Metin, 1. kısım
57aEkhekrates: Phaidon, Sokrates'in hapishanede zehri içtiği gün onun yanında bizzat bulundun mu, yoksa olanları başka birinden mi duydun?
Phaidon: Bizzat bulundum, Ekhekrates.
Ekhekrates: Öyleyse anlat: adam ölümünden önce neler söyledi? Sonu nasıl oldu? Doğrusu seve seve dinlerim. Çünkü bu sıralar Phleiuslulardan Atina'ya pek giden yok; oradan da uzun zamandır bize bu konuda açık bir şey bildirebilecek bir yabancı gelmedi. Zehri içip öldüğünden başka bir haber getiren olmadı.
ΕΧ. αὐτός, ὦ Φαίδων, παρεγένου Σωκράτει ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ᾗ τὸ φάρμακον ἔπιεν ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ, ἢ ἄλλου του ἤκουσας;
ΦΑΙΔ. αὐτός, ὦ Ἐχέκρατες.
ΕΧ. τί οὖν δή ἐστιν ἅττα εἶπεν ὁ ἀνὴρ πρὸ τοῦ θανάτου; καὶ πῶς ἐτελεύτα; ἡδέως γὰρ ἂν ἐγὼ ἀκούσαιμι. καὶ γὰρ οὔτε [τῶν πολιτῶν] Φλειασίων οὐδεὶς πάνυ τι ἐπιχωριάζει τὰ νῦν Ἀθήναζε, οὔτε τις ξένος ἀφῖκται χρόνου συχνοῦ
57bGerisini anlatabilen çıkmadı.
ἐκεῖθεν ὅστις ἂν ἡμῖν σαφές τι ἀγγεῖλαι οἷός τ’ ἦν περὶ τούτων, πλήν γε δὴ ὅτι φάρμακον πιὼν ἀποθάνοι· τῶν δὲ ἄλλων οὐδὲν εἶχεν φράζειν.
58aPhaidon: Demek davanın nasıl geçtiğini de duymadınız?
Ekhekrates: Evet, onu biri bize anlattı. Hatta dava çoktan görüldüğü hâlde ölümünün çok sonra gelmesine şaşıyorduk. Bu neden böyle oldu, Phaidon?
Phaidon: Talih öyle getirdi, Ekhekrates: davadan bir gün önce, Atinalıların Delos'a gönderdiği geminin kıçına çelenk takılmıştı.
Ekhekrates: Bu da ne demek?
Phaidon: Atinalıların dediğine göre bu gemi, Theseus'un bir zamanlar o iki kere yedi genci Girit'e götürdüğü, hem onları kurtardığı hem de kendisinin kurtulduğu gemidir.
ΦΑΙΔ. οὐδὲ τὰ περὶ τῆς δίκης ἄρα ἐπύθεσθε ὃν τρόπον ἐγένετο;
ΕΧ. ναί, ταῦτα μὲν ἡμῖν ἤγγειλέ τις, καὶ ἐθαυμάζομέν γε ὅτι πάλαι γενομένης αὐτῆς πολλῷ ὕστερον φαίνεται ἀποθανών. τί οὖν ἦν τοῦτο, ὦ Φαίδων;
ΦΑΙΔ. τύχη τις αὐτῷ, ὦ Ἐχέκρατες, συνέβη· ἔτυχεν γὰρ τῇ προτεραίᾳ τῆς δίκης ἡ πρύμνα ἐστεμμένη τοῦ πλοίου ὃ εἰς Δῆλον Ἀθηναῖοι πέμπουσιν.
ΕΧ. τοῦτο δὲ δὴ τί ἐστιν;
ΦΑΙΔ. τοῦτ’ ἔστι τὸ πλοῖον, ὥς φασιν Ἀθηναῖοι, ἐν ᾧ Θησεύς ποτε εἰς Κρήτην τοὺς δὶς ἑπτὰ ἐκείνους ᾤχετο
58bRivayete göre Atinalılar o zaman Apollon'a, kurtulurlarsa her yıl Delos'a kutsal bir elçi heyeti göndermeyi adamışlar; o günden bu yana da bu heyeti her yıl tanrıya gönderirler, bugün de. Heyetin yolculuğu başladı mı, bu süre boyunca şehri temiz tutmak, gemi Delos'a varıp buraya geri dönünceye kadar da kimseyi devlet eliyle öldürmemek onların kanunudur. Rüzgârlar gemiyi yolda alıkoyarsa bu kimi zaman epey uzun sürer.
ἄγων καὶ ἔσωσέ τε καὶ αὐτὸς ἐσώθη. τῷ οὖν Ἀπόλλωνι ηὔξαντο ὡς λέγεται τότε, εἰ σωθεῖεν, ἑκάστου ἔτους θεωρίαν ἀπάξειν εἰς Δῆλον· ἣν δὴ ἀεὶ καὶ νῦν ἔτι ἐξ ἐκείνου κατ’ ἐνιαυτὸν τῷ θεῷ πέμπουσιν. ἐπειδὰν οὖν ἄρξωνται τῆς θεωρίας, νόμος ἐστὶν αὐτοῖς ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ καθαρεύειν τὴν πόλιν καὶ δημοσίᾳ μηδένα ἀποκτεινύναι, πρὶν ἂν εἰς Δῆλόν τε ἀφίκηται τὸ πλοῖον καὶ πάλιν δεῦρο· τοῦτο δ’ ἐνίοτε ἐν πολλῷ χρόνῳ γίγνεται, ὅταν τύχωσιν ἄνεμοι ἀπολαβόντες
58cHeyetin yolculuğu, Apollon rahibinin geminin kıçına çelenk taktığı an başlar; bu da dediğim gibi davadan bir gün önce olmuştu. İşte bu yüzden Sokrates dava ile ölümü arasında hapishanede uzun bir süre geçirdi.
Ekhekrates: Peki ya ölümün kendisi, Phaidon? Neler söylendi, neler yapıldı? Dostlarından kimler yanındaydı? Yoksa yetkililer kimsenin yanında bulunmasına izin vermediler de dostlarından uzak, yapayalnız mı öldü?
αὐτούς. ἀρχὴ δ’ ἐστὶ τῆς θεωρίας ἐπειδὰν ὁ ἱερεὺς τοῦ Ἀπόλλωνος στέψῃ τὴν πρύμναν τοῦ πλοίου· τοῦτο δ’ ἔτυχεν, ὥσπερ λέγω, τῇ προτεραίᾳ τῆς δίκης γεγονός. διὰ ταῦτα καὶ πολὺς χρόνος ἐγένετο τῷ Σωκράτει ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ ὁ μεταξὺ τῆς δίκης τε καὶ τοῦ θανάτου.
ΕΧ. τί δὲ δὴ τὰ περὶ αὐτὸν τὸν θάνατον, ὦ Φαίδων; τί ἦν τὰ λεχθέντα καὶ πραχθέντα, καὶ τίνες οἱ παραγενόμενοι τῶν ἐπιτηδείων τῷ ἀνδρί; ἢ οὐκ εἴων οἱ ἄρχοντες παρεῖναι, ἀλλ’ ἔρημος ἐτελεύτα φίλων;
58dPhaidon: Hayır, hiç de öyle değil; yanında bulunanlar vardı, hem de epey kişi.
Ekhekrates: O hâlde, başka bir işin yoksa, bütün bunları bize olabildiğince açık anlatmaya gayret et.
Phaidon: Vaktim var, anlatmaya çalışacağım. Zaten Sokrates'i hatırlamak, ister kendim anlatayım ister başkasından dinleyeyim, benim için her zaman her şeyden tatlıdır.
Ekhekrates: Seni dinleyecek olanlar da bu bakımdan senin gibidir, Phaidon; haydi sen her şeyi elinden geldiğince eksiksiz anlatmaya çalış.
ΦΑΙΔ. οὐδαμῶς, ἀλλὰ παρῆσάν τινες, καὶ πολλοί γε.
ΕΧ. ταῦτα δὴ πάντα προθυμήθητι ὡς σαφέστατα ἡμῖν ἀπαγγεῖλαι, εἰ μή τίς σοι ἀσχολία τυγχάνει οὖσα.
ΦΑΙΔ. ἀλλὰ σχολάζω γε καὶ πειράσομαι ὑμῖν διηγήσασθαι· καὶ γὰρ τὸ μεμνῆσθαι Σωκράτους καὶ αὐτὸν λέγοντα καὶ ἄλλου ἀκούοντα ἔμοιγε ἀεὶ πάντων ἥδιστον.
ΕΧ. ἀλλὰ μήν, ὦ Φαίδων, καὶ τοὺς ἀκουσομένους γε τοιούτους ἑτέρους ἔχεις· ἀλλὰ πειρῶ ὡς ἂν δύνῃ ἀκριβέστατα διεξελθεῖν πάντα.
58ePhaidon: Doğrusu ben orada bulunurken şaşılacak şeyler yaşadım. Yakın bir dostumun ölümüne tanık olduğum hâlde içimde acıma duygusu uyanmıyordu; çünkü adam bana mesut görünüyordu, Ekhekrates, hem tavrıyla hem sözleriyle. Öyle korkusuzca, öyle asilce ölüyordu ki Hades'e giderken bile ilâhî bir nasipten yoksun gitmediğini, oraya varınca da, şimdiye dek iyi bir hâle kavuşan biri olduysa en az onun kadar iyi bir hâle kavuşacağını düşünüyordum.
ΦΑΙΔ. καὶ μὴν ἔγωγε θαυμάσια ἔπαθον παραγενόμενος. οὔτε γὰρ ὡς θανάτῳ παρόντα με ἀνδρὸς ἐπιτηδείου ἔλεος εἰσῄει· εὐδαίμων γάρ μοι ἁνὴρ ἐφαίνετο, ὦ Ἐχέκρατες, καὶ τοῦ τρόπου καὶ τῶν λόγων, ὡς ἀδεῶς καὶ γενναίως ἐτελεύτα, ὥστε μοι ἐκεῖνον παρίστασθαι μηδ’ εἰς Ἅιδου ἰόντα ἄνευ θείας μοίρας ἰέναι, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖσε ἀφικόμενον εὖ πράξειν
59aİşte bu yüzden, bir matem başında bulunan birine pek doğal görünebilecek acıma duygusu içimde hiç uyanmıyordu; ama her zamanki gibi felsefeyle uğraştığımızda duyduğumuz haz da yoktu, gerçi konuşmalarımız yine felsefe üzerineydi. İçimde düpedüz tuhaf bir duygu, hazla acının birbirine karıştığı alışılmadık bir karışım vardı; çünkü onun birazdan öleceğini düşünüyordum. Orada bulunan hepimiz aşağı yukarı bu hâldeydik: kâh gülüyor, kâh ağlıyorduk. İçimizden biri, Apollodoros, hele büsbütün öyleydi; adamı da huyunu da bilirsin herhâlde.
εἴπερ τις πώποτε καὶ ἄλλος.
ΦΑΙΔ. διὰ δὴ ταῦτα οὐδὲν πάνυ μοι ἐλεινὸν εἰσῄει, ὡς εἰκὸς ἂν δόξειεν εἶναι παρόντι πένθει, οὔτε αὖ ἡδονὴ ὡς ἐν φιλοσοφίᾳ ἡμῶν ὄντων ὥσπερ εἰώθεμεν — καὶ γὰρ οἱ λόγοι τοιοῦτοί τινες ἦσαν — ἀλλ᾽ ἀτεχνῶς ἄτοπόν τί μοι πάθος παρῆν καί τις ἀήθης κρᾶσις ἀπό τε τῆς ἡδονῆς συγκεκραμένη ὁμοῦ καὶ ἀπὸ τῆς λύπης, ἐνθυμουμένῳ ὅτι αὐτίκα ἐκεῖνος ἔμελλε τελευτᾶν. καὶ πάντες οἱ παρόντες σχεδόν τι οὕτω διεκείμεθα, τοτὲ μὲν γελῶντες, ἐνίοτε δὲ δακρύοντες, εἷς δὲ ἡμῶν καὶ διαφερόντως, Ἀπολλόδωρος —
59bEkhekrates: Bilmez olur muyum?
Phaidon: İşte o tamamen bu hâldeydi; ben de altüst olmuştum, ötekiler de.
Ekhekrates: Kimler vardı orada, Phaidon?
Phaidon: Yerlilerden bu Apollodoros vardı, Kritobulos ile babası, ayrıca Hermogenes, Epigenes, Aiskhines ve Antisthenes; Paianialı Ktesippos, Meneksenos ve yerlilerden başka birkaç kişi daha vardı. Platon galiba hastaydı.
Ekhekrates: Yabancılardan da gelen var mıydı?
οἶσθα γάρ που τὸν ἄνδρα καὶ τὸν τρόπον αὐτοῦ.
ΕΧ. πῶς γὰρ οὔ;
ΦΑΙΔ. ἐκεῖνός τε τοίνυν παντάπασιν οὕτως εἶχεν, καὶ αὐτὸς ἔγωγε ἐτεταράγμην καὶ οἱ ἄλλοι.
ΕΧ. ἔτυχον δέ, ὦ Φαίδων, τίνες παραγενόμενοι;
ΦΑΙΔ. οὗτός τε δὴ ὁ Ἀπολλόδωρος τῶν ἐπιχωρίων παρῆν καὶ Κριτόβουλος καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ καὶ ἔτι Ἑρμογένης καὶ Ἐπιγένης καὶ Αἰσχίνης καὶ Ἀντισθένης· ἦν δὲ καὶ Κτήσιππος ὁ Παιανιεὺς καὶ Μενέξενος καὶ ἄλλοι τινὲς τῶν ἐπιχωρίων. Πλάτων δὲ οἶμαι ἠσθένει.
ΕΧ. ξένοι δέ τινες παρῆσαν;
59cPhaidon: Vardı: Thebaili Simmias, Kebes ve Phaidondes; Megara'dan da Eukleides ile Terpsion.
Ekhekrates: Ya Aristippos ile Kleombrotos? Onlar orada mıydı?
Phaidon: Hayır, Aigina'da oldukları söyleniyordu.
Ekhekrates: Başka kimse var mıydı?
Phaidon: Sanırım hemen hemen bunlardı.
Ekhekrates: Peki, neler konuşuldu dersin?
Phaidon: Her şeyi sana en baştan anlatmaya çalışayım.
ΦΑΙΔ. ναί, Σιμμίας τέ γε ὁ Θηβαῖος καὶ Κέβης καὶ Φαιδώνδης καὶ Μεγαρόθεν Εὐκλείδης τε καὶ Τερψίων.
ΕΧ. τί δέ; Ἀρίστιππος καὶ Κλεόμβροτος παρεγένοντο;
ΦΑΙΔ. οὐ δῆτα· ἐν Αἰγίνῃ γὰρ ἐλέγοντο εἶναι.
ΕΧ. ἄλλος δέ τις παρῆν;
ΦΑΙΔ. σχεδόν τι οἶμαι τούτους παραγενέσθαι.
ΕΧ. τί οὖν δή; τίνες φῂς ἦσαν οἱ λόγοι;
ΦΑΙΔ. ἐγώ σοι ἐξ ἀρχῆς πάντα πειράσομαι διηγήσασθαι.
59dDaha önceki günlerde de ben ve ötekiler hep Sokrates'in yanına giderdik. Sabah erkenden, davanın görüldüğü mahkemede toplanırdık, çünkü orası hapishaneye yakındı. Her seferinde hapishane açılana kadar birbirimizle sohbet ederek beklerdik; zira kapı erken açılmazdı. Açılınca Sokrates'in yanına girer, günün çoğunu onunla geçirirdik. O gün ise daha erken toplanmıştık; çünkü bir gün önce akşam hapishaneden çıktığımızda geminin Delos'tan döndüğünü öğrenmiştik.
ἀεὶ γὰρ δὴ καὶ τὰς πρόσθεν ἡμέρας εἰώθεμεν φοιτᾶν καὶ ἐγὼ καὶ οἱ ἄλλοι παρὰ τὸν Σωκράτη, συλλεγόμενοι ἕωθεν εἰς τὸ δικαστήριον ἐν ᾧ καὶ ἡ δίκη ἐγένετο· πλησίον γὰρ ἦν τοῦ δεσμωτηρίου. περιεμένομεν οὖν ἑκάστοτε ἕως ἀνοιχθείη τὸ δεσμωτήριον, διατρίβοντες μετ’ ἀλλήλων, ἀνεῴγετο γὰρ οὐ πρῴ· ἐπειδὴ δὲ ἀνοιχθείη, εἰσῇμεν παρὰ τὸν Σωκράτη καὶ τὰ πολλὰ διημερεύομεν μετ’ αὐτοῦ. καὶ δὴ καὶ τότε πρῳαίτερον συνελέγημεν· τῇ γὰρ προτεραίᾳ [ἡμέρᾳ]
59eBunun üzerine her zamanki yerde olabildiğince erken buluşmak üzere birbirimize haber verdik. Geldik; ama her zaman kapıyı açan kapıcı dışarı çıkıp beklememizi, kendisi çağırmadan içeri girmememizi söyledi. "On Birler," dedi, "Sokrates'in zincirlerini çözüyor ve bugün ölmesi için gereken emirleri veriyorlar." Çok geçmeden geri gelip içeri girmemizi söyledi. İçeri girince Sokrates'i zincirlerinden yeni çözülmüş bulduk; Ksanthippe de, onu tanırsın, küçük oğlunu kucağına almış, yanında oturuyordu.
ἐπειδὴ ἐξήλθομεν ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου ἑσπέρας, ἐπυθόμεθα ὅτι τὸ πλοῖον ἐκ Δήλου ἀφιγμένον εἴη. παρηγγείλαμεν οὖν ἀλλήλοις ἥκειν ὡς πρῳαίτατα εἰς τὸ εἰωθός. καὶ ἥκομεν καὶ ἡμῖν ἐξελθὼν ὁ θυρωρός, ὅσπερ εἰώθει ὑπακούειν, εἶπεν περιμένειν καὶ μὴ πρότερον παριέναι ἕως ἂν αὐτὸς κελεύσῃ· λύουσι γάρ, ἔφη, οἱ ἕνδεκα Σωκράτη καὶ παραγγέλλουσιν ὅπως ἂν τῇδε τῇ ἡμέρᾳ τελευτᾷ.
ΦΑΙΔ. οὐ πολὺν δ’ οὖν χρόνον ἐπισχὼν ἧκεν καὶ ἐκέλευεν ἡμᾶς εἰσιέναι. εἰσιόντες οὖν
60aKsanthippe bizi görünce feryadı bastı ve kadınların böyle anlarda hep söylediği türden şeyler söyledi: "Ah Sokrates, dostların seninle, sen de onlarla son kez konuşuyorsunuz!" Sokrates Kriton'a dönüp, "Kriton," dedi, "biri onu eve götürsün."
Kriton'un adamlarından birkaçı onu götürdü; kadın feryat ediyor, dövünüyordu.
κατελαμβάνομεν τὸν μὲν Σωκράτη ἄρτι λελυμένον, τὴν δὲ Ξανθίππην — γιγνώσκεις γάρ — ἔχουσάν τε τὸ παιδίον αὐτοῦ καὶ παρακαθημένην. ὡς οὖν εἶδεν ἡμᾶς ἡ Ξανθίππη, ἀνηυφήμησέ τε καὶ τοιαῦτ’ ἄττα εἶπεν, οἷα δὴ εἰώθασιν αἱ γυναῖκες, ὅτι ὦ Σώκρατες, ὕστατον δή σε προσεροῦσι νῦν οἱ ἐπιτήδειοι καὶ σὺ τούτους. καὶ ὁ Σωκράτης βλέψας εἰς τὸν Κρίτωνα, ὦ Κρίτων, ἔφη, ἀπαγέτω τις αὐτὴν οἴκαδε.
καὶ ἐκείνην μὲν ἀπῆγόν τινες τῶν τοῦ Κρίτωνος βοῶσάν
60bSokrates ise yatağın üstünde doğrulup oturdu, bacağını büküp eliyle ovuşturdu; bir yandan ovuştururken de şöyle dedi: "Dostlar, insanların hoş dediği şu şey ne tuhaf bir şeymiş! Zıddı sayılan şeyle, acı verenle, tabiatça ne şaşılacak bir bağı var: ikisi insana aynı anda gelmek istemez; ama insan bunlardan birinin peşine düşüp onu yakalarsa, hemen her zaman ötekini de yakalamak zorunda kalır, sanki iki ayrı şeyken tek bir başa bağlanmışlar gibi.
τε καὶ κοπτομένην· ὁ δὲ Σωκράτης ἀνακαθιζόμενος εἰς τὴν κλίνην συνέκαμψέ τε τὸ σκέλος καὶ ἐξέτριψε τῇ χειρί, καὶ τρίβων ἅμα, ὡς ἄτοπον, ἔφη, ὦ ἄνδρες, ἔοικέ τι εἶναι τοῦτο ὃ καλοῦσιν οἱ ἄνθρωποι ἡδύ· ὡς θαυμασίως πέφυκε πρὸς τὸ δοκοῦν ἐναντίον εἶναι, τὸ λυπηρόν, τὸ ἅμα μὲν αὐτὼ μὴ ᾽θέλειν παραγίγνεσθαι τῷ ἀνθρώπῳ, ἐὰν δέ τις διώκῃ τὸ ἕτερον καὶ λαμβάνῃ, σχεδόν τι ἀναγκάζεσθαι ἀεὶ λαμβάνειν καὶ τὸ ἕτερον, ὥσπερ ἐκ μιᾶς κορυφῆς ἡμμένω
60c"Bana kalırsa," dedi, "Aisopos bunu fark etseydi bir mythos düzerdi: tanrı birbiriyle savaşan bu ikisini barıştırmak istemiş, beceremeyince de başlarını birbirine bağlamış; bu yüzden kime biri gelse, ardından öteki de gelirmiş. Anlaşılan bana da öyle oldu: zincir yüzünden bacağımda bir sızı vardı, şimdi de ardından hoş bir duygu geliyor gibi."
Bunun üzerine Kebes söze girdi: "Zeus hakkı için, Sokrates," dedi, "iyi ki hatırlattın. Aisopos'un masallarını nazma çekerek yazdığın şiirleri ve Apollon'a yazdığın ilahi girişini bana daha önce başkaları da sordu, geçenlerde de Euenos sordu: daha önce hiç şiir yazmamışken, buraya geldikten sonra bunları ne düşünerek yazmışsın?
δύ’ ὄντε. καί μοι δοκεῖ, ἔφη, εἰ ἐνενόησεν αὐτὰ Αἴσωπος, μῦθον ἂν συνθεῖναι ὡς ὁ θεὸς βουλόμενος αὐτὰ διαλλάξαι πολεμοῦντα, ἐπειδὴ οὐκ ἐδύνατο, συνῆψεν εἰς ταὐτὸν αὐτοῖς τὰς κορυφάς, καὶ διὰ ταῦτα ᾧ ἂν τὸ ἕτερον παραγένηται ἐπακολουθεῖ ὕστερον καὶ τὸ ἕτερον. ὥσπερ οὖν καὶ αὐτῷ μοι ἔοικεν· ἐπειδὴ ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ ἦν ἐν τῷ σκέλει τὸ ἀλγεινόν, ἥκειν δὴ φαίνεται ἐπακολουθοῦν τὸ ἡδύ.
ὁ οὖν Κέβης ὑπολαβών, νὴ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, ἔφη, εὖ γ’ ἐποίησας ἀναμνήσας με. περὶ γάρ τοι τῶν
60d"Euenos bunu bana yine sorduğunda, ki soracağını iyi biliyorum, ona bir cevap verebilmemi biraz olsun önemsiyorsan, ne söylemem gerektiğini söyle."
"Öyleyse ona doğrusunu söyle, Kebes," dedi: "Bunları ne ona ne de şiirlerine rakip olmak isteyerek yazdım; bunun kolay olmadığını biliyordum. Bazı rüyaların ne demek istediğini anlamaya çalıştım; belki de bana yapmamı buyurdukları mousikē bu türden bir mousikē'dir diye, dinî borcumu yerine getirmiş olmak için yazdım.
ποιημάτων ὧν πεποίηκας ἐντείνας τοὺς τοῦ Αἰσώπου λόγους καὶ τὸ εἰς τὸν Ἀπόλλω προοίμιον καὶ ἄλλοι τινές με ἤδη ἤροντο, ἀτὰρ καὶ Εὔηνος πρῴην, ὅτι ποτὲ διανοηθείς, ἐπειδὴ δεῦρο ἦλθες, ἐποίησας αὐτά, πρότερον οὐδὲν πώποτε ποιήσας. εἰ οὖν τί σοι μέλει τοῦ ἔχειν ἐμὲ Εὐήνῳ ἀποκρίνασθαι ὅταν με αὖθις ἐρωτᾷ — εὖ οἶδα γὰρ ὅτι ἐρήσεται — εἰπὲ τί χρὴ λέγειν.
λέγε τοίνυν, ἔφη, αὐτῷ, ὦ Κέβης, τἀληθῆ, ὅτι οὐκ ἐκείνῳ βουλόμενος οὐδὲ τοῖς ποιήμασιν αὐτοῦ ἀντίτεχνος
60e"Mesele şuydu: hayatım boyunca aynı rüya bana sık sık gelirdi; kâh bir kılıkta, kâh başka bir kılıkta görünür, ama hep aynı şeyi söylerdi: 'Sokrates, mousikē yap, onunla uğraş!' Ben de daha önce rüyanın bana zaten yapmakta olduğum şeyi öğütlediğini, beni ona yüreklendirdiğini sanıyordum: koşuculara bağırıp onları yüreklendirenler gibi, rüya da bana yaptığım işi, yani mousikē yapmayı öğütlüyordu; çünkü felsefe en büyük mousikē idi, ben de onu yapıyordum.
εἶναι ἐποίησα ταῦτα — ᾔδη γὰρ ὡς οὐ ῥᾴδιον εἴη — ἀλλ’ ἐνυπνίων τινῶν ἀποπειρώμενος τί λέγοι, καὶ ἀφοσιούμενος εἰ ἄρα πολλάκις ταύτην τὴν μουσικήν μοι ἐπιτάττοι ποιεῖν. ἦν γὰρ δὴ ἄττα τοιάδε· πολλάκις μοι φοιτῶν τὸ αὐτὸ ἐνύπνιον ἐν τῷ παρελθόντι βίῳ, ἄλλοτ’ ἐν ἄλλῃ ὄψει φαινόμενον, τὰ αὐτὰ δὲ λέγον, ὦ Σώκρατες, ἔφη, μουσικὴν ποίει καὶ ἐργάζου.
ΦΑΙΔ. καὶ ἐγὼ ἔν γε τῷ πρόσθεν χρόνῳ ὅπερ ἔπραττον τοῦτο ὑπελάμβανον αὐτό μοι παρακελεύεσθαί τε
61a"Ama şimdi, dava görüldükten ve tanrının bayramı ölümümü geciktirdikten sonra, rüya bana belki de halkın anladığı türden bu sıradan mousikē'yi yapmamı buyuruyorsa, ona karşı gelmemem, buyruğunu yerine getirmem gerektiğine karar verdim. Çünkü şiir yazıp rüyaya boyun eğerek dinî borcumu ödemeden bu dünyadan gitmemek daha güvenliydi.
καὶ ἐπικελεύειν, ὥσπερ οἱ τοῖς θέουσι διακελευόμενοι, καὶ ἐμοὶ οὕτω τὸ ἐνύπνιον ὅπερ ἔπραττον τοῦτο ἐπικελεύειν, μουσικὴν ποιεῖν, ὡς φιλοσοφίας μὲν οὔσης μεγίστης μουσικῆς, ἐμοῦ δὲ τοῦτο πράττοντος. νῦν δ’ ἐπειδὴ ἥ τε δίκη ἐγένετο καὶ ἡ τοῦ θεοῦ ἑορτὴ διεκώλυέ με ἀποθνῄσκειν, ἔδοξε χρῆναι, εἰ ἄρα πολλάκις μοι προστάττοι τὸ ἐνύπνιον ταύτην τὴν δημώδη μουσικὴν ποιεῖν, μὴ ἀπειθῆσαι αὐτῷ ἀλλὰ ποιεῖν· ἀσφαλέστερον γὰρ εἶναι μὴ ἀπιέναι πρὶν ἀφοσιώσασθαι
61b"Böylece önce, o sırada kurbanı sunulmakta olan tanrı için bir şiir yazdım. Tanrıdan sonra da şunu düşündüm: şair, gerçekten şair olacaksa, logos'lar değil mythos'lar düzmelidir; bense mythos anlatmakta usta değildim. Bu yüzden elimin altında olan, bildiğim mythos'ları, Aisopos'unkileri aldım ve ilk aklıma gelenleri şiire döktüm. İşte bunları Euenos'a söyle, Kebes; ona selamımı ilet ve söyle: aklı başındaysa bir an önce peşimden gelsin.
ποιήσαντα ποιήματα [καὶ] πιθόμενον τῷ ἐνυπνίῳ. οὕτω δὴ πρῶτον μὲν εἰς τὸν θεὸν ἐποίησα οὗ ἦν ἡ παροῦσα θυσία· μετὰ δὲ τὸν θεόν, ἐννοήσας ὅτι τὸν ποιητὴν δέοι, εἴπερ μέλλοι ποιητὴς εἶναι, ποιεῖν μύθους ἀλλ’ οὐ λόγους, καὶ αὐτὸς οὐκ ἦ μυθολογικός, διὰ ταῦτα δὴ οὓς προχείρους εἶχον μύθους καὶ ἠπιστάμην τοὺς Αἰσώπου, τούτων ἐποίησα οἷς πρώτοις ἐνέτυχον. ταῦτα οὖν, ὦ Κέβης, Εὐήνῳ φράζε, καὶ ἐρρῶσθαι καί, ἂν σωφρονῇ, ἐμὲ διώκειν ὡς τάχιστα.
61c"Anlaşılan bugün gidiyorum; Atinalılar öyle buyuruyor."
Simmias, "Euenos'a ne öğüt veriyorsun böyle, Sokrates!" dedi. "Adamla çok karşılaştım; gördüğüm kadarıyla bu öğüde isteyerek asla uymaz."
"Nasıl yani?" dedi Sokrates. "Euenos filozof değil mi?"
"Bana öyle geliyor," dedi Simmias.
"O hâlde Euenos da isteyecektir, bu uğraştan lâyıkıyla payı olan herkes de. Ama herhâlde kendi canına kıymaz; çünkü bunun dinen caiz olmadığını söylerler." Bunu söylerken bacaklarını yere indirdi ve konuşmanın geri kalanını böyle oturarak sürdürdü.
ἄπειμι δέ, ὡς ἔοικε, τήμερον· κελεύουσι γὰρ Ἀθηναῖοι.
καὶ ὁ Σιμμίας, οἷον παρακελεύῃ, ἔφη, τοῦτο, ὦ Σώκρατες, Εὐήνῳ. πολλὰ γὰρ ἤδη ἐντετύχηκα τῷ ἀνδρί· σχεδὸν οὖν ἐξ ὧν ἐγὼ ᾔσθημαι οὐδ’ ὁπωστιοῦν σοι ἑκὼν εἶναι πείσεται.
τί δέ; ἦ δ’ ὅς, οὐ φιλόσοφος Εὔηνος;
ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη ὁ Σιμμίας.
ἐθελήσει τοίνυν καὶ Εὔηνος καὶ πᾶς ὅτῳ ἀξίως τούτου τοῦ πράγματος μέτεστιν. οὐ μέντοι ἴσως βιάσεται αὑτόν· οὐ γάρ φασι θεμιτὸν εἶναι. καὶ ἅμα λέγων ταῦτα καθῆκε
61dKebes ona sordu: "Bununla ne demek istiyorsun, Sokrates? İnsanın kendi canına kıyması caiz değil, ama filozof ölenin ardından gitmeye istekli olur, öyle mi?"
"Ne o, Kebes? Sen de Simmias da Philolaos'un yanında bulunmuşken böyle şeyler duymadınız mı?"
"Açık bir şey duymadık, Sokrates."
"Ben de bu konularda ancak duyduklarıma dayanarak konuşuyorum; ama duyduklarımı anlatmaktan kaçınacak değilim. Hem belki de oraya göç etmek üzere olan birine en çok yaraşan şey, oraya yapılacak bu göçü enine boyuna düşünmek ve onu nasıl bir şey sandığımıza dair mythos'lar anlatmaktır. Güneş batana kadar kalan bu zamanda insan başka ne yapabilir ki?"
τὰ σκέλη ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ καθεζόμενος οὕτως ἤδη τὰ λοιπὰ διελέγετο.
ἤρετο οὖν αὐτὸν ὁ Κέβης· πῶς τοῦτο λέγεις, ὦ Σώκρατες, τὸ μὴ θεμιτὸν εἶναι ἑαυτὸν βιάζεσθαι, ἐθέλειν δ’ ἂν τῷ ἀποθνῄσκοντι τὸν φιλόσοφον ἕπεσθαι;
τί δέ, ὦ Κέβης; οὐκ ἀκηκόατε σύ τε καὶ Σιμμίας περὶ τῶν τοιούτων Φιλολάῳ συγγεγονότες;
οὐδέν γε σαφές, ὦ Σώκρατες.
ἀλλὰ μὴν καὶ ἐγὼ ἐξ ἀκοῆς περὶ αὐτῶν λέγω· ἃ μὲν οὖν τυγχάνω ἀκηκοὼς φθόνος οὐδεὶς λέγειν. καὶ γὰρ ἴσως
61e"Peki neye dayanarak insanın kendini öldürmesinin caiz olmadığını söylüyorlar, Sokrates? Biraz önce senin sorduğun şeyi, yani bunun yapılmaması gerektiğini, ben de Philolaos'tan, bizim şehrimizde yaşadığı sırada duymuştum, başkalarından da duydum; ama bu konuda hiç kimseden hiçbir zaman açık bir şey duymuş değilim."
καὶ μάλιστα πρέπει μέλλοντα ἐκεῖσε ἀποδημεῖν διασκοπεῖν τε καὶ μυθολογεῖν περὶ τῆς ἀποδημίας τῆς ἐκεῖ, ποίαν τινὰ αὐτὴν οἰόμεθα εἶναι· τί γὰρ ἄν τις καὶ ποιοῖ ἄλλο ἐν τῷ μέχρι ἡλίου δυσμῶν χρόνῳ;
κατὰ τί δὴ οὖν ποτε οὔ φασι θεμιτὸν εἶναι αὐτὸν ἑαυτὸν ἀποκτεινύναι, ὦ Σώκρατες; ἤδη γὰρ ἔγωγε, ὅπερ νυνδὴ σὺ ἤρου, καὶ Φιλολάου ἤκουσα, ὅτε παρ’ ἡμῖν διῃτᾶτο, ἤδη δὲ καὶ ἄλλων τινῶν, ὡς οὐ δέοι τοῦτο ποιεῖν· σαφὲς δὲ περὶ αὐτῶν οὐδενὸς πώποτε οὐδὲν ἀκήκοα.
62a"Gayret etmek gerek," dedi; "belki duyarsın da. Ama şu belki sana şaşırtıcı gelecek: öteki her şey arasında bir tek bunun istisnasız olması, yani başka şeylerde olduğu gibi, kimi zaman ve kimileri için ölmenin yaşamaktan daha iyi olduğu bir durumun insanın başına hiç gelmemesi. Ölmenin kendileri için daha iyi olduğu kimselerin de kendilerine iyilik etmesinin dine uygun olmaması, başka bir iyilik edeni beklemek zorunda kalmaları belki sana şaşırtıcı geliyordur."
Kebes hafifçe gülerek kendi lehçesiyle, "Zeus bilir ya!" dedi.
ΦΑΙΔ.
ἀλλὰ προθυμεῖσθαι χρή, ἔφη· τάχα γὰρ ἂν καὶ ἀκούσαις. ἴσως μέντοι θαυμαστόν σοι φανεῖται εἰ τοῦτο μόνον τῶν ἄλλων ἁπάντων ἁπλοῦν ἐστιν, καὶ οὐδέποτε τυγχάνει τῷ ἀνθρώπῳ, ὥσπερ καὶ τἆλλα, ἔστιν ὅτε καὶ οἷς βέλτιον ⟨ὂν⟩ τεθνάναι ἢ ζῆν, οἷς δὲ βέλτιον τεθνάναι, θαυμαστὸν ἴσως σοι φαίνεται εἰ τούτοις τοῖς ἀνθρώποις μὴ ὅσιον αὐτοὺς ἑαυτοὺς εὖ ποιεῖν, ἀλλὰ ἄλλον δεῖ περιμένειν εὐεργέτην.
καὶ ὁ Κέβης ἠρέμα ἐπιγελάσας, Ἴττω Ζεύς, ἔφη, τῇ αὑτοῦ φωνῇ εἰπών.
62b"Doğrusu böyle konunca akla aykırı görünebilir," dedi Sokrates; "yine de belki bir logos'u vardır. Bu konuda gizli öğretilerde anlatılan logos, yani biz insanların bir tür gözetim altında bulunduğumuz ve kimsenin kendini buradan kurtarıp kaçmaması gerektiği, bana derin, içyüzü kolay kavranamayacak bir öğreti gibi görünüyor. Gene de şu söz, Kebes, bana yerinde geliyor: bizi kollayanlar tanrılardır ve biz insanlar tanrıların mülklerinden biriyiz. Sence öyle değil mi?"
"Bence de öyle," dedi Kebes.
καὶ γὰρ ἂν δόξειεν, ἔφη ὁ Σωκράτης, οὕτω γ’ εἶναι ἄλογον· οὐ μέντοι ἀλλ’ ἴσως γ’ ἔχει τινὰ λόγον. ὁ μὲν οὖν ἐν ἀπορρήτοις λεγόμενος περὶ αὐτῶν λόγος, ὡς ἔν τινι φρουρᾷ ἐσμεν οἱ ἄνθρωποι καὶ οὐ δεῖ δὴ ἑαυτὸν ἐκ ταύτης λύειν οὐδ’ ἀποδιδράσκειν, μέγας τέ τίς μοι φαίνεται καὶ οὐ ῥᾴδιος διιδεῖν· οὐ μέντοι ἀλλὰ τόδε γέ μοι δοκεῖ, ὦ Κέβης, εὖ λέγεσθαι, τὸ θεοὺς εἶναι ἡμῶν τοὺς ἐπιμελουμένους καὶ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους ἓν τῶν κτημάτων τοῖς θεοῖς εἶναι. ἢ σοὶ οὐ δοκεῖ οὕτως;
ἔμοιγε, φησὶν ὁ Κέβης.
62c"Peki," dedi, "senin mülklerinden biri, ölmesini istediğini sen ona hiçbir işaretle bildirmeden kendi kendini öldürse, ona öfkelenmez miydin, elinde verebileceğin bir ceza olsa onu cezalandırmaz mıydın?"
"Elbette," dedi.
"Öyleyse bu bakımdan, tanrı şimdi başımıza gelen gibi bir zorunluluk göndermeden önce insanın kendi canına kıymaması gerektiğini söylemek belki de akla aykırı değildir."
"Bu akla yatkın görünüyor," dedi Kebes. "Ama biraz önce söylediğin şey, yani filozofların ölmeye kolayca razı olacakları, Sokrates, tuhaf görünüyor; tabii az önce söylediğimiz, bizi gözetenin tanrı olduğu ve bizim de onun mülkü olduğumuz doğruysa.
οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, καὶ σὺ ἂν τῶν σαυτοῦ κτημάτων εἴ τι αὐτὸ ἑαυτὸ ἀποκτεινύοι, μὴ σημήναντός σου ὅτι βούλει αὐτὸ τεθνάναι, χαλεπαίνοις ἂν αὐτῷ καί, εἴ τινα ἔχοις τιμωρίαν, τιμωροῖο ἄν;
πάνυ γ᾽, ἔφη.
ἴσως τοίνυν ταύτῃ οὐκ ἄλογον μὴ πρότερον αὑτὸν ἀποκτεινύναι δεῖν, πρὶν ἀνάγκην τινὰ θεὸς ἐπιπέμψῃ, ὥσπερ καὶ τὴν νῦν ἡμῖν παροῦσαν.
ἀλλ’ εἰκός, ἔφη ὁ Κέβης, τοῦτό γε φαίνεται. ὃ μέντοι νυνδὴ ἔλεγες, τὸ τοὺς φιλοσόφους ῥᾳδίως ἂν ἐθέλειν
62d"Çünkü en akıllı insanların, gözetmenlerin en iyisi olan tanrıların başlarında durduğu bu hizmetten ayrılırken öfkelenmemeleri akla yatkın değildir; böyle biri, özgür kalınca kendine tanrılardan daha iyi bakacağını herhâlde düşünmez. Akılsız bir insan belki efendisinden kaçması gerektiğini düşünebilir; iyi olandan kaçmamak, tersine, ona olabildiğince bağlı kalmak gerektiğini hesaba katmaz ve bu yüzden düşünüp taşınmadan kaçar. Aklı başında olan ise herhâlde hep kendisinden daha iyi olanın yanında bulunmayı arzular.
ἀποθνῄσκειν, ἔοικεν τοῦτο, ὦ Σώκρατες, ἀτόπῳ, εἴπερ ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν εὐλόγως ἔχει, τὸ θεόν τε εἶναι τὸν ἐπιμελούμενον ἡμῶν καὶ ἡμᾶς ἐκείνου κτήματα εἶναι. τὸ γὰρ μὴ ἀγανακτεῖν τοὺς φρονιμωτάτους ἐκ ταύτης τῆς θεραπείας ἀπιόντας, ἐν ᾗ ἐπιστατοῦσιν αὐτῶν οἵπερ ἄριστοί εἰσιν τῶν ὄντων ἐπιστάται, θεοί, οὐκ ἔχει λόγον· οὐ γάρ που αὐτός γε αὑτοῦ οἴεται ἄμεινον ἐπιμελήσεσθαι ἐλεύθερος γενόμενος. ἀλλ’ ἀνόητος μὲν ἄνθρωπος τάχ’ ἂν οἰηθείη ταῦτα, φευκτέον
62e"Ama böyle olunca, Sokrates, biraz önce söylenenin tam zıddı akla yatkın görünüyor: ölürken öfkelenmek akıllılara, sevinmek ise akılsızlara yakışır."
Bunu dinleyince Sokrates, bana öyle geldi ki, Kebes'in bu titizliğinden hoşlandı; bize dönüp, "Kebes," dedi, "hep birtakım logos'ların peşine düşer; kim ne söylerse söylesin, hemen ikna olmaya hiç yanaşmaz."
εἶναι ἀπὸ τοῦ δεσπότου, καὶ οὐκ ἂν λογίζοιτο ὅτι οὐ δεῖ ἀπό γε τοῦ ἀγαθοῦ φεύγειν ἀλλ’ ὅτι μάλιστα παραμένειν, διὸ ἀλογίστως ἂν φεύγοι· ὁ δὲ νοῦν ἔχων ἐπιθυμοῖ που ἂν ἀεὶ εἶναι παρὰ τῷ αὑτοῦ βελτίονι. καίτοι οὕτως, ὦ Σώκρατες, τοὐναντίον εἶναι εἰκὸς ἢ ὃ νυνδὴ ἐλέγετο· τοὺς μὲν γὰρ φρονίμους ἀγανακτεῖν ἀποθνῄσκοντας πρέπει, τοὺς δὲ ἄφρονας χαίρειν.
ΦΑΙΔ.
ἀκούσας οὖν ὁ Σωκράτης ἡσθῆναί τέ μοι ἔδοξε τῇ τοῦ
63aSimmias da, "Ama Sokrates," dedi, "bu sefer Kebes bana da haklı bir şey söylüyor gibi geliyor. Gerçekten bilge olan insanlar, kendilerinden daha iyi efendilerden ne diye kaçsın, onlardan ne diye kolayca ayrılsın? Bana kalırsa Kebes bu logos'u sana yöneltiyor: hem bizi hem de, senin de kabul ettiğin gibi, iyi yöneticiler olan tanrıları bırakıp gitmeye bu kadar kolay katlandığın için."
κέβητος πραγματείᾳ, καὶ ἐπιβλέψας εἰς ἡμᾶς, ἀεί τοι, ἔφη, [ὁ] Κέβης λόγους τινὰς ἀνερευνᾷ, καὶ οὐ πάνυ εὐθέως ἐθέλει πείθεσθαι ὅτι ἄν τις εἴπῃ.
καὶ ὁ Σιμμίας, ἀλλὰ μήν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, νῦν γέ μοι δοκεῖ τι καὶ αὐτῷ λέγειν Κέβης· τί γὰρ ἂν βουλόμενοι ἄνδρες σοφοὶ ὡς ἀληθῶς δεσπότας ἀμείνους αὑτῶν φεύγοιεν καὶ ῥᾳδίως ἀπαλλάττοιντο αὐτῶν; καί μοι δοκεῖ Κέβης εἰς σὲ τείνειν τὸν λόγον, ὅτι οὕτω ῥᾳδίως φέρεις καὶ ἡμᾶς ἀπολείπων καὶ ἄρχοντας ἀγαθούς, ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖς, θεούς.
63b"Haklısınız," dedi. "Sanırım bu söylediklerinize karşı mahkemedeymişim gibi kendimi savunmam gerektiğini söylüyorsunuz."
"Tam öyle," dedi Simmias.
"Peki öyleyse," dedi, "size karşı savunmamı yargıçlara karşı yaptığımdan daha inandırıcı kılmaya çalışayım. Simmias ve Kebes, önce bilge ve iyi başka tanrıların yanına, sonra da buradakilerden daha iyi olan ölmüş insanların yanına gideceğimi düşünmeseydim, ölüme öfkelenmemekle haksızlık etmiş olurdum. Ama şimdi iyi bilin ki iyi insanların yanına varacağımı umuyorum; gerçi bunu pek kesin olarak ileri süremem. Ama çok iyi efendiler olan tanrıların yanına gideceğimi, bu tür şeylerde kesin olarak ileri sürebileceğim bir şey varsa, işte onu da kesin olarak ileri sürerim.
δίκαια, ἔφη, λέγετε· οἶμαι γὰρ ὑμᾶς λέγειν ὅτι χρή με πρὸς ταῦτα ἀπολογήσασθαι ὥσπερ ἐν δικαστηρίῳ.
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Σιμμίας.
φέρε δή, ἦ δ’ ὅς, πειραθῶ πιθανώτερον πρὸς ὑμᾶς ἀπολογήσασθαι ἢ πρὸς τοὺς δικαστάς. ἐγὼ γάρ, ἔφη, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, εἰ μὲν μὴ ᾤμην ἥξειν πρῶτον μὲν παρὰ θεοὺς ἄλλους σοφούς τε καὶ ἀγαθούς, ἔπειτα καὶ παρ’ ἀνθρώπους τετελευτηκότας ἀμείνους τῶν ἐνθάδε, ἠδίκουν ἂν οὐκ ἀγανακτῶν τῷ θανάτῳ· νῦν δὲ εὖ ἴστε ὅτι παρ’
63c"Bu yüzden, başka türlü olsa öfkeleneceğim kadar öfkelenmiyorum; tersine, ölmüşleri bir şeyin beklediğini ve, eskiden beri söylendiği gibi, iyileri kötülerden çok daha iyi bir şeyin beklediğini bütün gönlümle umuyorum."
"Nasıl yani, Sokrates?" dedi Simmias. "Bu düşünceyi kendine saklayıp öyle mi gitmeyi düşünüyorsun, yoksa bizimle de paylaşır mısın?
ἄνδρας τε ἐλπίζω ἀφίξεσθαι ἀγαθούς — καὶ τοῦτο μὲν οὐκ ἂν πάνυ διισχυρισαίμην — ὅτι μέντοι παρὰ θεοὺς δεσπότας πάνυ ἀγαθοὺς ἥξειν, εὖ ἴστε ὅτι εἴπερ τι ἄλλο τῶν τοιούτων διισχυρισαίμην ἂν καὶ τοῦτο. ὥστε διὰ ταῦτα οὐχ ὁμοίως ἀγανακτῶ, ἀλλ’ εὔελπίς εἰμι εἶναί τι τοῖς τετελευτηκόσι καί, ὥσπερ γε καὶ πάλαι λέγεται, πολὺ ἄμεινον τοῖς ἀγαθοῖς ἢ τοῖς κακοῖς.
τί οὖν, ἔφη ὁ Σιμμίας, ὦ Σώκρατες; αὐτὸς ἔχων τὴν διάνοιαν ταύτην ἐν νῷ ἔχεις ἀπιέναι, ἢ κἂν ἡμῖν μεταδοίης;
63d"Bence bu, bizim için de ortak bir iyiliktir; hem söylediklerine bizi ikna edersen savunmanı da yapmış olursun."
"Deneyeceğim," dedi. "Ama önce şu Kriton'a bakalım, epeydir bana bir şey söylemek istiyor gibi; neymiş?"
"Ne olacak, Sokrates," dedi Kriton, "sana zehri verecek adam epeydir bana, olabildiğince az konuşmanı söylememi tembihliyor. Konuşanların fazla ısındığını, zehrin etkisini bozacak böyle bir şey yapmamak gerektiğini söylüyor; yoksa böyle yapanlar bazen iki, hatta üç kez içmek zorunda kalırmış."
κοινὸν γὰρ δὴ ἔμοιγε δοκεῖ καὶ ἡμῖν εἶναι ἀγαθὸν τοῦτο, καὶ ἅμα σοι ἡ ἀπολογία ἔσται, ἐὰν ἅπερ λέγεις ἡμᾶς πείσῃς.
ἀλλὰ πειράσομαι, ἔφη. πρῶτον δὲ Κρίτωνα τόνδε σκεψώμεθα τί ἐστιν ὃ βούλεσθαί μοι δοκεῖ πάλαι εἰπεῖν.
τί δέ, ὦ Σώκρατες, ἔφη ὁ Κρίτων, ἄλλο γε ἢ πάλαι μοι λέγει ὁ μέλλων σοι δώσειν τὸ φάρμακον ὅτι χρή σοι φράζειν ὡς ἐλάχιστα διαλέγεσθαι; φησὶ γὰρ θερμαίνεσθαι μᾶλλον διαλεγομένους, δεῖν δὲ οὐδὲν τοιοῦτον προσφέρειν
63eSokrates, "Bırak onu," dedi, "o yalnız kendi işini görsün; iki kez, gerekirse üç kez vermeye hazırlansın."
"Aşağı yukarı böyle diyeceğini biliyordum," dedi Kriton, "ama epeydir başımın etini yiyor."
"Bırak onu," dedi.
"Şimdi artık siz yargıçlarıma hesabımı vermek istiyorum: hayatını gerçekten felsefeyle geçirmiş bir adamın, ölmek üzereyken yüreğinin rahat olması ve öldükten sonra orada en büyük iyiliklere kavuşacağını umması bana neden yerinde görünüyor, onu anlatayım.
τῷ φαρμάκῳ· εἰ δὲ μή, ἐνίοτε ἀναγκάζεσθαι καὶ δὶς καὶ τρὶς πίνειν τούς τι τοιοῦτον ποιοῦντας.
καὶ ὁ Σωκράτης, ἔα, ἔφη, χαίρειν αὐτόν· ἀλλὰ μόνον τὸ ἑαυτοῦ παρασκευαζέτω ὡς καὶ δὶς δώσων, ἐὰν δὲ δέῃ, καὶ τρίς.
ἀλλὰ σχεδὸν μέν τι ᾔδη, ἔφη ὁ Κρίτων· ἀλλά μοι πάλαι πράγματα παρέχει.
ἔα αὐτόν, ἔφη.
ΦΑΙΔ. ἀλλ’ ὑμῖν δὴ τοῖς δικασταῖς βούλομαι ἤδη τὸν λόγον ἀποδοῦναι, ὥς μοι φαίνεται εἰκότως ἀνὴρ τῷ ὄντι ἐν φιλοσοφίᾳ διατρίψας τὸν βίον θαρρεῖν μέλλων
64a"Bunun nasıl böyle olabileceğini, Simmias ve Kebes, anlatmaya çalışacağım.
"Felsefeye doğru biçimde el atmış olanların ölmekten ve ölü olmaktan başka hiçbir şeyle uğraşmadıkları, öyle görünüyor ki öteki insanların gözünden kaçıyor. Bu doğruysa, bütün hayatları boyunca bundan başka hiçbir şeye can atmayıp, sonra çoktandır can attıkları ve uğraştıkları şey gelip çatınca öfkelenmeleri elbette tuhaf olurdu."
Simmias gülerek, "Zeus hakkı için, Sokrates," dedi, "hiç gülecek hâlim yokken beni güldürdün.
ἀποθανεῖσθαι καὶ εὔελπις εἶναι ἐκεῖ μέγιστα οἴσεσθαι ἀγαθὰ ἐπειδὰν τελευτήσῃ. πῶς ἂν οὖν δὴ τοῦθ’ οὕτως ἔχοι, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, ἐγὼ πειράσομαι φράσαι.
κινδυνεύουσι γὰρ ὅσοι τυγχάνουσιν ὀρθῶς ἁπτόμενοι φιλοσοφίας λεληθέναι τοὺς ἄλλους ὅτι οὐδὲν ἄλλο αὐτοὶ ἐπιτηδεύουσιν ἢ ἀποθνῄσκειν τε καὶ τεθνάναι. εἰ οὖν τοῦτο ἀληθές, ἄτοπον δήπου ἂν εἴη προθυμεῖσθαι μὲν ἐν παντὶ τῷ βίῳ μηδὲν ἄλλο ἢ τοῦτο, ἥκοντος δὲ δὴ αὐτοῦ ἀγανακτεῖν ὃ πάλαι προυθυμοῦντό τε καὶ ἐπετήδευον.
καὶ ὁ Σιμμίας γελάσας, νὴ τὸν Δία, ἔφη, ὦ Σώκρατες,
64b"Sanırım halkın çoğu bunu duyunca filozoflar için pek yerinde söylenmiş bir söz bulur, bizim memlekettekiler de buna gönülden katılır: felsefe yapanlar gerçekten de ölüme can atıyormuş, bunu hak ettikleri de halkın gözünden kaçmamış."
"Doğru da söylemiş olurlar, Simmias, yalnız 'gözlerinden kaçmamış' kısmı hariç. Çünkü gerçek filozofların hangi anlamda ölüme can attıkları, hangi anlamda ölümü hak ettikleri ve nasıl bir ölümü hak ettikleri onların gözünden kaçıyor.
οὐ πάνυ γέ με νυνδὴ γελασείοντα ἐποίησας γελάσαι. οἶμαι γὰρ ἂν τοὺς πολλοὺς αὐτὸ τοῦτο ἀκούσαντας δοκεῖν εὖ πάνυ εἰρῆσθαι εἰς τοὺς φιλοσοφοῦντας — καὶ συμφάναι ἂν τοὺς μὲν παρ’ ἡμῖν ἀνθρώπους καὶ πάνυ — ὅτι τῷ ὄντι οἱ φιλοσοφοῦντες θανατῶσι, καὶ σφᾶς γε οὐ λελήθασιν ὅτι ἄξιοί εἰσιν τοῦτο πάσχειν.
καὶ ἀληθῆ γ’ ἂν λέγοιεν, ὦ Σιμμία, πλήν γε τοῦ σφᾶς μὴ λεληθέναι. λέληθεν γὰρ αὐτοὺς ᾗ τε θανατῶσι καὶ ᾗ ἄξιοί εἰσιν θανάτου καὶ οἵου θανάτου οἱ ὡς ἀληθῶς φιλόσοφοι.
64c"Onları bir yana bırakıp kendi aramızda konuşalım," dedi. "Ölümün bir şey olduğunu düşünüyor muyuz?"
"Elbette," diye karşılık verdi Simmias.
"Ölüm, psykhē'nin bedenden ayrılıp kurtulmasından başka bir şey midir? Ölmüş olmak da şu değil midir: beden psykhē'den ayrılmış olarak kendi başına kalır, psykhē de bedenden ayrılmış olarak kendi başına bulunur. Ölüm bundan başka bir şey olabilir mi?"
"Hayır, budur," dedi.
"Şimdi bak bakalım, iyi dostum, sen de benim gibi düşünüyor musun; çünkü araştırdığımız şeyi en iyi bunlardan yola çıkarak öğreneceğimizi sanıyorum.
εἴπωμεν γάρ, ἔφη, πρὸς ἡμᾶς αὐτούς, χαίρειν εἰπόντες ἐκείνοις· ἡγούμεθά τι τὸν θάνατον εἶναι;
πάνυ γε, ἔφη ὑπολαβὼν ὁ Σιμμίας.
ἆρα μὴ ἄλλο τι ἢ τὴν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος ἀπαλλαγήν; καὶ εἶναι τοῦτο τὸ τεθνάναι, χωρὶς μὲν ἀπὸ τῆς ψυχῆς ἀπαλλαγὲν αὐτὸ καθ’ αὑτὸ τὸ σῶμα γεγονέναι, χωρὶς δὲ τὴν ψυχὴν [ἀπὸ] τοῦ σώματος ἀπαλλαγεῖσαν αὐτὴν καθ’ αὑτὴν εἶναι; ἆρα μὴ ἄλλο τι ᾖ ὁ θάνατος ἢ τοῦτο;
οὔκ, ἀλλὰ τοῦτο, ἔφη.
σκέψαι δή, ὠγαθέ, ἐὰν ἄρα καὶ σοὶ συνδοκῇ ἅπερ ἐμοί·
64d"Sence yemek, içmek gibi haz denen şeylere önem vermek filozof bir adamın işi midir?"
"Hiç değildir, Sokrates," dedi Simmias.
"Ya cinsel hazlara?"
"Asla."
"Peki bedenin öteki bakımlarına gelince? Sence böyle biri onlara değer verir mi? Mesela seçkin giysiler, ayakkabılar edinmeye ve bedeni süsleyen öteki şeylere değer mi verir, yoksa onlara pek zorunlu olmadıkça el sürmeyip küçümser mi?"
ἐκ γὰρ τούτων μᾶλλον οἶμαι ἡμᾶς εἴσεσθαι περὶ ὧν σκοποῦμεν. φαίνεταί σοι φιλοσόφου ἀνδρὸς εἶναι ἐσπουδακέναι περὶ τὰς ἡδονὰς καλουμένας τὰς τοιάσδε, οἷον σιτίων [τε] καὶ ποτῶν;
ἥκιστα, ὦ Σώκρατες, ἔφη ὁ Σιμμίας.
τί δὲ τὰς τῶν ἀφροδισίων;
οὐδαμῶς.
τί δὲ τὰς ἄλλας τὰς περὶ τὸ σῶμα θεραπείας; δοκεῖ σοι ἐντίμους ἡγεῖσθαι ὁ τοιοῦτος; οἷον ἱματίων διαφερόντων κτήσεις καὶ ὑποδημάτων καὶ τοὺς ἄλλους καλλωπισμοὺς τοὺς περὶ τὸ σῶμα πότερον τιμᾶν δοκεῖ σοι ἢ ἀτιμάζειν,
64e"Bence küçümser," dedi, "hiç değilse gerçek filozof."
"O hâlde," dedi, "sence böyle birinin uğraşı hiç de bedenle ilgili değildir; tersine, elinden geldiğince bedenden uzak durup psykhē'ye yönelmiştir, öyle mi?"
"Bence öyle."
"Öyleyse filozof, her şeyden önce bu gibi işlerde, psykhē'yi bedenle ortaklığından olabildiğince çözüp kurtarmasıyla öteki insanlardan açıkça ayrılmıyor mu?"
καθ’ ὅσον μὴ πολλὴ ἀνάγκη μετέχειν αὐτῶν;
ἀτιμάζειν ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη, ὅ γε ὡς ἀληθῶς φιλόσοφος.
οὐκοῦν ὅλως δοκεῖ σοι, ἔφη, ἡ τοῦ τοιούτου πραγματεία οὐ περὶ τὸ σῶμα εἶναι, ἀλλὰ καθ’ ὅσον δύναται ἀφεστάναι αὐτοῦ, πρὸς δὲ τὴν ψυχὴν τετράφθαι;
ἔμοιγε.
ΦΑΙΔ.
ἆρ᾽ οὖν πρῶτον μὲν ἐν τοῖς τοιούτοις δῆλός ἐστιν ὁ
65a"Öyle görünüyor."
"Üstelik, Simmias, halkın çoğu, bu gibi şeylerden hiçbirini hoş bulmayan ve onlara hiç katılmayan birinin hayatının yaşamaya değmeyeceğini, bedenden gelen hazları hiç umursamayanın ölü olmaya epey yaklaştığını düşünür."
"Çok doğru söylüyorsun."
"Peki phronēsis'in kendisini edinmeye gelince? Biri araştırmasında bedeni de ortak olarak yanına alırsa, beden bir engel midir, değil midir?
φιλόσοφος ἀπολύων ὅτι μάλιστα τὴν ψυχὴν ἀπὸ τῆς τοῦ σώματος κοινωνίας διαφερόντως τῶν ἄλλων ἀνθρώπων;
φαίνεται.
καὶ δοκεῖ γέ που, ὦ Σιμμία, τοῖς πολλοῖς ἀνθρώποις ᾧ μηδὲν ἡδὺ τῶν τοιούτων μηδὲ μετέχει αὐτῶν οὐκ ἄξιον εἶναι ζῆν, ἀλλ’ ἐγγύς τι τείνειν τοῦ τεθνάναι ὁ μηδὲν φροντίζων τῶν ἡδονῶν αἳ διὰ τοῦ σώματός εἰσιν.
πάνυ μὲν οὖν ἀληθῆ λέγεις.
τί δὲ δὴ περὶ αὐτὴν τὴν τῆς φρονήσεως κτῆσιν; πότερον ἐμπόδιον τὸ σῶμα ἢ οὔ, ἐάν τις αὐτὸ ἐν τῇ ζητήσει
65b"Şunu demek istiyorum: görme ve işitme insanlara herhangi bir hakikat sağlar mı, yoksa şairlerin de bize durmadan tekrarladığı söz mü doğru: hiçbir şeyi ne kesin olarak işitir ne de görürüz? Hâlbuki bedenle ilgili hisler arasında bu ikisi bile kesin ve açık değilse, ötekiler hiç değildir; çünkü hepsi herhâlde bunlardan daha aşağıdır. Yoksa sana öyle gelmiyor mu?"
"Elbette öyle geliyor," dedi.
"Peki psykhē hakikate ne zaman dokunur?" dedi. "Çünkü bedenle birlikte bir şeyi incelemeye kalkıştığında, beden onu aldatır; bu apaçık."
κοινωνὸν συμπαραλαμβάνῃ; οἷον τὸ τοιόνδε λέγω· ἆρα ἔχει ἀλήθειάν τινα ὄψις τε καὶ ἀκοὴ τοῖς ἀνθρώποις, ἢ τά γε τοιαῦτα καὶ οἱ ποιηταὶ ἡμῖν ἀεὶ θρυλοῦσιν, ὅτι οὔτ’ ἀκούομεν ἀκριβὲς οὐδὲν οὔτε ὁρῶμεν; καίτοι εἰ αὗται τῶν περὶ τὸ σῶμα αἰσθήσεων μὴ ἀκριβεῖς εἰσιν μηδὲ σαφεῖς, σχολῇ αἵ γε ἄλλαι· πᾶσαι γάρ που τούτων φαυλότεραί εἰσιν. ἢ σοὶ οὐ δοκοῦσιν;
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.
πότε οὖν, ἦ δ’ ὅς, ἡ ψυχὴ τῆς ἀληθείας ἅπτεται; ὅταν μὲν γὰρ μετὰ τοῦ σώματος ἐπιχειρῇ τι σκοπεῖν, δῆλον ὅτι τότε ἐξαπατᾶται ὑπ’ αὐτοῦ.
65c"Doğru söylüyorsun."
"O hâlde varolanlardan biri ona bir yerde apaçık görünecekse, bu her şeyden önce akıl yürütmede olmaz mı?"
"Evet."
"Psykhē de herhâlde en iyi şu durumda akıl yürütür: bunların hiçbiri, ne işitme ne görme, ne ağrı ne de herhangi bir haz onu rahatsız etmediğinde; bedeni bir yana bırakıp olabildiğince kendi başına kaldığında ve elinden geldiğince bedenle ortaklık etmeden, ona dokunmadan varolana uzandığında."
"Öyledir."
"Demek burada da filozofun psykhē'si bedeni en çok küçümser, ondan kaçar ve kendi başına olmaya çalışır, değil mi?"
ἀληθῆ λέγεις.
ἆρ’ οὖν οὐκ ἐν τῷ λογίζεσθαι εἴπερ που ἄλλοθι κατάδηλον αὐτῇ γίγνεταί τι τῶν ὄντων;
ναί.
λογίζεται δέ γέ που τότε κάλλιστα, ὅταν αὐτὴν τούτων μηδὲν παραλυπῇ, μήτε ἀκοὴ μήτε ὄψις μήτε ἀλγηδὼν μηδέ τις ἡδονή, ἀλλ’ ὅτι μάλιστα αὐτὴ καθ’ αὑτὴν γίγνηται ἐῶσα χαίρειν τὸ σῶμα, καὶ καθ’ ὅσον δύναται μὴ κοινωνοῦσα αὐτῷ μηδ᾽ ἁπτομένη ὀρέγηται τοῦ ὄντος.
ἔστι ταῦτα.
οὐκοῦν καὶ ἐνταῦθα ἡ τοῦ φιλοσόφου ψυχὴ μάλιστα
65d"Öyle görünüyor."
"Peki şunlara ne dersin, Simmias? Adil olanın kendisi diye bir şey var diyor muyuz, yoksa yok mu?"
"Var diyoruz elbette, Zeus hakkı için."
"Güzel olanın ve iyi olanın kendisi diye de bir şey var mı?"
"Nasıl olmasın?"
"Peki sen bunlardan birini hiç gözlerinle gördün mü?"
"Asla," dedi.
"Yoksa beden aracılığıyla edinilen başka bir hisle mi onları kavradın? Hepsini kastediyorum: büyüklüğü, sağlığı, gücü, kısacası bütün öteki şeylerin ousia'sını, yani her birinin aslında ne olduğunu.
ἀτιμάζει τὸ σῶμα καὶ φεύγει ἀπ’ αὐτοῦ, ζητεῖ δὲ αὐτὴ καθ’ αὑτὴν γίγνεσθαι;
φαίνεται.
τί δὲ δὴ τὰ τοιάδε, ὦ Σιμμία; φαμέν τι εἶναι δίκαιον αὐτὸ ἢ οὐδέν;
φαμὲν μέντοι νὴ Δία.
καὶ αὖ καλόν γέ τι καὶ ἀγαθόν;
πῶς δ’ οὔ;
ἤδη οὖν πώποτέ τι τῶν τοιούτων τοῖς ὀφθαλμοῖς εἶδες;
οὐδαμῶς, ἦ δ’ ὅς.
ἀλλ’ ἄλλῃ τινὶ αἰσθήσει τῶν διὰ τοῦ σώματος ἐφήψω αὐτῶν; λέγω δὲ περὶ πάντων, οἷον μεγέθους πέρι, ὑγιείας, ἰσχύος, καὶ τῶν ἄλλων ἑνὶ λόγῳ ἁπάντων τῆς οὐσίας ὃ
65e"Bunların en hakiki yanı beden aracılığıyla mı seyredilir, yoksa durum şöyle midir: hangimiz incelediği her şeyin kendisini en çok ve en titizlikle düşünmeye hazırlanırsa, her birini bilmeye en çok o yaklaşır?"
"Muhakkak."
"O hâlde bunu en saf biçimde kim yapar? Her şeye olabildiğince yalnız düşüncenin kendisiyle yönelen, düşünürken ne görmeyi işin içine katan ne de akıl yürütmesinin yanına başka bir hissi sürükleyen; tersine, kendi başına ve katışıksız düşünceyi kullanarak varolanların her birini kendi başına ve katışıksız hâliyle avlamaya girişen, bunun için de gözlerden, kulaklardan, deyim yerindeyse bütün bedenden olabildiğince sıyrılmış olan kimse değil mi? Çünkü beden, psykhē'ye ortak olduğunda onu bulandırır, hakikati ve phronēsis'i edinmesine izin vermez.
τυγχάνει ἕκαστον ὄν· ἆρα διὰ τοῦ σώματος αὐτῶν τὸ ἀληθέστατον θεωρεῖται, ἢ ὧδε ἔχει· ὃς ἂν μάλιστα ἡμῶν καὶ ἀκριβέστατα παρασκευάσηται αὐτὸ ἕκαστον διανοηθῆναι περὶ οὗ σκοπεῖ, οὗτος ἂν ἐγγύτατα ἴοι τοῦ γνῶναι ἕκαστον;
πάνυ μὲν οὖν.
ΦΑΙΔ.
ἆρ’ οὖν ἐκεῖνος ἂν τοῦτο ποιήσειεν καθαρώτατα ὅστις ὅτι μάλιστα αὐτῇ τῇ διανοίᾳ ἴοι ἐφ’ ἕκαστον, μήτε τιν’ ὄψιν παρατιθέμενος ἐν τῷ διανοεῖσθαι μήτε [τινὰ] ἄλλην
66a"Varolana erişecek biri varsa, Simmias, o da bu kimse değil mi?"
"Söylediğin son derece doğru, Sokrates," dedi Simmias.
αἴσθησιν ἐφέλκων μηδεμίαν μετὰ τοῦ λογισμοῦ, ἀλλ’ αὐτῇ καθ’ αὑτὴν εἰλικρινεῖ τῇ διανοίᾳ χρώμενος αὐτὸ καθ’ αὑτὸ εἰλικρινὲς ἕκαστον ἐπιχειροῖ θηρεύειν τῶν ὄντων, ἀπαλλαγεὶς ὅτι μάλιστα ὀφθαλμῶν τε καὶ ὤτων καὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν σύμπαντος τοῦ σώματος, ὡς ταράττοντος καὶ οὐκ ἐῶντος τὴν ψυχὴν κτήσασθαι ἀλήθειάν τε καὶ φρόνησιν ὅταν κοινωνῇ; ἆρ’ οὐχ οὗτός ἐστιν, ὦ Σιμμία, εἴπερ τις [καὶ] ἄλλος ὁ τευξόμενος τοῦ ὄντος;
ὑπερφυῶς, ἔφη ὁ Σιμμίας, ὡς ἀληθῆ λέγεις, ὦ Σώκρατες.
66b"O hâlde," dedi, "bütün bunlardan ötürü sahici filozofların zihninde şöyle bir kanaatin belirmesi, hatta birbirlerine aşağı yukarı şöyle şeyler söylemeleri kaçınılmazdır: 'Bir patika gibi bir şey, öyle görünüyor ki, araştırmamızda logos'la birlikte bizi şu sonuca götürüyor: bedenimiz olduğu ve psykhē'miz böyle bir kötülükle karışık olduğu sürece, arzuladığımız şeye, yani hakikat dediğimiz şeye hiçbir zaman yeterince sahip olamayacağız. Çünkü beden, zorunlu beslenme ihtiyacı yüzünden başımıza sayısız meşgale açar; üstelik hastalıklar da üstümüze çökerse, varolanı avlamamıza engel olurlar.
οὐκοῦν ἀνάγκη, ἔφη, ἐκ πάντων τούτων παρίστασθαι δόξαν τοιάνδε τινὰ τοῖς γνησίως φιλοσόφοις, ὥστε καὶ πρὸς ἀλλήλους τοιαῦτα ἄττα λέγειν, ὅτι κινδυνεύει τοι ὥσπερ ἀτραπός τις ἐκφέρειν ἡμᾶς [μετὰ τοῦ λόγου ἐν τῇ σκέψει], ὅτι, ἕως ἂν τὸ σῶμα ἔχωμεν καὶ συμπεφυρμένη ᾖ ἡμῶν ἡ ψυχὴ μετὰ τοιούτου κακοῦ, οὐ μή ποτε κτησώμεθα ἱκανῶς οὗ ἐπιθυμοῦμεν· φαμὲν δὲ τοῦτο εἶναι τὸ ἀληθές. μυρίας μὲν γὰρ ἡμῖν ἀσχολίας παρέχει τὸ σῶμα διὰ τὴν ἀναγκαίαν
66c"Beden içimizi aşklarla, arzularla, korkularla, her türlü hayalle ve bir yığın saçmalıkla doldurur; öyle ki, derler ya, gerçekten de onun yüzünden hiçbir şeyi düşünmeye bile fırsatımız olmaz. Savaşları, iç kargaşaları ve çatışmaları da bedenden ve onun arzularından başka hiçbir şey doğurmaz. Çünkü bütün savaşlar mal mülk edinmek uğruna çıkar; mal mülkü ise beden yüzünden, onun bakımına kul köle olarak edinmek zorunda kalırız. Bütün bunlar yüzünden de felsefeye vakit bulamayız.
τροφήν· ἔτι δέ, ἄν τινες νόσοι προσπέσωσιν, ἐμποδίζουσιν ἡμῶν τὴν τοῦ ὄντος θήραν. ἐρώτων δὲ καὶ ἐπιθυμιῶν καὶ φόβων καὶ εἰδώλων παντοδαπῶν καὶ φλυαρίας ἐμπίμπλησιν ἡμᾶς πολλῆς, ὥστε τὸ λεγόμενον ὡς ἀληθῶς τῷ ὄντι ὑπ’ αὐτοῦ οὐδὲ φρονῆσαι ἡμῖν ἐγγίγνεται οὐδέποτε οὐδέν. καὶ γὰρ πολέμους καὶ στάσεις καὶ μάχας οὐδὲν ἄλλο παρέχει ἢ τὸ σῶμα καὶ αἱ τούτου ἐπιθυμίαι. διὰ γὰρ τὴν τῶν χρημάτων κτῆσιν πάντες οἱ πόλεμοι γίγνονται, τὰ δὲ χρήματα
66d"Hepsinden kötüsü de şu: ondan biraz boş vakit bulup bir şeyi incelemeye yöneldiğimizde bile, araştırmalarımızın her yerinde yine araya girer, gürültü ve karışıklık çıkarır, bizi sersemletir; öyle ki onun yüzünden hakikati seçemeyiz. Gerçekten de şu bize açıkça gösterilmiştir: bir gün bir şeyi saf olarak bileceksek, bedenden kurtulmalı ve şeylerin kendilerini psykhē'nin kendisiyle seyretmeliyiz. Arzuladığımız ve âşığı olduğumuzu söylediğimiz şey, phronēsis, görünüşe bakılırsa ancak o zaman bizim olacak: logos'un gösterdiği gibi, öldüğümüzde; yaşarken değil.
ἀναγκαζόμεθα κτᾶσθαι διὰ τὸ σῶμα, δουλεύοντες τῇ τούτου θεραπείᾳ· καὶ ἐκ τούτου ἀσχολίαν ἄγομεν φιλοσοφίας πέρι διὰ πάντα ταῦτα. τὸ δ᾽ ἔσχατον πάντων ὅτι, ἐάν τις ἡμῖν καὶ σχολὴ γένηται ἀπ’ αὐτοῦ καὶ τραπώμεθα πρὸς τὸ σκοπεῖν τι, ἐν ταῖς ζητήσεσιν αὖ πανταχοῦ παραπῖπτον θόρυβον παρέχει καὶ ταραχὴν καὶ ἐκπλήττει, ὥστε μὴ δύνασθαι ὑπ’ αὐτοῦ καθορᾶν τἀληθές. ἀλλὰ τῷ ὄντι ἡμῖν δέδεικται ὅτι, εἰ μέλλομέν ποτε καθαρῶς τι εἴσεσθαι,
66e"Çünkü bedenle birlikte hiçbir şeyi saf olarak bilmek mümkün değilse, iki şeyden biri: ya bilmek hiçbir yerde nasip olmaz ya da ancak ölenlere nasip olur; çünkü psykhē ancak o zaman bedenden ayrı, kendi başına olacaktır, daha önce değil.
ἀπαλλακτέον αὐτοῦ καὶ αὐτῇ τῇ ψυχῇ θεατέον αὐτὰ τὰ πράγματα· καὶ τότε, ὡς ἔοικεν, ἡμῖν ἔσται οὗ ἐπιθυμοῦμέν τε καί φαμεν ἐρασταὶ εἶναι, φρονήσεως, ἐπειδὰν τελευτήσωμεν, ὡς ὁ λόγος σημαίνει, ζῶσιν δὲ οὔ.
ΦΑΙΔ. εἰ γὰρ μὴ οἷόν τε μετὰ τοῦ σώματος μηδὲν καθαρῶς γνῶναι, δυοῖν θάτερον, ἢ οὐδαμοῦ ἔστιν κτήσασθαι τὸ εἰδέναι ἢ τελευτήσασιν· τότε
67a"Yaşadığımız sürece de, görünüşe bakılırsa, bilmeye en çok şöyle yaklaşırız: zorunlu olmadıkça bedenle olabildiğince hiç haşır neşir olmaz, ona ortak olmaz, onun tabiatına bulaşmaz ve tanrı kendisi bizi salıverinceye kadar ondan arınmış kalırsak. Böylece bedenin akılsızlığından arınmış olarak kurtulunca, büyük ihtimalle bizim gibi arınmış olanlarla bir arada olacak ve katışıksız olan her şeyi kendi kendimizle bileceğiz; hakikat de belki budur. Çünkü saf olmayanın saf olana dokunması dinen caiz olmasa gerek.'
γὰρ αὐτὴ καθ’ αὑτὴν ἡ ψυχὴ ἔσται χωρὶς τοῦ σώματος, πρότερον δ’ οὔ. καὶ ἐν ᾧ ἂν ζῶμεν, οὕτως, ὡς ἔοικεν, ἐγγυτάτω ἐσόμεθα τοῦ εἰδέναι, ἐὰν ὅτι μάλιστα μηδὲν ὁμιλῶμεν τῷ σώματι μηδὲ κοινωνῶμεν, ὅτι μὴ πᾶσα ἀνάγκη, μηδὲ ἀναπιμπλώμεθα τῆς τούτου φύσεως, ἀλλὰ καθαρεύωμεν ἀπ’ αὐτοῦ, ἕως ἂν ὁ θεὸς αὐτὸς ἀπολύσῃ ἡμᾶς· καὶ οὕτω μὲν καθαροὶ ἀπαλλαττόμενοι τῆς τοῦ σώματος ἀφροσύνης, ὡς τὸ εἰκὸς μετὰ τοιούτων τε ἐσόμεθα καὶ γνωσόμεθα δι’ ἡμῶν
67b"İşte, Simmias, doğru anlamda öğrenmeyi seven herkesin birbirine böyle şeyler söylemesi ve böyle kanaat beslemesi kaçınılmazdır sanırım. Yoksa sana öyle gelmiyor mu?"
"Hem de her şeyden çok, Sokrates."
"O hâlde, dostum," dedi Sokrates, "bunlar doğruysa, benim gittiğim yere varan kişinin, geçmiş hayatımızda uğruna bunca emek verdiğimiz şeye, eğer bir yerde kavuşulabiliyorsa, orada yeterince kavuşacağını ummak için çok sebep var. Öyle ki bana şimdi buyrulan bu yolculuk iyi bir umutla yapılıyor; düşüncesinin âdeta arınarak hazırlandığına inanan başka her insan için de öyledir."
αὐτῶν πᾶν τὸ εἰλικρινές, τοῦτο δ’ ἐστὶν ἴσως τὸ ἀληθές· μὴ καθαρῷ γὰρ καθαροῦ ἐφάπτεσθαι μὴ οὐ θεμιτὸν ᾖ. τοιαῦτα οἶμαι, ὦ Σιμμία, ἀναγκαῖον εἶναι πρὸς ἀλλήλους λέγειν τε καὶ δοξάζειν πάντας τοὺς ὀρθῶς φιλομαθεῖς. ἢ οὐ δοκεῖ σοι οὕτως;
παντός γε μᾶλλον, ὦ Σώκρατες.
οὐκοῦν, ἔφη ὁ Σωκράτης, εἰ ταῦτα ἀληθῆ, ὦ ἑταῖρε, πολλὴ ἐλπὶς ἀφικομένῳ οἷ ἐγὼ πορεύομαι, ἐκεῖ ἱκανῶς, εἴπερ που ἄλλοθι, κτήσασθαι τοῦτο οὗ ἕνεκα ἡ πολλὴ πραγματεία ἡμῖν ἐν τῷ παρελθόντι βίῳ γέγονεν, ὥστε ἥ γε
67c"Muhakkak," dedi Simmias.
"Arınma (katharsis) da, konuşmamızda bir süredir söylendiği gibi, şu demek olmuyor mu: psykhē'yi bedenden olabildiğince ayırmak; onu bedenin her yanından kendi içine toplanıp derlenmeye, hem şimdi hem de bundan sonra elinden geldiğince yalnız ve kendi başına, bedenden, zincirlerden çözülür gibi çözülmüş olarak yaşamaya alıştırmak?"
ἀποδημία ἡ νῦν μοι προστεταγμένη μετὰ ἀγαθῆς ἐλπίδος γίγνεται καὶ ἄλλῳ ἀνδρὶ ὃς ἡγεῖταί οἱ παρεσκευάσθαι τὴν διάνοιαν ὥσπερ κεκαθαρμένην.
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Σιμμίας.
κάθαρσις δὲ εἶναι ἆρα οὐ τοῦτο συμβαίνει, ὅπερ πάλαι ἐν τῷ λόγῳ λέγεται, τὸ χωρίζειν ὅτι μάλιστα ἀπὸ τοῦ σώματος τὴν ψυχὴν καὶ ἐθίσαι αὐτὴν καθ’ αὑτὴν πανταχόθεν ἐκ τοῦ σώματος συναγείρεσθαί τε καὶ ἁθροίζεσθαι, καὶ οἰκεῖν κατὰ τὸ δυνατὸν καὶ ἐν τῷ νῦν παρόντι καὶ ἐν τῷ
67d"Muhakkak," dedi.
"Peki buna, yani psykhē'nin bedenden çözülüp ayrılmasına ölüm denmiyor mu?"
"Tam da öyle," dedi.
"Psykhē'yi çözmeye de, dediğimiz gibi, her zaman en çok, hem de yalnızca doğru biçimde felsefe yapanlar can atar; filozofların uğraşı da tam budur: psykhē'nin bedenden çözülmesi ve ayrılması. Öyle değil mi?"
"Öyle görünüyor."
"O hâlde, başta söylediğim gibi, bir adamın hayatı boyunca kendini ölü olmaya olabildiğince yakın yaşamaya hazırlaması, sonra da bu başına gelince öfkelenmesi gülünç olmaz mı?"
ἔπειτα μόνην καθ’ αὑτήν, ἐκλυομένην ὥσπερ [ἐκ] δεσμῶν ἐκ τοῦ σώματος;
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.
οὐκοῦν τοῦτό γε θάνατος ὀνομάζεται, λύσις καὶ χωρισμὸς ψυχῆς ἀπὸ σώματος;
παντάπασί γε, ἦ δ’ ὅς.
λύειν δέ γε αὐτήν, ὥς φαμεν, προθυμοῦνται ἀεὶ μάλιστα καὶ μόνοι οἱ φιλοσοφοῦντες ὀρθῶς, καὶ τὸ μελέτημα αὐτὸ τοῦτό ἐστιν τῶν φιλοσόφων, λύσις καὶ χωρισμὸς ψυχῆς ἀπὸ σώματος· ἢ οὔ;
φαίνεται.
οὐκοῦν, ὅπερ ἐν ἀρχῇ ἔλεγον, γελοῖον ἂν εἴη ἄνδρα
67e"Gülünç olur; nasıl olmasın?"
"Demek ki gerçekten, Simmias," dedi, "doğru biçimde felsefe yapanlar ölmenin talimini yaparlar ve ölü olmak bütün insanlar içinde en az onlara korkunç gelir. Meseleye şuradan bak. Bedenle her bakımdan araları açıksa ve psykhē'yi kendi başına bulundurmayı arzuluyorlarsa, bu gerçekleşince korkup öfkelenmeleri, oraya sevinerek gitmemeleri büyük bir akılsızlık olmaz mı? Oysa oraya varınca, bütün hayatları boyunca âşık oldukları şeye kavuşmayı (âşık oldukları şey de phronēsis'tir) ve araları açık olduğu o yoldaştan kurtulmayı umuyorlar.
παρασκευάζονθ’ ἑαυτὸν ἐν τῷ βίῳ ὅτι ἐγγυτάτω ὄντα τοῦ τεθνάναι οὕτω ζῆν, κἄπειθ’ ἥκοντος αὐτῷ τούτου ἀγανακτεῖν;
γελοῖον· πῶς δ’ οὔ;
τῷ ὄντι ἄρα, ἔφη, ὦ Σιμμία, οἱ ὀρθῶς φιλοσοφοῦντες ἀποθνῄσκειν μελετῶσι, καὶ τὸ τεθνάναι ἥκιστα αὐτοῖς ἀνθρώπων φοβερόν. ἐκ τῶνδε δὲ σκόπει.
ΦΑΙΔ. εἰ γὰρ διαβέβληνται μὲν πανταχῇ τῷ σώματι, αὐτὴν δὲ καθ’ αὑτὴν ἐπιθυμοῦσι τὴν ψυχὴν ἔχειν, τούτου δὲ γιγνομένου εἰ φοβοῖντο καὶ ἀγανακτοῖεν, οὐ πολλὴ ἂν ἀλογία εἴη, εἰ μὴ
68a"İnsan olan sevgilileri, karıları ya da oğulları ölünce, nicesi, orada hasretini çektikleri kişileri görme ve onlarla bir arada olma umuduna kapılarak, isteyerek onların ardından Hades'e gitmeyi göze almıştır. Peki phronēsis'e gerçekten âşık olan ve ona Hades'ten başka hiçbir yerde kayda değer bir biçimde kavuşamayacağına dair aynı umudu güçlü biçimde taşıyan biri, ölürken öfkelenecek ve oraya sevinerek gitmeyecek, öyle mi?
ἅσμενοι ἐκεῖσε ἴοιεν, οἷ ἀφικομένοις ἐλπίς ἐστιν οὗ διὰ βίου ἤρων τυχεῖν — ἤρων δὲ φρονήσεως — ᾧ τε διεβέβληντο, τούτου ἀπηλλάχθαι συνόντος αὐτοῖς; ἢ ἀνθρωπίνων μὲν παιδικῶν καὶ γυναικῶν καὶ ὑέων ἀποθανόντων πολλοὶ δὴ ἑκόντες ἠθέλησαν εἰς Ἅιδου μετελθεῖν, ὑπὸ ταύτης ἀγόμενοι τῆς ἐλπίδος, τῆς τοῦ ὄψεσθαί τε ἐκεῖ ὧν ἐπεθύμουν καὶ συνέσεσθαι· φρονήσεως δὲ ἄρα τις τῷ ὄντι ἐρῶν, καὶ λαβὼν σφόδρα τὴν αὐτὴν ταύτην ἐλπίδα, μηδαμοῦ ἄλλοθι ἐντεύξεσθαι αὐτῇ
68b"Gerçekten filozofsa, dostum, sevinerek gideceğini düşünmek gerekir; çünkü phronēsis'e oradan başka hiçbir yerde saf olarak kavuşamayacağına kesinlikle inanacaktır. Durum buysa, biraz önce dediğim gibi, böyle birinin ölümden korkması büyük bir akılsızlık olmaz mı?"
"Zeus hakkı için, büyük bir akılsızlık olur," dedi.
"O hâlde," dedi, "ölmek üzereyken öfkelendiğini gördüğün bir adamın filozof değil, bir tür beden düşkünü olduğuna bu sana yeterli bir kanıt değil mi?
ἀξίως λόγου ἢ ἐν Ἅιδου, ἀγανακτήσει τε ἀποθνῄσκων καὶ οὐχ ἅσμενος εἶσιν αὐτόσε; οἴεσθαί γε χρή, ἐὰν τῷ ὄντι γε ᾖ, ὦ ἑταῖρε, φιλόσοφος· σφόδρα γὰρ αὐτῷ ταῦτα δόξει, μηδαμοῦ ἄλλοθι καθαρῶς ἐντεύξεσθαι φρονήσει ἀλλ’ ἢ ἐκεῖ. εἰ δὲ τοῦτο οὕτως ἔχει, ὅπερ ἄρτι ἔλεγον, οὐ πολλὴ ἂν ἀλογία εἴη εἰ φοβοῖτο τὸν θάνατον ὁ τοιοῦτος;
πολλὴ μέντοι νὴ Δία, ἦ δ’ ὅς.
οὐκοῦν ἱκανόν σοι τεκμήριον, ἔφη, τοῦτο ἀνδρός, ὃν ἂν ἴδῃς ἀγανακτοῦντα μέλλοντα ἀποθανεῖσθαι, ὅτι οὐκ ἄρ᾽
68c"Aynı adam herhâlde para düşkünü ve şan şöhret düşkünüdür de; ya bunlardan biri ya da ikisi birden."
"Tam dediğin gibi," dedi.
"Peki, Simmias," dedi, "cesaret denen şey de en çok böyle bir yaradılışta olanlara yakışmaz mı?"
"Kesinlikle," dedi.
"İtidal de, yani halkın da itidal dediği şey, arzular karşısında kendinden geçmemek, onlara aldırmayıp ölçülü davranmak, yalnızca bedeni en çok hiçe sayan ve felsefe içinde yaşayanlara yakışmaz mı?"
ἦν φιλόσοφος ἀλλά τις φιλοσώματος; ὁ αὐτὸς δέ που οὗτος τυγχάνει ὢν καὶ φιλοχρήματος καὶ φιλότιμος, ἤτοι τὰ ἕτερα τούτων ἢ ἀμφότερα.
πάνυ, ἔφη, ἔχει οὕτως ὡς λέγεις.
ἆρ’ οὖν, ἔφη, ὦ Σιμμία, οὐ καὶ ἡ ὀνομαζομένη ἀνδρεία τοῖς οὕτω διακειμένοις μάλιστα προσήκει;
πάντως δήπου, ἔφη.
οὐκοῦν καὶ ἡ σωφροσύνη, ἣν καὶ οἱ πολλοὶ ὀνομάζουσι σωφροσύνην, τὸ περὶ τὰς ἐπιθυμίας μὴ ἐπτοῆσθαι ἀλλ’ ὀλιγώρως ἔχειν καὶ κοσμίως, ἆρ’ οὐ τούτοις μόνοις προσήκει, τοῖς μάλιστα τοῦ σώματος ὀλιγωροῦσίν τε καὶ ἐν φιλοσοφίᾳ ζῶσιν;
68d"Zorunlu olarak," dedi.
"Çünkü istersen başkalarının cesaretini ve itidalini bir düşün," dedi, "tuhaf bir şey olduğunu göreceksin."
"Nasıl yani, Sokrates?"
"Öteki insanların hepsinin ölümü büyük kötülüklerden saydığını biliyorsun, değil mi?" dedi.
"Hem de nasıl," dedi.
"Peki onların arasındaki cesur kimseler, ölüme katlandıklarında, buna daha büyük kötülüklerden korktukları için katlanmazlar mı?"
"Öyledir."
"Demek ki filozoflar dışında herkes korktuğu için, korku yüzünden cesurdur. Oysa birinin korkuyla ve korkaklıkla cesur olması akla aykırı bir şeydir."
ἀνάγκη, ἔφη.
εἰ γὰρ ἐθέλεις, ἦ δ’ ὅς, ἐννοῆσαι τήν γε τῶν ἄλλων ἀνδρείαν τε καὶ σωφροσύνην, δόξει σοι εἶναι ἄτοπος.
πῶς δή, ὦ Σώκρατες;
οἶσθα, ἦ δ’ ὅς, ὅτι τὸν θάνατον ἡγοῦνται πάντες οἱ ἄλλοι τῶν μεγάλων κακῶν;
καὶ μάλ᾽, ἔφη.
οὐκοῦν φόβῳ μειζόνων κακῶν ὑπομένουσιν αὐτῶν οἱ ἀνδρεῖοι τὸν θάνατον, ὅταν ὑπομένωσιν;
ἔστι ταῦτα.
τῷ δεδιέναι ἄρα καὶ δέει ἀνδρεῖοί εἰσι πάντες πλὴν οἱ φιλόσοφοι· καίτοι ἄλογόν γε δέει τινὰ καὶ δειλίᾳ ἀνδρεῖον εἶναι.
68e"Kesinlikle."
"Ya onların arasındaki ölçülü kimseler? Onların başına da aynı şey gelmiyor mu, bir çeşit ölçüsüzlükle itidalli olmuyorlar mı? Böyle bir şeyin imkânsız olduğunu söyleriz elbette; ama yine de bu safça itidalde onların başına gelen buna benziyor. Çünkü bazı hazlardan yoksun kalmaktan korktukları ve o hazları arzuladıkları için, onlara yenik düşüp başka hazlardan uzak dururlar. Gerçi hazların buyruğu altına girmeye ölçüsüzlük derler; ama yine de hazlara yenik düştükleri için başka hazlara hâkim oldukları ortaya çıkıyor.
πάνυ μὲν οὖν.
τί δὲ οἱ κόσμιοι αὐτῶν; οὐ ταὐτὸν τοῦτο πεπόνθασιν· ἀκολασίᾳ τινὶ σώφρονές εἰσιν; καίτοι φαμέν γε ἀδύνατον εἶναι, ἀλλ’ ὅμως αὐτοῖς συμβαίνει τούτῳ ὅμοιον τὸ πάθος τὸ περὶ ταύτην τὴν εὐήθη σωφροσύνην· φοβούμενοι γὰρ ἑτέρων ἡδονῶν στερηθῆναι καὶ ἐπιθυμοῦντες ἐκείνων, ἄλλων ἀπέχονται ὑπ’ ἄλλων κρατούμενοι.
ΦΑΙΔ. καίτοι καλοῦσί γε ἀκολασίαν
69a"Bu da az önce söylediğimize benziyor: bir bakıma ölçüsüzlük yüzünden itidalli olmuşlar."
"Öyle görünüyor."
"Sevgili Simmias, korkarım aretē'ye giden doğru alışveriş bu değil: hazları hazlarla, acıları acılarla, korkuyu korkuyla, sanki sikke bozdurur gibi büyüğü küçükle değiştirmek. Bütün bunların karşılığında verilmesi gereken biricik geçer akçe phronēsis'tir. Ancak onunla ve onun karşılığında alınıp satıldığında bütün bunlar gerçekten cesaret, itidal ve adalet olur; kısacası hakiki aretē phronēsis'le birliktedir, hazlar, korkular ve bu türden bütün öteki şeyler ister eklensin ister eksilsin.
τὸ ὑπὸ τῶν ἡδονῶν ἄρχεσθαι, ἀλλ’ ὅμως συμβαίνει αὐτοῖς κρατουμένοις ὑφ᾽ ἡδονῶν κρατεῖν ἄλλων ἡδονῶν. τοῦτο δ’ ὅμοιόν ἐστιν ᾧ νυνδὴ ἐλέγετο, τῷ τρόπον τινὰ δι’ ἀκολασίαν αὐτοὺς σεσωφρονίσθαι.
ἔοικε γάρ.
ὦ μακάριε Σιμμία, μὴ γὰρ οὐχ αὕτη ᾖ ἡ ὀρθὴ πρὸς ἀρετὴν ἀλλαγή, ἡδονὰς πρὸς ἡδονὰς καὶ λύπας πρὸς λύπας καὶ φόβον πρὸς φόβον καταλλάττεσθαι, [καὶ] μείζω πρὸς ἐλάττω ὥσπερ νομίσματα, ἀλλ’ ᾖ ἐκεῖνο μόνον τὸ νόμισμα ὀρθόν, ἀντὶ οὗ δεῖ πάντα ταῦτα καταλλάττεσθαι, φρόνησις,
69b"Phronēsis'ten ayrı düşüp birbiriyle takas edilen şeylerden kurulu böyle bir aretē ise olsa olsa bir gölge resmi, bir göz aldatmacasıdır: gerçekte kölelere yaraşır, içinde ne sağlam ne de hakiki bir şey vardır. Hakiki olan ise gerçekte bütün bu türden şeylerden bir çeşit arınma olsa gerek: itidal de, adalet de, cesaret de böyle bir arınmadır, phronēsis'in kendisi de bir arındırma yoludur.
[καὶ τούτου μὲν πάντα] καὶ μετὰ τούτου [ὠνούμενά τε καὶ πιπρασκόμενα] τῷ ὄντι ᾖ καὶ ἀνδρεία καὶ σωφροσύνη καὶ δικαιοσύνη καὶ συλλήβδην ἀληθὴς ἀρετή, μετὰ φρονήσεως, καὶ προσγιγνομένων καὶ ἀπογιγνομένων καὶ ἡδονῶν καὶ φόβων καὶ τῶν ἄλλων πάντων τῶν τοιούτων· χωριζόμενα δὲ φρονήσεως [καὶ] ἀλλαττόμενα ἀντὶ ἀλλήλων μὴ σκιαγραφία τις ᾖ ἡ τοιαύτη ἀρετὴ καὶ τῷ ὄντι ἀνδραποδώδης τε καὶ οὐδὲν ὑγιὲς οὐδ’ ἀληθὲς ἔχῃ, τὸ δ’ ἀληθὲς τῷ ὄντι ᾖ
69c"Bize sır ayinlerini kurmuş olan kimseler de galiba hiç de sıradan insanlar değilmiş; gerçekten de çok eskiden beri üstü kapalı olarak şunu söylüyorlarmış: Hades'e sırra ermeden, ayinden geçmeden varan çamurda yatacak; arınmış ve sırra ermiş olarak oraya varansa tanrılarla birlikte yaşayacak. Çünkü ayinleri bilenlerin dediği gibi:
*Narteks değneği taşıyan çok, ama Bakkhos olan azdır.*69cκάθαρσίς τις τῶν τοιούτων πάντων καὶ ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἀνδρεία, καὶ αὐτὴ ἡ φρόνησις μὴ καθαρμός τις ᾖ. καὶ κινδυνεύουσι καὶ οἱ τὰς τελετὰς ἡμῖν οὗτοι καταστήσαντες οὐ φαῦλοί τινες εἶναι, ἀλλὰ τῷ ὄντι πάλαι αἰνίττεσθαι ὅτι ὃς ἂν ἀμύητος καὶ ἀτέλεστος εἰς Ἅιδου ἀφίκηται ἐν βορβόρῳ κείσεται, ὁ δὲ κεκαθαρμένος τε καὶ τετελεσμένος ἐκεῖσε ἀφικόμενος μετὰ θεῶν οἰκήσει. εἰσὶν γὰρ δή, [ὥς] φασιν οἱ περὶ τὰς τελετάς, ναρθηκοφόροι
"Bunlar da bence doğru biçimde felsefe yapmış olanlardan başkası değildir. Ben de hayatım boyunca elimden geldiğince onlardan biri olmak için hiçbir şeyi eksik bırakmadım, her yoldan çabaladım. Doğru mu çabaladım, bir şeye erişebildik mi, bunu oraya vardığımızda, tanrı dilerse, açıkça öğreneceğiz; bana kalırsa da çok geçmeden. İşte, Simmias ve Kebes," dedi, "savunmam bu: sizi ve buradaki efendilerimi bırakıp gitmeye üzülmemem, buna kızmamam yerindedir; çünkü orada da, burada olduğu gibi, iyi efendilere ve dostlara rastlayacağıma inanıyorum.
μὲν πολλοί, βάκχοι δέ τε παῦροι· οὗτοι δ’ εἰσὶν κατὰ τὴν ἐμὴν δόξαν οὐκ ἄλλοι ἢ οἱ πεφιλοσοφηκότες ὀρθῶς. ὧν δὴ καὶ ἐγὼ κατά γε τὸ δυνατὸν οὐδὲν ἀπέλιπον ἐν τῷ βίῳ ἀλλὰ παντὶ τρόπῳ προυθυμήθην γενέσθαι· εἰ δ’ ὀρθῶς προυθυμήθην καί τι ἠνύσαμεν, ἐκεῖσε ἐλθόντες τὸ σαφὲς εἰσόμεθα, ἂν θεὸς ἐθέλῃ, ὀλίγον ὕστερον, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ. ταῦτ’ οὖν ἐγώ, ἔφη, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, ἀπολογοῦμαι, ὡς εἰκότως ὑμᾶς τε ἀπολείπων καὶ τοὺς ἐνθάδε δεσπότας οὐ
69e"[Ama çoğu insan buna inanmaz.] Bu savunmamda size Atinalı yargıçlara olduğumdan biraz daha inandırıcı gelebildiysem, ne âlâ."
Sokrates bunları söyleyince Kebes söz alıp dedi ki: "Sokrates, söylediklerinin geri kalanı bana çok güzel görünüyor; ama psykhē hakkında söylediklerin insanlarda büyük bir kuşku uyandırıyor. Bedenden ayrıldıktan sonra psykhē'nin artık hiçbir yerde olmayacağından, insan hangi gün ölürse o gün bozulup yok olacağından korkuyorlar: bedenden ayrılır ayrılmaz bir soluk ya da duman gibi dışarı çıkıp dağılarak uçup gidecek, artık hiçbir yerde hiçbir şey olmayacakmış.
χαλεπῶς φέρω οὐδ’ ἀγανακτῶ, ἡγούμενος κἀκεῖ οὐδὲν ἧττον ἢ ἐνθάδε δεσπόταις τε ἀγαθοῖς ἐντεύξεσθαι καὶ ἑταίροις· [τοῖς δὲ πολλοῖς ἀπιστίαν παρέχει]· εἴ τι οὖν ὑμῖν πιθανώτερός εἰμι ἐν τῇ ἀπολογίᾳ ἢ τοῖς Ἀθηναίων δικασταῖς, εὖ ἂν ἔχοι.
ΦΑΙΔ.
εἰπόντος δὴ τοῦ Σωκράτους ταῦτα, ὑπολαβὼν ὁ Κέβης ἔφη· ὦ Σώκρατες, τὰ μὲν ἄλλα ἔμοιγε δοκεῖ καλῶς λέγεσθαι,
70a"Oysa psykhē, senin az önce saydığın kötülüklerden kurtulmuş olarak bir yerde kendi başına toplanmış hâlde bulunsaydı, Sokrates, söylediklerinin doğru olduğuna dair büyük ve güzel bir umut olurdu.
τὰ δὲ περὶ τῆς ψυχῆς πολλὴν ἀπιστίαν παρέχει τοῖς ἀνθρώποις μή, ἐπειδὰν ἀπαλλαγῇ τοῦ σώματος, οὐδαμοῦ ἔτι ᾖ, ἀλλ’ ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ διαφθείρηταί τε καὶ ἀπολλύηται ᾗ ἂν ὁ ἄνθρωπος ἀποθνῄσκῃ, εὐθὺς ἀπαλλαττομένη τοῦ σώματος, καὶ ἐκβαίνουσα ὥσπερ πνεῦμα ἢ καπνὸς διασκεδασθεῖσα οἴχηται διαπτομένη καὶ οὐδὲν ἔτι οὐδαμοῦ ᾖ. ἐπεί, εἴπερ εἴη που αὐτὴ καθ’ αὑτὴν συνηθροισμένη καὶ ἀπηλλαγμένη τούτων τῶν κακῶν ὧν σὺ νυνδὴ διῆλθες, πολλὴ ἂν εἴη ἐλπὶς καὶ καλή, ὦ
70b"Ama insan öldüğünde psykhē'nin hâlâ var olduğu, bir gücü ve phronēsis'i bulunduğu, belki de hiç az olmayan bir ikna ve güvence ister."
"Doğru söylüyorsun, Kebes," dedi Sokrates. "Peki ne yapalım? Yoksa tam da bu konuları, böyle olmasının akla yatkın olup olmadığını, aramızda söyleşmemizi mi istersin?"
"Ben, doğrusu," dedi Kebes, "bu konularda hangi kanaatte olduğunu seve seve dinlerim."
"Hiç sanmam ki," dedi Sokrates, "şimdi beni dinleyen biri, komedya şairi bile olsa, gevezelik ettiğimi, beni ilgilendirmeyen şeyler üzerine konuştuğumu söyleyebilsin.
Σώκρατες, ὡς ἀληθῆ ἐστιν ἃ σὺ λέγεις· ἀλλὰ τοῦτο δὴ ἴσως οὐκ ὀλίγης παραμυθίας δεῖται καὶ πίστεως, ὡς ἔστι τε ψυχὴ ἀποθανόντος τοῦ ἀνθρώπου καί τινα δύναμιν ἔχει καὶ φρόνησιν.
ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις, ὁ Σωκράτης, ὦ Κέβης· ἀλλὰ τί δὴ ποιῶμεν; ἢ περὶ αὐτῶν τούτων βούλει διαμυθολογῶμεν, εἴτε εἰκὸς οὕτως ἔχειν εἴτε μή;
ἐγὼ γοῦν, ἔφη ὁ Κέβης, ἡδέως ἂν ἀκούσαιμι ἥντινα δόξαν ἔχεις περὶ αὐτῶν.
οὔκουν γ’ ἂν οἶμαι, ἦ δ’ ὃς ὁ Σωκράτης, εἰπεῖν τινα νῦν
70c"Öyleyse, uygun görüyorsanız, meseleyi enine boyuna incelememiz gerek.
"Şöyle bir yoldan inceleyelim: Ölen insanların psykhē'leri Hades'te midir, değil midir? Hatırladığımız eski bir söz var: psykhē'ler buradan oraya gitmiştir, sonra yeniden buraya dönüp ölülerden yeniden meydana gelirler. Eğer bu böyleyse, yaşayanlar ölülerden yeniden meydana geliyorsa, psykhē'lerimizin orada bulunması gerekmez mi?
ἀκούσαντα, οὐδ’ εἰ κωμῳδοποιὸς εἴη, ὡς ἀδολεσχῶ καὶ οὐ περὶ προσηκόντων τοὺς λόγους ποιοῦμαι. εἰ οὖν δοκεῖ, χρὴ διασκοπεῖσθαι.
σκεψώμεθα δὲ αὐτὸ τῇδέ πῃ, εἴτ’ ἄρα ἐν Ἅιδου εἰσὶν αἱ ψυχαὶ τελευτησάντων τῶν ἀνθρώπων εἴτε καὶ οὔ. παλαιὸς μὲν οὖν ἔστι τις λόγος οὗ μεμνήμεθα, ὡς εἰσὶν ἐνθένδε ἀφικόμεναι ἐκεῖ, καὶ πάλιν γε δεῦρο ἀφικνοῦνται καὶ γίγνονται ἐκ τῶν τεθνεώτων· καὶ εἰ τοῦθ’ οὕτως ἔχει, πάλιν γίγνεσθαι ἐκ τῶν ἀποθανόντων τοὺς ζῶντας, ἄλλο τι ἢ εἶεν
70d"Çünkü var olmasalardı yeniden meydana gelemezlerdi herhâlde. Yaşayanların ölülerden başka hiçbir yerden meydana gelmediği gerçekten açığa çıkarsa, bu, söylediklerimizin doğru olduğuna yeterli bir kanıt olur; böyle değilse, başka bir logos'a ihtiyacımız olacak."
"Kesinlikle," dedi Kebes.
"Öyleyse, daha kolay anlamak istiyorsan," dedi, "bunu yalnız insanlar bakımından değil, bütün hayvanlar ve bitkiler bakımından, kısacası oluşa sahip olan her şey bakımından incele, görelim: zıddı olan her şey böyle mi meydana geliyor, yani zıtlar başka hiçbir yerden değil de kendi zıtlarından mı meydana geliyor? Söz gelişi güzel herhâlde çirkinin zıddıdır, adil olan adaletsizin; daha binlerce şey de böyledir.
ἂν αἱ ψυχαὶ ἡμῶν ἐκεῖ; οὐ γὰρ ἄν που πάλιν ἐγίγνοντο μὴ οὖσαι, καὶ τοῦτο ἱκανὸν τεκμήριον τοῦ ταῦτ’ εἶναι, εἰ τῷ ὄντι φανερὸν γίγνοιτο ὅτι οὐδαμόθεν ἄλλοθεν γίγνονται οἱ ζῶντες ἢ ἐκ τῶν τεθνεώτων· εἰ δὲ μὴ ἔστι τοῦτο, ἄλλου ἄν του δέοι λόγου.
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Κέβης.
μὴ τοίνυν κατ᾽ ἀνθρώπων, ἦ δ’ ὅς, σκόπει μόνον τοῦτο, εἰ βούλει ῥᾷον μαθεῖν, ἀλλὰ καὶ κατὰ ζῴων πάντων καὶ φυτῶν, καὶ συλλήβδην ὅσαπερ ἔχει γένεσιν περὶ πάντων
70e"Öyleyse şunu inceleyelim: zıddı olan her şeyin, kendi zıddından başka hiçbir yerden meydana gelmemesi zorunlu mudur? Örneğin bir şey daha büyük oluyorsa, önce daha küçükken sonra daha büyük olması zorunlu değil midir?"
"Evet."
"Daha küçük oluyorsa da, önce daha büyükken sonradan daha küçük olmayacak mı?"
ἴδωμεν ἆρ’ οὑτωσὶ γίγνεται πάντα, οὐκ ἄλλοθεν ἢ ἐκ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία, ὅσοις τυγχάνει ὂν τοιοῦτόν τι, οἷον τὸ καλὸν τῷ αἰσχρῷ ἐναντίον που καὶ δίκαιον ἀδίκῳ, καὶ ἄλλα δὴ μυρία οὕτως ἔχει. τοῦτο οὖν σκεψώμεθα, ἆρα ἀναγκαῖον ὅσοις ἔστι τι ἐναντίον, μηδαμόθεν ἄλλοθεν αὐτὸ γίγνεσθαι ἢ ἐκ τοῦ αὐτῷ ἐναντίου. οἷον ὅταν μεῖζόν τι γίγνηται, ἀνάγκη που ἐξ ἐλάττονος ὄντος πρότερον ἔπειτα μεῖζον γίγνεσθαι;
ναί.
ΦΑΙΔ.
οὐκοῦν κἂν ἔλαττον γίγνηται, ἐκ μείζονος ὄντος πρότερον
71a"Öyle," dedi.
"Daha zayıf olan da daha güçlüden, daha hızlı olan da daha yavaştan meydana gelmez mi?"
"Elbette."
"Ya şu? Bir şey daha kötü oluyorsa daha iyiden, daha adil oluyorsa daha adaletsizden olmaz mı?"
"Nasıl olmasın?"
"Öyleyse," dedi, "her şeyin böyle, zıt şeylerin zıtlardan meydana geldiğini yeterince ortaya koyduk mu?"
"Elbette."
"Peki onlarda şöyle bir şey de var mı: bütün zıt çiftlerinde, iki şey olduklarına göre, aralarında iki oluş vardır, biri birinden ötekine, öbürü de ötekinden yeniden birincisine doğru? Söz gelişi daha büyük bir şeyle daha küçüğü arasında büyüme ve küçülme vardır ve birine büyümek, ötekine küçülmek deriz, değil mi?"
ὕστερον ἔλαττον γενήσεται;
ἔστιν οὕτω, ἔφη.
καὶ μὴν ἐξ ἰσχυροτέρου γε τὸ ἀσθενέστερον καὶ ἐκ βραδυτέρου τὸ θᾶττον;
πάνυ γε.
τί δέ; ἄν τι χεῖρον γίγνηται, οὐκ ἐξ ἀμείνονος, καὶ ἂν δικαιότερον, ἐξ ἀδικωτέρου;
πῶς γὰρ οὔ;
ἱκανῶς οὖν, ἔφη, ἔχομεν τοῦτο, ὅτι πάντα οὕτω γίγνεται, ἐξ ἐναντίων τὰ ἐναντία πράγματα;
πάνυ γε.
τί δ’ αὖ; ἔστι τι καὶ τοιόνδε ἐν αὐτοῖς, οἷον μεταξὺ ἀμφοτέρων πάντων τῶν ἐναντίων δυοῖν ὄντοιν δύο γενέσεις,
71b"Evet," dedi.
"Ayrışmak ile birleşmek, soğumak ile ısınmak, hepsi böyle değil mi? Kimi yerde bunların adlarını kullanmasak bile, işin aslında her yerde durumun böyle olması zorunlu değil mi: bunlar birbirlerinden meydana gelir ve her birinden ötekine doğru bir oluş vardır?"
"Kesinlikle," dedi.
ἀπὸ μὲν τοῦ ἑτέρου ἐπὶ τὸ ἕτερον, ἀπὸ δ’ αὖ τοῦ ἑτέρου πάλιν ἐπὶ τὸ ἕτερον· μείζονος μὲν πράγματος καὶ ἐλάττονος μεταξὺ αὔξησις καὶ φθίσις, καὶ καλοῦμεν οὕτω τὸ μὲν αὐξάνεσθαι, τὸ δὲ φθίνειν;
ναί, ἔφη.
οὐκοῦν καὶ διακρίνεσθαι καὶ συγκρίνεσθαι, καὶ ψύχεσθαι καὶ θερμαίνεσθαι, καὶ πάντα οὕτω, κἂν εἰ μὴ χρώμεθα τοῖς ὀνόμασιν ἐνιαχοῦ, ἀλλ’ ἔργῳ γοῦν πανταχοῦ οὕτως ἔχειν ἀναγκαῖον, γίγνεσθαί τε αὐτὰ ἐξ ἀλλήλων γένεσίν τε εἶναι ἑκατέρου εἰς ἄλληλα;
πάνυ μὲν οὖν, ἦ δ᾽ ὅς.
71c"Peki," dedi, "uyumak nasıl uyanık olmanın zıddıysa, yaşamanın da bir zıddı var mıdır?"
"Elbette," dedi.
"Nedir?"
"Ölü olmak," dedi.
"Öyleyse bunlar zıtsa birbirlerinden meydana gelirler, iki şey olduklarına göre de aralarında iki oluş vardır, değil mi?"
"Nasıl olmasın?"
"Şimdi az önce sözünü ettiğim çiftlerden birini," dedi Sokrates, "hem kendisini hem de oluşlarını ben söyleyeyim, ötekini de sen bana söyle. Benimki uyumak ve uyanık olmak: uyumaktan uyanık olmak, uyanık olmaktan da uyumak meydana gelir; oluşlarından biri uykuya dalmak, öteki uyanmaktır."
τί οὖν; ἔφη, τῷ ζῆν ἐστί τι ἐναντίον, ὥσπερ τῷ ἐγρηγορέναι τὸ καθεύδειν;
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.
τί;
τὸ τεθνάναι, ἔφη.
οὐκοῦν ἐξ ἀλλήλων τε γίγνεται ταῦτα, εἴπερ ἐναντία ἐστιν, καὶ αἱ γενέσεις εἰσὶν αὐτοῖν μεταξὺ δύο δυοῖν ὄντοιν;
πῶς γὰρ οὔ;
τὴν μὲν τοίνυν ἑτέραν συζυγίαν ὧν νυνδὴ ἔλεγον ἐγώ σοι, ἔφη, ἐρῶ, ὁ Σωκράτης, καὶ αὐτὴν καὶ τὰς γενέσεις· σὺ δέ μοι τὴν ἑτέραν. λέγω δὲ τὸ μὲν καθεύδειν, τὸ δὲ ἐγρηγορέναι, καὶ ἐκ τοῦ καθεύδειν τὸ ἐγρηγορέναι γίγνεσθαι καὶ
71d"Bu sana yeterli mi," dedi, "yoksa değil mi?"
"Kesinlikle yeterli."
"Şimdi sen de bana," dedi, "hayat ve ölüm için aynı şekilde söyle. Ölü olmanın yaşamanın zıddı olduğunu söylemiyor musun?"
"Söylüyorum."
"Birbirlerinden meydana geldiklerini de?"
"Evet."
"Peki yaşayandan meydana gelen nedir?"
"Ölü olan," dedi.
"Ya ölüden?" dedi.
"Yaşayan olduğunu kabul etmek zorundayız," dedi.
"Demek ki, Kebes, yaşayan şeyler de yaşayan insanlar da ölülerden meydana geliyor?"
ἐκ τοῦ ἐγρηγορέναι τὸ καθεύδειν, καὶ τὰς γενέσεις αὐτοῖν τὴν μὲν καταδαρθάνειν εἶναι, τὴν δ’ ἀνεγείρεσθαι. ἱκανῶς σοι, ἔφη, ἢ οὔ;
πάνυ μὲν οὖν.
λέγε δή μοι καὶ σύ, ἔφη, οὕτω περὶ ζωῆς καὶ θανάτου. οὐκ ἐναντίον μὲν φῂς τῷ ζῆν τὸ τεθνάναι εἶναι;
ἔγωγε.
γίγνεσθαι δὲ ἐξ ἀλλήλων;
ναί.
ἐξ οὖν τοῦ ζῶντος τί τὸ γιγνόμενον;
τὸ τεθνηκός, ἔφη.
τί δέ, ἦ δ’ ὅς, ἐκ τοῦ τεθνεῶτος;
ἀναγκαῖον, ἔφη, ὁμολογεῖν ὅτι τὸ ζῶν.
ἐκ τῶν τεθνεώτων ἄρα, ὦ Κέβης, τὰ ζῶντά τε καὶ οἱ ζῶντες γίγνονται;
71e"Öyle görünüyor," dedi.
"Demek ki," dedi, "psykhē'lerimiz Hades'te bulunuyor."
"Öyle görünüyor."
"Peki bunlarla ilgili iki oluştan biri apaçık ortada değil mi? Ölmek herhâlde apaçık bir şey, yoksa değil mi?"
"Kesinlikle," dedi.
"Peki ne yapacağız?" dedi. "Ona karşılık zıt oluşu vermeyecek miyiz de tabiat bu yandan topal mı kalacak? Yoksa ölmenin karşısına zıt bir oluş koymak zorunlu mu?"
"Kesinlikle zorunlu," dedi.
"Nedir bu?"
"Yeniden hayata dönmek."
"Öyleyse," dedi, "yeniden hayata dönmek diye bir şey varsa, bu dönüş, ölülerden yaşayanlara doğru giden oluş olmaz mı?"
φαίνεται, ἔφη.
εἰσὶν ἄρα, ἔφη, αἱ ψυχαὶ ἡμῶν ἐν Ἅιδου.
ἔοικεν.
οὐκοῦν καὶ τοῖν γενεσέοιν τοῖν περὶ ταῦτα ἥ γ’ ἑτέρα σαφὴς οὖσα τυγχάνει; τὸ γὰρ ἀποθνῄσκειν σαφὲς δήπου, ἢ οὔ;
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.
πῶς οὖν, ἦ δ’ ὅς, ποιήσομεν; οὐκ ἀνταποδώσομεν τὴν ἐναντίαν γένεσιν, ἀλλὰ ταύτῃ χωλὴ ἔσται ἡ φύσις; ἢ ἀνάγκη ἀποδοῦναι τῷ ἀποθνῄσκειν ἐναντίαν τινὰ γένεσιν;
πάντως που, ἔφη.
τίνα ταύτην;
τὸ ἀναβιώσκεσθαι.
ΦΑΙΔ.
οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, εἴπερ ἔστι τὸ ἀναβιώσκεσθαι, ἐκ τῶν
72a"Elbette."
"Demek bu yoldan da şunda anlaşıyoruz: ölülerin yaşayanlardan meydana gelmesi gibi, yaşayanlar da ölülerden meydana gelmiştir. Bu böyleyse de, demiştik, ölülerin psykhē'lerinin bir yerde bulunması ve yeniden oradan meydana gelmesi gerektiğine yeterli bir kanıt elimizde demektir."
"Bana öyle geliyor ki, Sokrates," dedi, "üzerinde anlaştıklarımıza göre durumun böyle olması zorunlu."
"Şöyle de bak, Kebes," dedi, "anlaşmamız haksız da değil bence. Çünkü meydana gelen şeyler, bir daire çizip dolanır gibi, her zaman birbirlerinin karşılığını vermeseydi de oluş yalnızca bir uçtan karşı uca giden dümdüz bir çizgi olup geri dönüp öbür uca kıvrılmasaydı, hiç dönemeç yapmasaydı, sonunda her şeyin aynı biçime bürüneceğini, aynı hâle düşeceğini ve meydana gelmenin duracağını bilirsin, değil mi?"
τεθνεώτων ἂν εἴη γένεσις εἰς τοὺς ζῶντας αὕτη, τὸ ἀναβιώσκεσθαι;
πάνυ γε.
ὁμολογεῖται ἄρα ἡμῖν καὶ ταύτῃ τοὺς ζῶντας ἐκ τῶν τεθνεώτων γεγονέναι οὐδὲν ἧττον ἢ τοὺς τεθνεῶτας ἐκ τῶν ζώντων, τούτου δὲ ὄντος ἱκανόν που ἐδόκει τεκμήριον εἶναι ὅτι ἀναγκαῖον τὰς τῶν τεθνεώτων ψυχὰς εἶναί που, ὅθεν δὴ πάλιν γίγνεσθαι.
δοκεῖ μοι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐκ τῶν ὡμολογημένων ἀναγκαῖον οὕτως ἔχειν.
ἰδὲ τοίνυν οὕτως, ἔφη, ὦ Κέβης, ὅτι οὐδ’ ἀδίκως ὡμολογήκαμεν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ. εἰ γὰρ μὴ ἀεὶ ἀνταποδιδοίη τὰ
72b"Nasıl yani?" dedi.
"Ne demek istediğimi anlamak hiç zor değil," dedi. "Söz gelişi uykuya dalmak olsa da buna karşılık uyuyandan uyanmak meydana gelmese, bilirsin ki sonunda her şey Endymion hikâyesini boş bir söz hâline getirirdi; Endymion hiçbir yerde göze çarpmazdı, çünkü geri kalan her şey de onun hâline düşmüş, uyuyor olurdu.
ἕτερα τοῖς ἑτέροις γιγνόμενα, ὡσπερεὶ κύκλῳ περιιόντα, ἀλλ’ εὐθεῖά τις εἴη ἡ γένεσις ἐκ τοῦ ἑτέρου μόνον εἰς τὸ καταντικρὺ καὶ μὴ ἀνακάμπτοι πάλιν ἐπὶ τὸ ἕτερον μηδὲ καμπὴν ποιοῖτο, οἶσθ’ ὅτι πάντα τελευτῶντα τὸ αὐτὸ σχῆμα ἂν σχοίη καὶ τὸ αὐτὸ πάθος ἂν πάθοι καὶ παύσαιτο γιγνόμενα;
πῶς λέγεις; ἔφη.
οὐδὲν χαλεπόν, ἦ δ’ ὅς, ἐννοῆσαι ὃ λέγω· ἀλλ’ οἷον εἰ τὸ καταδαρθάνειν μὲν εἴη, τὸ δ’ ἀνεγείρεσθαι μὴ ἀνταποδιδοίη γιγνόμενον ἐκ τοῦ καθεύδοντος, οἶσθ’ ὅτι τελευτῶντα πάντ’
72c"Yine her şey birleşse de hiçbir şey ayrışmasa, Anaksagoras'ın 'bütün şeyler bir arada' sözü çabucak gerçekleşirdi. Aynı şekilde, dostum Kebes, hayattan pay almış olan her şey ölse ve öldükten sonra ölüler bu hâlde kalıp yeniden hayata dönmeseler, sonunda her şeyin ölü olması, hiçbir şeyin yaşamaması kaçınılmaz olmaz mı?
⟨ἂν⟩ λῆρον τὸν Ἐνδυμίωνα ἀποδείξειεν καὶ οὐδαμοῦ ἂν φαίνοιτο διὰ τὸ καὶ τἆλλα πάντα ταὐτὸν ἐκείνῳ πεπονθέναι, καθεύδειν. κἂν εἰ συγκρίνοιτο μὲν πάντα, διακρίνοιτο δὲ μή, ταχὺ ἂν τὸ τοῦ Ἀναξαγόρου γεγονὸς εἴη, ὁμοῦ πάντα χρήματα. ὡσαύτως δέ, ὦ φίλε Κέβης, καὶ εἰ ἀποθνῄσκοι μὲν πάντα ὅσα τοῦ ζῆν μεταλάβοι, ἐπειδὴ δὲ ἀποθάνοι, μένοι ἐν τούτῳ τῷ σχήματι τὰ τεθνεῶτα καὶ μὴ πάλιν ἀναβιώσκοιτο, ἆρ’ οὐ πολλὴ ἀνάγκη τελευτῶντα πάντα
72d"Çünkü yaşayanlar başka şeylerden meydana gelse ve yaşayanlar ölse, her şeyin ölümde tükenip gitmesinin önüne nasıl geçilebilir?"
"Hiçbir çare yok bence, Sokrates," dedi Kebes; "söylediklerin bana tamamıyla doğru görünüyor."
"Çünkü bence, Kebes," dedi, "durum her şeyden çok böyledir; biz de bunlarda anlaşırken aldanmıyoruz. Yeniden hayata dönmek gerçekten vardır, yaşayanlar ölülerden meydana gelir ve ölülerin psykhē'leri vardır [ve iyi psykhē'lerin hâli daha iyi, kötülerinki daha kötüdür]."
τεθνάναι καὶ μηδὲν ζῆν; εἰ γὰρ ἐκ μὲν τῶν ἄλλων τὰ ζῶντα γίγνοιτο, τὰ δὲ ζῶντα θνῄσκοι, τίς μηχανὴ μὴ οὐχὶ πάντα καταναλωθῆναι εἰς τὸ τεθνάναι;
οὐδὲ μία μοι δοκεῖ, ἔφη ὁ Κέβης, ὦ Σώκρατες, ἀλλά μοι δοκεῖς παντάπασιν ἀληθῆ λέγειν.
ἔστιν γάρ, ἔφη, ὦ Κέβης, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, παντὸς μᾶλλον οὕτω, καὶ ἡμεῖς αὐτὰ ταῦτα οὐκ ἐξαπατώμενοι ὁμολογοῦμεν, ἀλλ’ ἔστι τῷ ὄντι καὶ τὸ ἀναβιώσκεσθαι καὶ ἐκ τῶν τεθνεώτων τοὺς ζῶντας γίγνεσθαι καὶ τὰς τῶν τεθνεώτων ψυχὰς
72e"Hem sonra, Sokrates," dedi Kebes söze karışarak, "senin sık sık söylediğin o logos da, doğruysa, aynı sonuca götürür: ona göre öğrenme bizim için hatırlamadan (anamnēsis) başka bir şey değildir; buna göre de şimdi hatırladığımız şeyleri daha önceki bir zamanda öğrenmiş olmamız zorunludur herhâlde. Bu da psykhē'miz bu insan biçimine girmeden önce bir yerde var olmasaydı imkânsız olurdu. Demek ki bu yoldan da psykhē ölümsüz bir şey gibi görünüyor."
εἶναι [καὶ ταῖς μέν γε ἀγαθαῖς ἄμεινον εἶναι, ταῖς δὲ κακαῖς κάκιον].
καὶ μήν, ἔφη ὁ Κέβης ὑπολαβών, καὶ κατ’ ἐκεῖνόν γε τὸν λόγον, ὦ Σώκρατες, εἰ ἀληθής ἐστιν, ὃν σὺ εἴωθας θαμὰ λέγειν, ὅτι ἡμῖν ἡ μάθησις οὐκ ἄλλο τι ἢ ἀνάμνησις τυγχάνει οὖσα, καὶ κατὰ τοῦτον ἀνάγκη που ἡμᾶς ἐν προτέρῳ τινὶ χρόνῳ μεμαθηκέναι ἃ νῦν ἀναμιμνῃσκόμεθα.
ΦΑΙΔ. τοῦτο δὲ
73a"Ama Kebes," dedi Simmias söze karışarak, "bunun ispatları nelerdi? Bana hatırlat; şu anda pek hatırlamıyorum."
"Bir kere, çok güzel bir logos var," dedi Kebes: "İnsanlara soru sorulduğunda, biri soruları iyi sorarsa, her şeyin nasıl olduğunu kendileri söylerler; oysa içlerinde epistēmē ve doğru bir logos bulunmasaydı bunu yapamazlardı. Sonra, biri onları geometri şekillerine ya da bu türden başka bir şeye götürürse, durumun böyle olduğu orada en açık biçimde ortaya çıkar."
ἀδύνατον, εἰ μὴ ἦν που ἡμῖν ἡ ψυχὴ πρὶν ἐν τῷδε τῷ ἀνθρωπίνῳ εἴδει γενέσθαι· ὥστε καὶ ταύτῃ ἀθάνατον ἡ ψυχή τι ἔοικεν εἶναι.
ἀλλά, ὦ Κέβης, ἔφη ὁ Σιμμίας ὑπολαβών, ποῖαι τούτων αἱ ἀποδείξεις; ὑπόμνησόν με· οὐ γὰρ σφόδρα ἐν τῷ παρόντι μέμνημαι.
ἑνὶ μὲν λόγῳ, ἔφη ὁ Κέβης, καλλίστῳ, ὅτι ἐρωτώμενοι οἱ ἄνθρωποι, ἐάν τις καλῶς ἐρωτᾷ, αὐτοὶ λέγουσιν πάντα ᾗ ἔχει — καίτοι εἰ μὴ ἐτύγχανεν αὐτοῖς ἐπιστήμη ἐνοῦσα καὶ ὀρθὸς λόγος, οὐκ ἂν οἷοί τ’ ἦσαν τοῦτο ποιῆσαι — ἔπειτα
73b"Bu yoldan ikna olmuyorsan, Simmias," dedi Sokrates, "bir de meseleyi şöyle incelediğinde benimle aynı kanaate varıp varmayacağına bak. Öğrenme denen şeyin nasıl olup da hatırlama olduğundan mı şüphe ediyorsun?"
"Şüphe ettiğim yok," dedi Simmias, "ama konuştuğumuz şeyin tam kendisini yaşamaya ihtiyacım var: hatırlamaya. Aslında Kebes'in anlatmaya giriştiklerinden aşağı yukarı hatırladım bile, ikna da oldum; yine de senin bunu nasıl anlatmaya giriştiğini şimdi dinlemek isterim."
ἐάν τις ἐπὶ τὰ διαγράμματα ἄγῃ ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, ἐνταῦθα σαφέστατα κατηγορεῖ ὅτι τοῦτο οὕτως ἔχει.
εἰ δὲ μὴ ταύτῃ γε, ἔφη, πείθῃ, ὦ Σιμμία, ὁ Σωκράτης, σκέψαι ἂν τῇδέ πῄ σοι σκοπουμένῳ συνδόξῃ. ἀπιστεῖς γὰρ δὴ πῶς ἡ καλουμένη μάθησις ἀνάμνησίς ἐστιν;
ἀπιστῶ μέν [σοι] ἔγωγε, ἦ δ’ ὃς ὁ Σιμμίας, οὔ, αὐτὸ δὲ τοῦτο, ἔφη, δέομαι παθεῖν περὶ οὗ ὁ λόγος, ἀναμνησθῆναι. καὶ σχεδόν γε ἐξ ὧν Κέβης ἐπεχείρησε λέγειν ἤδη μέμνημαι καὶ πείθομαι· οὐδὲν μεντἂν ἧττον ἀκούοιμι νῦν πῇ σὺ ἐπεχείρησας λέγειν.
73c"Ben şöyle ele alıyorum," dedi. "Herhâlde şunda anlaşıyoruz: biri bir şeyi hatırlayacaksa, onu daha önce bir zaman bilmiş olması gerekir."
"Elbette," dedi.
"Peki şunda da anlaşıyor muyuz: epistēmē insana şöyle bir yolla geldiğinde bu bir hatırlamadır? Hangi yolla mı? Şununla: biri bir şeyi görerek, işiterek ya da başka bir hisle fark ederek yalnız onu tanımakla kalmayıp epistēmē'si onunkiyle aynı olmayan, başka olan bir şeyi de aklına getirirse, aklına gelen o şeyi hatırladığını söylemekte haklı olmaz mıyız?"
τῇδ’ ἔγωγε, ἦ δ’ ὅς. ὁμολογοῦμεν γὰρ δήπου, εἴ τίς τι ἀναμνησθήσεται, δεῖν αὐτὸν τοῦτο πρότερόν ποτε ἐπίστασθαι.
πάνυ γ᾽, ἔφη.
ἆρ’ οὖν καὶ τόδε ὁμολογοῦμεν, ὅταν ἐπιστήμη παραγίγνηται τρόπῳ τοιούτῳ, ἀνάμνησιν εἶναι; λέγω δὲ τίνα τρόπον; τόνδε. ἐάν τίς τι ἕτερον ἢ ἰδὼν ἢ ἀκούσας ἤ τινα ἄλλην αἴσθησιν λαβὼν μὴ μόνον ἐκεῖνο γνῷ, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἐννοήσῃ οὗ μὴ ἡ αὐτὴ ἐπιστήμη ἀλλ’ ἄλλη, ἆρα οὐχὶ τοῦτο δικαίως λέγομεν ὅτι ἀνεμνήσθη, οὗ τὴν ἔννοιαν
73d"Nasıl yani?"
"Mesela şöyle: insanın epistēmē'si başka, lirin epistēmē'si başkadır herhâlde."
"Elbette."
"Peki bilirsin ya, âşıklar sevdikleri oğlanın her zaman kullandığı bir lir, bir giysi ya da başka bir eşya gördüklerinde başlarına şu gelir: liri tanırlar, düşüncelerinde de lirin sahibi olan oğlanın biçimini canlandırırlar. İşte bu hatırlamadır. Tıpkı Simmias'ı gören birinin çoğu zaman Kebes'i hatırlaması gibi; bunun gibi daha binlerce şey vardır herhâlde."
"Zeus hakkı için, binlercesi var," dedi Simmias.
ἔλαβεν;
πῶς λέγεις;
οἷον τὰ τοιάδε· ἄλλη που ἐπιστήμη ἀνθρώπου καὶ λύρας.
πῶς γὰρ οὔ;
οὐκοῦν οἶσθα ὅτι οἱ ἐρασταί, ὅταν ἴδωσιν λύραν ἢ ἱμάτιον ἢ ἄλλο τι οἷς τὰ παιδικὰ αὐτῶν εἴωθε χρῆσθαι, πάσχουσι τοῦτο· ἔγνωσάν τε τὴν λύραν καὶ ἐν τῇ διανοίᾳ ἔλαβον τὸ εἶδος τοῦ παιδὸς οὗ ἦν ἡ λύρα; τοῦτο δέ ἐστιν ἀνάμνησις· ὥσπερ γε καὶ Σιμμίαν τις ἰδὼν πολλάκις κέβητος ἀνεμνήσθη, καὶ ἄλλα που μυρία τοιαῦτ’ ἂν εἴη.
μυρία μέντοι νὴ Δία, ἔφη ὁ Σιμμίας.
73e"Demek ki," dedi, "bu türden bir şey bir çeşit hatırlamadır, değil mi? Hele insan bunu, aradan zaman geçtiği ve üzerinde durmadığı için çoktan unuttuğu şeyler konusunda yaşadığında?"
"Kesinlikle," dedi.
"Peki," dedi, "insan bir at resmi ya da bir lir resmi görüp bir insanı, Simmias'ın resmini görüp de Kebes'i hatırlayabilir mi?"
"Elbette."
"Simmias'ın resmini görüp Simmias'ın kendisini de hatırlayabilir, değil mi?"
οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, τὸ τοιοῦτον ἀνάμνησίς τίς ἐστι; μάλιστα μέντοι ὅταν τις τοῦτο πάθῃ περὶ ἐκεῖνα ἃ ὑπὸ χρόνου καὶ τοῦ μὴ ἐπισκοπεῖν ἤδη ἐπελέληστο;
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.
τί δέ; ἦ δ’ ὅς· ἔστιν ἵππον γεγραμμένον ἰδόντα καὶ λύραν γεγραμμένην ἀνθρώπου ἀναμνησθῆναι, καὶ Σιμμίαν ἰδόντα γεγραμμένον κέβητος ἀναμνησθῆναι;
πάνυ γε.
ΦΑΙΔ.
οὐκοῦν καὶ Σιμμίαν ἰδόντα γεγραμμένον αὐτοῦ Σιμμίου ἀναμνησθῆναι;
74a"Hatırlayabilir tabii," dedi.
"Peki bütün bu durumlardan şu sonuç çıkmıyor mu: hatırlama hem benzer şeylerden hem de benzemeyen şeylerden doğar?"
"Çıkıyor."
"Ama biri bir şeyi benzer şeylerden hareketle hatırladığında, şunun da başına gelmesi kaçınılmaz değil mi: gördüğü şeyin, hatırladığı şeye benzerlik bakımından bir eksiği olup olmadığını düşünmek?"
"Kaçınılmaz," dedi.
"Şimdi bak bakalım," dedi, "durum şöyle mi? Eşit diye bir şey olduğunu söyleriz herhâlde. Bir tahtanın bir tahtaya, bir taşın bir taşa ya da bu türden başka bir şeyin başka bir şeye eşitliğini kastetmiyorum; bütün bunların ötesinde, onlardan başka bir şeyi, eşitin kendisini kastediyorum. Böyle bir şey olduğunu mu söyleyelim, hiçbir şey olmadığını mı?"
ἔστι μέντοι, ἔφη.
ἆρ’ οὖν οὐ κατὰ πάντα ταῦτα συμβαίνει τὴν ἀνάμνησιν εἶναι μὲν ἀφ’ ὁμοίων, εἶναι δὲ καὶ ἀπὸ ἀνομοίων;
συμβαίνει.
ἀλλ’ ὅταν γε ἀπὸ τῶν ὁμοίων ἀναμιμνῄσκηταί τίς τι, ἆρ’ οὐκ ἀναγκαῖον τόδε προσπάσχειν, ἐννοεῖν εἴτε τι ἐλλείπει τοῦτο κατὰ τὴν ὁμοιότητα εἴτε μὴ ἐκείνου οὗ ἀνεμνήσθη;
ἀνάγκη, ἔφη.
σκόπει δή, ἦ δ’ ὅς, εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει. φαμέν πού τι εἶναι ἴσον, οὐ ξύλον λέγω ξύλῳ οὐδὲ λίθον λίθῳ οὐδ᾽ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν, ἀλλὰ παρὰ ταῦτα πάντα ἕτερόν τι, αὐτὸ τὸ ἴσον· φῶμέν τι εἶναι ἢ μηδέν;
74b"Zeus hakkı için, olduğunu söyleyelim," dedi Simmias, "hem de nasıl!"
"Peki onun ne olduğunu da biliyor muyuz?"
"Elbette," dedi.
"Onun epistēmē'sini nereden edindik? Biraz önce sözünü ettiğimiz şeylerden değil mi? Tahtaları, taşları ya da başka birtakım şeyleri eşit görüp onlardan hareketle, onlardan başka olan o şeyi aklımıza getirmedik mi? Yoksa o sana onlardan başka bir şey gibi görünmüyor mu? Bir de şöyle bak: eşit taşlar ve tahtalar, hiç değişmedikleri hâlde, bazen birine eşit görünür, ötekine görünmez, değil mi?"
"Elbette."
φῶμεν μέντοι νὴ Δί᾽, ἔφη ὁ Σιμμίας, θαυμαστῶς γε.
ἦ καὶ ἐπιστάμεθα αὐτὸ ὃ ἔστιν;
πάνυ γε, ἦ δ’ ὅς.
πόθεν λαβόντες αὐτοῦ τὴν ἐπιστήμην; ἆρ’ οὐκ ἐξ ὧν νυνδὴ ἐλέγομεν, ἢ ξύλα ἢ λίθους ἢ ἄλλα ἄττα ἰδόντες ἴσα, ἐκ τούτων ἐκεῖνο ἐνενοήσαμεν, ἕτερον ὂν τούτων; ἢ οὐχ ἕτερόν σοι φαίνεται; σκόπει δὲ καὶ τῇδε. ἆρ’ οὐ λίθοι μὲν ἴσοι καὶ ξύλα ἐνίοτε ταὐτὰ ὄντα τῷ μὲν ἴσα φαίνεται, τῷ δ’ οὔ;
πάνυ μὲν οὖν.
74c"Peki ya eşitlerin kendileri sana hiç eşitsiz göründü mü, ya da eşitlik eşitsizlik olarak?"
"Hiçbir zaman, Sokrates."
"Demek ki," dedi, "bu eşit şeylerle eşitin kendisi aynı şey değil."
"Hiç de öyle görünmüyor bana, Sokrates."
"Ama yine de," dedi, "o eşitten başka olan bu eşit şeylerden hareketle onun epistēmē'sini aklına getirdin ve edindin, değil mi?"
"Çok doğru söylüyorsun," dedi.
"O eşit de bunlara ya benzer ya benzemez, değil mi?"
"Elbette."
"Bunun hiç önemi yok," dedi. "Bir şeyi görüp de bu görüşten hareketle başka bir şeyi aklına getirdiğin sürece, o şey ister benzer ister benzemez olsun, bu zorunlu olarak bir hatırlama olmuştur."
τί δέ; αὐτὰ τὰ ἴσα ἔστιν ὅτε ἄνισά σοι ἐφάνη, ἢ ἡ ἰσότης ἀνισότης;
οὐδεπώποτέ γε, ὦ Σώκρατες.
οὐ ταὐτὸν ἄρα ἐστίν, ἦ δ’ ὅς, ταῦτά τε τὰ ἴσα καὶ αὐτὸ τὸ ἴσον.
οὐδαμῶς μοι φαίνεται, ὦ Σώκρατες.
ἀλλὰ μὴν ἐκ τούτων γ᾽, ἔφη, τῶν ἴσων, ἑτέρων ὄντων ἐκείνου τοῦ ἴσου, ὅμως αὐτοῦ τὴν ἐπιστήμην ἐννενόηκάς τε καὶ εἴληφας;
ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις.
οὐκοῦν ἢ ὁμοίου ὄντος τούτοις ἢ ἀνομοίου;
πάνυ γε.
διαφέρει δέ γε, ἦ δ’ ὅς, οὐδέν· ἕως ἂν ἄλλο ἰδὼν ἀπὸ
74d"Elbette."
"Peki," dedi, "tahtalardaki ve biraz önce sözünü ettiğimiz öteki eşit şeylerdeki eşitlik konusunda da başımıza buna benzer bir şey geliyor mu? Bunlar bize, ne ise o olan eşitin kendisi kadar eşit mi görünüyor, yoksa onun gibi eşit olmak bakımından ondan bir eksikleri mi var, yoksa hiç eksikleri yok mu?"
"Hem de çok eksikleri var," dedi.
"Öyleyse şunda anlaşıyoruz, değil mi: biri bir şeyi görüp de 'Şu anda gördüğüm bu şey varolanlardan başka bir şey gibi olmak istiyor, ama eksik kalıyor, onun gibi olamıyor, ondan daha düşük' diye düşündüğünde, bunu düşünenin, bu şeyin benzediğini ama gerisinde kaldığını söylediği o şeyi önceden bilmiş olması herhâlde zorunludur?"
ταύτης τῆς ὄψεως ἄλλο ἐννοήσῃς, εἴτε ὅμοιον εἴτε ἀνόμοιον, ἀναγκαῖον, ἔφη, αὐτὸ ἀνάμνησιν γεγονέναι.
πάνυ μὲν οὖν.
τί δέ; ἦ δ’ ὅς· ἦ πάσχομέν τι τοιοῦτον περὶ τὰ ἐν τοῖς ξύλοις τε καὶ οἷς νυνδὴ ἐλέγομεν τοῖς ἴσοις; ἆρα φαίνεται ἡμῖν οὕτως ἴσα εἶναι ὥσπερ αὐτὸ τὸ ὃ ἔστιν, ἢ ἐνδεῖ τι ἐκείνου τῷ τοιοῦτον εἶναι οἷον τὸ ἴσον, ἢ οὐδέν;
καὶ πολύ γε, ἔφη, ἐνδεῖ.
οὐκοῦν ὁμολογοῦμεν, ὅταν τίς τι ἰδὼν ἐννοήσῃ ὅτι βούλεται μὲν τοῦτο ὃ νῦν ἐγὼ ὁρῶ εἶναι οἷον ἄλλο τι τῶν ὄντων,
74e"Zorunludur."
"Peki, eşit şeyler ve eşitin kendisi konusunda bizim de başımıza böyle bir şey geldi mi, gelmedi mi?"
"Tamamıyla geldi."
"Öyleyse eşit şeyleri ilk kez görüp 'Bunların hepsi eşit gibi olmaya can atıyor, ama ondan eksik kalıyor' diye düşündüğümüz zamandan önce eşiti biliyor olmamız zorunludur."
ἐνδεῖ δὲ καὶ οὐ δύναται τοιοῦτον εἶναι [ἴσον] οἷον ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἔστιν φαυλότερον, ἀναγκαῖόν που τὸν τοῦτο ἐννοοῦντα τυχεῖν προειδότα ἐκεῖνο ᾧ φησιν αὐτὸ προσεοικέναι μέν, ἐνδεεστέρως δὲ ἔχειν;
ἀνάγκη.
τί οὖν; τὸ τοιοῦτον πεπόνθαμεν καὶ ἡμεῖς ἢ οὒ περί τε τὰ ἴσα καὶ αὐτὸ τὸ ἴσον;
παντάπασί γε.
ΦΑΙΔ.
ἀναγκαῖον ἄρα ἡμᾶς προειδέναι τὸ ἴσον πρὸ ἐκείνου τοῦ
75a"Öyle."
"Şunda da anlaşıyoruz: bunu görmekten, dokunmaktan ya da başka herhangi bir histen başka bir yoldan aklımıza getirmiş değiliz, getirmemiz de mümkün değildir. Bütün bunları aynı şey sayıyorum."
"Aynıdır da, Sokrates, en azından logos'un göstermek istediği şey bakımından."
"Ama hislerden hareketle şunu da düşünmek zorundayız: hislerin bize gösterdiği bütün eşit şeyler, ne ise o olan eşite can atar, ama ondan eksik kalır. Yoksa nasıl diyoruz?"
χρόνου ὅτε τὸ πρῶτον ἰδόντες τὰ ἴσα ἐνενοήσαμεν ὅτι ὀρέγεται μὲν πάντα ταῦτα εἶναι οἷον τὸ ἴσον, ἔχει δὲ ἐνδεεστέρως.
ἔστι ταῦτα.
ἀλλὰ μὴν καὶ τόδε ὁμολογοῦμεν, μὴ ἄλλοθεν αὐτὸ ἐννενοηκέναι μηδὲ δυνατὸν εἶναι ἐννοῆσαι ἀλλ’ ἢ ἐκ τοῦ ἰδεῖν ἢ ἅψασθαι ἢ ἔκ τινος ἄλλης τῶν αἰσθήσεων· ταὐτὸν δὲ πάντα ταῦτα λέγω.
ταὐτὸν γὰρ ἔστιν, ὦ Σώκρατες, πρός γε ὃ βούλεται δηλῶσαι ὁ λόγος.
ἀλλὰ μὲν δὴ ἔκ γε τῶν αἰσθήσεων δεῖ ἐννοῆσαι ὅτι
75b"Böyle diyoruz."
"Öyleyse görmeye, işitmeye ve öteki hisleri kullanmaya başlamamızdan önce, eşitin kendisinin ne olduğuna dair epistēmē'yi bir yerde edinmiş olmamız gerekiyordu. Ancak böylece hislerden gelen eşit şeyleri ona bağlayıp hepsinin onun gibi olmaya can attığını ama ondan daha aşağıda kaldığını görebilirdik."
"Daha önce söylenenlerden bu zorunlu olarak çıkıyor, Sokrates."
"Peki doğar doğmaz görüyor, işitiyor, öteki hislere de sahip oluyor değil miydik?"
"Elbette."
πάντα τὰ ἐν ταῖς αἰσθήσεσιν ἐκείνου τε ὀρέγεται τοῦ ὃ ἔστιν ἴσον, καὶ αὐτοῦ ἐνδεέστερά ἐστιν· ἢ πῶς λέγομεν;
οὕτως.
πρὸ τοῦ ἄρα ἄρξασθαι ἡμᾶς ὁρᾶν καὶ ἀκούειν καὶ τἆλλα αἰσθάνεσθαι τυχεῖν ἔδει που εἰληφότας ἐπιστήμην αὐτοῦ τοῦ ἴσου ὅτι ἔστιν, εἰ ἐμέλλομεν τὰ ἐκ τῶν αἰσθήσεων ἴσα ἐκεῖσε ἀνοίσειν, ὅτι προθυμεῖται μὲν πάντα τοιαῦτ’ εἶναι οἷον ἐκεῖνο, ἔστιν δὲ αὐτοῦ φαυλότερα.
ἀνάγκη ἐκ τῶν προειρημένων, ὦ Σώκρατες.
οὐκοῦν γενόμενοι εὐθὺς ἑωρῶμέν τε καὶ ἠκούομεν καὶ τὰς ἄλλας αἰσθήσεις εἴχομεν;
πάνυ γε.
75c"Ama eşitin epistēmē'sini bunlardan önce edinmiş olmamız gerekiyordu, öyle demiyor muyuz?"
"Evet."
"Demek ki görünüşe bakılırsa onu doğmadan önce edinmiş olmamız zorunlu."
"Öyle görünüyor."
"Öyleyse onu doğmadan önce edinip elimizde olduğu hâlde doğduysak, hem doğmadan önce hem de doğar doğmaz yalnız eşiti, daha büyüğü ve daha küçüğü değil, bu türden her şeyi biliyorduk, değil mi? Çünkü şimdiki logos'umuz eşitle ne kadar ilgiliyse güzelin kendisiyle, iyinin kendisiyle, adille, dine uygun olanla da o kadar ilgilidir; kısacası, dediğim gibi, hem soru sorarken sorularımızda hem cevap verirken cevaplarımızda üzerine 'ne ise o olanın kendisi' mührünü bastığımız her şeyle ilgilidir."
ἔδει δέ γε, φαμέν, πρὸ τούτων τὴν τοῦ ἴσου ἐπιστήμην εἰληφέναι;
ναί.
πρὶν γενέσθαι ἄρα, ὡς ἔοικεν, ἀνάγκη ἡμῖν αὐτὴν εἰληφέναι.
ἔοικεν.
οὐκοῦν εἰ μὲν λαβόντες αὐτὴν πρὸ τοῦ γενέσθαι ἔχοντες ἐγενόμεθα, ἠπιστάμεθα καὶ πρὶν γενέσθαι καὶ εὐθὺς γενόμενοι οὐ μόνον τὸ ἴσον καὶ τὸ μεῖζον καὶ τὸ ἔλαττον ἀλλὰ καὶ σύμπαντα τὰ τοιαῦτα; οὐ γὰρ περὶ τοῦ ἴσου νῦν ὁ λόγος ἡμῖν μᾶλλόν τι ἢ καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ καλοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ
75d"O hâlde bütün bunların epistēmē'lerini doğmadan önce edinmiş olmamız zorunludur."
"Öyle."
"Edindikten sonra her seferinde unutmuyorsak, hep bilerek doğuyor ve ömrümüz boyunca da hep biliyor olmalıyız. Çünkü bilmek şudur: bir şeyin epistēmē'sini edinip elde tutmak, onu yitirmemiş olmak. Yoksa unutma dediğimiz şey, Simmias, epistēmē'nin yitirilmesi değil midir?"
ἀγαθοῦ καὶ δικαίου καὶ ὁσίου καί, ὅπερ λέγω, περὶ ἁπάντων οἷς ἐπισφραγιζόμεθα τὸ αὐτὸ ὃ ἔστι καὶ ἐν ταῖς ἐρωτήσεσιν ἐρωτῶντες καὶ ἐν ταῖς ἀποκρίσεσιν ἀποκρινόμενοι. ὥστε ἀναγκαῖον ἡμῖν τούτων πάντων τὰς ἐπιστήμας πρὸ τοῦ γενέσθαι εἰληφέναι.
ἔστι ταῦτα.
καὶ εἰ μέν γε λαβόντες ἑκάστοτε μὴ ἐπιλελήσμεθα, εἰδότας ἀεὶ γίγνεσθαι καὶ ἀεὶ διὰ βίου εἰδέναι· τὸ γὰρ εἰδέναι τοῦτ’ ἔστιν, λαβόντα του ἐπιστήμην ἔχειν καὶ μὴ ἀπολωλεκέναι· ἢ οὐ τοῦτο λήθην λέγομεν, ὦ Σιμμία, ἐπιστήμης ἀποβολήν;
75e"Kesinlikle öyle, Sokrates," dedi.
"Ama doğmadan önce edindiğimiz epistēmē'leri, sanırım, doğarken yitirdiysek, sonra da hislerimizi bu şeyler üzerinde kullanarak bir zamanlar, daha önce sahip olduğumuz o epistēmē'leri yeniden ediniyorsak, öğrenmek dediğimiz şey, bize ait bir epistēmē'yi yeniden edinmek olmaz mı? Buna hatırlamak dersek de herhâlde doğru söylemiş oluruz, değil mi?"
"Elbette."
πάντως δήπου, ἔφη, ὦ Σώκρατες.
εἰ δέ γε οἶμαι λαβόντες πρὶν γενέσθαι γιγνόμενοι ἀπωλέσαμεν, ὕστερον δὲ ταῖς αἰσθήσεσι χρώμενοι περὶ αὐτὰ ἐκείνας ἀναλαμβάνομεν τὰς ἐπιστήμας ἅς ποτε καὶ πρὶν εἴχομεν, ἆρ’ οὐχ ὃ καλοῦμεν μανθάνειν οἰκείαν ἂν ἐπιστήμην ἀναλαμβάνειν εἴη; τοῦτο δέ που ἀναμιμνῄσκεσθαι λέγοντες ὀρθῶς ἂν λέγοιμεν;
πάνυ γε.
ΦΑΙΔ.
76a"Çünkü şunun mümkün olduğu ortaya çıkmıştı: biri bir şeyi görerek, işiterek ya da başka bir hisle fark edince, bundan hareketle unutmuş olduğu başka bir şeyi, bu ilk şeyin, ister benzesin ister benzemesin, bağlantılı olduğu bir şeyi aklına getirebilir. Öyleyse, dediğim gibi, iki şeyden biri: ya hepimiz bunları bilerek doğduk ve ömrümüz boyunca biliyoruz; ya da sonradan öğrendiğini söylediğimiz kimseler hatırlamaktan başka bir şey yapmıyorlar ve öğrenme bir hatırlama oluyor."
"Durum kesinlikle böyle, Sokrates."
"Peki hangisini seçiyorsun, Simmias? Bilerek doğduğumuzu mu, yoksa daha önce epistēmē'sini edinmiş olduğumuz şeyleri sonradan hatırladığımızı mı?"
δυνατὸν γὰρ δὴ τοῦτό γε ἐφάνη, αἰσθόμενόν τι ἢ ἰδόντα ἢ ἀκούσαντα ἤ τινα ἄλλην αἴσθησιν λαβόντα ἕτερόν τι ἀπὸ τούτου ἐννοῆσαι ὃ ἐπελέληστο, ᾧ τοῦτο ἐπλησίαζεν ἀνόμοιον ὂν ἢ ᾧ ὅμοιον· ὥστε, ὅπερ λέγω, δυοῖν θάτερα, ἤτοι ἐπιστάμενοί γε αὐτὰ γεγόναμεν καὶ ἐπιστάμεθα διὰ βίου πάντες, ἢ ὕστερον, οὕς φαμεν μανθάνειν, οὐδὲν ἀλλ’ ἢ ἀναμιμνῄσκονται οὗτοι, καὶ ἡ μάθησις ἀνάμνησις ἂν εἴη.
καὶ μάλα δὴ οὕτως ἔχει, ὦ Σώκρατες.
πότερον οὖν αἱρῇ, ὦ Σιμμία; ἐπισταμένους ἡμᾶς γεγονέναι,
76b"Şu anda seçemiyorum, Sokrates."
"Peki şunu seçebilir misin, bu konuda ne düşünüyorsun: bilen bir adam bildiği şeylerin hesabını, logos'unu verebilir mi, veremez mi?"
"Elbette verebilir, Sokrates," dedi, "başka türlü olamaz."
"Peki sence herkes biraz önce sözünü ettiğimiz şeylerin hesabını verebiliyor mu?"
"Keşke verebilseler," dedi Simmias, "ama korkarım ki yarın bu saatlerde insanlar arasında bunu hakkıyla yapabilecek kimse kalmayacak."
ἢ ἀναμιμνῄσκεσθαι ὕστερον ὧν πρότερον ἐπιστήμην εἰληφότες ἦμεν;
οὐκ ἔχω, ὦ Σώκρατες, ἐν τῷ παρόντι ἑλέσθαι.
τί δέ; τόδε ἔχεις ἑλέσθαι, καὶ πῇ σοι δοκεῖ περὶ αὐτοῦ; ἀνὴρ ἐπιστάμενος περὶ ὧν ἐπίσταται ἔχοι ἂν δοῦναι λόγον ἢ οὔ;
πολλὴ ἀνάγκη, ἔφη, ὦ Σώκρατες.
ἦ καὶ δοκοῦσί σοι πάντες ἔχειν διδόναι λόγον περὶ τούτων ὧν νυνδὴ ἐλέγομεν;
βουλοίμην μεντἄν, ἔφη ὁ Σιμμίας· ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον φοβοῦμαι μὴ αὔριον τηνικάδε οὐκέτι ᾖ ἀνθρώπων οὐδεὶς ἀξίως οἷός τε τοῦτο ποιῆσαι.
76c"Demek sence, Simmias," dedi, "herkes bunları bilmiyor?"
"Hiç de değil."
"Öyleyse bir zamanlar öğrendiklerini hatırlıyorlar?"
"Zorunlu olarak."
"Psykhē'lerimiz bunların epistēmē'sini ne zaman edindi? İnsan olarak doğduğumuzdan bu yana değil herhâlde."
"Kesinlikle değil."
"Demek daha önce."
"Evet."
"Öyleyse, Simmias, psykhē'ler daha önce de, insan biçimine girmeden önce de bedenlerden ayrı olarak vardı ve phronēsis sahibiydiler."
"Meğer ki bu epistēmē'leri doğduğumuz anda ediniyor olalım, Sokrates; çünkü geriye bir bu zaman kalıyor."
οὐκ ἄρα δοκοῦσί σοι ἐπίστασθαί γε, ἔφη, ὦ Σιμμία, πάντες αὐτά;
οὐδαμῶς.
ἀναμιμνῄσκονται ἄρα ἅ ποτε ἔμαθον;
ἀνάγκη.
πότε λαβοῦσαι αἱ ψυχαὶ ἡμῶν τὴν ἐπιστήμην αὐτῶν; οὐ γὰρ δὴ ἀφ’ οὗ γε ἄνθρωποι γεγόναμεν.
οὐ δῆτα.
πρότερον ἄρα.
ναί.
ἦσαν ἄρα, ὦ Σιμμία, αἱ ψυχαὶ καὶ πρότερον, πρὶν εἶναι ἐν ἀνθρώπου εἴδει, χωρὶς σωμάτων, καὶ φρόνησιν εἶχον.
εἰ μὴ ἄρα ἅμα γιγνόμενοι λαμβάνομεν, ὦ Σώκρατες, ταύτας τὰς ἐπιστήμας· οὗτος γὰρ λείπεται ἔτι ὁ χρόνος.
76d"Peki, dostum; ama onları başka hangi zamanda yitiriyoruz? Biraz önce anlaştığımız gibi, onlara sahip olarak doğmuyoruz çünkü. Yoksa onları edindiğimiz anda mı yitiriyoruz? Ya da söyleyebileceğin başka bir zaman var mı?"
"Hiç yok, Sokrates; farkında olmadan boş konuşmuşum."
"Öyleyse, Simmias," dedi, "durumumuz şöyle değil mi? Hep dilimizde olan şeyler, yani bir güzel, bir iyi ve bu türden bütün ousia gerçekten varsa; hislerden gelen her şeyi, önceden var olduğunu ve bizim olduğunu yeniden keşfettiğimiz bu ousia'ya bağlıyor ve onları ona benzetiyorsak, bunlar nasıl varsa psykhē'mizin de biz doğmadan önce öyle var olması zorunludur."
εἶεν, ὦ ἑταῖρε· ἀπόλλυμεν δὲ αὐτὰς ἐν ποίῳ ἄλλῳ χρόνῳ; — οὐ γὰρ δὴ ἔχοντές γε αὐτὰς γιγνόμεθα, ὡς ἄρτι ὡμολογήσαμεν — ἢ ἐν τούτῳ ἀπόλλυμεν ἐν ᾧπερ καὶ λαμβάνομεν; ἢ ἔχεις ἄλλον τινὰ εἰπεῖν χρόνον;
οὐδαμῶς, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ ἔλαθον ἐμαυτὸν οὐδὲν εἰπών.
ἆρ’ οὖν οὕτως ἔχει, ἔφη, ἡμῖν, ὦ Σιμμία; εἰ μὲν ἔστιν ἃ θρυλοῦμεν ἀεί, καλόν τέ τι καὶ ἀγαθὸν καὶ πᾶσα ἡ τοιαύτη οὐσία, καὶ ἐπὶ ταύτην τὰ ἐκ τῶν αἰσθήσεων πάντα ἀναφέρομεν,
76e"Bunlar yoksa, bu logos boşuna söylenmiş olmaz mı? Durum böyle değil mi: bunların var olması da psykhē'lerimizin biz doğmadan önce var olması da aynı ölçüde zorunludur; bunlar yoksa ötekiler de yoktur?"
"Bana kalırsa, Sokrates," dedi Simmias, "burada aynı zorunluluğun bulunduğu son derece açık; logos da güzel bir sığınağa varıyor: psykhē'mizin biz doğmadan önce, tıpkı senin şimdi sözünü ettiğin ousia gibi var olduğu sonucuna.
ὑπάρχουσαν πρότερον ἀνευρίσκοντες ἡμετέραν οὖσαν, καὶ ταῦτα ἐκείνῃ ἀπεικάζομεν, ἀναγκαῖον, οὕτως ὥσπερ καὶ ταῦτα ἔστιν, οὕτως καὶ τὴν ἡμετέραν ψυχὴν εἶναι καὶ πρὶν γεγονέναι ἡμᾶς· εἰ δὲ μὴ ἔστι ταῦτα, ἄλλως ἂν ὁ λόγος οὗτος εἰρημένος εἴη; ἆρ’ οὕτως ἔχει, καὶ ἴση ἀνάγκη ταῦτά τε εἶναι καὶ τὰς ἡμετέρας ψυχὰς πρὶν καὶ ἡμᾶς γεγονέναι, καὶ εἰ μὴ ταῦτα, οὐδὲ τάδε;
ΦΑΙΔ.
ὑπερφυῶς, ὦ Σώκρατες, ἔφη ὁ Σιμμίας, δοκεῖ μοι ἡ αὐτὴ ἀνάγκη εἶναι, καὶ εἰς καλόν γε καταφεύγει ὁ λόγος εἰς
77a"Çünkü benim için hiçbir şey şu kadar apaçık değil: bu türden her şey, güzel, iyi ve biraz önce saydığın bütün ötekiler, olabilecek en yüksek derecede vardır. Bana kalırsa bu yeterince ispat edildi."
"Ya Kebes ne düşünüyor?" dedi Sokrates. "Kebes'i de ikna etmek gerek."
"Bence o da yeterince ikna oldu," dedi Simmias, "gerçi logos'lara inanmamakta insanların en inatçısıdır. Ama sanırım biz doğmadan önce psykhē'mizin var olduğuna tam olarak ikna olmuştur."
τὸ ὁμοίως εἶναι τήν τε ψυχὴν ἡμῶν πρὶν γενέσθαι ἡμᾶς καὶ τὴν οὐσίαν ἣν σὺ νῦν λέγεις. οὐ γὰρ ἔχω ἔγωγε οὐδὲν οὕτω μοι ἐναργὲς ὂν ὡς τοῦτο, τὸ πάντα τὰ τοιαῦτ’ εἶναι ὡς οἷόν τε μάλιστα, καλόν τε καὶ ἀγαθὸν καὶ τἆλλα πάντα ἃ σὺ νυνδὴ ἔλεγες· καὶ ἔμοιγε δοκεῖ ἱκανῶς ἀποδέδεικται.
τί δὲ δὴ Κέβητι; ἔφη ὁ Σωκράτης· δεῖ γὰρ καὶ Κέβητα πείθειν.
ἱκανῶς, ἔφη ὁ Σιμμίας, ὡς ἔγωγε οἶμαι· καίτοι καρτερώτατος ἀνθρώπων ἐστὶν πρὸς τὸ ἀπιστεῖν τοῖς λόγοις. ἀλλ’ οἶμαι οὐκ ἐνδεῶς τοῦτο πεπεῖσθαι αὐτόν, ὅτι πρὶν γενέσθαι
77b"Ama öldükten sonra da var olacağı, Sokrates," dedi, "bana bile ispat edilmiş görünmüyor. Biraz önce Kebes'in dile getirdiği, çoğunluğun duyduğu o korku hâlâ yerinde duruyor: insan ölür ölmez psykhē'nin de dağılıp gideceği, varlığının da böylece sona ereceği korkusu. Çünkü psykhē'nin başka bir yerden meydana gelip kurulmasına, insan bedenine girmeden önce de var olmasına, ama bedene girip sonra ondan ayrılınca kendisinin de sona erip bozulup gitmesine ne engel var?"
ἡμᾶς ἦν ἡμῶν ἡ ψυχή· εἰ μέντοι καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν ἔτι ἔσται, οὐδὲ αὐτῷ μοι δοκεῖ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἀποδεδεῖχθαι, ἀλλ’ ἔτι ἐνέστηκεν ὃ νυνδὴ Κέβης ἔλεγε, τὸ τῶν πολλῶν, ὅπως μὴ ἅμα ἀποθνῄσκοντος τοῦ ἀνθρώπου διασκεδάννυται ἡ ψυχὴ καὶ αὐτῇ τοῦ εἶναι τοῦτο τέλος ᾖ. τί γὰρ κωλύει γίγνεσθαι μὲν αὐτὴν καὶ συνίστασθαι ἄλλοθέν ποθεν καὶ εἶναι πρὶν καὶ εἰς ἀνθρώπειον σῶμα ἀφικέσθαι, ἐπειδὰν δὲ ἀφίκηται καὶ ἀπαλλάττηται τούτου, τότε καὶ αὐτὴν τελευτᾶν καὶ διαφθείρεσθαι;
77c"Doğru söylüyorsun, Simmias," dedi Kebes. "Gereken şeyin sanki yarısı ispat edilmiş görünüyor, yani biz doğmadan önce psykhē'mizin var olduğu. Ama ispat tamamlanacaksa, öldükten sonra da doğmadan önce olduğu gibi var olacağını ayrıca ispat etmek gerek."
"Bu da şimdi bile ispat edilmiş durumda, Simmias ve Kebes," dedi Sokrates, "yeter ki bu logos'u, bundan önce üzerinde anlaştığımız logos'la, yani yaşayan her şeyin ölmüş olandan meydana geldiği görüşüyle birleştirmek isteyin. Çünkü psykhē daha önce de vardıysa ve hayata girip meydana gelirken ölümden, ölmüş olmaktan başka hiçbir yerden meydana gelemiyorsa, yeniden meydana gelmesi gerektiğine göre öldükten sonra da var olması nasıl zorunlu olmasın?
εὖ λέγεις, ἔφη, ὦ Σιμμία, ὁ Κέβης. φαίνεται γὰρ ὥσπερ ἥμισυ ἀποδεδεῖχθαι οὗ δεῖ, ὅτι πρὶν γενέσθαι ἡμᾶς ἦν ἡμῶν ἡ ψυχή, δεῖ δὲ προσαποδεῖξαι ὅτι καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν οὐδὲν ἧττον ἔσται ἢ πρὶν γενέσθαι, εἰ μέλλει τέλος ἡ ἀπόδειξις ἕξειν.
ἀποδέδεικται μέν, ἔφη, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, ὁ Σωκράτης, καὶ νῦν, εἰ ᾽θέλετε συνθεῖναι τοῦτόν τε τὸν λόγον εἰς ταὐτὸν καὶ ὃν πρὸ τούτου ὡμολογήσαμεν, τὸ γίγνεσθαι πᾶν τὸ ζῶν ἐκ τοῦ τεθνεῶτος. εἰ γὰρ ἔστιν μὲν
77d"Demek ki söylediğiniz şey şimdi bile ispat edilmiştir. Yine de bana öyle geliyor ki sen de Simmias da bu logos'u biraz daha enine boyuna işlemek istiyorsunuz; bir de çocuklar gibi, psykhē bedenden çıkarken rüzgâr onu gerçekten savurup dağıtacak diye korkuyorsunuz; hele insan sakin bir havada değil de sert bir rüzgârda ölürse."
ἡ ψυχὴ καὶ πρότερον, ἀνάγκη δὲ αὐτῇ εἰς τὸ ζῆν ἰούσῃ τε καὶ γιγνομένῃ μηδαμόθεν ἄλλοθεν ἢ ἐκ θανάτου καὶ τοῦ τεθνάναι γίγνεσθαι, πῶς οὐκ ἀνάγκη αὐτὴν καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνῃ εἶναι, ἐπειδή γε δεῖ αὖθις αὐτὴν γίγνεσθαι; ἀποδέδεικται μὲν οὖν ὅπερ λέγετε καὶ νῦν. ὅμως δέ μοι δοκεῖς σύ τε καὶ Σιμμίας ἡδέως ἂν καὶ τοῦτον διαπραγματεύσασθαι τὸν λόγον ἔτι μᾶλλον, καὶ δεδιέναι τὸ τῶν παίδων, μὴ ὡς ἀληθῶς ὁ ἄνεμος αὐτὴν ἐκβαίνουσαν ἐκ τοῦ σώματος διαφυσᾷ
77eKebes gülerek, "Korktuğumuzu varsayıp bizi ikna etmeye çalış, Sokrates," dedi. "Daha doğrusu, korkan biz değiliz; ama belki içimizde de böyle şeylerden korkan bir çocuk vardır. İşte onu, ölümden umacıdan korkar gibi korkmamaya ikna etmeye çalış."
"Ama," dedi Sokrates, "efsunla korkusunu giderinceye kadar ona her gün efsun okumanız gerek."
καὶ διασκεδάννυσιν, ἄλλως τε καὶ ὅταν τύχῃ τις μὴ ἐν νηνεμίᾳ ἀλλ’ ἐν μεγάλῳ τινὶ πνεύματι ἀποθνῄσκων.
καὶ ὁ Κέβης ἐπιγελάσας, ὡς δεδιότων, ἔφη, ὦ Σώκρατες, πειρῶ ἀναπείθειν· μᾶλλον δὲ μὴ ὡς ἡμῶν δεδιότων, ἀλλ’ ἴσως ἔνι τις καὶ ἐν ἡμῖν παῖς ὅστις τὰ τοιαῦτα φοβεῖται. τοῦτον οὖν πειρῶ μεταπείθειν μὴ δεδιέναι τὸν θάνατον ὥσπερ τὰ μορμολύκεια.
ἀλλὰ χρή, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἐπᾴδειν αὐτῷ ἑκάστης ἡμέρας ἕως ἂν ἐξεπᾴσητε.
ΦΑΙΔ.
78a"Peki böyle şeylere karşı iyi bir efsuncuyu nereden bulacağız, Sokrates," dedi, "madem sen bizi bırakıp gidiyorsun?"
"Hellas geniştir, Kebes," dedi, "orada iyi adamlar vardır herhâlde; barbar kavimleri de çoktur. Böyle bir efsuncu ararken bunların hepsini didik didik taramalı, ne paradan ne emekten kaçınmalısınız; çünkü paranızı bundan daha yerinde harcayabileceğiniz bir şey yoktur. Kendi aranızda da aramalısınız; çünkü bunu sizden daha iyi yapabilecek kimseleri belki de kolay kolay bulamazsınız."
"Bu iş elbet yapılır," dedi Kebes, "ama şimdi, sana da hoş gelirse, bıraktığımız yere dönelim."
πόθεν οὖν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, τῶν τοιούτων ἀγαθὸν ἐπῳδὸν ληψόμεθα, ἐπειδὴ σύ, ἔφη, ἡμᾶς ἀπολείπεις;
πολλὴ μὲν ἡ Ἑλλάς, ἔφη, ὦ Κέβης, ἐν ᾗ ἔνεισί που ἀγαθοὶ ἄνδρες, πολλὰ δὲ καὶ τὰ τῶν βαρβάρων γένη, οὓς πάντας χρὴ διερευνᾶσθαι ζητοῦντας τοιοῦτον ἐπῳδόν, μήτε χρημάτων φειδομένους μήτε πόνων, ὡς οὐκ ἔστιν εἰς ὅτι ἂν εὐκαιρότερον ἀναλίσκοιτε χρήματα. ζητεῖν δὲ χρὴ καὶ αὐτοὺς μετ’ ἀλλήλων· ἴσως γὰρ ἂν οὐδὲ ῥᾳδίως εὕροιτε μᾶλλον ὑμῶν δυναμένους τοῦτο ποιεῖν.
ἀλλὰ ταῦτα μὲν δή, ἔφη, ὑπάρξει, ὁ Κέβης· ὅθεν δὲ
78b"Elbette hoş gelir; nasıl gelmesin?"
"Güzel söylüyorsun," dedi.
"Öyleyse," dedi Sokrates, "kendimize şöyle bir şey sormalıyız: dağılıp gitmek denen bu hâl ne tür bir şeyin başına gelebilir, ne tür bir şey için bunun başına gelmesinden korkmak gerekir, ne tür bir şey için gerekmez? Bundan sonra da psykhē'nin bunlardan hangisi olduğunu incelemeli, buna göre de psykhē'miz için ya içimiz rahat etmeli ya da korkmalıyız, değil mi?"
"Doğru söylüyorsun," dedi.
ἀπελίπομεν ἐπανέλθωμεν, εἴ σοι ἡδομένῳ ἐστίν.
ἀλλὰ μὴν ἡδομένῳ γε· πῶς γὰρ οὐ μέλλει;
καλῶς, ἔφη, λέγεις.
οὐκοῦν τοιόνδε τι, ἦ δ’ ὃς ὁ Σωκράτης, δεῖ ἡμᾶς ἀνερέσθαι ἑαυτούς, τῷ ποίῳ τινὶ ἄρα προσήκει τοῦτο τὸ πάθος πάσχειν, τὸ διασκεδάννυσθαι, καὶ ὑπὲρ τοῦ ποίου τινὸς δεδιέναι μὴ πάθῃ αὐτό, καὶ τῷ ποίῳ τινὶ ⟨οὔ⟩· καὶ μετὰ τοῦτο αὖ ἐπισκέψασθαι πότερον [ἡ] ψυχή ἐστιν, καὶ ἐκ τούτων θαρρεῖν ἢ δεδιέναι ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς;
ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις.
78c"Peki, bir araya getirilmiş olana, tabiatça bileşik olana bunun başına gelmesi, yani nasıl birleştirildiyse öyle ayrılıp dağılması yakışmaz mı? Bileşik olmayan bir şey varsa, bu akıbete uğramamak herhangi bir şeye yakışıyorsa, yalnız ona yakışır, değil mi?"
"Bana öyle geliyor," dedi Kebes.
"Her zaman aynı kalan ve hep aynı hâlde bulunan şeylerin bileşik olmayanlar, bazen öyle bazen böyle olan, hiçbir zaman aynı kalmayan şeylerin ise bileşik olanlar olması çok akla yatkın değil mi?"
"Bence de öyle."
"Öyleyse," dedi, "önceki logos'umuzda ele aldığımız şeylere dönelim.
ἆρ’ οὖν τῷ μὲν συντεθέντι τε καὶ συνθέτῳ ὄντι φύσει προσήκει τοῦτο πάσχειν, διαιρεθῆναι ταύτῃ ᾗπερ συνετέθη· εἰ δέ τι τυγχάνει ὂν ἀσύνθετον, τούτῳ μόνῳ προσήκει μὴ πάσχειν ταῦτα, εἴπερ τῳ ἄλλῳ;
δοκεῖ μοι, ἔφη, οὕτως ἔχειν, ὁ Κέβης.
οὐκοῦν ἅπερ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχει, ταῦτα μάλιστα εἰκὸς εἶναι τὰ ἀσύνθετα, τὰ δὲ ἄλλοτ’ ἄλλως καὶ μηδέποτε κατὰ ταὐτά, ταῦτα δὲ σύνθετα;
ἔμοιγε δοκεῖ οὕτως.
ἴωμεν δή, ἔφη, ἐπὶ ταὐτὰ ἐφ’ ἅπερ ἐν τῷ ἔμπροσθεν
78d"Sorup cevaplarken varlığının logos'unu verdiğimiz o ousia'nın kendisi her zaman aynı hâlde mi kalır, yoksa bazen öyle bazen böyle mi olur? Eşitin kendisi, güzelin kendisi, her bir şeyin kendisi, yani ‘ne ise o olan’, varolan, en ufak bir değişmeyi kabul eder mi hiç? Yoksa bunların her biri, ne ise o olarak, tek biçimli ve kendi başına, kendi kendine olduğundan hep aynı hâlde ve aynı şekilde kalır da hiçbir zaman, hiçbir yönden, hiçbir surette en küçük bir başkalaşmaya uğramaz mı?"
"Aynı hâlde ve aynı şekilde kalması zorunludur, Sokrates," dedi Kebes.
"Ya o çok sayıdaki güzel şeyler, mesela insanlar, atlar, elbiseler ya da bu türden başka şeyler; ya da eşit şeyler ve genel olarak o ötekilerle aynı adı taşıyan bütün şeyler? Bunlar aynı mı kalır, yoksa o ötekilerin tam tersine, ne kendileriyle ne de birbirleriyle, neredeyse hiçbir zaman, hiçbir bakımdan aynı kalmazlar mı?"
λόγῳ. αὐτὴ ἡ οὐσία ἧς λόγον δίδομεν τοῦ εἶναι καὶ ἐρωτῶντες καὶ ἀποκρινόμενοι, πότερον ὡσαύτως ἀεὶ ἔχει κατὰ ταὐτὰ ἢ ἄλλοτ’ ἄλλως; αὐτὸ τὸ ἴσον, αὐτὸ τὸ καλόν, αὐτὸ ἕκαστον ὃ ἔστιν, τὸ ὄν, μή ποτε μεταβολὴν καὶ ἡντινοῦν ἐνδέχεται; ἢ ἀεὶ αὐτῶν ἕκαστον ὃ ἔστι, μονοειδὲς ὂν αὐτὸ καθ’ αὑτό, ὡσαύτως κατὰ ταὐτὰ ἔχει καὶ οὐδέποτε οὐδαμῇ οὐδαμῶς ἀλλοίωσιν οὐδεμίαν ἐνδέχεται;
ὡσαύτως, ἔφη, ἀνάγκη, ὁ Κέβης, κατὰ ταὐτὰ ἔχειν, ὦ Σώκρατες.
τί δὲ τῶν πολλῶν καλῶν, οἷον ἀνθρώπων ἢ ἵππων ἢ
78e"Bunlar da dediğin gibidir," dedi Kebes; "hiçbir zaman aynı hâlde kalmazlar."
ἱματίων ἢ ἄλλων ὡντινωνοῦν τοιούτων, ἢ ἴσων [ἢ καλῶν] ἢ πάντων τῶν ἐκείνοις ὁμωνύμων; ἆρα κατὰ ταὐτὰ ἔχει, ἢ πᾶν τοὐναντίον ἐκείνοις οὔτε αὐτὰ αὑτοῖς οὔτε ἀλλήλοις οὐδέποτε ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδαμῶς κατὰ ταὐτά;
οὕτως αὖ, ἔφη ὁ Κέβης, ταῦτα· οὐδέποτε ὡσαύτως ἔχει.
ΦΑΙΔ.
79a"Peki, bunlara dokunabilir, onları görebilir, öteki hislerle de duyabilirsin; oysa aynı kalan şeyleri düşüncenin akıl yürütmesinden başka hiçbir şeyle kavrayamazsın. Bu tür şeyler görünmezdir, gözle görülmezler, değil mi?"
"Tamamen doğru söylüyorsun," dedi.
"İstersen," dedi, "varolanların iki türünü (eidos) koyalım: biri görülür olan, öbürü görünmez olan."
"Koyalım," dedi.
"Görünmez olan her zaman aynı kalır, görülür olan ise hiçbir zaman aynı kalmaz."
"Bunu da koyalım," dedi.
οὐκοῦν τούτων μὲν κἂν ἅψαιο κἂν ἴδοις κἂν ταῖς ἄλλαις αἰσθήσεσιν αἴσθοιο, τῶν δὲ κατὰ ταὐτὰ ἐχόντων οὐκ ἔστιν ὅτῳ ποτ’ ἂν ἄλλῳ ἐπιλάβοιο ἢ τῷ τῆς διανοίας λογισμῷ, ἀλλ’ ἔστιν ἀιδῆ τὰ τοιαῦτα καὶ οὐχ ὁρατά;
παντάπασιν, ἔφη, ἀληθῆ λέγεις.
θῶμεν οὖν βούλει, ἔφη, δύο εἴδη τῶν ὄντων, τὸ μὲν ὁρατόν, τὸ δὲ ἀιδές;
θῶμεν, ἔφη.
καὶ τὸ μὲν ἀιδὲς ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ἔχον, τὸ δὲ ὁρατὸν μηδέποτε κατὰ ταὐτά;
καὶ τοῦτο, ἔφη, θῶμεν.
79b"Haydi bakalım," dedi, "bizim bir yanımız beden, öbür yanımız psykhē değil mi?"
"Başka bir şey değil," dedi.
"Peki, beden bu iki türden hangisine daha çok benzer, hangisiyle daha akrabadır diyelim?"
"Bu herkesçe apaçık," dedi: "görülür olana."
"Ya psykhē? Görülür müdür, görünmez mi?"
"İnsanlarca görülmez elbette, Sokrates," dedi.
"Ama biz görülür olanla olmayanı insan tabiatına göre söylüyorduk; yoksa sence başka bir tabiata göre mi?"
"İnsan tabiatına göre."
"Öyleyse psykhē için ne diyoruz? Görülür mü, görülmez mi?"
"Görülmez."
"Demek görünmez?"
"Evet."
"Öyleyse psykhē görünmeze bedenden daha çok benzer, beden de görülüre."
φέρε δή, ἦ δ’ ὅς, ἄλλο τι ἡμῶν αὐτῶν τὸ μὲν σῶμά ἐστι, τὸ δὲ ψυχή;
οὐδὲν ἄλλο, ἔφη.
ποτέρῳ οὖν ὁμοιότερον τῷ εἴδει φαμὲν ἂν εἶναι καὶ συγγενέστερον τὸ σῶμα;
παντί, ἔφη, τοῦτό γε δῆλον, ὅτι τῷ ὁρατῷ.
τί δὲ ἡ ψυχή; ὁρατὸν ἢ ἀιδές;
οὐχ ὑπ’ ἀνθρώπων γε, ὦ Σώκρατες, ἔφη.
ἀλλὰ μὴν ἡμεῖς γε τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ μὴ τῇ τῶν ἀνθρώπων φύσει ἐλέγομεν· ἢ ἄλλῃ τινὶ οἴει;
τῇ τῶν ἀνθρώπων.
τί οὖν περὶ ψυχῆς λέγομεν; ὁρατὸν ἢ ἀόρατον εἶναι;
οὐχ ὁρατόν.
ἀιδὲς ἄρα;
ναί.
ὁμοιότερον ἄρα ψυχὴ σώματός ἐστιν τῷ ἀιδεῖ, τὸ δὲ τῷ ὁρατῷ.
79c"Kesinlikle öyle, Sokrates."
"Hani bir süre önce şunu da söylüyorduk: psykhē bir şeyi incelemek için bedeni de kullandığında, ister görerek ister işiterek ister başka bir his yoluyla (çünkü beden yoluyla incelemek, his yoluyla incelemek demektir), o zaman beden onu hiçbir zaman aynı kalmayan şeylere doğru sürükler; o da böyle şeylerle temas ettiği için yolunu şaşırır, bulanır ve sarhoş gibi başı döner, değil mi?"
"Elbette."
πᾶσα ἀνάγκη, ὦ Σώκρατες.
οὐκοῦν καὶ τόδε πάλαι ἐλέγομεν, ὅτι ἡ ψυχή, ὅταν μὲν τῷ σώματι προσχρῆται εἰς τὸ σκοπεῖν τι ἢ διὰ τοῦ ὁρᾶν ἢ διὰ τοῦ ἀκούειν ἢ δι’ ἄλλης τινὸς αἰσθήσεως — τοῦτο γάρ ἐστιν τὸ διὰ τοῦ σώματος, τὸ δι’ αἰσθήσεως σκοπεῖν τι — τότε μὲν ἕλκεται ὑπὸ τοῦ σώματος εἰς τὰ οὐδέποτε κατὰ ταὐτὰ ἔχοντα, καὶ αὐτὴ πλανᾶται καὶ ταράττεται καὶ εἰλιγγιᾷ ὥσπερ μεθύουσα, ἅτε τοιούτων ἐφαπτομένη;
πάνυ γε.
79d"Ama kendi kendine incelediğinde oraya, saf olana, her zaman var olana, ölümsüz olana ve hep aynı hâlde kalana gider. Onunla akraba olduğundan, kendi kendine kalabildiği ve buna imkân bulduğu her seferinde hep onunla birlikte olur; böylece yolunu şaşırmaktan kurtulur ve o şeylerle temas ettiği için onların yanında hep aynı hâlde kalır. Psykhē'nin bu hâline de phronēsis denir, değil mi?"
"Çok güzel ve doğru söylüyorsun, Sokrates," dedi.
"Öyleyse hem daha önce hem de şimdi söylenenlere bakınca, sence psykhē bu iki türden hangisine daha çok benziyor, hangisiyle daha akraba?"
ὅταν δέ γε αὐτὴ καθ’ αὑτὴν σκοπῇ, ἐκεῖσε οἴχεται εἰς τὸ καθαρόν τε καὶ ἀεὶ ὂν καὶ ἀθάνατον καὶ ὡσαύτως ἔχον, καὶ ὡς συγγενὴς οὖσα αὐτοῦ ἀεὶ μετ’ ἐκείνου τε γίγνεται, ὅτανπερ αὐτὴ καθ᾽ αὑτὴν γένηται καὶ ἐξῇ αὐτῇ, καὶ πέπαυταί τε τοῦ πλάνου καὶ περὶ ἐκεῖνα ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ὡσαύτως ἔχει, ἅτε τοιούτων ἐφαπτομένη· καὶ τοῦτο αὐτῆς τὸ πάθημα φρόνησις κέκληται;
παντάπασιν, ἔφη, καλῶς καὶ ἀληθῆ λέγεις, ὦ Σώκρατες.
ποτέρῳ οὖν αὖ σοι δοκεῖ τῷ εἴδει καὶ ἐκ τῶν πρόσθεν καὶ ἐκ
79e"Bence, Sokrates," dedi, "bu yoldan ilerleyen bir incelemeden sonra herkes, en kıt anlayışlı kişi bile, psykhē'nin her bakımdan, bütünüyle, hep aynı hâlde kalana, öyle kalmayandan daha çok benzediğini kabul eder."
"Ya beden?"
"Öbürüne."
"Şimdi bir de şu yönden bak: psykhē ile beden bir aradayken tabiat bedene kul olmayı ve yönetilmeyi, psykhē'ye ise yönetmeyi ve efendilik etmeyi buyurur.
τῶν νῦν λεγομένων ψυχὴ ὁμοιότερον εἶναι καὶ συγγενέστερον;
πᾶς ἄν μοι δοκεῖ, ἦ δ’ ὅς, συγχωρῆσαι, ὦ Σώκρατες, ἐκ ταύτης τῆς μεθόδου, καὶ ὁ δυσμαθέστατος, ὅτι ὅλῳ καὶ παντὶ ὁμοιότερόν ἐστι ψυχὴ τῷ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχοντι μᾶλλον ἢ τῷ μή.
τί δὲ τὸ σῶμα;
τῷ ἑτέρῳ.
ΦΑΙΔ.
ὅρα δὴ καὶ τῇδε ὅτι ἐπειδὰν ἐν τῷ αὐτῷ ὦσι ψυχὴ καὶ
80a"Bu bakımdan da sence hangisi ilâhî olana, hangisi ölümlü olana benziyor? Yoksa sana öyle gelmiyor mu: ilâhî olan tabiatça yönetmeye ve önderlik etmeye, ölümlü olan ise yönetilmeye ve kul olmaya yatkındır?"
"Bana öyle geliyor."
"Peki, psykhē hangisine benziyor?"
"Besbelli, Sokrates: psykhē ilâhî olana, beden de ölümlü olana."
"Şimdi bir bak bakalım, Kebes," dedi, "bütün söylediklerimizden şu sonuç çıkmıyor mu? Psykhē ilâhî, ölümsüz, düşünülür, tek biçimli, çözülmez olana ve hep kendisiyle aynı, aynı hâlde kalana en çok benzer; beden ise insanî, ölümlü, çok biçimli, düşünülür olmayan, çözülebilir olana ve hiçbir zaman kendisiyle aynı kalmayana en çok benzer.
σῶμα, τῷ μὲν δουλεύειν καὶ ἄρχεσθαι ἡ φύσις προστάττει, τῇ δὲ ἄρχειν καὶ δεσπόζειν· καὶ κατὰ ταῦτα αὖ πότερόν σοι δοκεῖ ὅμοιον τῷ θείῳ εἶναι καὶ πότερον τῷ θνητῷ; ἢ οὐ δοκεῖ σοι τὸ μὲν θεῖον οἷον ἄρχειν τε καὶ ἡγεμονεύειν πεφυκέναι, τὸ δὲ θνητὸν ἄρχεσθαί τε καὶ δουλεύειν;
ἔμοιγε.
ποτέρῳ οὖν ἡ ψυχὴ ἔοικεν;
δῆλα δή, ὦ Σώκρατες, ὅτι ἡ μὲν ψυχὴ τῷ θείῳ, τὸ δὲ σῶμα τῷ θνητῷ.
σκόπει δή, ἔφη, ὦ Κέβης, εἰ ἐκ πάντων τῶν εἰρημένων
80b"Buna karşı, işin böyle olmadığını gösterecek başka bir şey söyleyebilir miyiz, Kebes, dostum?"
"Söyleyemeyiz."
"Peki? Durum böyle olunca bedene çabucak çözülmek, psykhē'ye ise büsbütün çözülmez olmak ya da buna yakın bir hâlde bulunmak yakışmaz mı?"
τάδε ἡμῖν συμβαίνει, τῷ μὲν θείῳ καὶ ἀθανάτῳ καὶ νοητῷ καὶ μονοειδεῖ καὶ ἀδιαλύτῳ καὶ ἀεὶ ὡσαύτως κατὰ ταὐτὰ ἔχοντι ἑαυτῷ ὁμοιότατον εἶναι ψυχή, τῷ δὲ ἀνθρωπίνῳ καὶ θνητῷ καὶ πολυειδεῖ καὶ ἀνοήτῳ καὶ διαλυτῷ καὶ μηδέποτε κατὰ ταὐτὰ ἔχοντι ἑαυτῷ ὁμοιότατον αὖ εἶναι σῶμα. ἔχομέν τι παρὰ ταῦτα ἄλλο λέγειν, ὦ φίλε Κέβης, ᾗ οὐχ οὕτως ἔχει;
οὐκ ἔχομεν.
τί οὖν; τούτων οὕτως ἐχόντων ἆρ’ οὐχὶ σώματι μὲν ταχὺ διαλύεσθαι προσήκει, ψυχῇ δὲ αὖ τὸ παράπαν ἀδιαλύτῳ εἶναι ἢ ἐγγύς τι τούτου;
80c"Nasıl yakışmasın?"
"Şunu düşün," dedi: "insan ölünce onun görülür kısmı olan beden, görülür bir yerde yatan ve ceset dediğimiz şey, çözülmek, ufalanıp dağılmak, buharlaşıp gitmek kendisine yakıştığı hâlde bunların hiçbirine hemen uğramaz; tersine epey uzun bir süre olduğu gibi kalır. Hele biri bedeni güzel bir hâldeyken ve elverişli bir mevsimde ölmüşse, çok daha uzun süre. Çünkü beden büzülüp tahnit edilince, Mısır'da tahnit edilenler gibi, hemen hemen bütünüyle, akıl almaz uzunlukta bir süre bozulmadan kalır; bedenin bazı kısımları ise, kemikler, sinirler ve bu türden her şey, beden çürüse bile, deyim yerindeyse ölümsüzdür. Öyle değil mi?"
πῶς γὰρ οὔ;
ἐννοεῖς οὖν, ἔφη, ἐπειδὰν ἀποθάνῃ ὁ ἄνθρωπος, τὸ μὲν ὁρατὸν αὐτοῦ, τὸ σῶμα, καὶ ἐν ὁρατῷ κείμενον, ὃ δὴ νεκρὸν καλοῦμεν, ᾧ προσήκει διαλύεσθαι καὶ διαπίπτειν καὶ διαπνεῖσθαι, οὐκ εὐθὺς τούτων οὐδὲν πέπονθεν, ἀλλ᾽ ἐπιεικῶς συχνὸν ἐπιμένει χρόνον, ἐὰν μέν τις καὶ χαριέντως ἔχων τὸ σῶμα τελευτήσῃ καὶ ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ, καὶ πάνυ μάλα· συμπεσὸν γὰρ τὸ σῶμα καὶ ταριχευθέν, ὥσπερ οἱ ἐν Αἰγύπτῳ ταριχευθέντες, ὀλίγου ὅλον μένει ἀμήχανον ὅσον χρόνον,
80d"Evet."
"Ya psykhē, o görünmez olan? O, kendisi gibi soylu, saf ve görünmez başka bir yere, gerçek anlamıyla ‘Görünmez’ olana, Hades'e, iyi ve phronēsis sahibi tanrının yanına gider; tanrı dilerse benim psykhē'm de birazdan oraya gidecek. İşte böyle olan, tabiatı böyle olan bu psykhē'miz, çoğu insanın dediği gibi, bedenden ayrılır ayrılmaz savrulup dağılır ve yok mu olur?
ἔνια δὲ μέρη τοῦ σώματος, καὶ ἂν σαπῇ, ὀστᾶ τε καὶ νεῦρα καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα, ὅμως ὡς ἔπος εἰπεῖν ἀθάνατά ἐστιν· ἢ οὔ;
ναί.
ἡ δὲ ψυχὴ ἄρα, τὸ ἀιδές, τὸ εἰς τοιοῦτον τόπον ἕτερον οἰχόμενον γενναῖον καὶ καθαρὸν καὶ ἀιδῆ, εἰς Ἅιδου ὡς ἀληθῶς, παρὰ τὸν ἀγαθὸν καὶ φρόνιμον θεόν, οἷ, ἂν θεὸς θέλῃ, αὐτίκα καὶ τῇ ἐμῇ ψυχῇ ἰτέον, αὕτη δὲ δὴ ἡμῖν ἡ τοιαύτη καὶ οὕτω πεφυκυῖα ἀπαλλαττομένη τοῦ σώματος εὐθὺς διαπεφύσηται καὶ ἀπόλωλεν, ὥς φασιν οἱ πολλοὶ
80e"Hiç de değil, dostlarım Kebes ve Simmias! Durum daha çok şöyledir: psykhē saf olarak ayrılırsa bedenden hiçbir şeyi peşinden sürüklemez; çünkü hayattayken onunla isteyerek hiçbir ortaklığa girmemiş, tersine ondan kaçmış ve kendi içine toplanmıştır, çünkü hep bunun alıştırmasını yapmıştır. Bu da doğru yoldan felsefe yapmaktan, gerçekten de gönül rahatlığıyla ölmenin alıştırmasını yapmaktan başka bir şey değildir. Yoksa bu, ölüm alıştırması olmaz mı?"
ἄνθρωποι; πολλοῦ γε δεῖ, ὦ φίλε Κέβης τε καὶ Σιμμία, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον ὧδ’ ἔχει· ἐὰν μὲν καθαρὰ ἀπαλλάττηται, μηδὲν τοῦ σώματος συνεφέλκουσα, ἅτε οὐδὲν κοινωνοῦσα αὐτῷ ἐν τῷ βίῳ ἑκοῦσα εἶναι, ἀλλὰ φεύγουσα αὐτὸ καὶ συνηθροισμένη αὐτὴ εἰς ἑαυτήν, ἅτε μελετῶσα ἀεὶ τοῦτο — τὸ δὲ οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ ὀρθῶς φιλοσοφοῦσα καὶ τῷ ὄντι
81a"Tamamen öyle."
"Demek ki bu hâldeki psykhē kendine benzeyene, görünmeze, ilâhî, ölümsüz ve phronēsis sahibi olana gider. Oraya varınca mesut olmak ona nasip olur: yolunu kaybetmekten, akılsızlıktan, korkulardan, vahşi tutkulardan ve öteki insanî kötülüklerden kurtulmuştur; sırra ermişler için söylendiği gibi, geri kalan bütün zamanı gerçekten tanrılarla birlikte geçirir. Böyle mi diyelim, Kebes, yoksa başka türlü mü?"
"Zeus hakkı için, böyle," dedi Kebes.
τεθνάναι μελετῶσα ῥᾳδίως· ἢ οὐ τοῦτ’ ἂν εἴη μελέτη θανάτου;
ΦΑΙΔ.
παντάπασί γε.
οὐκοῦν οὕτω μὲν ἔχουσα εἰς τὸ ὅμοιον αὐτῇ τὸ ἀιδὲς ἀπέρχεται, τὸ θεῖόν τε καὶ ἀθάνατον καὶ φρόνιμον, οἷ ἀφικομένῃ ὑπάρχει αὐτῇ εὐδαίμονι εἶναι, πλάνης καὶ ἀνοίας καὶ φόβων καὶ ἀγρίων ἐρώτων καὶ τῶν ἄλλων κακῶν τῶν ἀνθρωπείων ἀπηλλαγμένῃ, ὥσπερ δὲ λέγεται κατὰ τῶν μεμυημένων, ὡς ἀληθῶς τὸν λοιπὸν χρόνον μετὰ θεῶν διάγουσα; οὕτω φῶμεν, ὦ Κέβης, ἢ ἄλλως;
οὕτω νὴ Δία, ἔφη ὁ Κέβης.
81b"Ama psykhē bedenden kirlenmiş ve arınmamış olarak ayrılıyorsa, sanırım durum başkadır. Çünkü hep bedenle bir arada yaşamış, ona hizmet etmiş, onu sevmiş, onun büyüsüne, arzuların ve hazların büyüsüne kapılmıştır; öyle ki dokunulabilen, görülebilen, içilip yenebilen ve aşk zevki için kullanılabilen bedensel şeyden başka hiçbir şeyi hakiki saymaz olmuştur. Gözlere karanlık ve görünmez gelen, ama düşünülür olan ve felsefeyle kavranabilen şeyden ise nefret etmeye, ondan ürküp kaçmaya alışmıştır. Böyle bir hâldeki psykhē'nin bedenden kendi kendine ve katışıksız olarak ayrılacağını mı sanıyorsun?"
ἐὰν δέ γε οἶμαι μεμιασμένη καὶ ἀκάθαρτος τοῦ σώματος ἀπαλλάττηται, ἅτε τῷ σώματι ἀεὶ συνοῦσα καὶ τοῦτο θεραπεύουσα καὶ ἐρῶσα καὶ γοητευομένη ὑπ’ αὐτοῦ ὑπό τε τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ ἡδονῶν, ὥστε μηδὲν ἄλλο δοκεῖν εἶναι ἀληθὲς ἀλλ’ ἢ τὸ σωματοειδές, οὗ τις ἂν ἅψαιτο καὶ ἴδοι καὶ πίοι καὶ φάγοι καὶ πρὸς τὰ ἀφροδίσια χρήσαιτο, τὸ δὲ τοῖς ὄμμασι σκοτῶδες καὶ ἀιδές, νοητὸν δὲ καὶ φιλοσοφίᾳ αἱρετόν, τοῦτο δὲ εἰθισμένη μισεῖν τε καὶ τρέμειν καὶ φεύγειν, οὕτω
81c"Hiçbir şekilde," dedi.
"Tersine, sanırım bedensel olanla iç içe geçmiş olarak ayrılır; bedenle düşüp kalkmak, ona yoldaşlık etmek, hep onunla bir arada bulunmak ve bunun çokça alıştırmasını yapmak bu bedensel olanı onun tabiatına işlemiştir, değil mi?"
"Elbette."
"Bunun da ağır, yüklü, topraksı ve görülür bir şey olduğunu düşünmek gerekir, dostum. Böyle bir psykhē onu taşıdığından ağırlaşır ve görünmezden, yani Hades'ten korktuğu için yeniden görülür yere çekilir; söylendiğine göre anıtların ve mezarların çevresinde dolaşıp durur. Zaten oralarda psykhē'lere ait gölgemsi bazı hayaletler görülmüştür: saf olarak serbest kalmamış, görülür olandan pay alan böyle psykhē'lerin ortaya çıkardığı görüntülerdir bunlar, görülmelerinin sebebi de budur."
δὴ ἔχουσαν οἴει ψυχὴν αὐτὴν καθ’ αὑτὴν εἰλικρινῆ ἀπαλλάξεσθαι;
οὐδ’ ὁπωστιοῦν, ἔφη.
ἀλλὰ [καὶ] διειλημμένην γε οἶμαι ὑπὸ τοῦ σωματοειδοῦς, ὃ αὐτῇ ἡ ὁμιλία τε καὶ συνουσία τοῦ σώματος διὰ τὸ ἀεὶ συνεῖναι καὶ διὰ τὴν πολλὴν μελέτην ἐνεποίησε σύμφυτον;
πάνυ γε.
ἐμβριθὲς δέ γε, ὦ φίλε, τοῦτο οἴεσθαι χρὴ εἶναι καὶ βαρὺ καὶ γεῶδες καὶ ὁρατόν· ὃ δὴ καὶ ἔχουσα ἡ τοιαύτη ψυχὴ βαρύνεταί τε καὶ ἕλκεται πάλιν εἰς τὸν ὁρατὸν τόπον φόβῳ τοῦ ἀιδοῦς τε καὶ Ἅιδου, ὥσπερ λέγεται, περὶ τὰ
81d"Akla yatkın, Sokrates."
"Elbette akla yatkın, Kebes. Hem bunlar iyilerin psykhē'leri değil, kötülerinkidir; önceki kötü yaşayışlarının cezasını ödeyerek böyle yerlerde dolaşmaya mecbur kalırlar. Peşlerinden ayrılmayan bedensel olanın arzusuyla yeniden bir bedene bağlanıncaya kadar da dolaşıp dururlar.
μνήματά τε καὶ τοὺς τάφους κυλινδουμένη, περὶ ἃ δὴ καὶ ὤφθη ἄττα ψυχῶν σκιοειδῆ φαντάσματα, οἷα παρέχονται αἱ τοιαῦται ψυχαὶ εἴδωλα, αἱ μὴ καθαρῶς ἀπολυθεῖσαι ἀλλὰ τοῦ ὁρατοῦ μετέχουσαι, διὸ καὶ ὁρῶνται.
εἰκός γε, ὦ Σώκρατες.
εἰκὸς μέντοι, ὦ Κέβης· καὶ οὔ τί γε τὰς τῶν ἀγαθῶν αὐτὰς εἶναι, ἀλλὰ τὰς τῶν φαύλων, αἳ περὶ τὰ τοιαῦτα ἀναγκάζονται πλανᾶσθαι δίκην τίνουσαι τῆς προτέρας τροφῆς κακῆς οὔσης. καὶ μέχρι γε τούτου πλανῶνται, ἕως ἂν τῇ
81e"Bağlandıklarında da, beklenebileceği gibi, hayattayken hangi huylara alışmışlarsa o türden yaratılışlara bağlanırlar."
"Ne türden yaratılışlardan söz ediyorsun, Sokrates?"
"Mesela oburluğa, taşkınlığa ve içkiye alışmış, bunlardan hiç sakınmamış olanların eşek soylarına ve bu türden hayvanlara girmesi akla yatkındır. Yoksa sen öyle düşünmüyor musun?"
τοῦ συνεπακολουθοῦντος, τοῦ σωματοειδοῦς, ἐπιθυμίᾳ πάλιν ἐνδεθῶσιν εἰς σῶμα· ἐνδοῦνται δέ, ὥσπερ εἰκός, εἰς τοιαῦτα ἤθη ὁποῖ’ ἄττ’ ἂν καὶ μεμελετηκυῖαι τύχωσιν ἐν τῷ βίῳ.
τὰ ποῖα δὴ ταῦτα λέγεις, ὦ Σώκρατες;
οἷον τοὺς μὲν γαστριμαργίας τε καὶ ὕβρεις καὶ φιλοποσίας μεμελετηκότας καὶ μὴ διηυλαβημένους εἰς τὰ τῶν ὄνων γένη
82a"Söylediğin çok akla yatkın."
"Adaletsizliği, tiranlığı ve yağmacılığı her şeyden üstün tutmuş olanlar da kurtların, şahinlerin ve çaylakların soylarına girer. Yoksa böyle psykhē'lerin başka nereye gittiğini söyleyebiliriz?"
"Şüphesiz," dedi Kebes, "böyle soylara."
"Öyleyse," dedi, "ötekilerin her birinin de kendi alıştırmasına benzer yere gideceği açık, değil mi?"
"Açık elbette," dedi, "nasıl olmasın?"
"Bunlar arasında en mesut olanlar ve en iyi yere gidenler de, itidal ve adalet dedikleri halk ve vatandaşlık aretē'sine, yani felsefe ve nous olmadan alışkanlık ve alıştırmayla edinilen aretē'ye kendini vermiş olanlar değil mi?"
καὶ τῶν τοιούτων θηρίων εἰκὸς ἐνδύεσθαι.
ΦΑΙΔ. ἢ οὐκ οἴει;
πάνυ μὲν οὖν εἰκὸς λέγεις.
τοὺς δέ γε ἀδικίας τε καὶ τυραννίδας καὶ ἁρπαγὰς προτετιμηκότας εἰς τὰ τῶν λύκων τε καὶ ἱεράκων καὶ ἰκτίνων γένη· ἢ ποῖ ἂν ἄλλοσέ φαμεν τὰς τοιαύτας ἰέναι;
ἀμέλει, ἔφη ὁ Κέβης, εἰς τὰ τοιαῦτα.
οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, δῆλα δὴ καὶ τἆλλα ᾗ ἂν ἕκαστα ἴοι κατὰ τὰς αὐτῶν ὁμοιότητας τῆς μελέτης;
δῆλον δή, ἔφη· πῶς δ’ οὔ;
οὐκοῦν εὐδαιμονέστατοι, ἔφη, καὶ τούτων εἰσὶ καὶ εἰς βέλτιστον τόπον ἰόντες οἱ τὴν δημοτικὴν καὶ πολιτικὴν
82b"Bunlar nasıl en mesut oluyor?"
"Çünkü bunların yeniden böyle toplum hâlinde yaşayan, uysal bir soya, belki arıların, eşekarılarının ya da karıncaların soyuna, hatta yine insan soyuna varmaları ve onlardan ölçülü insanlar çıkması akla yatkındır."
"Akla yatkın."
"Ama tanrıların soyuna, felsefe yapmamış ve büsbütün arınmış olarak gitmemiş hiç kimsenin varması caiz değildir; oraya yalnız öğrenmeyi seven varabilir.
ἀρετὴν ἐπιτετηδευκότες, ἣν δὴ καλοῦσι σωφροσύνην τε καὶ δικαιοσύνην, ἐξ ἔθους τε καὶ μελέτης γεγονυῖαν ἄνευ φιλοσοφίας τε καὶ νοῦ;
πῇ δὴ οὗτοι εὐδαιμονέστατοι;
ὅτι τούτους εἰκός ἐστιν εἰς τοιοῦτον πάλιν ἀφικνεῖσθαι πολιτικὸν καὶ ἥμερον γένος, ἤ που μελιττῶν ἢ σφηκῶν ἢ μυρμήκων, καὶ εἰς ταὐτόν γε πάλιν τὸ ἀνθρώπινον γένος, καὶ γίγνεσθαι ἐξ αὐτῶν ἄνδρας μετρίους.
εἰκός.
εἰς δέ γε θεῶν γένος μὴ φιλοσοφήσαντι καὶ παντελῶς
82c"İşte bu yüzden, dostlarım Simmias ve Kebes, doğru anlamda filozof olanlar bedenden gelen bütün arzulardan uzak durur, direnir ve kendilerini onlara teslim etmezler. Bunu, çoğunluk ve para düşkünleri gibi, evlerinin barklarının batmasından ve yoksulluktan korktukları için yapmazlar; makam ve şan düşkünleri gibi, kötülüğün getireceği itibarsızlıktan ve kötü şöhretten çekindikleri için de uzak durmazlar."
"Bu onlara yakışmazdı zaten, Sokrates," dedi Kebes.
καθαρῷ ἀπιόντι οὐ θέμις ἀφικνεῖσθαι ἀλλ’ ἢ τῷ φιλομαθεῖ. ἀλλὰ τούτων ἕνεκα, ὦ ἑταῖρε Σιμμία τε καὶ Κέβης, οἱ ὀρθῶς φιλόσοφοι ἀπέχονται τῶν κατὰ τὸ σῶμα ἐπιθυμιῶν ἁπασῶν καὶ καρτεροῦσι καὶ οὐ παραδιδόασιν αὐταῖς ἑαυτούς, οὔ τι οἰκοφθορίαν τε καὶ πενίαν φοβούμενοι, ὥσπερ οἱ πολλοὶ καὶ φιλοχρήματοι· οὐδὲ αὖ ἀτιμίαν τε καὶ ἀδοξίαν μοχθηρίας δεδιότες, ὥσπερ οἱ φίλαρχοί τε καὶ φιλότιμοι, ἔπειτα ἀπέχονται αὐτῶν.
οὐ γὰρ ἂν πρέποι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ὁ Κέβης.
82d"Zeus hakkı için, hayır, yakışmazdı," dedi. "İşte bu yüzden, Kebes, kendi psykhē'lerine biraz olsun önem veren, hayatlarını bedeni biçimlendirmeye adamayanlar bütün bu insanlara sırt çevirir; nereye gittiğini bilmeyen o kimselerle aynı yolu tutmazlar. Felsefeye, onun çözüp kurtarmasına ve arındırmasına karşı gelmemek gerektiğine inanarak bu yöne dönerler; felsefenin izinden, onun yol gösterdiği yerden giderler."
"Nasıl, Sokrates?"
"Söyleyeyim," dedi. "Öğrenmeyi sevenler şunu bilirler: felsefe onların psykhē'sini eline aldığında onu bedenin içine düpedüz bağlanmış, ona yapışmış bulur. Psykhē varolanları kendi kendine değil, sanki bir zindanın içinden bakar gibi beden aracılığıyla incelemeye mecbur kalmış, koyu bir bilgisizlik içinde yuvarlanıp durmaktadır. Felsefe bu zindanın korkunç ustalığını da görür: zindan arzu sayesinde ayakta durmaktadır, öyle ki bağlanmış olanın kendisi bağlanmasına en çok yardım eden olur.
οὐ μέντοι μὰ Δία, ἦ δ’ ὅς. τοιγάρτοι τούτοις μὲν ἅπασιν, ὦ Κέβης, ἐκεῖνοι οἷς τι μέλει τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἀλλὰ μὴ σώματι πλάττοντες ζῶσι, χαίρειν εἰπόντες, οὐ κατὰ ταὐτὰ πορεύονται αὐτοῖς ὡς οὐκ εἰδόσιν ὅπῃ ἔρχονται, αὐτοὶ δὲ ἡγούμενοι οὐ δεῖν ἐναντία τῇ φιλοσοφίᾳ πράττειν καὶ τῇ ἐκείνης λύσει τε καὶ καθαρμῷ ταύτῃ δὴ τρέπονται ἐκείνῃ ἑπόμενοι, ᾗ ἐκείνη ὑφηγεῖται.
πῶς, ὦ Σώκρατες;
ἐγὼ ἐρῶ, ἔφη. γιγνώσκουσι γάρ, ἦ δ᾽ ὅς, οἱ φιλομαθεῖς
ὅτι παραλαβοῦσα αὐτῶν τὴν ψυχὴν ἡ φιλοσοφία ἀτεχνῶς διαδεδεμένην ἐν τῷ σώματι καὶ προσκεκολλημένην, ἀναγκαζομένην δὲ ὥσπερ διὰ εἱργμοῦ διὰ τούτου σκοπεῖσθαι τὰ ὄντα ἀλλὰ μὴ αὐτὴν δι’ αὑτῆς, καὶ ἐν πάσῃ ἀμαθίᾳ κυλινδουμένην, καὶ τοῦ εἱργμοῦ τὴν δεινότητα κατιδοῦσα ὅτι δι’ ἐπιθυμίας ἐστίν, ὡς ἂν μάλιστα αὐτὸς ὁ δεδεμένος συλλήπτωρ
83a"Diyordum ya, öğrenmeyi sevenler bilirler: felsefe psykhē'lerini bu hâlde eline alınca onu yavaş yavaş yatıştırır ve çözüp kurtarmaya girişir. Gözler yoluyla yapılan incelemenin aldanışla dolu olduğunu, kulaklar ve öteki hisler yoluyla yapılanın da öyle olduğunu ona gösterir; zorunlu olmadıkça bunları kullanmaktan çekilmeye ikna eder; kendi içine toplanıp derlenmesini öğütler. Kendinden başka hiçbir şeye güvenmemesini, varolanlardan kendi başına olan bir şeyi kendisi, kendi başına düşündüğünde yalnız kendine güvenmesini; başka şeyler aracılığıyla incelediği, başka başka şeylerde başka türlü olan hiçbir şeyi ise hakiki saymamasını söyler. Böyle şeyler duyulur ve görülürdür; psykhē'nin kendisinin gördüğü ise düşünülür ve görünmezdir.
εἴη τοῦ δεδέσθαι,
ΦΑΙΔ. — ὅπερ οὖν λέγω, γιγνώσκουσιν οἱ φιλομαθεῖς ὅτι οὕτω παραλαβοῦσα ἡ φιλοσοφία ἔχουσαν αὐτῶν τὴν ψυχὴν ἠρέμα παραμυθεῖται καὶ λύειν ἐπιχειρεῖ, ἐνδεικνυμένη ὅτι ἀπάτης μὲν μεστὴ ἡ διὰ τῶν ὀμμάτων σκέψις, ἀπάτης δὲ ἡ διὰ τῶν ὤτων καὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων, πείθουσα δὲ ἐκ τούτων μὲν ἀναχωρεῖν, ὅσον μὴ ἀνάγκη αὐτοῖς χρῆσθαι, αὐτὴν δὲ εἰς αὑτὴν συλλέγεσθαι καὶ ἁθροίζεσθαι παρακελευομένη, πιστεύειν δὲ μηδενὶ ἄλλῳ ἀλλ’
83b"Gerçekten filozof olan kişinin psykhē'si bu kurtuluşa karşı koymaması gerektiğini düşündüğü için hazlardan, arzulardan ve acılardan elinden geldiğince uzak durur. Çünkü şöyle akıl yürütür: insan şiddetle haz duyduğunda, korktuğunda ya da bir şeyi arzuladığında, bunlardan, insanın aklına gelebilecek kötülükler kadar büyük bir kötülüğe, mesela hastalanmak ya da arzuları yüzünden para harcamak gibi bir kötülüğe uğramaz; bütün kötülüklerin en büyüğüne ve en ağırına uğrar da bunu hesaba bile katmaz."
ἢ αὐτὴν αὑτῇ, ὅτι ἂν νοήσῃ αὐτὴ καθ’ αὑτὴν αὐτὸ καθ’ αὑτὸ τῶν ὄντων· ὅτι δ’ ἂν δι’ ἄλλων σκοπῇ ἐν ἄλλοις ὂν ἄλλο, μηδὲν ἡγεῖσθαι ἀληθές· εἶναι δὲ τὸ μὲν τοιοῦτον αἰσθητόν τε καὶ ὁρατόν, ὃ δὲ αὐτὴ ὁρᾷ νοητόν τε καὶ ἀιδές. ταύτῃ οὖν τῇ λύσει οὐκ οἰομένη δεῖν ἐναντιοῦσθαι ἡ τοῦ ὡς ἀληθῶς φιλοσόφου ψυχὴ οὕτως ἀπέχεται τῶν ἡδονῶν τε καὶ ἐπιθυμιῶν καὶ λυπῶν [καὶ φόβων] καθ’ ὅσον δύναται, λογιζομένη ὅτι, ἐπειδάν τις σφόδρα ἡσθῇ ἢ φοβηθῇ [ἢ λυπηθῇ] ἢ ἐπιθυμήσῃ, οὐδὲν τοσοῦτον κακὸν ἔπαθεν ἀπ’
83c"Nedir bu, Sokrates?" dedi Kebes.
"Şu: her insanın psykhē'si bir şeyden şiddetle haz ya da acı duyduğu anda, bu duyguyu en çok neye karşı duyuyorsa onun en apaçık ve en hakiki şey olduğunu da sanmaya mecbur kalır; oysa öyle değildir. Bunlar da en çok görülür şeylerdir, değil mi?"
"Elbette."
αὐτῶν ὧν ἄν τις οἰηθείη, οἷον ἢ νοσήσας ἤ τι ἀναλώσας διὰ τὰς ἐπιθυμίας, ἀλλ’ ὃ πάντων μέγιστόν τε κακῶν καὶ ἔσχατόν ἐστι, τοῦτο πάσχει καὶ οὐ λογίζεται αὐτό.
τί τοῦτο, ὦ Σώκρατες; ἔφη ὁ Κέβης.
ὅτι ψυχὴ παντὸς ἀνθρώπου ἀναγκάζεται ἅμα τε ἡσθῆναι σφόδρα ἢ λυπηθῆναι ἐπί τῳ καὶ ἡγεῖσθαι περὶ ὃ ἂν μάλιστα τοῦτο πάσχῃ, τοῦτο ἐναργέστατόν τε εἶναι καὶ ἀληθέστατον, οὐχ οὕτως ἔχον· ταῦτα δὲ μάλιστα ⟨τὰ⟩ ὁρατά· ἢ οὔ;
πάνυ γε.
83d"Psykhē en çok bu hâl içinde bedene bağlanıp zincirlenmez mi?"
"Nasıl yani?"
"Şöyle: her haz ve her acı, sanki bir çivisi varmış gibi, psykhē'yi bedene çakar, ona perçinler ve onu bedene benzer bir şey yapar; öyle ki psykhē, beden neye doğru derse onu doğru sanmaya başlar. Bedenle aynı kanaatleri paylaştığı ve aynı şeylerden hoşlandığı için, sanırım, onunla aynı huyu ve aynı beslenişi edinmeye mecbur kalır; Hades'e hiçbir zaman arınmış olarak varamayan, buradan hep bedenle dolu olarak ayrılan bir şey hâline gelir. Bu yüzden de çok geçmeden yeniden başka bir bedene düşer ve sanki toprağa ekilmiş gibi orada kök salar; böylece ilâhî, saf ve tek biçimli olanla birlikte olmaktan büsbütün nasipsiz kalır."
οὐκοῦν ἐν τούτῳ τῷ πάθει μάλιστα καταδεῖται ψυχὴ ὑπὸ σώματος;
πῶς δή;
ὅτι ἑκάστη ἡδονὴ καὶ λύπη ὥσπερ ἧλον ἔχουσα προσηλοῖ αὐτὴν πρὸς τὸ σῶμα καὶ προσπερονᾷ καὶ ποιεῖ σωματοειδῆ, δοξάζουσαν ταῦτα ἀληθῆ εἶναι ἅπερ ἂν καὶ τὸ σῶμα φῇ. ἐκ γὰρ τοῦ ὁμοδοξεῖν τῷ σώματι καὶ τοῖς αὐτοῖς χαίρειν ἀναγκάζεται οἶμαι ὁμότροπός τε καὶ ὁμότροφος γίγνεσθαι καὶ οἵα μηδέποτε εἰς Ἅιδου καθαρῶς ἀφικέσθαι, ἀλλὰ ἀεὶ τοῦ σώματος ἀναπλέα ἐξιέναι, ὥστε ταχὺ πάλιν πίπτειν εἰς
83e"Çok doğru söylüyorsun, Sokrates," dedi Kebes.
"İşte bu sebeplerle, Kebes, öğrenmeyi hakkıyla sevenler ölçülü ve cesur olurlar; çoğunluğun söylediği sebeplerle değil. Yoksa sen onların söylediği sebeplerden mi sanıyorsun?"
ἄλλο σῶμα καὶ ὥσπερ σπειρομένη ἐμφύεσθαι, καὶ ἐκ τούτων ἄμοιρος εἶναι τῆς τοῦ θείου τε καὶ καθαροῦ καὶ μονοειδοῦς συνουσίας.
ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις, ὁ Κέβης, ὦ Σώκρατες.
τούτων τοίνυν ἕνεκα, ὦ Κέβης, οἱ δικαίως φιλομαθεῖς κόσμιοί εἰσι καὶ ἀνδρεῖοι, οὐχ ὧν οἱ πολλοὶ ἕνεκά φασιν· ἢ σὺ οἴει;
ΦΑΙΔ.
84a"Hayır, ben hiç öyle sanmıyorum."
"Sanmazsın tabii. Filozof bir adamın psykhē'si de böyle akıl yürütür: felsefenin onu çözüp salıvermesi, ama felsefe onu çözerken kendisinin tutup kendini hazlara ve acılara teslim etmesi, kendini yeniden zincire vurması, dokumasını tersine söken bir Penelope gibi bitmez tükenmez bir iş görmesi gerektiğini düşünmez. Tersine, bunlara karşı bir dinginlik sağlar, akıl yürütmenin izinden gider ve hep onun içinde kalır; hakiki olanı, ilâhî olanı, kanaatin konusu olmayanı seyreder ve onunla beslenir. Yaşadığı sürece böyle yaşaması gerektiğine, öldüğünde de kendine akraba olana, kendisi gibi olana varıp insanın başına gelen kötülüklerden kurtulacağına inanır.
οὐ δῆτα ἔγωγε.
οὐ γάρ· ἀλλ’ οὕτω λογίσαιτ’ ἂν ψυχὴ ἀνδρὸς φιλοσόφου, καὶ οὐκ ἂν οἰηθείη τὴν μὲν φιλοσοφίαν χρῆναι αὐτὴν λύειν, λυούσης δὲ ἐκείνης, αὐτὴν παραδιδόναι ταῖς ἡδοναῖς καὶ λύπαις ἑαυτὴν πάλιν αὖ ἐγκαταδεῖν καὶ ἀνήνυτον ἔργον πράττειν Πηνελόπης τινὰ ἐναντίως ἱστὸν μεταχειριζομένης, ἀλλὰ γαλήνην τούτων παρασκευάζουσα, ἑπομένη τῷ λογισμῷ καὶ ἀεὶ ἐν τούτῳ οὖσα, τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ θεῖον καὶ τὸ ἀδόξαστον
84b"Böyle beslenmiş bir psykhē'nin, Simmias ve Kebes, bedenden ayrılırken paramparça olacağından, rüzgârlara savrulup dağılarak uçup gideceğinden ve artık hiçbir yerde olmayacağından korkması için hiçbir sebep yoktur."
θεωμένη καὶ ὑπ’ ἐκείνου τρεφομένη, ζῆν τε οἴεται οὕτω δεῖν ἕως ἂν ζῇ, καὶ ἐπειδὰν τελευτήσῃ, εἰς τὸ συγγενὲς καὶ εἰς τὸ τοιοῦτον ἀφικομένη ἀπηλλάχθαι τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν. ἐκ δὴ τῆς τοιαύτης τροφῆς οὐδὲν δεινὸν μὴ φοβηθῇ, [ταῦτα δ’ ἐπιτηδεύσασα,] ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, ὅπως μὴ διασπασθεῖσα ἐν τῇ ἀπαλλαγῇ τοῦ σώματος ὑπὸ τῶν ἀνέμων διαφυσηθεῖσα καὶ διαπτομένη οἴχηται καὶ οὐδὲν ἔτι οὐδαμοῦ ᾖ.
84cSokrates bunları söyledikten sonra uzun süre bir sessizlik oldu. Görünüşe bakılırsa Sokrates'in kendisi de az önce söylenen logos'a dalmıştı, bizim çoğumuz da öyle. Kebes ile Simmias ise kendi aralarında kısaca konuştular. Sokrates onları görünce sordu:
"Ne o?" dedi. "Söylenenler size eksik mi geliyor? Gerçi biri bunları gereği gibi baştan sona ele almak isterse, daha pek çok kuşkuya ve saldırıya açık yanları var. Başka bir şey üzerinde düşünüyorsanız bir diyeceğim yok; ama bu konuda bir güçlüğe takıldıysanız, bir yerde daha iyi söylenebileceğini düşünüyorsanız, kendiniz söyleyip enine boyuna anlatmaktan hiç çekinmeyin; benimle birlikte işin içinden daha kolay çıkacağınızı sanıyorsanız beni de işe katın."
σιγὴ οὖν ἐγένετο ταῦτα εἰπόντος τοῦ Σωκράτους ἐπὶ πολὺν χρόνον, καὶ αὐτός τε πρὸς τῷ εἰρημένῳ λόγῳ ἦν ὁ Σωκράτης, ὡς ἰδεῖν ἐφαίνετο, καὶ ἡμῶν οἱ πλεῖστοι· Κέβης δὲ καὶ Σιμμίας σμικρὸν πρὸς ἀλλήλω διελεγέσθην. καὶ ὁ Σωκράτης ἰδὼν αὐτὼ ἤρετο, τί; ἔφη, ὑμῖν τὰ λεχθέντα μῶν μὴ δοκεῖ ἐνδεῶς λέγεσθαι; πολλὰς γὰρ δὴ ἔτι ἔχει ὑποψίας καὶ ἀντιλαβάς, εἴ γε δή τις αὐτὰ μέλλει ἱκανῶς διεξιέναι. εἰ μὲν οὖν τι ἄλλο σκοπεῖσθον, οὐδὲν λέγω· εἰ δέ τι περὶ τούτων ἀπορεῖτον, μηδὲν ἀποκνήσητε καὶ αὐτοὶ εἰπεῖν καὶ
84dBunun üzerine Simmias şöyle dedi: "Doğrusu, Sokrates, sana gerçeği söyleyeyim. İkimiz de epeydir bir güçlüğe takılmış durumdayız; her birimiz ötekini dürtüp ‘sen sor’ diyor. Dinlemeyi çok istiyoruz, ama içinde bulunduğun şu felaket yüzünden sana tatsız gelir diye seni rahatsız etmekten çekiniyoruz."
Sokrates bunu duyunca usulca güldü ve şöyle dedi: "Vay vay, Simmias! Başıma gelen şu talihi bir felaket saymadığıma sizi bile inandıramıyorken, öteki insanları inandırmakta herhalde çok zorlanırdım.
διελθεῖν, εἴ πῃ ὑμῖν φαίνεται βέλτιον ⟨ἂν⟩ λεχθῆναι, καὶ αὖ καὶ ἐμὲ συμπαραλαβεῖν, εἴ τι μᾶλλον οἴεσθε μετ’ ἐμοῦ εὐπορήσειν.
καὶ ὁ Σιμμίας ἔφη· καὶ μήν, ὦ Σώκρατες, τἀληθῆ σοι ἐρῶ. πάλαι γὰρ ἡμῶν ἑκάτερος ἀπορῶν τὸν ἕτερον προωθεῖ καὶ κελεύει ἐρέσθαι διὰ τὸ ἐπιθυμεῖν μὲν ἀκοῦσαι, ὀκνεῖν δὲ ὄχλον παρέχειν, μή σοι ἀηδὲς ᾖ διὰ τὴν παροῦσαν συμφοράν.
καὶ ὃς ἀκούσας ἐγέλασέν τε ἠρέμα καί φησιν· Βαβαί, ὦ Σιμμία· ἦ που χαλεπῶς ἂν τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους πείσαιμι
84e"Üstelik şimdi önceki hayatımdakinden daha huysuz olduğumdan korkuyorsunuz. Anlaşılan kehanet bakımından sizin gözünüzde kuğulardan da geri kalıyorum. Kuğular öleceklerini hissettiklerinde, daha önce de şarkı söyledikleri hâlde, işte o zaman en çok ve en güzel şarkılarını söylerler; çünkü hizmetkârı oldukları tanrının yanına gidecekleri için sevinç içindedirler.
ὡς οὐ συμφορὰν ἡγοῦμαι τὴν παροῦσαν τύχην, ὅτε γε μηδ’ ὑμᾶς δύναμαι πείθειν, ἀλλὰ φοβεῖσθε μὴ δυσκολώτερόν τι νῦν διάκειμαι ἢ ἐν τῷ πρόσθεν βίῳ· καί, ὡς ἔοικε, τῶν κύκνων δοκῶ φαυλότερος ὑμῖν εἶναι τὴν μαντικήν, οἳ ἐπειδὰν αἴσθωνται ὅτι δεῖ αὐτοὺς ἀποθανεῖν, ᾄδοντες καὶ ἐν
85a"İnsanlar ise kendi ölüm korkuları yüzünden kuğulara da iftira ederler; onların ölüme ağıt yaktıklarını, son şarkılarını acıdan söylediklerini iddia ederler. Hiçbir kuşun açken, üşürken ya da başka bir acı çekerken şarkı söylemediğini düşünmezler bile; acıdan ağıt yakarak öttüğü söylenen bülbül, kırlangıç ve ibibik bile. Ama bana öyle geliyor ki ne bu kuşlar acı çektikleri için şarkı söyler, ne de kuğular. Sanırım kuğular Apollon'un kuşları oldukları için kâhindirler; Hades'teki iyi şeyleri önceden bildiklerinden şarkı söyler ve o gün, daha önceki bütün zamanlardan çok daha büyük bir sevinç duyarlar.
τῷ πρόσθεν χρόνῳ, τότε δὴ πλεῖστα καὶ κάλλιστα ᾄδουσι, γεγηθότες ὅτι μέλλουσι παρὰ τὸν θεὸν ἀπιέναι οὗπέρ εἰσι θεράποντες.
ΦΑΙΔ. οἱ δ’ ἄνθρωποι διὰ τὸ αὑτῶν δέος τοῦ θανάτου καὶ τῶν κύκνων καταψεύδονται, καί φασιν αὐτοὺς θρηνοῦντας τὸν θάνατον ὑπὸ λύπης ἐξᾴδειν, καὶ οὐ λογίζονται ὅτι οὐδὲν ὄρνεον ᾄδει ὅταν πεινῇ ἢ ῥιγῷ ἤ τινα ἄλλην λύπην λυπῆται, οὐδὲ αὐτὴ ἥ τε ἀηδὼν καὶ χελιδὼν καὶ ὁ ἔποψ, ἃ δή φασι διὰ λύπην θρηνοῦντα ᾄδειν. ἀλλ᾽ οὔτε ταῦτά μοι φαίνεται
85b"Ben de kendimi kuğuların kul kardeşi ve aynı tanrının adanmışı sayıyorum; kehanet gücünü efendimden onlardan daha kötü almadığıma, hayattan da onlardan daha kederli ayrılmadığıma inanıyorum. Bu bakımdan çekinmeyin; Atinalıların On Birler'i izin verdiği sürece ne isterseniz söyleyin, ne isterseniz sorun."
"Güzel söylüyorsun," dedi Simmias. "Öyleyse ben sana neye takıldığımı söyleyeyim, ardından şu Kebes de söylenenleri hangi noktada kabul etmediğini anlatsın.
λυπούμενα ᾄδειν οὔτε οἱ κύκνοι, ἀλλ’ ἅτε οἶμαι τοῦ Ἀπόλλωνος ὄντες, μαντικοί τέ εἰσι καὶ προειδότες τὰ ἐν Ἅιδου ἀγαθὰ ᾄδουσι καὶ τέρπονται ἐκείνην τὴν ἡμέραν διαφερόντως ἢ ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ. ἐγὼ δὲ καὶ αὐτὸς ἡγοῦμαι ὁμόδουλός τε εἶναι τῶν κύκνων καὶ ἱερὸς τοῦ αὐτοῦ θεοῦ, καὶ οὐ χεῖρον ἐκείνων τὴν μαντικὴν ἔχειν παρὰ τοῦ δεσπότου, οὐδὲ δυσθυμότερον αὐτῶν τοῦ βίου ἀπαλλάττεσθαι. ἀλλὰ τούτου γ’ ἕνεκα λέγειν τε χρὴ καὶ ἐρωτᾶν ὅτι ἂν βούλησθε, ἕως ἂν Ἀθηναίων ἐῶσιν ἄνδρες ἕνδεκα.
καλῶς, ἔφη, λέγεις, ὁ Σιμμίας· καὶ ἐγώ τέ σοι ἐρῶ ὃ
85c"Bana öyle geliyor ki, Sokrates, belki sana da öyle geldiği gibi, bu tür konularda bu hayatta açık seçik bir bilgiye ulaşmak ya imkânsızdır ya da son derece zordur. Öte yandan, bunlar hakkında söylenenleri her yoldan sınamamak, her yönden inceleyip yorgun düşmeden önce yarıda bırakmak da pek gevşek bir adamın işidir. Çünkü bu konularda şunlardan birini başarmak gerekir: ya işin nasıl olduğunu öğrenmek ya da kendi başına bulmak; bu da imkânsızsa, insanların logos'ları arasında hiç değilse en iyisini ve çürütülmesi en zor olanını alıp ona binmek ve bir salın üstündeymiş gibi tehlikeyi göze alarak hayatın denizini öyle geçmek. Tabii insan daha sağlam bir taşıta, ilâhî bir logos'a binip yolu daha güvenli ve daha az tehlikeli biçimde alamıyorsa.
ἀπορῶ, καὶ αὖ ὅδε, ᾗ οὐκ ἀποδέχεται τὰ εἰρημένα. ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, περὶ τῶν τοιούτων ἴσως ὥσπερ καὶ σοὶ τὸ μὲν σαφὲς εἰδέναι ἐν τῷ νῦν βίῳ ἢ ἀδύνατον εἶναι ἢ παγχάλεπόν τι, τὸ μέντοι αὖ τὰ λεγόμενα περὶ αὐτῶν μὴ οὐχὶ παντὶ τρόπῳ ἐλέγχειν καὶ μὴ προαφίστασθαι πρὶν ἂν πανταχῇ σκοπῶν ἀπείπῃ τις, πάνυ μαλθακοῦ εἶναι ἀνδρός· δεῖν γὰρ περὶ αὐτὰ ἕν γέ τι τούτων διαπράξασθαι, ἢ μαθεῖν ὅπῃ ἔχει ἢ εὑρεῖν ἤ, εἰ ταῦτα ἀδύνατον, τὸν γοῦν βέλτιστον τῶν ἀνθρωπίνων λόγων λαβόντα καὶ δυσεξελεγκτότατον,
85d"İşte ben de, madem sen de böyle söylüyorsun, şimdi sormaktan utanmayacağım; böylece ileride, düşündüğümü vaktiyle söylemedim diye kendimi suçlamayacağım. Çünkü, Sokrates, söylenenleri hem kendi kendime hem de Kebes'le birlikte gözden geçirdiğimde, bana pek yeterli söylenmiş görünmüyor."
ἐπὶ τούτου ὀχούμενον ὥσπερ ἐπὶ σχεδίας κινδυνεύοντα διαπλεῦσαι τὸν βίον, εἰ μή τις δύναιτο ἀσφαλέστερον καὶ ἀκινδυνότερον ἐπὶ βεβαιοτέρου ὀχήματος, [ἢ] λόγου θείου τινός, διαπορευθῆναι. καὶ δὴ καὶ νῦν ἔγωγε οὐκ ἐπαισχυνθήσομαι ἐρέσθαι, ἐπειδὴ καὶ σὺ ταῦτα λέγεις, οὐδ’ ἐμαυτὸν αἰτιάσομαι ἐν ὑστέρῳ χρόνῳ ὅτι νῦν οὐκ εἶπον ἅ μοι δοκεῖ. ἐμοὶ γάρ, ὦ Σώκρατες, ἐπειδὴ καὶ πρὸς ἐμαυτὸν καὶ πρὸς τόνδε σκοπῶ τὰ εἰρημένα, οὐ πάνυ φαίνεται ἱκανῶς εἰρῆσθαι.
85eSokrates, "Belki de doğru görüyorsun, dostum," dedi, "ama söyle bakalım, nerede yetersiz?"
"Şu bakımdan," dedi Simmias: "biri aynı logos'u harmonia (akort, ahenk), lir ve teller hakkında da söyleyebilir: akort edilmiş lirdeki harmonia görünmez, bedensiz, son derece güzel ve ilâhî bir şeydir; lirin kendisiyle teller ise beden, bedensel, bileşik ve topraksı şeylerdir, ölümlü olanla akrabadırlar.
καὶ ὁ Σωκράτης, ἴσως γάρ, ἔφη, ὦ ἑταῖρε, ἀληθῆ σοι φαίνεται· ἀλλὰ λέγε ὅπῃ δὴ οὐχ ἱκανῶς.
ΦΑΙΔ.
ταύτῃ ἔμοιγε, ἦ δ’ ὅς, ᾗ δὴ καὶ περὶ ἁρμονίας ἄν τις καὶ λύρας τε καὶ χορδῶν τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον εἴποι, ὡς ἡ μὲν ἁρμονία ἀόρατον καὶ ἀσώματον καὶ πάγκαλόν τι καὶ
86a"Şimdi biri liri kırsa ya da telleri kesip koparsa, biri de tıpkı senin gibi aynı logos'a dayanarak o harmonia'nın hâlâ var olması, yok olmamış olması gerektiğinde direnirse (çünkü, diyecektir, teller kopmuşken lirin ve ölümlü türden olan tellerin hâlâ var olup da ilâhî ve ölümsüz olanla aynı tabiattan, onunla akraba olan harmonia'nın ölümlüden önce yok olup gitmesinin hiçbir yolu olamaz), tersine, harmonia'nın kendisinin hâlâ bir yerde var olması gerektiğini, ona bir şey olmadan önce tahtaların ve tellerin çürüyüp gideceğini söylerse —
θεῖόν ἐστιν ἐν τῇ ἡρμοσμένῃ λύρᾳ, αὐτὴ δ’ ἡ λύρα καὶ αἱ χορδαὶ σώματά τε καὶ σωματοειδῆ καὶ σύνθετα καὶ γεώδη ἐστὶ καὶ τοῦ θνητοῦ συγγενῆ. ἐπειδὰν οὖν ἢ κατάξῃ τις τὴν λύραν ἢ διατέμῃ καὶ διαρρήξῃ τὰς χορδάς, εἴ τις διισχυρίζοιτο τῷ αὐτῷ λόγῳ ὥσπερ σύ, ὡς ἀνάγκη ἔτι εἶναι τὴν ἁρμονίαν ἐκείνην καὶ μὴ ἀπολωλέναι — οὐδεμία γὰρ μηχανὴ ἂν εἴη τὴν μὲν λύραν ἔτι εἶναι διερρωγυιῶν τῶν χορδῶν καὶ τὰς χορδὰς θνητοειδεῖς οὔσας, τὴν δὲ ἁρμονίαν
86b"Gerçekten de, Sokrates, sanırım sen de kendin şunu düşünmüşsündür: biz psykhē'nin her şeyden çok buna benzer bir şey olduğunu kabul ederiz. Bedenimiz sıcakla soğuk, kuruyla yaş ve bu türden başka şeylerle gerilmiş, bir arada tutulmuş gibidir; psykhē'miz de, bunlar birbirleriyle güzelce ve ölçülü bir oranda karıştığında ortaya çıkan, bunların karışımı ve harmonia'sıdır.
ἀπολωλέναι τὴν τοῦ θείου τε καὶ ἀθανάτου ὁμοφυῆ τε καὶ συγγενῆ, προτέραν τοῦ θνητοῦ ἀπολομένην — ἀλλὰ φαίη ἀνάγκη ἔτι που εἶναι αὐτὴν τὴν ἁρμονίαν, καὶ πρότερον τὰ ξύλα καὶ τὰς χορδὰς κατασαπήσεσθαι πρίν τι ἐκείνην παθεῖν — καὶ γὰρ οὖν, ὦ Σώκρατες, οἶμαι ἔγωγε καὶ αὐτόν σε τοῦτο ἐντεθυμῆσθαι, ὅτι τοιοῦτόν τι μάλιστα ὑπολαμβάνομεν τὴν ψυχὴν εἶναι, ὥσπερ ἐντεταμένου τοῦ σώματος ἡμῶν καὶ συνεχομένου ὑπὸ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ καὶ τοιούτων τινῶν, κρᾶσιν εἶναι καὶ ἁρμονίαν
86c"Eğer psykhē gerçekten bir çeşit harmonia ise şu açıktır: bedenimiz hastalıklar ve başka kötülükler yüzünden ölçüsüzce gevşediğinde ya da gerildiğinde, psykhē en ilâhî şey olsa bile, hemen yok olmak zorundadır; tıpkı seslerdeki ve zanaatkârların bütün eserlerindeki öteki harmonia'lar gibi. Her bedenin kalıntıları ise yakılana ya da çürüyene kadar uzun zaman yerinde kalır.
αὐτῶν τούτων τὴν ψυχὴν ἡμῶν, ἐπειδὰν ταῦτα καλῶς καὶ μετρίως κραθῇ πρὸς ἄλληλα — εἰ οὖν τυγχάνει ἡ ψυχὴ οὖσα ἁρμονία τις, δῆλον ὅτι, ὅταν χαλασθῇ τὸ σῶμα ἡμῶν ἀμέτρως ἢ ἐπιταθῇ ὑπὸ νόσων καὶ ἄλλων κακῶν, τὴν μὲν ψυχὴν ἀνάγκη εὐθὺς ὑπάρχει ἀπολωλέναι, καίπερ οὖσαν θειοτάτην, ὥσπερ καὶ αἱ ἄλλαι ἁρμονίαι αἵ τ’ ἐν τοῖς φθόγγοις καὶ ἐν τοῖς τῶν δημιουργῶν ἔργοις πᾶσι, τὰ δὲ λείψανα τοῦ σώματος ἑκάστου πολὺν χρόνον παραμένειν,
86d"Öyleyse bak bakalım: biri psykhē'nin bedendeki unsurların bir karışımı olduğunu, bu yüzden de ölüm denen şeyde ilk önce onun yok olduğunu ileri sürerse, bu logos'a karşı ne diyeceğiz?"
Sokrates, çoğu zaman yaptığı gibi gözlerini dikip baktı ve gülümsedi: "Simmias haklı doğrusu," dedi. "İçinizden biri benden daha becerikliyse niye cevap vermiyor? Çünkü Simmias logos'u hiç de fena yakalamışa benzemiyor. Yine de bence cevap vermeden önce bir de Kebes'i dinlemeliyiz; bakalım o da logos'a ne itiraz ediyor. Böylece araya zaman girer, ne diyeceğimizi düşünürüz; ardından ikisini de dinleyince, bizimle aynı perdeden konuşuyorlarsa onlara katılırız, konuşmuyorlarsa o zaman da logos'un savunuculuğunu yaparız.
ἕως ἂν ἢ κατακαυθῇ ἢ κατασαπῇ — ὅρα οὖν πρὸς τοῦτον τὸν λόγον τί φήσομεν, ἐάν τις ἀξιοῖ κρᾶσιν οὖσαν τὴν ψυχὴν τῶν ἐν τῷ σώματι ἐν τῷ καλουμένῳ θανάτῳ πρώτην ἀπόλλυσθαι.
διαβλέψας οὖν ὁ Σωκράτης, ὥσπερ τὰ πολλὰ εἰώθει, καὶ μειδιάσας, δίκαια μέντοι, ἔφη, λέγει ὁ Σιμμίας. εἰ οὖν τις ὑμῶν εὐπορώτερος ἐμοῦ, τί οὐκ ἀπεκρίνατο; καὶ γὰρ οὐ φαύλως ἔοικεν ἁπτομένῳ τοῦ λόγου. δοκεῖ μέντοι μοι χρῆναι πρὸ τῆς ἀποκρίσεως ἔτι πρότερον κέβητος ἀκοῦσαι
86e"Haydi, Kebes," dedi, "söyle: seni de rahatsız eden neydi?"
"Söyleyeyim," dedi Kebes. "Bana öyle görünüyor ki logos hâlâ yerinde sayıyor ve daha önce söylediğimiz gibi, aynı itiraza açık.
τί αὖ ὅδε ἐγκαλεῖ τῷ λόγῳ, ἵνα χρόνου ἐγγενομένου βουλευσώμεθα τί ἐροῦμεν, ἔπειτα [δὲ] ἀκούσαντας ἢ συγχωρεῖν αὐτοῖς ἐάν τι δοκῶσι προσᾴδειν, ἐὰν δὲ μή, οὕτως ἤδη ὑπερδικεῖν τοῦ λόγου. ἀλλ’ ἄγε, ἦ δ’ ὅς, ὦ Κέβης, λέγε, τί ἦν τὸ σὲ αὖ θρᾶττον [ἀπιστίαν παρέχει].
λέγω δή, ἦ δ’ ὃς ὁ Κέβης.
ΦΑΙΔ. ἐμοὶ γὰρ φαίνεται ἔτι ἐν τῷ αὐτῷ ὁ λόγος εἶναι, καί, ὅπερ ἐν τοῖς πρόσθεν ἐλέγομεν,
87a"Psykhē'mizin bu biçime girmeden önce de var olduğunun pek zarif bir şekilde ve, ağır kaçmazsa söyleyeyim, pek yeterli bir şekilde ispat edildiğini geri almıyorum. Ama biz öldükten sonra da hâlâ bir yerde var olduğu bana bu yolla ispat edilmiş görünmüyor. Simmias'ın, psykhē'nin bedenden daha güçlü ve daha uzun ömürlü olmadığı yolundaki itirazına katılmıyorum; çünkü bana kalırsa psykhē bütün bu bakımlardan bedenden çok üstündür. ‘Öyleyse,’ diyebilir logos, ‘neden hâlâ inanmıyorsun? İnsan öldükten sonra daha zayıf olanın hâlâ var olduğunu görüyorsun; daha uzun ömürlü olanın o süre boyunca hâlâ korunmasının zorunlu olduğunu düşünmüyor musun?’
ταὐτὸν ἔγκλημα ἔχειν. ὅτι μὲν γὰρ ἦν ἡμῶν ἡ ψυχὴ καὶ πρὶν εἰς τόδε τὸ εἶδος ἐλθεῖν, οὐκ ἀνατίθεμαι μὴ οὐχὶ πάνυ χαριέντως καί, εἰ μὴ ἐπαχθές ἐστιν εἰπεῖν, πάνυ ἱκανῶς ἀποδεδεῖχθαι· ὡς δὲ καὶ ἀποθανόντων ἡμῶν ἔτι που ἔστιν, οὔ μοι δοκεῖ τῇδε. ὡς μὲν οὐκ ἰσχυρότερον καὶ πολυχρονιώτερον ψυχὴ σώματος, οὐ συγχωρῶ τῇ Σιμμίου ἀντιλήψει· δοκεῖ γάρ μοι πᾶσι τούτοις πάνυ πολὺ διαφέρειν. τί οὖν, ἂν φαίη ὁ λόγος, ἔτι ἀπιστεῖς, ἐπειδὴ ὁρᾷς ἀποθανόντος τοῦ ἀνθρώπου τό γε ἀσθενέστερον ἔτι ὄν; τὸ δὲ πολυχρονιώτερον
87b"Buna karşı şuna bak, bakalım söylediğimde bir anlam var mı; çünkü anlaşılan ben de Simmias gibi bir benzetmeye muhtacım. Bana kalırsa bu söylenenler şuna benziyor: biri ihtiyar bir dokumacı ölünce onun hakkında aynı logos'u ileri sürüp ‘Adam yok olmadı, bir yerde sağ salim duruyor’ dese ve kanıt olarak da adamın kendi dokuyup giydiği elbiseyi, işte elbise sağlam, yok olmamış diye gösterse; biri de ona inanmayınca, insan soyu mu daha uzun ömürlüdür, yoksa kullanılan, giyilen bir elbise mi diye sorsa; ‘İnsanınki çok daha uzun’ cevabını alınca da, daha kısa ömürlü olan bile yok olmadığına göre adamın her hâlükârda sağ salim olduğunu ispat ettiğini sansa.
οὐ δοκεῖ σοι ἀναγκαῖον εἶναι ἔτι σῴζεσθαι ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ; πρὸς δὴ τοῦτο τόδε ἐπίσκεψαι, εἴ τι λέγω· εἰκόνος γάρ τινος, ὡς ἔοικεν, κἀγὼ ὥσπερ Σιμμίας δέομαι. ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ ὁμοίως λέγεσθαι ταῦτα ὥσπερ ἄν τις περὶ ἀνθρώπου ὑφάντου πρεσβύτου ἀποθανόντος λέγοι τοῦτον τὸν λόγον, ὅτι οὐκ ἀπόλωλεν ὁ ἄνθρωπος ἀλλ’ ἔστι που σῶς, τεκμήριον δὲ παρέχοιτο θοἰμάτιον ὃ ἠμπείχετο αὐτὸς ὑφηνάμενος ὅτι ἐστὶ σῶν καὶ οὐκ ἀπόλωλεν, καὶ εἴ τις
87c"Ama bence, Simmias, durum hiç de böyle değil; söylediklerime sen de dikkat et. Bunu söyleyenin saçma bir şey söylediğini herkes anlar. Çünkü bu dokumacı böyle pek çok elbise eskitmiş, pek çoğunu da dokumuştur; o pek çok elbiseden sonra, ama sanırım sonuncusundan önce yok olmuştur. Yine de bu yüzden insan elbiseden daha değersiz ya da daha zayıf değildir.
ἀπιστοίη αὐτῷ, ἀνερωτῴη πότερον πολυχρονιώτερόν ἐστι τὸ γένος ἀνθρώπου ἢ ἱματίου ἐν χρείᾳ τε ὄντος καὶ φορουμένου, ἀποκριναμένου δή [τινος] ὅτι πολὺ τὸ τοῦ ἀνθρώπου, οἴοιτο ἀποδεδεῖχθαι ὅτι παντὸς ἄρα μᾶλλον ὅ γε ἄνθρωπος σῶς ἐστιν, ἐπειδὴ τό γε ὀλιγοχρονιώτερον οὐκ ἀπόλωλεν. τὸ δ’ οἶμαι, ὦ Σιμμία, οὐχ οὕτως ἔχει· σκόπει γὰρ καὶ σὺ ἃ λέγω. πᾶς [γὰρ] ἂν ὑπολάβοι ὅτι εὔηθες λέγει ὁ τοῦτο λέγων· ὁ γὰρ ὑφάντης οὗτος πολλὰ κατατρίψας τοιαῦτα ἱμάτια καὶ ὑφηνάμενος ἐκείνων μὲν ὕστερος ἀπόλωλεν πολλῶν
87d"Sanırım psykhē'nin bedenle ilişkisine de aynı benzetme uyar. Biri onlar hakkında tam bunları söylese, psykhē uzun ömürlüdür, beden ise daha zayıf ve daha kısa ömürlüdür dese, bana makul konuşuyormuş gibi gelir. Ama şunu da söyleyebilir: her psykhē, hele uzun yıllar yaşarsa, pek çok beden eskitir. Çünkü insan daha yaşarken beden akıp gidiyor, yok oluyorsa ve psykhē de eskiyeni durmadan yeniden dokuyorsa, psykhē yok olduğu zaman son dokumasını üzerinde taşıyor olması ve yalnızca ondan önce yok olması zorunlu olurdu; psykhē yok olunca da beden zayıflığının tabiatını ancak o zaman gösterir, çabucak çürüyüp giderdi.
ὄντων, τοῦ δὲ τελευταίου οἶμαι πρότερος, καὶ οὐδέν τι μᾶλλον τούτου ἕνεκα ἄνθρωπός ἐστιν ἱματίου φαυλότερον οὐδ’ ἀσθενέστερον. τὴν αὐτὴν δὲ ταύτην οἶμαι εἰκόνα δέξαιτ’ ἂν ψυχὴ πρὸς σῶμα, καί τις λέγων αὐτὰ ταῦτα περὶ αὐτῶν μέτρι’ ἄν μοι φαίνοιτο λέγειν, ὡς ἡ μὲν ψυχὴ πολυχρόνιόν ἐστι, τὸ δὲ σῶμα ἀσθενέστερον καὶ ὀλιγοχρονιώτερον· ἀλλὰ γὰρ ἂν φαίη ἑκάστην τῶν ψυχῶν πολλὰ σώματα κατατρίβειν, ἄλλως τε κἂν πολλὰ ἔτη βιῷ — εἰ γὰρ ῥέοι τὸ σῶμα καὶ ἀπολλύοιτο ἔτι ζῶντος τοῦ ἀνθρώπου,
87e"Öyleyse bu logos'a güvenip, biz öldükten sonra psykhē'mizin hâlâ bir yerde var olduğundan emin olmak için henüz bir sebep yok.
ἀλλ’ ἡ ψυχὴ ἀεὶ τὸ κατατριβόμενον ἀνυφαίνοι — ἀναγκαῖον μεντἂν εἴη, ὁπότε ἀπολλύοιτο ἡ ψυχή, τὸ τελευταῖον ὕφασμα τυχεῖν αὐτὴν ἔχουσαν καὶ τούτου μόνου προτέραν ἀπόλλυσθαι, ἀπολομένης δὲ τῆς ψυχῆς τότ’ ἤδη τὴν φύσιν τῆς ἀσθενείας ἐπιδεικνύοι τὸ σῶμα καὶ ταχὺ σαπὲν διοίχοιτο.
ΦΑΙΔ. ὥστε τούτῳ τῷ λόγῳ οὔπω ἄξιον πιστεύσαντα θαρρεῖν ὡς
88a"Çünkü biri bunu ileri sürene senin söylediğinden de fazlasını kabul etse; ona yalnızca psykhē'lerimizin biz doğmadan önceki zamanda da var olduğunu değil, biz öldükten sonra da bazılarının psykhē'lerinin hâlâ var olmasına, var olmayı sürdürmesine, defalarca dünyaya gelip yeniden ölmesine hiçbir şeyin engel olmadığını teslim etse (çünkü psykhē tabiatça o kadar güçlüdür ki defalarca dünyaya gelmeye dayanabilir); ama bunları teslim ettikten sonra şunu artık kabul etmese: psykhē'nin bu pek çok kez dünyaya gelişinde yıpranmadığını ve sonunda ölümlerden birinde büsbütün yok olmadığını; psykhē'ye yıkım getiren bu ölümün, bedenin bu çözülüşünün hangisi olduğunu ise kimsenin bilmediğini söylese (zira bunu hiçbirimizin hissetmesi imkânsızdır).
ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν ἔτι που ἡμῶν ἡ ψυχὴ ἔστιν. εἰ γάρ τις καὶ πλέον ἔτι τῷ λέγοντι ἢ ἃ σὺ λέγεις συγχωρήσειεν, δοὺς αὐτῷ μὴ μόνον ἐν τῷ πρὶν καὶ γενέσθαι ἡμᾶς χρόνῳ εἶναι ἡμῶν τὰς ψυχάς, ἀλλὰ μηδὲν κωλύειν καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν ἐνίων ἔτι εἶναι καὶ ἔσεσθαι καὶ πολλάκις γενήσεσθαι καὶ ἀποθανεῖσθαι αὖθις — οὕτω γὰρ αὐτὸ φύσει ἰσχυρὸν εἶναι, ὥστε πολλάκις γιγνομένην ψυχὴν ἀντέχειν — δοὺς δὲ ταῦτα ἐκεῖνο μηκέτι συγχωροῖ, μὴ οὐ πονεῖν αὐτὴν ἐν ταῖς πολλαῖς γενέσεσιν καὶ τελευτῶσάν γε ἔν τινι τῶν θανάτων παντάπασιν ἀπόλλυσθαι, τοῦτον δὲ τὸν
88b"Eğer durum böyleyse, ölüm karşısında gönlü rahat olan herkesin bu gönül rahatlığı, psykhē'nin büsbütün ölümsüz ve yok olmaz olduğunu ispat edemedikçe, akılsızca olmaktan kurtulamaz. Bunu ispat edemiyorsa, ölmek üzere olan kişi, psykhē'si bedenden şimdiki bu ayrılışta büsbütün yok olmasın diye kendi psykhē'si için hep korkmak zorundadır."
θάνατον καὶ ταύτην τὴν διάλυσιν τοῦ σώματος ἣ τῇ ψυχῇ φέρει ὄλεθρον μηδένα φαίη εἰδέναι — ἀδύνατον γὰρ εἶναι ὁτῳοῦν αἰσθέσθαι ἡμῶν — εἰ δὲ τοῦτο οὕτως ἔχει, οὐδενὶ προσήκει θάνατον θαρροῦντι μὴ οὐκ ἀνοήτως θαρρεῖν, ὃς ἂν μὴ ἔχῃ ἀποδεῖξαι ὅτι ἔστι ψυχὴ παντάπασιν ἀθάνατόν τε καὶ ἀνώλεθρον· εἰ δὲ μή, ἀνάγκην εἶναι ἀεὶ τὸν μέλλοντα ἀποθανεῖσθαι δεδιέναι ὑπὲρ τῆς αὑτοῦ ψυχῆς μὴ ἐν τῇ νῦν τοῦ σώματος διαζεύξει παντάπασιν ἀπόληται.
88cOnların bu sözlerini dinleyince, sonradan birbirimize de söylediğimiz gibi, hepimizin içi sıkıldı. Çünkü önceki logos bizi iyice ikna etmişken onlar bizi yeniden altüst etmiş, yalnız daha önce ileri sürülen logos'lara karşı değil, bundan sonra söylenecek olanlara karşı da güvensizliğe düşürmüş gibiydiler: acaba biz mi değersiz yargıçlardık, yoksa bu meselelerin kendisi mi güvenilmezdi?
Ekhekrates: Tanrılar hakkı için Phaidon, sizi çok iyi anlıyorum. Çünkü şimdi seni dinlerken ben de kendi kendime şunu sormaktan alamıyorum: Artık hangi logos'a güveneceğiz?
πάντες οὖν ἀκούσαντες εἰπόντων αὐτῶν ἀηδῶς διετέθημεν, ὡς ὕστερον ἐλέγομεν πρὸς ἀλλήλους, ὅτι ὑπὸ τοῦ ἔμπροσθεν λόγου σφόδρα πεπεισμένους ἡμᾶς πάλιν ἐδόκουν ἀναταράξαι καὶ εἰς ἀπιστίαν καταβαλεῖν οὐ μόνον τοῖς προειρημένοις λόγοις, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ὕστερον μέλλοντα ῥηθήσεσθαι, μὴ οὐδενὸς ἄξιοι εἶμεν κριταὶ ἢ καὶ τὰ πράγματα αὐτὰ ἄπιστα ᾖ.
ΕΧ. νὴ τοὺς θεούς, ὦ Φαίδων, συγγνώμην γε ἔχω ὑμῖν. καὶ γὰρ αὐτόν με νῦν ἀκούσαντά σου τοιοῦτόν τι λέγειν
88dÇünkü Sokrates'in ileri sürdüğü logos son derece inandırıcıyken şimdi güvenilmez hâle düştü. Psykhē'mizin bir çeşit harmonia olduğu yolundaki logos şimdi de, her zaman da beni şaşılacak ölçüde etkisi altında tutar; dile getirilince, benim de önceden böyle düşündüğümü âdeta bana hatırlattı. Şimdi de, sanki yeniden en baştan başlıyormuşum gibi, insan ölünce psykhē'nin onunla birlikte ölmediğine beni inandıracak başka bir logos'a çok ihtiyacım var. Söyle öyleyse, Zeus aşkına, Sokrates logos'un peşine nasıl düştü? Sizin için söylediğin gibi o da canının sıkıldığını bir şekilde belli etti mi, yoksa hiç belli etmeden sakin sakin logos'un yardımına mı koştu?
πρὸς ἐμαυτὸν ἐπέρχεται· τίνι οὖν ἔτι πιστεύσομεν λόγῳ; ὡς γὰρ σφόδρα πιθανὸς ὤν, ὃν ὁ Σωκράτης ἔλεγε λόγον, νῦν εἰς ἀπιστίαν καταπέπτωκεν. θαυμαστῶς γάρ μου ὁ λόγος οὗτος ἀντιλαμβάνεται καὶ νῦν καὶ ἀεί, τὸ ἁρμονίαν τινὰ ἡμῶν εἶναι τὴν ψυχήν, καὶ ὥσπερ ὑπέμνησέν με ῥηθεὶς ὅτι καὶ αὐτῷ μοι ταῦτα προυδέδοκτο. καὶ πάνυ δέομαι πάλιν ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς ἄλλου τινὸς λόγου ὅς με πείσει ὡς τοῦ ἀποθανόντος οὐ συναποθνῄσκει ἡ ψυχή. λέγε οὖν πρὸς Διὸς πῇ ὁ Σωκράτης μετῆλθε τὸν λόγον; καὶ πότερον
88eYardımı yeterli oldu mu, yoksa eksik mi kaldı? Bize her şeyi elinden geldiğince eksiksiz anlat.
Phaidon: Doğrusu Ekhekrates, Sokrates'e çok kez hayran kalmışımdır, ama hiçbir zaman o gün yanında bulunduğum zamanki kadar değil.
κἀκεῖνος, ὥσπερ ὑμᾶς φῄς, ἔνδηλός τι ἐγένετο ἀχθόμενος ἢ οὔ, ἀλλὰ πρᾴως ἐβοήθει τῷ λόγῳ; [ἢ] καὶ ἱκανῶς ἐβοήθησεν ἢ ἐνδεῶς; πάντα ἡμῖν δίελθε ὡς δύνασαι ἀκριβέστατα.
ΦΑΙΔ. καὶ μήν, ὦ Ἐχέκρατες, πολλάκις θαυμάσας Σωκράτη οὐ πώποτε μᾶλλον ἠγάσθην ἢ τότε παραγενόμενος.
89aOnun söyleyecek bir şey bulması belki tuhaf karşılanacak bir şey değildi. Fakat ben en çok, önce şuna hayran kaldım: gençlerin logos'unu nasıl hoşnutlukla, güler yüzle ve takdirle karşıladı; sonra bu logos'ların bizi ne hâle soktuğunu ne kadar keskin bir şekilde sezdi; sonra da bizi nasıl güzel iyileştirdi, kaçmış, bozguna uğramış askerler gibi geri çağırdı ve logos'u kendisiyle birlikte izleyip incelemeye yöneltti.
Ekhekrates: Nasıl yani?
Phaidon: Anlatayım. Ben onun sağında, yatağın yanında alçak bir iskemlede oturuyordum; o ise benden çok daha yüksekte oturuyordu.
τὸ μὲν οὖν ἔχειν ὅτι λέγοι ἐκεῖνος ἴσως οὐδὲν ἄτοπον· ἀλλὰ ἔγωγε μάλιστα ἐθαύμασα αὐτοῦ πρῶτον μὲν τοῦτο, ὡς ἡδέως καὶ εὐμενῶς καὶ ἀγαμένως τῶν νεανίσκων τὸν λόγον ἀπεδέξατο, ἔπειτα ἡμῶν ὡς ὀξέως ᾔσθετο ὃ ᾽πεπόνθεμεν ὑπὸ τῶν λόγων, ἔπειτα ὡς εὖ ἡμᾶς ἰάσατο καὶ ὥσπερ πεφευγότας καὶ ἡττημένους ἀνεκαλέσατο καὶ προύτρεψεν πρὸς τὸ παρέπεσθαί τε καὶ συσκοπεῖν τὸν λόγον.
ΕΧ. πῶς δή;
ΦΑΙΔ. ἐγὼ ἐρῶ. ἔτυχον γὰρ ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ καθήμενος
89bBaşımı okşadı, ensemdeki saçları avucunda topladı (fırsat buldukça saçlarımla oynamayı severdi) ve "Yarın belki de bu güzel saçlarını kestireceksin, Phaidon," dedi.
"Öyle görünüyor, Sokrates," dedim.
"Beni dinlersen kestirmezsin."
"Ya ne yapacağım?" dedim.
"Bugün," dedi, "hem ben kendi saçlarımı keseceğim, hem sen bunları; tabii logos'umuz elimizde ölür de onu yeniden diriltemezsek.
παρὰ τὴν κλίνην ἐπὶ χαμαιζήλου τινός, ὁ δὲ ἐπὶ πολὺ ὑψηλοτέρου ἢ ἐγώ. καταψήσας οὖν μου τὴν κεφαλὴν καὶ συμπιέσας τὰς ἐπὶ τῷ αὐχένι τρίχας — εἰώθει γάρ, ὁπότε τύχοι, παίζειν μου εἰς τὰς τρίχας — Αὔριον δή, ἔφη, ἴσως, ὦ Φαίδων, τὰς καλὰς ταύτας κόμας ἀποκερῇ.
ἔοικεν, ἦν δ᾽ ἐγώ, ὦ Σώκρατες.
οὔκ, ἄν γε ἐμοὶ πείθῃ.
ἀλλὰ τί; ἦν δ’ ἐγώ.
τήμερον, ἔφη, κἀγὼ τὰς ἐμὰς καὶ σὺ ταύτας, ἐάνπερ γε ἡμῖν ὁ λόγος τελευτήσῃ καὶ μὴ δυνώμεθα αὐτὸν ἀναβιώσασθαι.
89c"Ben senin yerinde olsam ve logos elimden kaçsa, Argoslular gibi yemin eder, Simmias'la Kebes'in logos'una karşı yeniden savaşıp onu yenmedikçe saçımı uzatmazdım."
"Ama," dedim, "iki kişiye karşı Herakles'in bile gücü yetmezmiş."
"Öyleyse," dedi, "daha gün ışığı varken beni de kendine Iolaos olarak yardıma çağır."
"Çağırıyorum öyleyse," dedim, "ama Herakles olarak değil, Herakles'i yardıma çağıran Iolaos olarak."
"Fark etmez," dedi. "Ama önce bir hâle düşmekten sakınalım."
"Hangi hâle?" dedim.
καὶ ἔγωγ’ ἄν, εἰ σὺ εἴην καί με διαφεύγοι ὁ λόγος, ἔνορκον ἂν ποιησαίμην ὥσπερ Ἀργεῖοι, μὴ πρότερον κομήσειν, πρὶν ἂν νικήσω ἀναμαχόμενος τὸν Σιμμίου τε καὶ κέβητος λόγον.
ἀλλ᾽, ἦν δ’ ἐγώ, πρὸς δύο λέγεται οὐδ’ ὁ Ἡρακλῆς οἷός τε εἶναι.
ἀλλὰ καὶ ἐμέ, ἔφη, τὸν Ἰόλεων παρακάλει, ἕως ἔτι φῶς ἐστιν.
παρακαλῶ τοίνυν, ἔφην, οὐχ ὡς Ἡρακλῆς, ἀλλ’ ὡς Ἰόλεως τὸν Ἡρακλῆ.
οὐδὲν διοίσει, ἔφη. ἀλλὰ πρῶτον εὐλαβηθῶμέν τι πάθος μὴ πάθωμεν.
τὸ ποῖον; ἦν δ’ ἐγώ.
89d"Logos düşmanı olmayalım," dedi, "insan düşmanı olanlar gibi. Çünkü insanın başına logos'lardan nefret etmekten daha büyük bir kötülük gelemez. Logos düşmanlığı da insan düşmanlığı da aynı yoldan doğar. İnsan düşmanlığı şöyle içimize sızar: İnsan hiçbir tekhnē'ye dayanmadan birine aşırı güvenir, onu her bakımdan dürüst, sağlam ve güvenilir biri sanır; çok geçmeden onun kötü ve güvenilmez olduğunu görür, sonra aynı şeyi bir başkasıyla yaşar. Bu birinin başına pek çok kez, hele en yakını, en candan dostu saydığı kimselerle gelince, sonunda sık sık darbe yiye yiye herkesten nefret eder ve hiç kimsede sağlam hiçbir şey olmadığına hükmeder.
μὴ γενώμεθα, ἦ δ’ ὅς, μισόλογοι, ὥσπερ οἱ μισάνθρωποι γιγνόμενοι· ὡς οὐκ ἔστιν, ἔφη, ὅτι ἄν τις μεῖζον τούτου κακὸν πάθοι ἢ λόγους μισήσας. γίγνεται δὲ ἐκ τοῦ αὐτοῦ τρόπου μισολογία τε καὶ μισανθρωπία. ἥ τε γὰρ μισανθρωπία ἐνδύεται ἐκ τοῦ σφόδρα τινὶ πιστεῦσαι ἄνευ τέχνης, καὶ ἡγήσασθαι παντάπασί γε ἀληθῆ εἶναι καὶ ὑγιῆ καὶ πιστὸν τὸν ἄνθρωπον, ἔπειτα ὀλίγον ὕστερον εὑρεῖν τοῦτον πονηρόν τε καὶ ἄπιστον, καὶ αὖθις ἕτερον· καὶ ὅταν τοῦτο πολλάκις πάθῃ τις καὶ ὑπὸ τούτων μάλιστα οὓς ἂν ἡγήσαιτο
"Böyle bir şeyin olduğunu hiç fark etmedin mi?"
"Elbette ettim," dedim.