramlar

  • substantia (Latince not)
  • Töz Problemi
  • Bir ve Çok Problemi
  • hypostasis (Teslis'te ousia / hypostasis ayrımı)

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ousia, Ousia, varlığa, varlıktan, ousiası, özünden

Metinlerde işaretlendiği yerler

89 yer · 66 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.