İçeriğe geç

Kavram

Gignesthai (γίγνεσθαι)

Yunanca
γίγνεσθαι (gignesthai) / γίνεσθαι (Ion. ginesthai)
Latince
fieri, generari
Almanca
werden, entstehen
Fransızca
devenir
İngilizce
becoming, coming to be
Türkçe
oluşmak / meydana gelmek

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde gignesthai çok geniş bir yelpazede kullanılır: hava kararır (gignetai), biri hasta olur, bir çocuk doğar — kısaca, herhangi bir şeyin önceden öyle olmayıp öyle olmaya başlaması. Felsefede bu gündelik "olma" fiili, statik "var olma" (einai) karşısında kendi başına bir metafizik kategoriye, "Oluş"a dönüşür.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6-5. yy Herakleitos Her şeyin sürekli akış/oluş hâlinde olduğu düşüncesiyle ilişkilendirilir (ama "panta rhei" formülünün kendisi tartışmalı, bkz. Atıf ve kaynak notu). Herakleitos - DK 22B12
MÖ 5. yy Parmenides Gignesthai'nin gerçek olmadığını savunur: "olmayan"dan bir şey doğamayacağı için oluş, ölümlülerin uydurduğu boş bir addır. Parmenides - DK 28B8
MÖ 4. yy Platon Timaios'ta to gignomenon (hep oluşan, duyusal dünya) ile to on (hep var olan, İdealar) arasında keskin bir ayrım kurar; oluşan hakkında yalnızca "doksa" (kanı) mümkündür. Platon - Timaios 27d-28a
MÖ 4. yy Aristoteles Genesis'i teknik olarak "mutlak oluş" (bir şeyin var olmaya başlaması) ve "nitelikli oluş" (X'in Y olması) diye ikiye ayırır. Aristoteles - Oluş ve Bozuluş Üzerine

Dönüşüm: Terim, kozmik bir akış imgesinden (Herakleitos), tümüyle yadsınan bir yanılsamaya (Parmenides), oradan yeniden -ama bu kez ontolojik olarak "ikinci sınıf" bir statüde- kabul edilen bir alana (Platon'un gignomenon'u, hakiki varlığın gölgesi) doğru kayar.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca γίγνεσθαι (gignesthai) Orta/edilgen çatı mastarı; isim hâli genesis (γένεσις, "oluş, doğuş"). Einai (olmak) fiilinin karşıt kutbu olarak Yunan metafiziğinin en temel çiftini kurar: on (varlık) / gignomenon (oluşan).
Latince fieri, generari "fieri" edilgen bir "yapılma/olma" imgesi taşır — Yunancadaki orta çatının aktiflik-edilginlik belirsizliğini kısmen kaybeder.
Almanca / Fransızca werden / devenir Hegel'in Werden (oluş) kavramı doğrudan bu Yunanca kökten miras kalır — Almanca felsefe geleneğinde terim, Herakleitos-Hegel hattı üzerinden okunur.
İngilizce becoming, coming to be

Türkçe karşılığı

oluşmak / meydana gelmek. oluşmak: soyut, süreç-odaklı; felsefi tartışmalarda "varlık/oluş" karşıtlığını kurmak için en uygunu. meydana gelmek: daha gündelik, somut bir "ortaya çıkış" imgesi. doğmak: canlılar için özel bir alt-anlam. Ben teknik bağlamda **"oluş(mak)"**ı tercih ediyorum çünkü "varlık" ile simetrik bir isim çifti kurar (varlık/oluş).

"Oluşmak" dersen soyut-süreçsel bir okumayı, "doğmak" dersen biyolojik-somut bir okumayı öne çıkarmış olursun. Parmenides'in argümanının gücü tam olarak bu iki anlamı (soyut mantıksal "olma" ile somut "doğma") aynı kelimede birleştirip ikisini birden reddetmesinden gelir.

Atıf ve kaynak notu

Herakleitos'a atfedilen ünlü "panta rhei" (her şey akar) formülü, kendi fragmanlarının hiçbirinde bu hâliyle geçmez. Bu formülasyon büyük olasılıkla Platon'un (Kratylos diyaloğunda) Herakleitos yorumundan, ya da sonraki doksografiden gelir — Herakleitos'un kendisi daha çok belirli karşıtların (nehir örneğinde olduğu gibi) sürekli değişimini vurgular, "her şey" için genel bir akış ilkesi ilan ettiğine dair doğrudan bir kanıt yoktur.

İlgili kavramlar

  • Varlık ve Oluş Problemi
  • Değişim Problemi

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: oluş, genesis, oluşma, meydana geliyorsa, meydana gelirler, oluşur

Metinlerde işaretlendiği yerler

22 yer · 21 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.