Kavram
Gignesthai (γίγνεσθαι)
- Yunanca
- γίγνεσθαι (gignesthai) / γίνεσθαι (Ion. ginesthai)
- Latince
- fieri, generari
- Almanca
- werden, entstehen
- Fransızca
- devenir
- İngilizce
- becoming, coming to be
- Türkçe
- oluşmak / meydana gelmek
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde gignesthai çok geniş bir yelpazede kullanılır: hava kararır (gignetai), biri hasta olur, bir çocuk doğar — kısaca, herhangi bir şeyin önceden öyle olmayıp öyle olmaya başlaması. Felsefede bu gündelik "olma" fiili, statik "var olma" (einai) karşısında kendi başına bir metafizik kategoriye, "Oluş"a dönüşür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6-5. yy | Herakleitos | Her şeyin sürekli akış/oluş hâlinde olduğu düşüncesiyle ilişkilendirilir (ama "panta rhei" formülünün kendisi tartışmalı, bkz. Atıf ve kaynak notu). | Herakleitos - DK 22B12 |
| MÖ 5. yy | Parmenides | Gignesthai'nin gerçek olmadığını savunur: "olmayan"dan bir şey doğamayacağı için oluş, ölümlülerin uydurduğu boş bir addır. | Parmenides - DK 28B8 |
| MÖ 4. yy | Platon | Timaios'ta to gignomenon (hep oluşan, duyusal dünya) ile to on (hep var olan, İdealar) arasında keskin bir ayrım kurar; oluşan hakkında yalnızca "doksa" (kanı) mümkündür. | Platon - Timaios 27d-28a |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Genesis'i teknik olarak "mutlak oluş" (bir şeyin var olmaya başlaması) ve "nitelikli oluş" (X'in Y olması) diye ikiye ayırır. | Aristoteles - Oluş ve Bozuluş Üzerine |
Dönüşüm: Terim, kozmik bir akış imgesinden (Herakleitos), tümüyle yadsınan bir yanılsamaya (Parmenides), oradan yeniden -ama bu kez ontolojik olarak "ikinci sınıf" bir statüde- kabul edilen bir alana (Platon'un gignomenon'u, hakiki varlığın gölgesi) doğru kayar.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | γίγνεσθαι (gignesthai) | Orta/edilgen çatı mastarı; isim hâli genesis (γένεσις, "oluş, doğuş"). Einai (olmak) fiilinin karşıt kutbu olarak Yunan metafiziğinin en temel çiftini kurar: on (varlık) / gignomenon (oluşan). |
| Latince | fieri, generari | "fieri" edilgen bir "yapılma/olma" imgesi taşır — Yunancadaki orta çatının aktiflik-edilginlik belirsizliğini kısmen kaybeder. |
| Almanca / Fransızca | werden / devenir | Hegel'in Werden (oluş) kavramı doğrudan bu Yunanca kökten miras kalır — Almanca felsefe geleneğinde terim, Herakleitos-Hegel hattı üzerinden okunur. |
| İngilizce | becoming, coming to be |
Türkçe karşılığı
oluşmak / meydana gelmek. oluşmak: soyut, süreç-odaklı; felsefi tartışmalarda "varlık/oluş" karşıtlığını kurmak için en uygunu. meydana gelmek: daha gündelik, somut bir "ortaya çıkış" imgesi. doğmak: canlılar için özel bir alt-anlam. Ben teknik bağlamda **"oluş(mak)"**ı tercih ediyorum çünkü "varlık" ile simetrik bir isim çifti kurar (varlık/oluş).
"Oluşmak" dersen soyut-süreçsel bir okumayı, "doğmak" dersen biyolojik-somut bir okumayı öne çıkarmış olursun. Parmenides'in argümanının gücü tam olarak bu iki anlamı (soyut mantıksal "olma" ile somut "doğma") aynı kelimede birleştirip ikisini birden reddetmesinden gelir.
Atıf ve kaynak notu
Herakleitos'a atfedilen ünlü "panta rhei" (her şey akar) formülü, kendi fragmanlarının hiçbirinde bu hâliyle geçmez. Bu formülasyon büyük olasılıkla Platon'un (Kratylos diyaloğunda) Herakleitos yorumundan, ya da sonraki doksografiden gelir — Herakleitos'un kendisi daha çok belirli karşıtların (nehir örneğinde olduğu gibi) sürekli değişimini vurgular, "her şey" için genel bir akış ilkesi ilan ettiğine dair doğrudan bir kanıt yoktur.
İlgili kavramlar
- Varlık ve Oluş Problemi
- Değişim Problemi
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: oluş, genesis, oluşma, meydana geliyorsa, meydana gelirler, oluşur
Metinlerde işaretlendiği yerler
22 yer · 21 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Anaksagoras, Fragmanlar59B17
- Platon, Euthyphron10c
- Platon, Phaidon70c
- Platon, Theaitetos152e
- Platon, Sofist232c
- Platon, Devlet Adamı271a
- Platon, Parmenides156a
- Platon, Şölen206d
- Platon, Phaidros245d
- Platon, Protagoras340b
- Platon, Menon81b
- Platon, Devlet508d 518c
- Platon, Timaios27a
- Platon, Kritias121b
- Platon, Kanunlar892c
- Platon, Epinomis977e
- Aristoteles, Fizik187a10
- Aristoteles, Gök Üzerine298a20
- Aristoteles, Oluş ve Yok Oluş Üzerinegiriş_2
- Aristoteles, Meteorologika4.1
- Aristoteles, Nikomakhos'a Etik1152b