İçeriğe geç
Nikomakhos'a Etik

Aristoteles · Nikomakhos'a Etik

VII. Kitap

1145a101. Bölüm

Bundan sonra başka bir başlangıç yaparak şunu söylemeliyiz: ahlâkta kaçınılması gereken şeylerin üç türü vardır: kötülük, nefsine hâkim olamama (akrasia) ve hayvanîlik. Bunların ilk ikisinin zıtları açıktır: birine aretē, ötekine kendine hâkim olma deriz. Hayvanîliğin karşısına ise en uygun olarak insanüstü bir aretē'yi, kahramanca ve ilahî bir aretē'yi koymak yerinde olur; tıpkı Homeros'un, Hektor'un çok iyi biri olduğunu Priamos'a şöyle söyletmesi gibi: ölümlü bir adamın oğluna değil, bir tanrının oğluna benziyordu. Öyleyse, söylendiği gibi, insanlar aretē'lerinin aşırılığı sayesinde tanrı oluyorsa, hayvanî melekenin karşısına konacak meleke açıkça böyle bir şey olmalıdır. Çünkü nasıl hayvanın ne kötülüğü ne aretē'si varsa, tanrının da yoktur: tanrınınki aretē'den daha değerli bir şeydir, hayvanınki ise kötülükten başka türden bir şey. İlahî bir insan nadir bulunur —Lakonlar birine çok hayran olduklarında kendi lehçeleriyle onun için "ilahî adam" derler—; hayvanî insan da insanlar arasında aynı ölçüde nadirdir. En çok barbarlar arasında görülür; bazen hastalıklar ve sakatlıklar yüzünden de ortaya çıkar. Kötülükte insanları aşanlara da bu adı onları kötülemek için takarız. Böyle bir hâlden ileride biraz söz etmemiz gerekecek; kötülük hakkında ise daha önce konuştuk. Şimdi nefsine hâkim olamama, dayanıksızlık ve nazlılık hakkında, kendine hâkim olma ve dayanıklılık hakkında konuşmalıyız.

1145a10

μετὰ δὲ ταῦτα λεκτέον, ἄλλην ποιησαμένους ἀρχήν, ὅτι τῶν περὶ τὰ ἤθη φευκτῶν τρία ἐστὶν εἴδη, κακία ἀκρασία θηριότης. τὰ δʼ ἐναντία τοῖς μὲν δυσὶ δῆλα· τὸ μὲν γὰρ ἀρετὴν τὸ δʼ ἐγκράτειαν καλοῦμεν· πρὸς δὲ τὴν θηριότητα μάλιστʼ ἂν ἁρμόττοι λέγειν τὴν ὑπὲρ ἡμᾶς ἀρετήν, ἡρωικήν τινα καὶ θείαν, ὥσπερ Ὅμηρος περὶ ⟨τοῦ⟩ Ἕκτορος πεποίηκε λέγοντα τὸν Πρίαμον ὅτι σφόδρα ἦν ἀγαθός, οὐδὲ ἐῴκει / ἀνδρός γε θνητοῦ πάις ἔμμεναι ἀλλὰ θεοῖο. ὥστʼ εἰ, καθάπερ φασίν, ἐξ ἀνθρώπων γίνονται θεοὶ διʼ ἀρετῆς ὑπερβολήν, τοιαύτη τις ἂν εἴη δῆλον ὅτι ἡ τῇ θηριώδει ἀντιτιθεμένη ἕξις· καὶ γὰρ ὥσπερ οὐδὲ θηρίου ἐστὶ κακία οὐδʼ ἀρετή, οὕτως οὐδὲ θεοῦ, ἀλλʼ ἣ μὲν τιμιώτερον ἀρετῆς, ἣ δʼ ἕτερόν τι γένος κακίας. ἐπεὶ δὲ σπάνιον καὶ τὸ θεῖον ἄνδρα εἶναι, καθάπερ οἱ Λάκωνες εἰώθασι προσαγορεύειν, ⟨οἳ⟩ ὅταν ἀγασθῶσι σφόδρα του, σεῖος ἀνήρ φασιν, οὕτω καὶ ὁ θηριώδης ἐν τοῖς ἀνθρώποις σπάνιος· μάλιστα δʼ ἐν τοῖς βαρβάροις ἐστίν, γίνεται δʼ ἔνια καὶ διὰ νόσους καὶ πηρώσεις· καὶ τοὺς διὰ κακίαν δὲ τῶν ἀνθρώπων ὑπερβάλλοντας οὕτως ἐπιδυσφημοῦμεν. ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς διαθέσεως τῆς τοιαύτης ὕστερον ποιητέον τινὰ μνείαν, περὶ δὲ κακίας εἴρηται πρότερον· περὶ δὲ ἀκρασίας καὶ μαλακίας καὶ τρυφῆς λεκτέον, καὶ περὶ ἐγκρατείας καὶ καρτερίας·

1145bÇünkü bunların hiçbirini ne aretē ve kötülükle aynı meleke saymalı ne de onlardan başka bir cins. Öteki konularda olduğu gibi burada da görünenleri ortaya koymalı, önce güçlükleri ele almalı ve böylece bu hâllere dair yerleşik kanaatlerin mümkünse hepsini, olmazsa çoğunu ve en önemlilerini doğrulamalıyız; çünkü güçlükler çözülür ve yerleşik kanaatler ayakta kalırsa konu yeterince gösterilmiş olur.

Kendine hâkim olma ve dayanıklılık iyi ve övülecek şeylerden, nefsine hâkim olamama ve dayanıksızlık ise kötü ve ayıplanacak şeylerden sayılır. Kendine hâkim olan, aklının hesabına bağlı kalan kişiyle; nefsine hâkim olamayan da aklının hesabından sapan kişiyle aynı görülür. Nefsine hâkim olamayan, yaptığının kötü olduğunu bildiği hâlde duygusu yüzünden yapar; kendine hâkim olan ise arzularının kötü olduğunu bildiği için logos sayesinde onların peşinden gitmez. İtidalli insanın kendine hâkim ve dayanıklı olduğu söylenir; ama böyle olan herkesin itidalli olduğunu kimi söyler, kimi söylemez. Kimi itidalsiz insana nefsine hâkim olamayan, nefsine hâkim olamayana da itidalsiz der ve ikisini birbirine karıştırır; kimi de bunların ayrı kişiler olduğunu söyler. Phronēsis sahibi bir insan için bazen nefsine hâkim olamayacağı söylenir, bazen de phronēsis sahibi ve becerikli bazı kişilerin nefislerine hâkim olamadığı. Ayrıca öfkeye, şerefe ve kazanca karşı nefsine hâkim olamayanlardan da söz edilir. Söylenenler bunlardır.

1145b

οὔτε γὰρ ὡς περὶ τῶν αὐτῶν ἕξεων τῇ ἀρετῇ καὶ τῇ μοχθηρίᾳ ἑκατέραν αὐτῶν ὑποληπτέον, οὔθʼ ὡς ἕτερον γένος. δεῖ δʼ, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων, τιθέντας τὰ φαινόμενα καὶ πρῶτον διαπορήσαντας οὕτω δεικνύναι μάλιστα μὲν πάντα τὰ ἔνδοξα περὶ ταῦτα τὰ πάθη, εἰ δὲ μή, τὰ πλεῖστα καὶ κυριώτατα· ἐὰν γὰρ λύηταί τε τὰ δυσχερῆ καὶ καταλείπηται τὰ ἔνδοξα, δεδειγμένον ἂν εἴη ἱκανῶς. δοκεῖ δὴ ἥ τε ἐγκράτεια καὶ καρτερία τῶν σπουδαίων καὶ [τῶν] ἐπαινετῶν εἶναι, ἡ δʼ ἀκρασία τε καὶ μαλακία τῶν φαύλων καὶ ψεκτῶν, καὶ ὁ αὐτὸς ἐγκρατὴς καὶ ἐμμενετικὸς τῷ λογισμῷ, καὶ ἀκρατὴς καὶ ἐκστατικὸς τοῦ λογισμοῦ. καὶ ὁ μὲν ἀκρατὴς εἰδὼς ὅτι φαῦλα πράττει διὰ πάθος, ὁ δʼ ἐγκρατὴς εἰδὼς ὅτι φαῦλαι αἱ ἐπιθυμίαι οὐκ ἀκολουθεῖ διὰ τὸν λόγον. καὶ τὸν σώφρονα μὲν ἐγκρατῆ καὶ καρτερικόν, τὸν δὲ τοιοῦτον οἳ μὲν πάντα σώφρονα οἳ δʼ οὔ, καὶ τὸν ἀκόλαστον ἀκρατῆ καὶ τὸν ἀκρατῆ ἀκόλαστον συγκεχυμένως, οἳ δʼ ἑτέρους εἶναί φασιν. τὸν δὲ φρόνιμον ὁτὲ μὲν οὔ φασιν ἐνδέχεσθαι εἶναι ἀκρατῆ, ὁτὲ δʼ ἐνίους φρονίμους ὄντας καὶ δεινοὺς ἀκρατεῖς εἶναι. ἔτι ἀκρατεῖς λέγονται καὶ θυμοῦ καὶ τιμῆς καὶ κέρδους. τὰ μὲν οὖν λεγόμενα ταῦτʼ ἐστίν.

1145b202. Bölüm

Peki doğru bir kavrayışa sahip olan biri nasıl olur da nefsine hâkim olamaz? Bu sorulabilir. Kimileri, bilen birinin böyle olamayacağını söyler; çünkü Sokrates'in düşündüğü gibi, insanda epistēmē varken başka bir şeyin ona hükmetmesi ve onu bir köle gibi oradan oraya sürüklemesi korkunç olurdu. Sokrates bu görüşe bütünüyle karşı çıkıyor, sanki nefsine hâkim olamama diye bir şey yokmuş gibi konuşuyordu: ona göre kimse en iyisinin ne olduğunu kavramışken buna aykırı davranmaz, böyle davranan bilgisizlikten davranır. Ama bu görüş açıkça görünenlerle çatışır. Bu hâli araştırmak, bilgisizlikten kaynaklanıyorsa bunun nasıl bir bilgisizlik olduğunu sormak gerekir; çünkü nefsine hâkim olamayan kişinin, o hâle düşmeden önce yaptığı şeyi yapması gerektiğini düşünmediği açıktır. Kimileri de bu görüşün bir kısmını kabul eder, bir kısmını etmez: epistēmē'den daha güçlü bir şey olmadığını kabul ederler, ama kimsenin daha iyi olduğuna kanaat getirdiği şeye aykırı davranmadığını kabul etmezler; bu yüzden nefsine hâkim olamayanın, hazlara yenilirken elinde epistēmē değil kanaat bulunduğunu söylerler. Ama eğer onda bulunan epistēmē değil kanaatse, yani karşı koyan kavrayış güçlü değil, tereddüt içindekilerde olduğu gibi zayıfsa, şiddetli arzular karşısında bu kanaatlerinde direnemeyen kişi bağışlanabilir.

1145b20

ἀπορήσειε δʼ ἄν τις πῶς ὑπολαμβάνων ὀρθῶς ἀκρατεύεταί τις. ἐπιστάμενον μὲν οὖν οὔ φασί τινες οἷόν τε εἶναι· δεινὸν γὰρ ἐπιστήμης ἐνούσης, ὡς ᾤετο Σωκράτης, ἄλλο τι κρατεῖν καὶ περιέλκειν αὐτὴν ὥσπερ ἀνδράποδον. Σωκράτης μὲν γὰρ ὅλως ἐμάχετο πρὸς τὸν λόγον ὡς οὐκ οὔσης ἀκρασίας· οὐθένα γὰρ ὑπολαμβάνοντα πράττειν παρὰ τὸ βέλτιστον, ἀλλὰ διʼ ἄγνοιαν. οὗτος μὲν οὖν ὁ λόγος ἀμφισβητεῖ τοῖς φαινομένοις ἐναργῶς, καὶ δέον ζητεῖν περὶ τὸ πάθος, εἰ διʼ ἄγνοιαν, τίς ὁ τρόπος γίνεται τῆς ἀγνοίας. ὅτι γὰρ οὐκ οἴεταί γε ὁ ἀκρατευόμενος πρὶν ἐν τῷ πάθει γενέσθαι, φανερόν. εἰσὶ δέ τινες οἳ τὰ μὲν συγχωροῦσι τὰ δʼ οὔ· τὸ μὲν γὰρ ἐπιστήμης μηθὲν εἶναι κρεῖττον ὁμολογοῦσιν, τὸ δὲ μηθένα πράττειν παρὰ τὸ δόξαν βέλτιον οὐχ ὁμολογοῦσιν, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἀκρατῆ φασὶν οὐκ ἐπιστήμην ἔχοντα κρατεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἡδονῶν ἀλλὰ δόξαν. ἀλλὰ μὴν εἴγε δόξα καὶ μὴ ἐπιστήμη, μηδʼ ἰσχυρὰ ὑπόληψις

1146aOysa kötülük bağışlanmaz, ayıplanacak başka hiçbir şey de bağışlanmaz. O hâlde karşı koyan phronēsis midir? Çünkü en güçlü olan odur. Ama bu saçma olur: aynı kişi aynı anda hem phronēsis sahibi hem de nefsine hâkim olamayan biri olur; oysa en kötü şeyleri isteyerek yapmanın phronēsis sahibine yakışacağını kimse söylemez. Üstelik phronēsis sahibinin eyleme dönük biri olduğunu (çünkü en son, tek tek şeylerle ilgilidir) ve öteki aretē'lere de sahip olduğunu daha önce göstermiştik.

Ayrıca kendine hâkim olan, güçlü ve kötü arzulara sahip olduğu için böyleyse, itidalli insan kendine hâkim olan biri olmayacak, kendine hâkim olan da itidalli olmayacaktır; çünkü itidalli insanın ne aşırı ne de kötü arzuları vardır. Oysa kendine hâkim olanın böyle arzuları olması gerekir: arzular iyiyse, onların peşinden gitmeyi engelleyen meleke kötüdür ve bu durumda kendine hâkim olmanın her türü değerli olmaz; arzular zayıfsa ve kötü değilse, onlara direnmekte övülecek bir şey yoktur; kötü ama zayıfsa, bunda da büyük bir şey yoktur. Ayrıca kendine hâkim olma insanı her kanaatte, yanlış kanaatte bile direten bir şeyse kötüdür; nefsine hâkim olamama da insanı her kanaatten saptıran bir şeyse, değerli bir nefsine hâkim olamama da olacaktır. Sophokles'in Philoktetes'indeki Neoptolemos buna örnektir: Odysseus'un onu ikna ettiği şeyde direnmediği için övülür, çünkü yalan söylemek ona acı verir. Ayrıca sofistçe akıl yürütme de bir aporia doğurur. Sofistler, başarırlarsa usta görünmek için karşılarındakini kanaatlere aykırı sonuçlarla çürütmek isterler; ortaya çıkan kıyas da bir aporia olur. Çünkü düşünce, çıkan sonuç hoşuna gitmediği için orada durmak istemez, akıl yürütmeyi çözemediği için de ilerleyemez; böylece bağlanıp kalır. İşte bir akıl yürütmeyle, nefsine hâkim olamamayla birleşen akılsızlığın aretē olduğu sonucu çıkar: insan, nefsine hâkim olamadığı için kendi kavrayışının tersini yapar; iyiyi kötü ve yapılmaması gereken bir şey sanıyorsa, kötüyü değil iyiyi yapacaktır. Ayrıca ikna olduğu için hoş şeyleri seçip peşlerinden giden kişi, bunu aklının hesabıyla değil nefsine hâkim olamadığı için yapandan daha iyi görünebilir; çünkü fikri değiştirilebileceği için daha kolay iyileştirilir. Nefsine hâkim olamayan ise "Su insanı boğarsa, üstüne ne içmeli?" atasözündeki duruma düşer. Yaptığı şeyin doğru olduğuna ikna olmuş olsaydı, fikri değiştirildiğinde vazgeçerdi; oysa başka şeylere ikna olmuşken yine de bunu yapar.

1146a

ἡ ἀντιτείνουσα ἀλλʼ ἠρεμαία, καθάπερ ἐν τοῖς διστάζουσι, συγγνώμη τῷ μὴ μένειν ἐν αὐταῖς πρὸς ἐπιθυμίας ἰσχυράς· τῇ δὲ μοχθηρίᾳ οὐ συγγνώμη, οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδενὶ τῶν ψεκτῶν. φρονήσεως ἄρα ἀντιτεινούσης; αὕτη γὰρ ἰσχυρότατον. ἀλλʼ ἄτοπον· ἔσται γὰρ ὁ αὐτὸς ἅμα φρόνιμος καὶ ἀκρατής, φήσειε δʼ οὐδʼ ἂν εἷς φρονίμου εἶναι τὸ πράττειν ἑκόντα τὰ φαυλότατα. πρὸς δὲ τούτοις δέδεικται πρότερον ὅτι πρακτικός γε ὁ φρόνιμος (τῶν γὰρ ἐσχάτων τις) καὶ τὰς ἄλλας ἔχων ἀρετάς. ἔτι εἰ μὲν ἐν τῷ ἐπιθυμίας ἔχειν ἰσχυρὰς καὶ φαύλας ὁ ἐγκρατής, οὐκ ἔσται ὁ σώφρων ἐγκρατὴς οὐδʼ ὁ ἐγκρατὴς σώφρων· οὔτε γὰρ τὸ ἄγαν σώφρονος οὔτε τὸ φαύλας ἔχειν. ἀλλὰ μὴν δεῖ γε· εἰ μὲν γὰρ χρησταὶ αἱ ἐπιθυμίαι, φαύλη ἡ κωλύουσα ἕξις μὴ ἀκολουθεῖν, ὥσθʼ ἡ ἐγκράτεια οὐ πᾶσα σπουδαία· εἰ δʼ ἀσθενεῖς καὶ μὴ φαῦλαι, οὐθὲν σεμνόν, οὐδʼ εἰ φαῦλαι καὶ ἀσθενεῖς, οὐδὲν μέγα. ἔτι εἰ πάσῃ δόξῃ ἐμμενετικὸν ποιεῖ ἡ ἐγκράτεια, φαύλη, οἷον εἰ καὶ τῇ ψευδεῖ· καὶ εἰ πάσης δόξης ἡ ἀκρασία ἐκστατικόν, ἔσται τις σπουδαία ἀκρασία, οἷον ὁ Σοφοκλέους Νεοπτόλεμος ἐν τῷ Φιλοκτήτῃ· ἐπαινετὸς γὰρ οὐκ ἐμμένων οἷς ἐπείσθη ὑπὸ τοῦ Ὀδυσσέως διὰ τὸ λυπεῖσθαι ψευδόμενος. ἔτι ὁ σοφιστικὸς λόγος [ψευδόμενος] ἀπορία· διὰ γὰρ τὸ παράδοξα βούλεσθαι ἐλέγχειν, ἵνα δεινοὶ ὦσιν ὅταν ἐπιτύχωσιν, ὁ γενόμενος συλλογισμὸς ἀπορία γίνεται· δέδεται γὰρ ἡ διάνοια, ὅταν μένειν μὴ βούληται διὰ τὸ μὴ ἀρέσκειν τὸ συμπερανθέν, προϊέναι δὲ μὴ δύνηται διὰ τὸ λῦσαι μὴ ἔχειν τὸν λόγον. συμβαίνει δὴ ἔκ τινος λόγου ἡ ἀφροσύνη μετʼ ἀκρασίας ἀρετή· τἀναντία γὰρ πράττει ὧν ὑπολαμβάνει διὰ τὴν ἀκρασίαν, ὑπολαμβάνει δὲ τἀγαθὰ κακὰ εἶναι καὶ οὐ δεῖν πράττειν, ὥστε τἀγαθὰ καὶ οὐ τὰ κακὰ πράξει. ἔτι ὁ τῷ πεπεῖσθαι πράττων καὶ διώκων τὰ ἡδέα καὶ προαιρούμενος βελτίων ἂν δόξειεν τοῦ μὴ διὰ λογισμὸν ἀλλὰ διʼ ἀκρασίαν· εὐιατότερος γὰρ διὰ τὸ μεταπεισθῆναι ἄν. ὁ δʼ ἀκρατὴς ἔνοχος τῇ παροιμίᾳ ἐν ᾗ φαμὲν ὅταν τὸ ὕδωρ πνίγῃ, τί δεῖ ἐπιπίνειν; εἰ μὲν γὰρ ἐπέπειστο ἃ πράττει,

1146bAyrıca nefsine hâkim olamama ve kendine hâkim olma her şeyle ilgiliyse, mutlak anlamda nefsine hâkim olamayan kimdir? Çünkü kimse nefsine hâkim olamamanın bütün türlerini birden taşımaz; oysa bazılarının mutlak anlamda nefsine hâkim olamadığını söyleriz. İşte ortaya çıkan aporia'lar aşağı yukarı bunlardır. Bunların bir kısmını ortadan kaldırmak, bir kısmını yerinde bırakmak gerekir; çünkü aporia'yı çözmek, aranan şeyi bulmaktır.

1146b

μεταπεισθεὶς ἂν ἐπαύσατο· νῦν δὲ ⟨ἄλλα⟩ πεπεισμένος οὐδὲν ἧττον [ἄλλα] πράττει. ἔτι εἰ περὶ πάντα ἀκρασία ἐστὶ καὶ ἐγκράτεια, τίς ὁ ἁπλῶς ἀκρατής; οὐδεὶς γὰρ ἁπάσας ἔχει τὰς ἀκρασίας, φαμὲν δʼ εἶναί τινας ἁπλῶς. αἱ μὲν οὖν ἀπορίαι τοιαῦταί τινες συμβαίνουσιν, τούτων δὲ τὰ μὲν ἀνελεῖν δεῖ τὰ δὲ καταλιπεῖν· ἡ γὰρ λύσις τῆς ἀπορίας εὕρεσίς ἐστιν.

1146b53. Bölüm

Önce şunu incelemeliyiz: bu kişiler bilerek mi davranır, bilmeyerek mi; bilerekse, ne anlamda bilerek? Sonra nefsine hâkim olamayanla kendine hâkim olanın hangi konularla ilgili olduğunu belirlemeliyiz: her türlü haz ve acıyla mı, yoksa belirli bazılarıyla mı? Kendine hâkim olanla dayanıklı olan aynı kişi midir, ayrı mı? Bu incelemeyle akraba öteki konuları da aynı şekilde ele almalıyız. İncelemenin başlangıç noktası şudur: kendine hâkim olanla nefsine hâkim olamayan arasındaki fark, ilgilendikleri şeylerden mi gelir, yoksa bu şeylere karşı tutumlarından mı? Yani nefsine hâkim olamayan, yalnızca belli şeylerle ilgili olduğu için mi böyledir, yoksa bunun için değil de tutumu yüzünden mi, yoksa ikisi yüzünden mi? Sonra, nefsine hâkim olamama ve kendine hâkim olma her şeyle ilgili midir, değil midir? Mutlak anlamda nefsine hâkim olamayan her şeyle değil, itidalsiz insanın ilgilendiği şeylerle ilgilidir; bunlarla da yalnızca ilgili olduğu için değil (öyle olsaydı itidalsizlikle aynı şey olurdu), onlara karşı belli bir tutum içinde olduğu için böyledir. Çünkü itidalsiz insan seçerek sürüklenir, her zaman o an önünde duran hoş şeyin peşinden gitmesi gerektiğini düşünür; nefsine hâkim olamayan ise bunu düşünmez, ama yine de peşinden gider.

Nefsine hâkim olamayanların aykırı davrandığı şeyin epistēmē değil doğru bir kanaat olması tartışmamız için hiçbir şey değiştirmez; çünkü kanaat sahiplerinin bazıları hiç tereddüt etmez, tam olarak bildiklerini sanırlar. Eğer kanaat sahipleri inançları zayıf olduğu için kavrayışlarına aykırı davranmaya bilenlerden daha yatkın olsaydı, epistēmē'nin kanaatten hiçbir farkı kalmazdı; oysa bazıları kanaat getirdikleri şeye, başkalarının bildikleri şeye inandığından hiç de az inanmaz; Herakleitos bunu gösterir. Ama "bilmek"i iki anlamda kullanıyoruz: epistēmē'si olup onu kullanmayana da, kullanana da bildiği söylenir. Öyleyse yapılmaması gereken bir şeyi, bilgisi olup onu o an göz önünde tutmayan birinin yapmasıyla göz önünde tutan birinin yapması arasında fark olacaktır. Korkunç görünen ikincisidir; göz önünde tutmadan yapması değil.

1146b5

πρῶτον μὲν οὖν σκεπτέον πότερον εἰδότες ἢ οὔ, καὶ πῶς εἰδότες· εἶτα περὶ ποῖα τὸν ἀκρατῆ καὶ τὸν ἐγκρατῆ θετέον, λέγω δὲ πότερον περὶ πᾶσαν ἡδονὴν καὶ λύπην ἢ περί τινας ἀφωρισμένας, καὶ τὸν ἐγκρατῆ καὶ τὸν καρτερικόν, πότερον ὁ αὐτὸς ἢ ἕτερός ἐστιν· ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ὅσα συγγενῆ τῆς θεωρίας ἐστὶ ταύτης. ἔστι δʼ ἀρχὴ τῆς σκέψεως, πότερον ὁ ἐγκρατὴς καὶ ὁ ἀκρατής εἰσι τῷ περὶ ἃ ἢ τῷ ὣς ἔχοντες τὴν διαφοράν, λέγω δὲ πότερον τῷ περὶ ταδὶ εἶναι μόνον ἀκρατὴς ὁ ἀκρατής, ἢ οὒ ἀλλὰ τῷ ὥς, ἢ οὒ ἀλλʼ ἐξ ἀμφοῖν· ἔπειτʼ εἰ περὶ πάντʼ ἐστὶν ἀκρασία καὶ ἐγκράτεια ἢ οὔ. οὔτε γὰρ περὶ ἅπαντʼ ἐστὶν ὁ ἁπλῶς ἀκρατής, ἀλλὰ περὶ ἅπερ ὁ ἀκόλαστος, οὔτε τῷ πρὸς ταῦτα ἁπλῶς ἔχειν (ταὐτὸν γὰρ ἂν ἦν τῇ ἀκολασίᾳ), ἀλλὰ τῷ ὡδὶ ἔχειν. ὃ μὲν γὰρ ἄγεται προαιρούμενος, νομίζων ἀεὶ δεῖν τὸ παρὸν ἡδὺ διώκειν· ὃ δʼ οὐκ οἴεται μέν, διώκει δέ. περὶ μὲν οὖν τοῦ δόξαν ἀληθῆ ἀλλὰ μὴ ἐπιστήμην εἶναι παρʼ ἣν ἀκρατεύονται, οὐδὲν διαφέρει πρὸς τὸν λόγον· ἔνιοι γὰρ τῶν δοξαζόντων οὐ διστάζουσιν, ἀλλʼ οἴονται ἀκριβῶς εἰδέναι. εἰ οὖν διὰ τὸ ἠρέμα πιστεύειν οἱ δοξάζοντες μᾶλλον τῶν ἐπισταμένων παρὰ τὴν ὑπόληψιν πράξουσιν, οὐθὲν διοίσει ἐπιστήμη δόξης· ἔνιοι γὰρ πιστεύουσιν οὐδὲν ἧττον οἷς δοξάζουσιν ἢ ἕτεροι οἷς ἐπίστανται· δηλοῖ δʼ Ἡράκλειτος. ἀλλʼ ἐπεὶ διχῶς λέγομεν τὸ ἐπίστασθαι (καὶ γὰρ ὁ ἔχων μὲν οὐ χρώμενος δὲ τῇ ἐπιστήμῃ καὶ ὁ χρώμενος λέγεται ἐπίστασθαι), διοίσει τὸ ἔχοντα μὲν μὴ θεωροῦντα δὲ καὶ τὸ θεωροῦντα ἃ μὴ δεῖ πράττειν [τοῦ ἔχοντα καὶ θεωροῦντα]· τοῦτο γὰρ δοκεῖ δεινόν, ἀλλʼ οὐκ εἰ μὴ θεωρῶν.

1147aAyrıca öncüllerin iki türü olduğuna göre, insanın ikisine birden sahip olup küllî olanı kullanması ama cüzî olanı kullanmaması, epistēmē'sine aykırı davranmasını hiç engellemez; çünkü yapılacak şeyler cüzî şeylerdir. Küllî olanın kendi içinde de bir ayrım vardır: biri kişinin kendisine, öteki nesneye uygulanır. Mesela "Kuru yiyecekler her insana yarar" ve "Ben bir insanım" ya da "Şu türden yiyecek kurudur". Ama "Şu önümdeki bu türdendir" önermesine ya sahip değildir ya da onu fiilen kullanmaz. Bu tarzlar arasındaki fark öyle büyüktür ki, birinci tarzda bilip yine de böyle davranması hiç tuhaf görünmez, öteki tarzda ise şaşırtıcı olur.

Ayrıca insanlar epistēmē'ye şimdi söylediklerimizden başka bir tarzda da sahip olabilir. Sahip olup kullanmamakta da melekenin farklılaştığını görürüz; öyle ki insan bir bakıma hem sahiptir hem değildir: uyuyan, delirmiş ve sarhoş kişi gibi. Duygularına kapılmış olanlar da tam bu durumdadır: öfkeler, cinsel arzular ve bu türden bazı şeyler bedeni bile gözle görülür biçimde değiştirir, kimilerinde delilik bile yaratır. Öyleyse nefsine hâkim olamayanların da bunlara benzer bir durumda olduğunu söylemeliyiz. Epistēmē'den gelen sözleri dile getirmeleri hiçbir şeyin işareti değildir; çünkü bu duygulara kapılmış olanlar da ispatlar sıralar, Empedokles'in dizelerini okur; bir şeyi yeni öğrenenler de sözleri art arda dizer ama henüz bilmezler; çünkü bilginin insanla kaynaşması gerekir, bu da zaman ister. Öyleyse nefsine hâkim olamayanların söylediklerini de sahnedeki oyuncuların söyledikleri gibi saymalıyız.

Sebebe tabiat bilimiyle de şöyle bakılabilir. Bir kanaat küllîdir, öteki cüzî şeylerle ilgilidir ve bunlarda artık his söz sahibidir. Bu ikisinden tek bir kanaat oluştuğunda, psykhē salt düşünceye ait durumlarda sonucu onaylamak, yapmaya yönelik durumlarda ise onu hemen yapmak zorundadır. Mesela "Her tatlı şeyi tatmak gerekir" ve "Şu, tek tek şeylerden biri olarak, tatlıdır" ise, bunu yapabilen ve engellenmeyen kişi aynı anda onu yapmak da zorundadır. Şimdi insanda tatmayı yasaklayan küllî bir kanaat varsa, öte yandan "Her tatlı şey hoştur" ve "Şu tatlıdır" kanaati de varsa (ve fiilen işleyen budur), üstelik bir arzu da bulunuyorsa, kanaat ondan kaçınmayı söyler, ama arzu insanı ona sürükler; çünkü arzu, bedenin kısımlarından her birini harekete geçirebilir.

1147a

ἔτι ἐπεὶ δύο τρόποι τῶν προτάσεων, ἔχοντα μὲν ἀμφοτέρας οὐδὲν κωλύει πράττειν παρὰ τὴν ἐπιστήμην, χρώμενον μέντοι τῇ καθόλου ἀλλὰ μὴ τῇ κατὰ μέρος· πρακτὰ γὰρ τὰ καθʼ ἕκαστα. διαφέρει δὲ καὶ τὸ καθόλου· τὸ μὲν γὰρ ἐφʼ ἑαυτοῦ τὸ δʼ ἐπὶ τοῦ πράγματός ἐστιν· οἷον ὅτι παντὶ ἀνθρώπῳ συμφέρει τὰ ξηρά, καὶ ὅτι αὐτὸς ἄνθρωπος, ἢ ὅτι ξηρὸν τὸ τοιόνδε· ἀλλʼ εἰ τόδε τοιόνδε, ἢ οὐκ ἔχει ἢ οὐκ ἐνεργεῖ· κατά τε δὴ τούτους διοίσει τοὺς τρόπους ἀμήχανον ὅσον, ὥστε δοκεῖν οὕτω μὲν εἰδέναι μηδὲν ἄτοπον, ἄλλως δὲ θαυμαστόν. ἔτι τὸ ἔχειν τὴν ἐπιστήμην ἄλλον τρόπον τῶν νῦν ῥηθέντων ὑπάρχει τοῖς ἀνθρώποις· ἐν τῷ γὰρ ἔχειν μὲν μὴ χρῆσθαι δὲ διαφέρουσαν ὁρῶμεν τὴν ἕξιν, ὥστε καὶ ἔχειν πως καὶ μὴ ἔχειν, οἷον τὸν καθεύδοντα καὶ μαινόμενον καὶ οἰνωμένον. ἀλλὰ μὴν οὕτω διατίθενται οἵ γε ἐν τοῖς πάθεσιν ὄντες· θυμοὶ γὰρ καὶ ἐπιθυμίαι ἀφροδισίων καὶ ἔνια τῶν τοιούτων ἐπιδήλως καὶ τὸ σῶμα μεθιστᾶσιν, ἐνίοις δὲ καὶ μανίας ποιοῦσιν. δῆλον οὖν ὅτι ὁμοίως ἔχειν λεκτέον τοὺς ἀκρατεῖς τούτοις. τὸ δὲ λέγειν τοὺς λόγους τοὺς ἀπὸ τῆς ἐπιστήμης οὐδὲν σημεῖον· καὶ γὰρ οἱ ἐν τοῖς πάθεσι τούτοις ὄντες ἀποδείξεις καὶ ἔπη λέγουσιν Ἐμπεδοκλέους, καὶ οἱ πρῶτον μαθόντες συνείρουσι μὲν τοὺς λόγους, ἴσασι δʼ οὔπω· δεῖ γὰρ συμφυῆναι, τοῦτο δὲ χρόνου δεῖται· ὥστε καθάπερ τοὺς ὑποκρινομένους, οὕτως ὑποληπτέον λέγειν καὶ τοὺς ἀκρατευομένους. ἔτι καὶ ὧδε φυσικῶς ἄν τις ἐπιβλέψειε τὴν αἰτίαν. ἣ μὲν γὰρ καθόλου δόξα, ἡ δʼ ἑτέρα περὶ τῶν καθʼ ἕκαστά ἐστιν, ὧν αἴσθησις ἤδη κυρία· ὅταν δὲ μία γένηται ἐξ αὐτῶν, ἀνάγκη τὸ συμπερανθὲν ἔνθα μὲν φάναι τὴν ψυχήν, ἐν δὲ ταῖς ποιητικαῖς πράττειν εὐθύς· οἷον, εἰ παντὸς γλυκέος γεύεσθαι δεῖ, τουτὶ δὲ γλυκὺ ὡς ἕν τι τῶν καθʼ ἕκαστον, ἀνάγκη τὸν δυνάμενον καὶ μὴ κωλυόμενον ἅμα τοῦτο καὶ πράττειν. ὅταν οὖν ἡ μὲν καθόλου ἐνῇ κωλύουσα γεύεσθαι, ἣ δέ, ὅτι πᾶν γλυκὺ ἡδύ, τουτὶ δὲ γλυκύ (αὕτη δὲ ἐνεργεῖ), τύχῃ δʼ ἐπιθυμία ἐνοῦσα, ἣ μὲν οὖν λέγει φεύγειν τοῦτο, ἡ δʼ ἐπιθυμία ἄγει· κινεῖν γὰρ ἕκαστον δύναται τῶν μορίων·

1147bBöylece insan bir bakıma bir logos ve bir kanaat yüzünden nefsine hâkim olamaz; bu kanaat de doğru logos'a kendiliğinden değil, araz olarak zıttır; çünkü ona zıt olan kanaat değil arzudur. Hayvanların nefsine hâkim olamadığından da bu yüzden söz edilmez: küllî bir kavrayışları yoktur, yalnızca cüzî şeylerin tahayyülü (phantasia) ve hafızası vardır. Bilgisizliğin nasıl dağıldığı ve nefsine hâkim olamayanın nasıl yeniden bilen biri olduğu konusunda, sarhoş ve uyuyan kişi için geçerli olan açıklama geçerlidir; bu hâle özgü bir açıklama yoktur ve onu tabiat bilimcilerinden dinlemek gerekir. Son öncül hissedilen bir şeye dair bir kanaat olduğu ve eylemlerimizi o belirlediği için, bu hâlin içindeki kişi ya ona sahip değildir ya da ona öyle sahiptir ki bu sahiplik, sarhoşun Empedokles'in dizelerini okuması gibi, bilmek değil yalnızca söylemektir. Son terim küllî olmadığı ve küllî olan kadar epistēmē'ye ait görünmediği için, Sokrates'in ileri sürdüğü sonuç da bir bakıma doğru çıkıyor gibidir: bu hâl, asıl anlamıyla epistēmē sayılan şey insanda hazır bulunurken ortaya çıkmaz ve hâlin oradan oraya sürüklediği şey o değildir; hisse dayanan bilgidir. Bilerek ya da bilmeyerek, bilerekse ne anlamda bilerek nefsine hâkim olamamanın mümkün olduğu hakkında bu kadarı yeterli olsun.

1147b

ὥστε συμβαίνει ὑπὸ λόγου πως καὶ δόξης ἀκρατεύεσθαι, οὐκ ἐναντίας δὲ καθʼ αὑτήν, ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκός—ἡ γὰρ ἐπιθυμία ἐναντία, ἀλλʼ οὐχ ἡ δόξα—τῷ ὀρθῷ λόγῳ· ὥστε καὶ διὰ τοῦτο τὰ θηρία οὐκ ἀκρατῆ, ὅτι οὐκ ἔχει καθόλου ὑπόληψιν ἀλλὰ τῶν καθʼ ἕκαστα φαντασίαν καὶ μνήμην. πῶς δὲ λύεται ἡ ἄγνοια καὶ πάλιν γίνεται ἐπιστήμων ὁ ἀκρατής, ὁ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ οἰνωμένου καὶ καθεύδοντος καὶ οὐκ ἴδιος τούτου τοῦ πάθους, ὃν δεῖ παρὰ τῶν φυσιολόγων ἀκούειν. ἐπεὶ δʼ ἡ τελευταία πρότασις δόξα τε αἰσθητοῦ καὶ κυρία τῶν πράξεων, ταύτην ἢ οὐκ ἔχει ἐν τῷ πάθει ὤν, ἢ οὕτως ἔχει ὡς οὐκ ἦν τὸ ἔχειν ἐπίστασθαι ἀλλὰ λέγειν ὥσπερ ὁ οἰνωμένος τὰ Ἐμπεδοκλέους. καὶ διὰ τὸ μὴ καθόλου μηδʼ ἐπιστημονικὸν ὁμοίως εἶναι δοκεῖν τῷ καθόλου τὸν ἔσχατον ὅρον καὶ ἔοικεν ὃ ἐζήτει Σωκράτης συμβαίνειν· οὐ γὰρ τῆς κυρίως ἐπιστήμης εἶναι δοκούσης παρούσης γίνεται τὸ πάθος, οὐδʼ αὕτη περιέλκεται διὰ τὸ πάθος, ἀλλὰ τῆς αἰσθητικῆς. περὶ μὲν οὖν τοῦ εἰδότα καὶ μή, καὶ πῶς εἰδότα ἐνδέχεται ἀκρατεύεσθαι, τοσαῦτα εἰρήσθω.

1147b154. Bölüm

Sırada şunu söylemek var: mutlak anlamda nefsine hâkim olamayan biri var mıdır, yoksa herkes belli bir konuda mı böyledir; varsa hangi konularla ilgilidir? Kendine hâkim olanların ve dayanıklıların da, nefsine hâkim olamayanların ve dayanıksızların da hazlar ve acılarla ilgili olduğu açıktır. Haz veren şeylerin bir kısmı zorunludur, bir kısmı kendi başına seçmeye değerdir ama aşırılığa açıktır. Zorunlu olanlar bedenle ilgili olanlardır: beslenmeyle ve cinsel ihtiyaçla ilgili olanları, kısacası bedenle ilgili şeylerden itidalsizliğin ve itidalin konusu olarak belirlediğimiz şeyleri kastediyorum. Ötekiler zorunlu değildir ama kendi başına seçmeye değerdir: zafer, şeref, zenginlik ve bunlar gibi iyi ve hoş şeyler. Bunlar konusunda kendi içlerindeki doğru logos'a aykırı olarak aşırıya kaçanlara mutlak anlamda nefsine hâkim olamayan demeyiz; bir ek yaparak paraya, kazanca, şerefe ya da öfkeye karşı nefsine hâkim olamayan deriz, mutlak anlamda değil; çünkü bunlar başka kişilerdir ve bu adı benzerlik yoluyla alırlar; tıpkı Olimpiyat'ta kazanan "Anthrōpos" (İnsan) adlı kişi gibi.

1147b15

πότερον δʼ ἐστί τις ἁπλῶς ἀκρατὴς ἢ πάντες κατὰ μέρος, καὶ εἰ ἔστι, περὶ ποῖά ἐστι, λεκτέον ἐφεξῆς. ὅτι μὲν οὖν περὶ ἡδονὰς καὶ λύπας εἰσὶν οἵ τʼ ἐγκρατεῖς καὶ καρτερικοὶ καὶ οἱ ἀκρατεῖς καὶ μαλακοί, φανερόν. ἐπεὶ δʼ ἐστὶ τὰ μὲν ἀναγκαῖα τῶν ποιούντων ἡδονήν, τὰ δʼ αἱρετὰ μὲν καθʼ αὑτὰ ἔχοντα δʼ ὑπερβολήν, ἀναγκαῖα μὲν τὰ σωματικά (λέγω δὲ τὰ τοιαῦτα, τά τε περὶ τὴν τροφὴν καὶ τὴν τῶν ἀφροδισίων χρείαν, καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν σωματικῶν περὶ ἃ τὴν ἀκολασίαν ἔθεμεν καὶ τὴν σωφροσύνην), τὰ δʼ ἀναγκαῖα μὲν οὐχί, αἱρετὰ δὲ καθʼ αὑτά (λέγω δʼ οἷον νίκην τιμὴν πλοῦτον καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ἀγαθῶν καὶ ἡδέων)· τοὺς μὲν οὖν πρὸς ταῦτα παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ὑπερβάλλοντας τὸν ἐν αὑτοῖς ἁπλῶς μὲν οὐ λέγομεν ἀκρατεῖς, προστιθέντες δὲ τὸ χρημάτων ἀκρατεῖς καὶ κέρδους καὶ τιμῆς καὶ θυμοῦ, ἁπλῶς δʼ οὔ, ὡς ἑτέρους καὶ καθʼ ὁμοιότητα λεγομένους, ὥσπερ ἄνθρωπος ὁ τὰ Ὀλύμπια νικῶν·

1148aOnun adı için genel tanım, kendine özgü tanımdan pek az farklıydı, ama yine de başkaydı. Bunun bir işareti şudur: nefsine hâkim olamama yalnızca bir hata olarak değil, ya mutlak anlamda ya da bir yönüyle bir kötülük olarak da ayıplanır; bu ötekilerin hiçbiri ise öyle ayıplanmaz. İtidalli ve itidalsiz insanın ilgilendiğini söylediğimiz bedensel zevklerde, hoş şeylerin aşırılığının peşinden koşan —ya da acı veren şeylerden, yani açlıktan, susuzluktan, sıcaktan, soğuktan, dokunma ve tatmayla ilgili her şeyden aşırı ölçüde kaçan— kişiye, bunu seçerek değil, seçimine ve düşüncesine aykırı olarak yapıyorsa, nefsine hâkim olamayan denir; öfkede olduğu gibi "şu konuda" diye bir ek yapılmadan, yalnızca mutlak anlamda. Bunun da bir işareti şudur: "dayanıksız" sözü de bu zevkler için kullanılır, ötekilerin hiçbiri için kullanılmaz. Bu yüzden nefsine hâkim olamayanla itidalsiz insanı, kendine hâkim olanla itidalli insanı aynı yere koyarız, ötekilerin hiçbirini koymayız; çünkü bunlar bir bakıma aynı haz ve acılarla ilgilidir. Ama aynı şeylerle ilgili olsalar da aynı şekilde ilgili değildirler: bir kısmı seçer, bir kısmı seçmez. Bu yüzden hiç arzu duymadan ya da hafif bir arzuyla aşırılıkların peşinden koşan ve ölçülü acılardan kaçan kişiye, bunu şiddetli arzu yüzünden yapandan daha çok itidalsiz deriz; çünkü ona bir de genç ve ateşli bir arzu, zorunlu şeylerin yokluğundan doğan güçlü bir acı eklenseydi ne yapmazdı?

Arzuların ve hazların bir kısmı cinsçe güzel ve değerli şeylerle ilgilidir (çünkü hoş şeylerin bazıları tabiatça seçmeye değerdir), bir kısmı bunların zıttıdır, bir kısmı da daha önce ayırdığımız gibi arada kalan şeylerdir: para, kazanç, zafer ve şeref gibi. Bunların hepsinde, hem bu türden şeylerde hem aradakilerde, insanlar bunlardan etkilendikleri, bunları arzuladıkları ve sevdikleri için değil, bunu belli bir şekilde ve aşırı ölçüde yaptıkları için ayıplanır. Bu yüzden tabiatça güzel ve iyi olan bir şeye logos'a aykırı olarak yenilen ya da onun peşinden koşan herkes ayıplanmaz; mesela şerefe, çocuklarına ya da anne babasına gerekenden fazla önem verenler. Çünkü bunlar da iyi şeylerdendir ve bunlara önem verenler övülür. Ama yine de bunlarda da bir aşırılık olabilir: biri Niobe gibi tanrılarla bile kavgaya tutuşursa ya da "Babasever" lakaplı Satyros gibi babası konusunda aşırıya giderse; çünkü bu adamın büsbütün aklını kaçırdığı düşünülüyordu.

1148a

ἐκείνῳ γὰρ ὁ κοινὸς λόγος τοῦ ἰδίου μικρὸν διέφερεν, ἀλλʼ ὅμως ἕτερος ἦν. σημεῖον δέ· ἡ μὲν γὰρ ἀκρασία ψέγεται οὐχ ὡς ἁμαρτία μόνον ἀλλὰ καὶ ὡς κακία τις ἢ ἁπλῶς οὖσα ἢ κατά τι μέρος, τούτων δʼ οὐδείς. τῶν δὲ περὶ τὰς σωματικὰς ἀπολαύσεις, περὶ ἃς λέγομεν τὸν σώφρονα καὶ ἀκόλαστον, ὁ μὴ τῷ προαιρεῖσθαι τῶν ἡδέων διώκων τὰς ὑπερβολάς—καὶ τῶν λυπηρῶν φεύγων, πείνης καὶ δίψης καὶ ἀλέας καὶ ψύχους καὶ πάντων τῶν περὶ ἁφὴν καὶ γεῦσιν—ἀλλὰ παρὰ τὴν προαίρεσιν καὶ τὴν διάνοιαν, ἀκρατὴς λέγεται, οὐ κατὰ πρόσθεσιν, ὅτι περὶ τάδε, καθάπερ ὀργῆς, ἀλλʼ ἁπλῶς μόνον. σημεῖον δέ· καὶ γὰρ μαλακοὶ λέγονται περὶ ταύτας, περὶ ἐκείνων δʼ οὐδεμίαν. καὶ διὰ τοῦτʼ εἰς ταὐτὸ τὸν ἀκρατῆ καὶ τὸν ἀκόλαστον τίθεμεν καὶ ἐγκρατῆ καὶ σώφρονα, ἀλλʼ οὐκ ἐκείνων οὐδένα, διὰ τὸ περὶ τὰς αὐτάς πως ἡδονὰς καὶ λύπας εἶναι· οἳ δʼ εἰσὶ μὲν περὶ ταὐτά, ἀλλʼ οὐχ ὡσαύτως εἰσίν, ἀλλʼ οἳ μὲν προαιροῦνται οἳ δʼ οὐ προαιροῦνται. διὸ μᾶλλον ἀκόλαστον ἂν εἴποιμεν ὅστις μὴ ἐπιθυμῶν ἢ ἠρέμα διώκει τὰς ὑπερβολὰς καὶ φεύγει μετρίας λύπας, ἢ τοῦτον ὅστις διὰ τὸ ἐπιθυμεῖν σφόδρα· τί γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιήσειεν, εἰ προσγένοιτο ἐπιθυμία νεανικὴ καὶ περὶ τὰς τῶν ἀναγκαίων ἐνδείας λύπη ἰσχυρά; ἐπεὶ δὲ τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ τῶν ἡδονῶν αἳ μέν εἰσι ⟨τῶν⟩ τῷ γένει καλῶν καὶ σπουδαίων (τῶν γὰρ ἡδέων ἔνια φύσει αἱρετά), τὰ δʼ ἐναντία τούτων, τὰ δὲ μεταξύ, καθάπερ διείλομεν πρότερον, οἷον χρήματα καὶ κέρδος καὶ νίκη καὶ τιμή· πρὸς ἅπαντα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα καὶ τὰ μεταξὺ οὐ τῷ πάσχειν καὶ ἐπιθυμεῖν καὶ φιλεῖν ψέγονται, ἀλλὰ τῷ πῶς καὶ ὑπερβάλλειν (διὸ ὅσοι μὲν παρὰ τὸν λόγον ἢ κρατοῦνται ἢ διώκουσι τῶν φύσει τι καλῶν καὶ ἀγαθῶν, οἷον οἱ περὶ τιμὴν μᾶλλον ἢ δεῖ σπουδάζοντες ἢ περὶ τέκνα καὶ γονεῖς· καὶ γὰρ ταῦτα τῶν ἀγαθῶν, καὶ ἐπαινοῦνται οἱ περὶ ταῦτα σπουδάζοντες· ἀλλʼ ὅμως ἔστι τις ὑπερβολὴ καὶ ἐν τούτοις, εἴ τις ὥσπερ ἡ Νιόβη μάχοιτο καὶ πρὸς τοὺς θεούς, ἢ ὥσπερ Σάτυρος

1148bÖyleyse söylediğimiz sebepten ötürü bu şeylerde hiçbir kötülük yoktur: bunların her biri kendisi için, tabiatça seçmeye değerdir; kötü ve kaçınılacak olan, bunlardaki aşırılıklardır. Aynı şekilde burada nefsine hâkim olamama da yoktur; çünkü nefsine hâkim olamama yalnızca kaçınılacak bir şey değil, ayıplanacak şeylerden de biridir. Ama duygunun benzerliği yüzünden insanlar her birine "nefsine hâkim olamama"yı ekleyip "şu konuda nefsine hâkim olamayan" derler; tıpkı mutlak anlamda kötü demeyecekleri birine kötü hekim ya da kötü oyuncu demeleri gibi. Orada da bunların her biri bir kötülük olmadığı, yalnızca orantı yoluyla ona benzediği için mutlak anlamda kötü demiyorsak, açıktır ki burada da yalnızca itidal ve itidalsizlikle aynı şeylerle ilgili olanı nefsine hâkim olamama ve kendine hâkim olma saymalıyız; öfke için ise benzerlik yoluyla konuşuruz. Bu yüzden, "şerefe karşı", "kazanca karşı" dediğimiz gibi, bir ek yaparak "öfkesine hâkim olamayan" deriz.

1148b

ὁ φιλοπάτωρ ἐπικαλούμενος περὶ τὸν πατέρα· λίαν γὰρ ἐδόκει μωραίνειν)· μοχθηρία μὲν οὖν οὐδεμία περὶ ταῦτʼ ἐστὶ διὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι φύσει τῶν αἱρετῶν ἕκαστόν ἐστι διʼ αὑτό, φαῦλαι δὲ καὶ φευκταὶ αὐτῶν εἰσὶν αἱ ὑπερβολαί. ὁμοίως δʼ οὐδʼ ἀκρασία· ἡ γὰρ ἀκρασία οὐ μόνον φευκτὸν ἀλλὰ καὶ τῶν ψεκτῶν ἐστίν· διʼ ὁμοιότητα δὲ τοῦ πάθους προσεπιτιθέντες τὴν ἀκρασίαν περὶ ἕκαστον λέγουσιν, οἷον κακὸν ἰατρὸν καὶ κακὸν ὑποκριτήν, ὃν ἁπλῶς οὐκ ἂν εἴποιεν κακόν. ὥσπερ οὖν οὐδʼ ἐνταῦθα, διὰ τὸ μὴ κακίαν εἶναι ἑκάστην αὐτῶν ἀλλὰ τῷ ἀνάλογον ὁμοίαν, οὕτω δῆλον ὅτι κἀκεῖ ὑποληπτέον μόνην ἀκρασίαν καὶ ἐγκράτειαν εἶναι ἥτις ἐστὶ περὶ ταὐτὰ τῇ σωφροσύνῃ καὶ ἀκολασίᾳ, περὶ δὲ θυμοῦ καθʼ ὁμοιότητα λέγομεν· διὸ καὶ προστιθέντες ἀκρατῆ θυμοῦ ὥσπερ τιμῆς καὶ κέρδους φαμέν.

1148b105. Bölüm

Bazı şeyler tabiatça hoştur; bunların bir kısmı mutlak anlamda, bir kısmı hayvanların ve insanların cinslerine göre hoştur. Bazı şeyler ise tabiatça hoş değildir, ama kimi sakatlıklar yüzünden, kimi alışkanlıklar yüzünden, kimi de bozuk tabiatlar yüzünden hoş hâle gelir. Bunların her biriyle ilgili olarak da bunlara karşılık gelen melekeler görmek mümkündür. Hayvanî melekeleri kastediyorum: gebe kadınların karnını yarıp bebeklerini yediği anlatılan kadın gibi; ya da Pontos çevresinde yabanileşmiş kimi kavimlerin hoşlandığı söylenen şeyler: bazıları çiğ et, bazıları insan eti yer, bazıları da ziyafet için çocuklarını birbirine ödünç verir; ya da Phalaris hakkında anlatılanlar. Bunlar hayvanî melekelerdir. Bazıları hastalık yüzünden ortaya çıkar (kimilerinde delilik yüzünden: annesini kurban edip yiyen adam ya da köle arkadaşının ciğerini yiyen adam gibi); bazıları da hastalıklı ya da alışkanlıktan doğmuş melekelerdir: saç yolmak, tırnak kemirmek, hatta kömür ve toprak yemek; bunlara ek olarak erkekler arasındaki cinsel ilişki. Bunlar kimilerinde tabiattan, kimilerinde alışkanlıktan doğar; mesela çocukluklarından beri istismar edilenlerde. Sebebi tabiat olanlara kimse nefsine hâkim olamayan demez; tıpkı kadınlara, cinsel ilişkide etken değil edilgen oldukları için böyle denmediği gibi. Alışkanlık yüzünden hastalıklı bir durumda olanlar için de aynısı geçerlidir. Bunların her birine sahip olmak, hayvanîlik gibi, kötülüğün sınırlarının dışında kalır.

1148b10

ἐπεὶ δʼ ἐστὶν ἔνια μὲν ἡδέα φύσει, καὶ τούτων τὰ μὲν ἁπλῶς τὰ δὲ κατὰ γένη καὶ ζῴων καὶ ἀνθρώπων, τὰ δʼ οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ τὰ μὲν διὰ πηρώσεις τὰ δὲ διʼ ἔθη γίνεται, τὰ δὲ διὰ μοχθηρὰς φύσεις, ἔστι καὶ περὶ τούτων ἕκαστα παραπλησίας ἰδεῖν ἕξεις· λέγω δὲ τὰς θηριώδεις, οἷον τὴν ἄνθρωπον ἣν λέγουσι τὰς κυούσας ἀνασχίζουσαν τὰ παιδία κατεσθίειν, ἢ οἵοις χαίρειν φασὶν ἐνίους τῶν ἀπηγριωμένων περὶ τὸν Πόντον, τοὺς μὲν ὠμοῖς τοὺς δὲ ἀνθρώπων κρέασιν, τοὺς δὲ τὰ παιδία δανείζειν ἀλλήλοις εἰς εὐωχίαν, ἢ τὸ περὶ Φάλαριν λεγόμενον. αὗται μὲν θηριώδεις, αἳ δὲ διὰ νόσους γίνονται (καὶ διὰ μανίαν ἐνίοις, ὥσπερ ὁ τὴν μητέρα καθιερεύσας καὶ φαγών, καὶ ὁ τοῦ συνδούλου τὸ ἧπαρ) αἳ δὲ νοσηματώδεις ἢ ἐξ ἔθους, οἷον τριχῶν τίλσεις καὶ ὀνύχων τρώξεις, ἔτι δʼ ἀνθράκων καὶ γῆς, πρὸς δὲ τούτοις ἡ τῶν ἀφροδισίων τοῖς ἄρρεσιν· τοῖς μὲν γὰρ φύσει τοῖς δʼ ἐξ ἔθους συμβαίνουσιν, οἷον τοῖς ὑβριζομένοις ἐκ παίδων. ὅσοις μὲν οὖν φύσις αἰτία, τούτους μὲν οὐδεὶς ἂν εἴπειεν ἀκρατεῖς, ὥσπερ οὐδὲ τὰς γυναῖκας, ὅτι οὐκ ὀπύουσιν ἀλλʼ ὀπύονται· ὡσαύτως δὲ καὶ ὅσοι νοσηματώδως ἔχουσι διʼ ἔθος. τὸ μὲν οὖν ἔχειν ἕκαστα τούτων

1149aBunlara sahip olan birinin onları yenmesi ya da onlara yenilmesi de mutlak anlamda değil, benzerlik yoluyla kendine hâkim olma ya da nefsine hâkim olamamadır; tıpkı öfke konusunda bu tarzda bir duyguya sahip olana da nefsine hâkim olamayan dememek gerektiği gibi. Çünkü aşırıya varan her akılsızlık, korkaklık, itidalsizlik ve huysuzluk ya hayvanî ya da hastalıklıdır. Tabiatı gereği her şeyden, bir farenin çıkardığı tıkırtıdan bile korkan biri hayvanca bir korkaklıkla korkaktır; gelincikten korkan adam ise hastalık yüzünden korkuyordu. Akılsızlardan da, uzak barbarların bazı soyları gibi tabiatça aklını kullanamayan ve yalnızca hisleriyle yaşayanlar hayvanîdir; sara gibi hastalıklar ya da delilik yüzünden böyle olanlar ise hastalıklıdır. Bunlardan birine bazen yalnızca sahip olup ona yenilmemek mümkündür; mesela Phalaris bir çocuğu yeme arzusunu ya da cinsel zevkte tuhaf bir hazzı içinde tutup bastırsaydı böyle olurdu. Yalnızca sahip olmak değil, yenilmek de mümkündür. Nasıl kötülükte insana uygun olana mutlak anlamda kötülük denir de ötekine bir ek yapılarak "hayvanî" ya da "hastalıklı" kötülük denir, mutlak anlamda denmezse, aynı şekilde nefsine hâkim olamamanın da bir kısmının hayvanî, bir kısmının hastalıklı olduğu, mutlak anlamda olanın ise yalnızca insana özgü itidalsizliğe karşılık gelen olduğu açıktır. Demek ki nefsine hâkim olamama ve kendine hâkim olma yalnızca itidalsizlik ve itidalin ilgilendiği şeylerle ilgilidir; öteki şeylerle ilgili olan ise başka bir nefsine hâkim olamama türüdür ve bu adı mutlak anlamda değil mecaz yoluyla alır. Bu açıktır.

1149a

ἔξω τῶν ὅρων ἐστὶ τῆς κακίας, καθάπερ καὶ ἡ θηριότης· τὸν δʼ ἔχοντα κρατεῖν ἢ κρατεῖσθαι οὐχ ἡ ἁπλῆ ἀκρασία ἀλλʼ ἡ καθʼ ὁμοιότητα, καθάπερ καὶ τὸν περὶ τοὺς θυμοὺς ἔχοντα τοῦτον τὸν τρόπον τοῦ πάθους, ἀκρατῆ δʼ οὐ λεκτέον. πᾶσα γὰρ ὑπερβάλλουσα καὶ ἀφροσύνη καὶ δειλία καὶ ἀκολασία καὶ χαλεπότης αἳ μὲν θηριώδεις αἳ δὲ νοσηματώδεις εἰσίν· ὁ μὲν γὰρ φύσει τοιοῦτος οἷος δεδιέναι πάντα, κἂν ψοφήσῃ μῦς, θηριώδη δειλίαν δειλός, ὃ δὲ τὴν γαλῆν ἐδεδίει διὰ νόσον· καὶ τῶν ἀφρόνων οἱ μὲν ἐκ φύσεως ἀλόγιστοι καὶ μόνον τῇ αἰσθήσει ζῶντες θηριώδεις, ὥσπερ ἔνια γένη τῶν πόρρω βαρβάρων, οἱ δὲ διὰ νόσους, οἷον τὰς ἐπιληπτικάς, ἢ μανίας νοσηματώδεις. τούτων δʼ ἔστι μὲν ἔχειν τινὰ ἐνίοτε μὲν μόνον, μὴ κρατεῖσθαι δέ, λέγω δὲ οἷον εἰ Φάλαρις κατεῖχεν ἐπιθυμῶν παιδίου φαγεῖν ἢ πρὸς ἀφροδισίων ἄτοπον ἡδονήν· ἔστι δὲ καὶ κρατεῖσθαι, μὴ μόνον ἔχειν· ὥσπερ οὖν καὶ μοχθηρίας ἡ μὲν κατʼ ἄνθρωπον ἁπλῶς λέγεται μοχθηρία, ἣ δὲ κατὰ πρόσθεσιν, ὅτι θηριώδης ἢ νοσηματώδης, ἁπλῶς δʼ οὔ, τὸν αὐτὸν τρόπον δῆλον ὅτι καὶ ἀκρασία ἐστὶν ἣ μὲν θηριώδης ἣ δὲ νοσηματώδης, ἁπλῶς δὲ ἡ κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην ἀκολασίαν μόνη. ὅτι μὲν οὖν ἀκρασία καὶ ἐγκράτειά ἐστι μόνον περὶ ἅπερ ἀκολασία καὶ σωφροσύνη, καὶ ὅτι περὶ τὰ ἄλλα ἐστὶν ἄλλο εἶδος ἀκρασίας, λεγόμενον κατὰ μεταφορὰν καὶ οὐχ ἁπλῶς, δῆλον.

1149a206. Bölüm

Öfkeye karşı nefsine hâkim olamamanın, arzulara karşı nefsine hâkim olamamaktan daha az utanç verici olduğunu da görelim. Öfke logos'u bir ölçüde dinliyor ama yanlış duyuyor gibidir: söylenenin hepsini duymadan koşup giden, sonra da emri yanlış yerine getiren aceleci hizmetkârlar gibi; ya da gelenin dost olup olmadığına bakmadan, en ufak bir tıkırtıda havlayan köpekler gibi. Öfke de tabiatının sıcaklığı ve çabukluğu yüzünden duyar, ama buyruğu duymadan intikama atılır. Çünkü logos ya da tahayyül ona bir hakarete ya da küçümsenmeye uğradığını bildirmiştir; o da böyle biriyle savaşmak gerektiğine dair bir kıyas yapmış gibi hemen kızar. Arzu ise, logos ya da his bir şeyin hoş olduğunu söyler söylemez onun zevkine atılır.

1149a20

ὅτι δὲ καὶ ἧττον αἰσχρὰ ἀκρασία ἡ τοῦ θυμοῦ ἢ ἡ τῶν ἐπιθυμιῶν, θεωρήσωμεν. ἔοικε γὰρ ὁ θυμὸς ἀκούειν μέν τι τοῦ λόγου, παρακούειν δέ, καθάπερ οἱ ταχεῖς τῶν διακόνων, οἳ πρὶν ἀκοῦσαι πᾶν τὸ λεγόμενον ἐκθέουσιν, εἶτα ἁμαρτάνουσι τῆς προστάξεως, καὶ οἱ κύνες, πρὶν σκέψασθαι εἰ φίλος, ἂν μόνον ψοφήσῃ, ὑλακτοῦσιν· οὕτως ὁ θυμὸς διὰ θερμότητα καὶ ταχυτῆτα τῆς φύσεως ἀκούσας μέν, οὐκ ἐπίταγμα δʼ ἀκούσας, ὁρμᾷ πρὸς τὴν τιμωρίαν. ὁ μὲν γὰρ λόγος ἢ ἡ φαντασία ὅτι ὕβρις ἢ ὀλιγωρία ἐδήλωσεν, ὃ δʼ ὥσπερ συλλογισάμενος ὅτι δεῖ τῷ τοιούτῳ πολεμεῖν χαλεπαίνει δὴ εὐθύς· ἡ δʼ ἐπιθυμία, ἐὰν μόνον εἴπῃ ὅτι ἡδὺ ὁ λόγος ἢ ἡ αἴσθησις, ὁρμᾷ πρὸς τὴν ἀπόλαυσιν.

1149bBöylece öfke bir bakıma logos'a uyar, arzu uymaz. Öyleyse arzuya karşı nefsine hâkim olamama daha utanç vericidir: öfkesine hâkim olamayan bir bakıma logos'a yenilir, arzusuna hâkim olamayan ise logos'a değil arzuya yenilir. Ayrıca tabiî isteklerin peşinden gitmek daha bağışlanabilir; arzularda da herkese ortak olanlar ve ortak oldukları ölçüde daha bağışlanabilir. Öfke ve huysuzluk ise aşırılık arzularından ve zorunlu olmayan arzulardan daha tabiîdir. Babasını dövdüğü için kendini savunan adamın sözü buna örnektir: "O da kendi babasını döverdi, onun babası da kendi babasını" demiş, oğlunu göstererek de "Bu da büyüyünce beni dövecek; bu bizim soyumuzda var" diye eklemiş. Oğlu tarafından sürüklenen adam da öyle: kapıya varınca oğluna durmasını söylemiş; çünkü kendisi de babasını ancak oraya kadar sürüklemiş. Ayrıca daha çok hile kuranlar daha adaletsizdir. Öfkeli kişi hile kurmaz, öfke de kurmaz; açık davranır. Arzu ise hilekârdır; Aphrodite için "hile ören Kıbrıs doğumlu" denir, Homeros da onun işlemeli kemeri için şöyle der: en sağlam aklı bile çalan baştan çıkarıcı söz Öyleyse bu tür nefsine hâkim olamama öfkeyle ilgili olandan daha adaletsiz ve daha utanç vericiyse, mutlak anlamda nefsine hâkim olamama da budur ve bir bakıma kötülüktür. Ayrıca kimse acı duyarak hakaret etmez; öfkeyle bir şey yapan herkes acı duyarak yapar, hakaret eden ise haz duyarak. Kızmanın en haklı olduğu davranışlar daha adaletsiz davranışlarsa, arzu yüzünden nefsine hâkim olamama da daha adaletsizdir; çünkü öfkede hakaret yoktur.

Demek ki arzularla ilgili nefsine hâkim olamamanın öfkeyle ilgili olandan daha utanç verici olduğu ve kendine hâkim olma ile nefsine hâkim olamamanın bedensel arzular ve hazlarla ilgili olduğu açıktır. Şimdi bunların kendi aralarındaki farkları kavramalıyız. Başta söylendiği gibi, bu arzu ve hazların bir kısmı hem cinsçe hem büyüklükçe insana özgü ve tabiîdir, bir kısmı hayvanîdir, bir kısmı da sakatlıklar ve hastalıklar yüzündendir. İtidal ve itidalsizlik yalnızca birincilerle ilgilidir. Bu yüzden hayvanlara da itidalli ya da itidalsiz demeyiz; ancak mecaz yoluyla, bir hayvan türü azgınlık, yıkıcılık ve her şeyi yemekle başka bir türden bütünüyle ayrılıyorsa öyle deriz. Çünkü hayvanlarda ne prohairesis vardır ne aklın hesabı; delirmiş insanlar gibi onlar da tabiatın dışına çıkmışlardır.

1149b

ὥσθʼ ὁ μὲν θυμὸς ἀκολουθεῖ τῷ λόγῳ πως, ἡ δʼ ἐπιθυμία οὔ. αἰσχίων οὖν· ὁ μὲν γὰρ τοῦ θυμοῦ ἀκρατὴς τοῦ λόγου πως ἡττᾶται, ὃ δὲ τῆς ἐπιθυμίας καὶ οὐ τοῦ λόγου. ἔτι ταῖς φυσικαῖς μᾶλλον συγγνώμη ἀκολουθεῖν ὀρέξεσιν, ἐπεὶ καὶ ἐπιθυμίαις ταῖς τοιαύταις μᾶλλον ὅσαι κοιναὶ πᾶσι, καὶ ἐφʼ ὅσον κοιναί· ὁ δὲ θυμὸς φυσικώτερον καὶ ἡ χαλεπότης τῶν ἐπιθυμιῶν τῶν τῆς ὑπερβολῆς καὶ τῶν μὴ ἀναγκαίων, ὥσπερ ὁ ἀπολογούμενος ὅτι τὸν πατέρα τύπτοι καὶ γὰρ οὗτος ἔφη τὸν ἑαυτοῦ κἀκεῖνος τὸν ἄνωθεν,καὶ τὸ παιδίον δείξας καὶ οὗτος ἐμέ ἔφη, ὅταν ἀνὴρ γένηται· συγγενὲς γὰρ ἡμῖν· καὶ ὁ ἑλκόμενος ὑπὸ τοῦ υἱοῦ παύεσθαι ἐκέλευε πρὸς ταῖς θύραις· καὶ γὰρ αὐτὸς ἑλκύσαι τὸν πατέρα μέχρις ἐνταῦθα. ἔτι ἀδικώτεροι οἱ ἐπιβουλότεροι. ὁ μὲν οὖν θυμώδης οὐκ ἐπίβουλος, οὐδʼ ὁ θυμός, ἀλλὰ φανερός· ἡ δʼ ἐπιθυμία, καθάπερ τὴν Ἀφροδίτην φασίν· δολοπλόκου γὰρ κυπρογενοῦς· καὶ τὸν κεστὸν ἱμάντα Ὅμηρος· πάρφασις, ἥ τʼ ἔκλεψε νόον πύκα περ φρονέοντος. ὥστʼ εἴπερ ἀδικωτέρα καὶ αἰσχίων ἡ ἀκρασία αὕτη τῆς περὶ τὸν θυμόν ἐστι, καὶ ἁπλῶς ἀκρασία καὶ κακία πως. ἔτι οὐδεὶς ὑβρίζει λυπούμενος, ὁ δʼ ὀργῇ ποιῶν πᾶς ποιεῖ λυπούμενος, ὁ δʼ ὑβρίζων μεθʼ ἡδονῆς. εἰ οὖν οἷς ὀργίζεσθαι μάλιστα δίκαιον, ταῦτα ἀδικώτερα, καὶ ἡ ἀκρασία ἡ διʼ ἐπιθυμίαν· οὐ γάρ ἐστιν ἐν θυμῷ ὕβρις. ὡς μὲν τοίνυν αἰσχίων ἡ περὶ ἐπιθυμίας ἀκρασία τῆς περὶ τὸν θυμόν, καὶ ὅτι ἔστιν ἐγκράτεια καὶ ἡ ἀκρασία περὶ ἐπιθυμίας καὶ ἡδονὰς σωματικάς, δῆλον· αὐτῶν δὲ τούτων τὰς διαφορὰς ληπτέον. ὥσπερ γὰρ εἴρηται κατʼ ἀρχάς, αἳ μὲν ἀνθρώπιναί εἰσι καὶ φυσικαὶ καὶ τῷ γένει καὶ τῷ μεγέθει, αἳ δὲ θηριώδεις, αἳ δὲ διὰ πηρώσεις καὶ νοσήματα. τούτων δὲ περὶ τὰς πρώτας σωφροσύνη καὶ ἀκολασία μόνον ἐστίν· διὸ καὶ τὰ θηρία οὔτε σώφρονα οὔτʼ ἀκόλαστα λέγομεν ἀλλʼ ἢ κατὰ μεταφορὰν καὶ εἴ τινι ὅλως ἄλλο πρὸς ἄλλο διαφέρει γένος τῶν ζῴων ὕβρει καὶ σιναμωρίᾳ καὶ τῷ παμφάγον εἶναι· οὐ γὰρ ἔχει προαίρεσιν οὐδὲ λογισμόν, ἀλλʼ ἐξέστηκε τῆς φύσεως, ὥσπερ οἱ μαινόμενοι τῶν ἀνθρώπων.

1150aHayvanîlik kötülükten daha hafiftir ama daha korkunçtur; çünkü hayvanda daha iyi olan kısım, insanda olduğu gibi bozulmuş değildir, hiç yoktur. Bu, cansız bir şeyi canlı bir şeyle karşılaştırıp hangisinin daha kötü olduğunu sormaya benzer; çünkü ilkesi olmayan şeyin kötülüğü her zaman daha az zarar verir, nous ise ilkedir. Adaletsizliği adaletsiz bir insanla karşılaştırmak da buna yakındır: bir bakıma ikisi de ötekinden daha kötüdür; ama kötü bir insan bir hayvandan on bin kat daha fazla kötülük yapabilir.

1150a

ἔλαττον δὲ θηριότης κακίας, φοβερώτερον δέ· οὐ γὰρ διέφθαρται τὸ βέλτιον, ὥσπερ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἀλλʼ οὐκ ἔχει. ὅμοιον οὖν ὥσπερ ἄψυχον συμβάλλειν πρὸς ἔμψυχον, πότερον κάκιον· ἀσινεστέρα γὰρ ἡ φαυλότης ἀεὶ ἡ τοῦ μὴ ἔχοντος ἀρχήν, ὁ δὲ νοῦς ἀρχή. παραπλήσιον οὖν τὸ συμβάλλειν ἀδικίαν πρὸς ἄνθρωπον ἄδικον. ἔστι γὰρ ὡς ἑκάτερον κάκιον· μυριοπλάσια γὰρ ἂν κακὰ ποιήσειεν ἄνθρωπος κακὸς θηρίου.

1150a57. Bölüm

Dokunma ve tatma yoluyla gelen haz ve acılarla, arzular ve kaçınmalarla ilgili olarak —ki itidalsizlik ve itidal daha önce bunlarla ilgili olarak belirlendi— insan, çoğu insanın üstesinden geldiği şeylere bile yenilecek durumda olabilir; çoğu insanın yenildiği şeylerin bile üstesinden gelecek durumda da olabilir. Bunlardan hazlar konusunda olanlar nefsine hâkim olamayan ve kendine hâkim olandır; acılar konusunda olanlar ise dayanıksız ve dayanıklıdır. Çoğu insanın melekesi bu ikisinin arasındadır, gerçi daha çok kötü olanlara doğru eğilir.

Hazların bir kısmı zorunludur, bir kısmı değildir; zorunlu olanlar da belli bir ölçüye kadar zorunludur, aşırılıkları ve eksiklikleri ise zorunlu değildir; arzular ve acılar için de durum aynıdır. Öyleyse hoş şeylerin aşırılıklarının peşinden koşan ya da onları aşırı ölçüde arayan kişi, bunu seçerek, onların kendisi için yapıyor ve onlardan doğacak başka bir şey için yapmıyorsa itidalsizdir. Böyle biri ister istemez pişmanlık duymaz, dolayısıyla iyileştirilemez; çünkü pişmanlık duymayan iyileştirilemez. Eksik kalan onun karşıtıdır, ortada olan da itidallidir. Bedensel acılardan, yenildiği için değil de seçerek kaçan kişi için de durum aynıdır. Seçmeyenlerden ise biri haz yüzünden sürüklenir, öteki arzudan doğan acıdan kaçmak için; dolayısıyla birbirlerinden farklıdırlar. Hiç arzu duymadan ya da hafif bir arzuyla çirkin bir şey yapan, şiddetli bir arzuyla yapandan; öfkelenmeden döven, öfkelenerek dövenden herkese daha kötü görünür; çünkü bir duyguya kapılmış olsaydı kim bilir ne yapardı? Bu yüzden itidalsiz insan nefsine hâkim olamayandan daha kötüdür. Söylenenlerden biri daha çok dayanıksızlığın bir türüdür, öteki ise itidalsiz insandır. Nefsine hâkim olamayanın karşısında kendine hâkim olan, dayanıksızın karşısında dayanıklı olan durur; çünkü dayanıklılık karşı koymakta, kendine hâkim olma ise hâkim olmakta yatar; karşı koymak ile hâkim olmak, yenilmemek ile yenmek gibi ayrı şeylerdir. Bu yüzden kendine hâkim olma dayanıklılıktan daha çok seçmeye değerdir.

1150a5

περὶ δὲ τὰς διʼ ἁφῆς καὶ γεύσεως ἡδονὰς καὶ λύπας καὶ ἐπιθυμίας καὶ φυγάς, περὶ ἃς ἥ τε ἀκολασία καὶ ἡ σωφροσύνη διωρίσθη πρότερον, ἔστι μὲν οὕτως ἔχειν ὥστε ἡττᾶσθαι καὶ ὧν οἱ πολλοὶ κρείττους, ἔστι δὲ κρατεῖν καὶ ὧν οἱ πολλοὶ ἥττους· τούτων δʼ ὁ μὲν περὶ ἡδονὰς ἀκρατὴς ὃ δʼ ἐγκρατής, ὁ δὲ περὶ λύπας μαλακὸς ὃ δὲ καρτερικός. μεταξὺ δʼ ἡ τῶν πλείστων ἕξις, κἂν εἰ ῥέπουσι μᾶλλον πρὸς τὰς χείρους. ἐπεὶ δʼ ἔνιαι τῶν ἡδονῶν ἀναγκαῖαί εἰσιν αἳ δʼ οὔ, καὶ μέχρι τινός, αἱ δʼ ὑπερβολαὶ οὔ, οὐδʼ αἱ ἐλλείψεις, ὁμοίως δὲ καὶ περὶ ἐπιθυμίας ἔχει καὶ λύπας, ὁ μὲν τὰς ὑπερβολὰς διώκων τῶν ἡδέων †ἢ καθʼ ὑπερβολὰσ† ἢ διὰ προαίρεσιν, διʼ αὐτὰς καὶ μηδὲν διʼ ἕτερον ἀποβαῖνον, ἀκόλαστος· ἀνάγκη γὰρ τοῦτον μὴ εἶναι μεταμελητικόν, ὥστʼ ἀνίατος· ὁ γὰρ ἀμεταμέλητος ἀνίατος. ὁ δʼ ἐλλείπων ὁ ἀντικείμενος, ὁ δὲ μέσος σώφρων. ὁμοίως δὲ καὶ ὁ φεύγων τὰς σωματικὰς λύπας μὴ διʼ ἧτταν ἀλλὰ διὰ προαίρεσιν. τῶν δὲ μὴ προαιρουμένων ὃ μὲν ἄγεται διὰ τὴν ἡδονήν, ὃ δὲ διὰ τὸ φεύγειν τὴν λύπην τὴν ἀπὸ τῆς ἐπιθυμίας, ὥστε διαφέρουσιν ἀλλήλων. παντὶ δʼ ἂν δόξειε χείρων εἶναι, εἴ τις μὴ ἐπιθυμῶν ἢ ἠρέμα πράττοι τι αἰσχρόν, ἢ εἰ σφόδρα ἐπιθυμῶν, καὶ εἰ μὴ ὀργιζόμενος τύπτοι ἢ εἰ ὀργιζόμενος· τί γὰρ ἂν ἐποίει ἐν πάθει ὤν; διὸ ὁ ἀκόλαστος χείρων τοῦ ἀκρατοῦς. τῶν δὴ λεχθέντων τὸ μὲν μαλακίας εἶδος μᾶλλον, ὃ δʼ ἀκόλαστος. ἀντίκειται δὲ τῷ μὲν ἀκρατεῖ ὁ ἐγκρατής, τῷ δὲ μαλακῷ ὁ καρτερικός· τὸ μὲν γὰρ καρτερεῖν ἐστὶν ἐν τῷ ἀντέχειν, ἡ δʼ ἐγκράτεια ἐν τῷ κρατεῖν, ἕτερον δὲ τὸ ἀντέχειν καὶ κρατεῖν, ὥσπερ καὶ τὸ μὴ ἡττᾶσθαι τοῦ νικᾶν· διὸ καὶ αἱρετώτερον ἐγκράτεια καρτερίας ἐστίν.

1150bÇoğu insanın karşı koyduğu ve karşı koyabildiği şeylerde eksik kalan ise dayanıksız ve nazlıdır; çünkü nazlılık da bir tür dayanıksızlıktır. Böyle biri, kaldırmanın zahmetinden kurtulmak için pelerinini yerlerde sürükler; hastayı taklit eder, ama perişan birine benzediği hâlde kendini perişan saymaz. Kendine hâkim olma ve nefsine hâkim olamama için de durum aynıdır. Biri güçlü ve aşırı hazlara ya da acılara yenilirse buna şaşılmaz; karşı koymuşsa bağışlanabilir de: Theodektes'in yılan soktuğu Philoktetes'i ya da Karkinos'un Alope'sindeki Kerkyon gibi; ya da Ksenophantos'un başına geldiği gibi, gülmelerini tutmaya çalışırken birden kahkahayı koyverenler gibi. Ama biri çoğu insanın karşı koyabildiği şeylere yenilir ve karşı koyamazsa, üstelik bu, soyunun tabiatından ya da hastalıktan ileri gelmiyorsa, şaşılacak olan budur. İskit krallarındaki dayanıksızlık soydan gelir; dişinin erkekten farkı da böyledir. Oyun düşkünü insan itidalsiz gibi görünür, ama aslında dayanıksızdır. Çünkü oyun bir gevşemedir, bir dinlenmedir; oyun düşkünü de bu konuda aşırıya kaçanlardandır.

Nefsine hâkim olamamanın bir türü acelecilik, öteki zayıflıktır. Zayıf olanlar düşünüp taşınır, ama duyguları yüzünden kararlarına bağlı kalmazlar; aceleciler ise düşünüp taşınmadıkları için duygularına sürüklenirler. Çünkü nasıl önceden gıdıklanan biri artık gıdıklanmazsa, bazıları da olacak şeyi önceden sezer, önceden görür, kendilerini ve akıllarının hesabını önceden uyandırırlarsa, karşılarına çıkan şey ister hoş ister acı verici olsun, duygularına yenilmezler. Aceleci türden nefsine hâkim olamama en çok ateşli mizaçlılarda ve kara safralılarda görülür: birinciler çabuklukları, ikinciler şiddetleri yüzünden logos'u beklemezler; çünkü tahayyüllerinin peşinden gitmeye yatkındırlar.

1150b

ὁ δʼ ἐλλείπων πρὸς ἃ οἱ πολλοὶ καὶ ἀντιτείνουσι καὶ δύνανται, οὗτος μαλακὸς καὶ τρυφῶν· καὶ γὰρ ἡ τρυφὴ μαλακία τίς ἐστιν· ὃς ἕλκει τὸ ἱμάτιον, ἵνα μὴ πονήσῃ τὴν ἀπὸ τοῦ αἴρειν λύπην, καὶ μιμούμενος τὸν κάμνοντα οὐκ οἴεται ἄθλιος εἶναι, ἀθλίῳ ὅμοιος ὤν. ὁμοίως δʼ ἔχει καὶ περὶ ἐγκράτειαν καὶ ἀκρασίαν. οὐ γὰρ εἴ τις ἰσχυρῶν καὶ ὑπερβαλλουσῶν ἡδονῶν ἡττᾶται ἢ λυπῶν, θαυμαστόν, ἀλλὰ συγγνωμονικὸν εἰ ἀντιτείνων, ὥσπερ ὁ Θεοδέκτου Φιλοκτήτης ὑπὸ τοῦ ἔχεως πεπληγμένος ἢ ὁ Καρκίνου ἐν τῇ Ἀλόπῃ Κερκύων, καὶ ὥσπερ οἱ κατέχειν πειρώμενοι τὸν γέλωτα ἀθρόον ἐκκαγχάζουσιν, οἷον συνέπεσε Ξενοφάντῳ· ἀλλʼ εἴ τις πρὸς ἃς οἱ πολλοὶ δύνανται ἀντέχειν, τούτων ἡττᾶται καὶ μὴ δύναται ἀντιτείνειν, μὴ διὰ φύσιν τοῦ γένους ἢ διὰ νόσον, οἷον ἐν τοῖς Σκυθῶν βασιλεῦσιν ἡ μαλακία διὰ τὸ γένος, καὶ ὡς τὸ θῆλυ πρὸς τὸ ἄρρεν διέστηκεν. δοκεῖ δὲ καὶ ὁ παιδιώδης ἀκόλαστος εἶναι, ἔστι δὲ μαλακός. ἡ γὰρ παιδιὰ ἄνεσίς ἐστιν, εἴπερ ἀνάπαυσις· τῶν δὲ πρὸς ταύτην ὑπερβαλλόντων ὁ παιδιώδης ἐστίν. ἀκρασίας δὲ τὸ μὲν προπέτεια τὸ δʼ ἀσθένεια. οἳ μὲν γὰρ βουλευσάμενοι οὐκ ἐμμένουσιν οἷς ἐβουλεύσαντο διὰ τὸ πάθος, οἳ δὲ διὰ τὸ μὴ βουλεύσασθαι ἄγονται ὑπὸ τοῦ πάθους· ἔνιοι γάρ, ὥσπερ προγαργαλίσαντες οὐ γαργαλίζονται, οὕτω καὶ προαισθόμενοι καὶ προϊδόντες καὶ προεγείραντες ἑαυτοὺς καὶ τὸν λογισμὸν οὐχ ἡττῶνται ὑπὸ τοῦ πάθους, οὔτʼ ἂν ἡδὺ ᾖ οὔτʼ ἂν λυπηρόν. μάλιστα δʼ οἱ ὀξεῖς καὶ μελαγχολικοὶ τὴν προπετῆ ἀκρασίαν εἰσὶν ἀκρατεῖς· οἳ μὲν γὰρ διὰ τὴν ταχυτῆτα οἳ δὲ διὰ τὴν σφοδρότητα οὐκ ἀναμένουσι τὸν λόγον, διὰ τὸ ἀκολουθητικοὶ εἶναι τῇ φαντασίᾳ.

1150b258. Bölüm

Daha önce söylendiği gibi, itidalsiz insan pişmanlık duymaz, çünkü seçimine bağlı kalır; nefsine hâkim olamayan ise her zaman pişmanlık duyar. Bu yüzden durum, aporia olarak ortaya koyduğumuz gibi değildir; tersine, itidalsiz iyileştirilemez, nefsine hâkim olamayan iyileştirilebilir. Kötülük, hastalıklardan su toplaması ve verem gibilerine, nefsine hâkim olamama ise sara nöbetlerine benzer: biri sürekli, öteki aralıklı bir kötülüktür. Genel olarak nefsine hâkim olamama ile kötülük ayrı cinstendir: kötü insan kötülüğünün farkında değildir, nefsine hâkim olamayan ise durumunun farkındadır.

1150b25

ἔστι δʼ ὁ μὲν ἀκόλαστος, ὥσπερ ἐλέχθη, οὐ μεταμελητικός· ἐμμένει γὰρ τῇ προαιρέσει· ὁ δʼ ἀκρατὴς μεταμελητικὸς πᾶς. διὸ οὐχ ὥσπερ ἠπορήσαμεν, οὕτω καὶ ἔχει, ἀλλʼ ὃ μὲν ἀνίατος ὃ δʼ ἰατός· ἔοικε γὰρ ἡ μὲν μοχθηρία τῶν νοσημάτων οἷον ὑδέρῳ καὶ φθίσει, ἡ δʼ ἀκρασία τοῖς ἐπιληπτικοῖς· ἣ μὲν γὰρ συνεχὴς ἣ δʼ οὐ συνεχὴς πονηρία. καὶ ὅλως δʼ ἕτερον τὸ γένος ἀκρασίας καὶ κακίας· ἡ μὲν γὰρ κακία λανθάνει, ἡ δʼ ἀκρασία οὐ λανθάνει.

1151aNefsine hâkim olamayanların kendi aralarında, kendinden geçenler, logos'a sahip olup ona bağlı kalmayanlardan daha iyidir; çünkü ikinciler daha zayıf bir duyguya yenilir ve ötekiler gibi önceden düşünmeden de davranmazlar. Nefsine hâkim olamayan, çabucak, az şarapla, çoğu insanın içtiğinden daha azıyla sarhoş olanlara benzer. Nefsine hâkim olamamanın kötülük olmadığı açıktır (gerçi belki bir bakıma kötülüktür); çünkü biri seçime aykırı, öteki seçime uygundur. Yine de eylemler bakımından kötülüğe benzer; Demodokos'un Miletoslular için söylediği gibi: Miletoslular akılsız değil, ama akılsızların yaptığını yaparlar; nefsine hâkim olamayanlar da adaletsiz değildir, ama adaletsizlik ederler.

Biri, doğru olduğuna ikna olduğu için değil, bedensel hazların aşırısının ve doğru logos'a aykırı olanının peşinden gitmeye yatkın olduğu için gider; öteki ise böyle hazların peşinden gitmeye yatkın biri olduğu için bunun doğru olduğuna ikna olmuştur. Bu yüzden birincinin fikri kolayca değiştirilebilir, ikincininki değiştirilemez. Çünkü kötülük ilkeyi bozar, aretē korur; eylemlerde ilke, uğruna yapılan şeydir, tıpkı matematikte varsayımların ilke olması gibi. Ne orada ne burada ilkeleri öğreten akıl yürütmedir; ilke hakkında doğru kanaat sahibi olmayı sağlayan, ya tabiî ya da alışkanlıkla edinilmiş aretē'dir. Böyle biri itidallidir, zıttı da itidalsizdir. Bir de duygu yüzünden doğru logos'tan sapan biri vardır: duygu ona, doğru logos'a göre davranmasını engelleyecek kadar hâkim olur, ama onu böyle hazların peşinden dizginsizce gitmek gerektiğine inanan biri hâline getirecek kadar hâkim olmaz. Nefsine hâkim olamayan budur: itidalsizden daha iyidir, mutlak anlamda kötü de değildir; çünkü en iyi olan, yani ilke, onda korunur. Ona zıt olan ise kararına bağlı kalan ve hiç değilse duygu yüzünden ondan sapmayan kişidir. Bundan, birinin değerli, ötekinin kötü bir meleke olduğu açıktır.

1151a

αὐτῶν δὲ τούτων βελτίους οἱ ἐκστατικοὶ ἢ οἱ τὸν λόγον ἔχοντες μέν, μὴ ἐμμένοντες δέ· ὑπʼ ἐλάττονος γὰρ πάθους ἡττῶνται, καὶ οὐκ ἀπροβούλευτοι ὥσπερ ἅτεροι· ὅμοιος γὰρ ὁ ἀκρατής ἐστι τοῖς ταχὺ μεθυσκομένοις καὶ ὑπʼ ὀλίγου οἴνου καὶ ἐλάττονος ἢ ὡς οἱ πολλοί. ὅτι μὲν οὖν κακία ἡ ἀκρασία οὐκ ἔστι, φανερόν (ἀλλὰ πῇ ἴσως)· τὸ μὲν γὰρ παρὰ προαίρεσιν τὸ δὲ κατὰ τὴν προαίρεσίν ἐστιν· οὐ μὴν ἀλλʼ ὅμοιόν γε κατὰ τὰς πράξεις, ὥσπερ τὸ Δημοδόκου εἰς Μιλησίους Μιλήσιοι ἀξύνετοι μὲν / οὐκ εἰσίν, δρῶσιν δʼ οἷάπερ ἀξύνετοι, καὶ οἱ ἀκρατεῖς ἄδικοι μὲν οὐκ εἰσίν, ἀδικήσουσι δέ. ἐπεὶ δʼ ὃ μὲν τοιοῦτος οἷος μὴ διὰ τὸ πεπεῖσθαι διώκειν τὰς καθʼ ὑπερβολὴν καὶ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον σωματικὰς ἡδονάς, ὃ δὲ πέπεισται διὰ τὸ τοιοῦτος εἶναι οἷος διώκειν αὐτάς, ἐκεῖνος μὲν οὖν εὐμετάπειστος, οὗτος δὲ οὔ· ἡ γὰρ ἀρετὴ καὶ μοχθηρία τὴν ἀρχὴν ἣ μὲν φθείρει ἣ δὲ σῴζει, ἐν δὲ ταῖς πράξεσι τὸ οὗ ἕνεκα ἀρχή, ὥσπερ ἐν τοῖς μαθηματικοῖς αἱ ὑποθέσεις· οὔτε δὴ ἐκεῖ ὁ λόγος διδασκαλικὸς τῶν ἀρχῶν οὔτε ἐνταῦθα, ἀλλʼ ἀρετὴ ἢ φυσικὴ ἢ ἐθιστὴ τοῦ ὀρθοδοξεῖν περὶ τὴν ἀρχήν. σώφρων μὲν οὖν ὁ τοιοῦτος, ἀκόλαστος δʼ ὁ ἐναντίος. ἔστι δέ τις διὰ πάθος ἐκστατικὸς παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον, ὃν ὥστε μὲν μὴ πράττειν κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον κρατεῖ τὸ πάθος, ὥστε δʼ εἶναι τοιοῦτον οἷον πεπεῖσθαι διώκειν ἀνέδην δεῖν τὰς τοιαύτας ἡδονὰς οὐ κρατεῖ· οὗτός ἐστιν ὁ ἀκρατής, βελτίων ⟨ὢν⟩ τοῦ ἀκολάστου, οὐδὲ φαῦλος ἁπλῶς· σῴζεται γὰρ τὸ βέλτιστον, ἡ ἀρχή. ἄλλος δʼ ἐναντίος, ὁ ἐμμενετικὸς καὶ οὐκ ἐκστατικὸς διά γε τὸ πάθος. φανερὸν δὴ ἐκ τούτων ὅτι ἣ μὲν σπουδαία ἕξις, ἣ δὲ φαύλη.

1151a259. Bölüm

Peki kendine hâkim olan, herhangi bir logos'a ve herhangi bir seçime bağlı kalan mıdır, yoksa doğru seçime bağlı kalan mı? Nefsine hâkim olamayan da herhangi bir seçime ve herhangi bir logos'a bağlı kalmayan mıdır, yoksa yanlış olmayan logos'a ve doğru seçime bağlı kalmayan mı? Bu daha önce aporia olarak sorulmuştu. Yoksa araz olarak herhangi birine, ama kendi başına doğru logos'a ve doğru seçime, biri bağlı kalır, öteki kalmaz mı? Çünkü biri bir şeyi başka bir şey uğruna seçer ya da peşinden giderse, kendi başına ikincisinin peşinden gider ve onu seçer, araz olarak ise birincisinin.

1151a25

πότερον οὖν ἐγκρατής ἐστιν ὁ ὁποιῳοῦν λόγῳ καὶ ὁποιᾳοῦν προαιρέσει ἐμμένων ἢ ὁ τῇ ὀρθῇ, καὶ ἀκρατὴς δὲ ὁ ὁποιᾳοῦν μὴ ἐμμένων προαιρέσει καὶ ὁποιῳοῦν λόγῳ ἢ ὁ τῷ μὴ ψευδεῖ λόγῳ καὶ τῇ προαιρέσει τῇ ὀρθῇ, ὥσπερ ἠπορήθη πρότερον; ἢ κατὰ μὲν συμβεβηκὸς ὁποιᾳοῦν, καθʼ αὑτὸ δὲ τῷ ἀληθεῖ λόγῳ καὶ τῇ ὀρθῇ προαιρέσει ὃ μὲν ἐμμένει ὃ δʼ οὐκ ἐμμένει; εἰ γάρ τις τοδὶ διὰ τοδὶ αἱρεῖται ἢ διώκει,

1151bMutlak anlamda dediğimiz de kendi başına olandır. Öyleyse bir bakıma biri herhangi bir kanaate bağlı kalır, öteki ondan sapar; ama mutlak anlamda, doğru kanaate. Bir de kanaatlerine sımsıkı bağlı kalan bazı insanlar vardır; bunlara inatçı denir: güç ikna edilirler, fikirleri kolay kolay değiştirilemez. Bunların kendine hâkim olanla bir benzerliği vardır, tıpkı savurganın cömertle, gözü karanın cesurla benzerliği gibi; ama birçok bakımdan farklıdırlar. Kendine hâkim olan duygu ve arzu yüzünden kararını değiştirmez, yeri geldiğinde ise kolayca ikna olur; inatçılar ise logos karşısında değişmezler, çünkü arzulara kapılırlar ve birçoğu hazların peşinden sürüklenir. İnatçılar arasında kendi bildiğini okuyanlar, cahiller ve kaba insanlar vardır. Kendi bildiğini okuyanlar haz ve acı yüzünden böyledir: fikirleri değiştirilmezse kazanmış gibi sevinirler, görüşleri halk meclisi kararları gibi geçersiz sayılırsa üzülürler; bu yüzden kendine hâkim olandan çok nefsine hâkim olamayana benzerler. Bir de kanaatlerine bağlı kalmayan, ama bunu nefsine hâkim olamadığı için yapmayan kimseler vardır; Sophokles'in Philoktetes'indeki Neoptolemos gibi. Gerçi o da bir haz yüzünden bağlı kalmadı, ama güzel bir haz yüzünden: doğruyu söylemek ona güzel geliyordu, Odysseus ise onu yalan söylemeye ikna etmişti. Çünkü haz yüzünden bir şey yapan herkes itidalsiz, kötü ya da nefsine hâkim olamayan biri değildir; çirkin bir haz yüzünden yapan böyledir.

Bedensel şeylerden gerekenden az zevk alan ve bu yüzden logos'a bağlı kalmayan biri de olduğuna göre, kendine hâkim olan bununla nefsine hâkim olamayanın ortasındadır. Nefsine hâkim olamayan bir şeyin fazlası yüzünden logos'a bağlı kalmaz, öteki ise eksiği yüzünden; kendine hâkim olan ise bağlı kalır ve ne o ne bu sebeple değişir. Kendine hâkim olma değerli bir şeyse, ona zıt iki melekenin de kötü olması gerekir; nitekim öyle görünürler. Ama ötekisi az kişide ve seyrek görüldüğü için, nasıl itidal yalnızca itidalsizliğin zıttı gibi görünürse, kendine hâkim olma da yalnızca nefsine hâkim olamamanın zıttı gibi görünür. Birçok şey benzerlik yoluyla adlandırıldığından, itidalli insan için "kendine hâkim" denmesi de benzerlikten gelir: kendine hâkim olan da itidalli insan da bedensel hazlar yüzünden logos'a aykırı bir şey yapmayacak kişilerdir; ama birinin kötü arzuları vardır, ötekinin yoktur; biri logos'a aykırı haz duymayacak biridir, öteki ise haz duyar ama sürüklenmez.

1151b

καθʼ αὑτὸ μὲν τοῦτο διώκει καὶ αἱρεῖται, κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τὸ πρότερον. ἁπλῶς δὲ λέγομεν τὸ καθʼ αὑτό. ὥστε ἔστι μὲν ὡς ὁποιᾳοῦν δόξῃ ὃ μὲν ἐμμένει ὃ δʼ ἐξίσταται, ἁπλῶς δὲ [ὁ] τῇ ἀληθεῖ. εἰσὶ δέ τινες οἳ ἐμμενετικοὶ τῇ δόξῃ εἰσίν, οὓς καλοῦσιν ἰσχυρογνώμονας, οἱ δύσπειστοι καὶ οὐκ εὐμετάπειστοι· οἳ ὅμοιον μέν τι ἔχουσι τῷ ἐγκρατεῖ, ὥσπερ ὁ ἄσωτος τῷ ἐλευθερίῳ καὶ ὁ θρασὺς τῷ θαρραλέῳ, εἰσὶ δʼ ἕτεροι κατὰ πολλά. ὃ μὲν γὰρ διὰ πάθος καὶ ἐπιθυμίαν οὐ μεταβάλλει [ὁ ἐγκρατής], ἐπεὶ εὔπειστος, ὅταν τύχῃ, ἔσται ὁ ἐγκρατής· οἳ δὲ οὐχ ὑπὸ λόγου, ἐπεὶ ἐπιθυμίας γε λαμβάνουσι, καὶ ἄγονται πολλοὶ ὑπὸ τῶν ἡδονῶν. εἰσὶ δὲ ἰσχυρογνώμονες οἱ ἰδιογνώμονες καὶ οἱ ἀμαθεῖς καὶ οἱ ἄγροικοι, οἱ μὲν ἰδιογνώμονες διʼ ἡδονὴν καὶ λύπην· χαίρουσι γὰρ νικῶντες ἐὰν μὴ μεταπείθωνται, καὶ λυποῦνται ἐὰν ἄκυρα τὰ αὐτῶν ᾖ ὥσπερ ψηφίσματα· ὥστε μᾶλλον τῷ ἀκρατεῖ ἐοίκασιν ἢ τῷ ἐγκρατεῖ. εἰσὶ δέ τινες οἳ τοῖς δόξασιν οὐκ ἐμμένουσιν οὐ διʼ ἀκρασίαν, οἷον ἐν τῷ Φιλοκτήτῃ τῷ Σοφοκλέους ὁ Νεοπτόλεμος· καίτοι διʼ ἡδονὴν οὐκ ἐνέμεινεν, ἀλλὰ καλήν· τὸ γὰρ ἀληθεύειν αὐτῷ καλὸν ἦν, ἐπείσθη δʼ ὑπὸ τοῦ Ὀδυσσέως ψεύδεσθαι. οὐ γὰρ πᾶς ὁ διʼ ἡδονήν τι πράττων οὔτʼ ἀκόλαστος οὔτε φαῦλος οὔτʼ ἀκρατής, ἀλλʼ ὁ διʼ αἰσχράν. ἐπεὶ δʼ ἔστι τις καὶ τοιοῦτος οἷος ἧττον ἢ δεῖ τοῖς σωματικοῖς χαίρειν, καὶ οὐκ ἐμμένων τῷ λόγῳ, ὁ [τοιοῦτος] τούτου καὶ τοῦ ἀκρατοῦς μέσος ὁ ἐγκρατής· ὁ μὲν γὰρ ἀκρατὴς οὐκ ἐμμένει τῷ λόγῳ διὰ τὸ μᾶλλόν τι, οὗτος δὲ διὰ τὸ ἧττόν τι· ὁ δʼ ἐγκρατὴς ἐμμένει καὶ οὐδὲ διʼ ἕτερον μεταβάλλει. δεῖ δέ, εἴπερ ἡ ἐγκράτεια σπουδαῖον, ἀμφοτέρας τὰς ἐναντίας ἕξεις φαύλας εἶναι, ὥσπερ καὶ φαίνονται· ἀλλὰ διὰ τὸ τὴν ἑτέραν ἐν ὀλίγοις καὶ ὀλιγάκις εἶναι φανεράν, ὥσπερ ἡ σωφροσύνη τῇ ἀκολασίᾳ δοκεῖ ἐναντίον εἶναι μόνον, οὕτω καὶ ἡ ἐγκράτεια τῇ ἀκρασίᾳ. ἐπεὶ δὲ καθʼ ὁμοιότητα πολλὰ λέγεται, καὶ ἡ ἐγκράτεια ἡ τοῦ σώφρονος καθʼ ὁμοιότητα ἠκολούθηκεν· ὅ τε γὰρ ἐγκρατὴς οἷος μηδὲν παρὰ τὸν λόγον διὰ τὰς σωματικὰς ἡδονὰς ποιεῖν καὶ ὁ σώφρων,

1152aNefsine hâkim olamayan ile itidalsiz de birbirine benzer: farklı kişilerdir, ama ikisi de bedene hoş gelen şeylerin peşinden gider; ne var ki biri bunu gerekli sayarak, öteki saymadan yapar.

1152a

ἀλλʼ ὃ μὲν ἔχων ὃ δʼ οὐκ ἔχων φαύλας ἐπιθυμίας, καὶ ὃ μὲν τοιοῦτος οἷος μὴ ἥδεσθαι παρὰ τὸν λόγον, ὃ δʼ οἷος ἥδεσθαι ἀλλὰ μὴ ἄγεσθαι. ὅμοιοι δὲ καὶ ὁ ἀκρατὴς καὶ ἀκόλαστος, ἕτεροι μὲν ὄντες, ἀμφότεροι δὲ τὰ σωματικὰ ἡδέα διώκουσιν, ἀλλʼ ὃ μὲν καὶ οἰόμενος δεῖν, ὃ δʼ οὐκ οἰόμενος.

1152a510. Bölüm

Aynı kişinin hem phronēsis sahibi hem de nefsine hâkim olamayan biri olması mümkün değildir; çünkü phronēsis sahibinin aynı zamanda karakterce de değerli biri olduğunu göstermiştik. Ayrıca insan yalnız bilmekle değil, bildiğini eyleme dökmekle de phronēsis sahibi olur; nefsine hâkim olamayan ise bildiğini eyleme dökmez. (Becerikli birinin nefsine hâkim olamamasına ise hiçbir engel yoktur; bu yüzden bazıları zaman zaman phronēsis sahibi ama nefsine hâkim olamayan biri gibi görünür: çünkü beceriklilik, ilk konuşmalarımızda anlatıldığı şekilde phronēsis'ten farklıdır; logos bakımından ona yakındır, prohairesis bakımından ise ondan ayrılır.) Nefsine hâkim olamayan, bilen ve bildiğini göz önünde tutan biri gibi de değildir; uyuyan ya da sarhoş biri gibidir. İsteyerek davranır (çünkü bir bakıma hem ne yaptığını hem de ne uğruna yaptığını bilir), ama kötü değildir; çünkü seçimi makuldür; dolayısıyla yarı kötüdür. Adaletsiz de değildir, çünkü hile kurmaz: nefsine hâkim olamayanlardan biri kararlarına bağlı kalmaz, kara safralı olan ise hiç düşünüp taşınmaz. Nefsine hâkim olamayan, gereken bütün kararları alan ve değerli kanunlara sahip olan, ama bunların hiçbirini uygulamayan bir şehre benzer; Anaksandrides'in alay ettiği gibi: Böyle istedi şehir, kanunları hiç umursamayan şehir. Kötü insan ise kanunlarını uygulayan, ama kötü kanunları uygulayan bir şehre benzer. Nefsine hâkim olamama ve kendine hâkim olma, çoğu insanın melekesini aşan şeylerle ilgilidir: biri çoğu insanın gücünün yettiğinden daha fazla bağlı kalır, öteki daha az. Nefsine hâkim olamama türlerinden kara safralılarınki, düşünüp taşınıp da kararına bağlı kalmayanlarınkinden daha kolay iyileşir; alışkanlık yüzünden nefsine hâkim olamayanlar da tabiatça böyle olanlardan daha kolay iyileşir; çünkü alışkanlığı değiştirmek tabiatı değiştirmekten kolaydır. Alışkanlığı değiştirmenin zor olması da tabiata benzemesindendir; Euenos'un dediği gibi: Derim ki uzun süren alıştırma, dostum, sonunda insanlarda tabiat olur. Kendine hâkim olmanın, nefsine hâkim olamamanın, dayanıklılığın ve dayanıksızlığın ne olduğunu, bu melekelerin birbirleriyle nasıl bir ilişki içinde olduğunu anlatmış olduk.

1152a5

οὐδʼ ἅμα φρόνιμον καὶ ἀκρατῆ ἐνδέχεται εἶναι τὸν αὐτόν· ἅμα γὰρ φρόνιμος καὶ σπουδαῖος τὸ ἦθος δέδεικται ὤν. ἔτι οὐ τῷ εἰδέναι μόνον φρόνιμος ἀλλὰ καὶ τῷ πρακτικός· ὁ δʼ ἀκρατὴς οὐ πρακτικός —τὸν δὲ δεινὸν οὐδὲν κωλύει ἀκρατῆ εἶναι· διὸ καὶ δοκοῦσιν ἐνίοτε φρόνιμοι μὲν εἶναί τινες ἀκρατεῖς δέ, διὰ τὸ τὴν δεινότητα διαφέρειν τῆς φρονήσεως τὸν εἰρημένον τρόπον ἐν τοῖς πρώτοις λόγοις, καὶ κατὰ μὲν τὸν λόγον ἐγγὺς εἶναι, διαφέρειν δὲ κατὰ τὴν προαίρεσιν—οὐδὲ δὴ ὡς ὁ εἰδὼς καὶ θεωρῶν, ἀλλʼ ὡς ὁ καθεύδων ἢ οἰνωμένος. καὶ ἑκὼν μέν (τρόπον γάρ τινα εἰδὼς καὶ ὃ ποιεῖ καὶ οὗ ἕνεκα), πονηρὸς δʼ οὔ· ἡ γὰρ προαίρεσις ἐπιεικής· ὥσθʼ ἡμιπόνηρος. καὶ οὐκ ἄδικος· οὐ γὰρ ἐπίβουλος· ὃ μὲν γὰρ αὐτῶν οὐκ ἐμμενετικὸς οἷς ἂν βουλεύσηται, ὃ δὲ μελαγχολικὸς οὐδὲ βουλευτικὸς ὅλως. καὶ ἔοικε δὴ ὁ ἀκρατὴς πόλει ἣ ψηφίζεται μὲν ἅπαντα τὰ δέοντα καὶ νόμους ἔχει σπουδαίους, χρῆται δὲ οὐδέν, ὥσπερ Ἀναξανδρίδης ἔσκωψεν ἡ πόλις ἐβούλεθʼ, ᾗ νόμων οὐδὲν μέλει· ὁ δὲ πονηρὸς χρωμένῃ μὲν τοῖς νόμοις, πονηροῖς δὲ χρωμένῃ. ἔστι δʼ ἀκρασία καὶ ἐγκράτεια περὶ τὸ ὑπερβάλλον τῆς τῶν πολλῶν ἕξεως· ὃ μὲν γὰρ ἐμμένει μᾶλλον ὃ δʼ ἧττον τῆς τῶν πλείστων δυνάμεως. εὐιατοτέρα δὲ τῶν ἀκρασιῶν, ἣν οἱ μελαγχολικοὶ ἀκρατεύονται, τῶν βουλευομένων μὲν μὴ ἐμμενόντων δέ, καὶ οἱ διʼ ἐθισμοῦ ἀκρατεῖς τῶν φυσικῶν· ῥᾷον γὰρ ἔθος μετακινῆσαι φύσεως· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸ ἔθος χαλεπόν, ὅτι τῇ φύσει ἔοικεν, ὥσπερ καὶ Εὔηνος λέγει φημὶ πολυχρόνιον μελέτην ἔμεναι, φίλε, καὶ δή / ταύτην ἀνθρώποισι τελευτῶσαν φύσιν εἶναι. τί μὲν οὖν ἐστὶν ἐγκράτεια καὶ τί ἀκρασία καὶ τί καρτερία καὶ τί μαλακία, καὶ πῶς ἔχουσιν αἱ ἕξεις αὗται πρὸς ἀλλήλας, εἴρηται.

1152b11. Bölüm

Haz ve acı üzerine düşünmek siyaset felsefesiyle uğraşanın işidir; çünkü o, gözümüzü ona dikerek her şeye mutlak anlamda kötü ya da iyi dediğimiz gayenin mimarıdır. Ayrıca bunları incelemek zorunlu işlerdendir de: ahlâkî aretē'yi ve kötülüğü acılar ve hazlarla ilgili saydık; çoğu insan da saadetin hazla birlikte olduğunu söyler; bu yüzden "kutlu" anlamındaki makarios kelimesini de "sevinmek" anlamındaki khairein'den türetmişlerdir. Kimilerine göre hiçbir haz iyi değildir, ne kendi başına ne araz olarak; çünkü iyi ile haz aynı şey değildir. Kimilerine göre bazı hazlar iyidir, ama çoğu kötüdür. Bunlara üçüncü bir görüş de eklenir: hazların hepsi iyi olsa bile, en iyi şeyin haz olması mümkün değildir. Hazzın hiç iyi olmadığı şöyle savunulur: her haz, tabiata doğru giden ve hissedilen bir oluştur (gignesthai); hiçbir oluş ise gayelerle aynı cinsten değildir; mesela hiçbir inşa süreci evle aynı cinsten değildir. Ayrıca itidalli insan hazlardan kaçar. Ayrıca phronēsis sahibi hoş olanın değil, acısız olanın peşinden gider. Ayrıca hazlar phronēsis'e engel olur, insan ne kadar çok zevk alırsa o kadar çok engel olur; cinsel hazda olduğu gibi: onun içindeyken kimse bir şey düşünemez. Ayrıca haz üreten hiçbir tekhnē yoktur; oysa her iyi şey bir tekhnē'nin ürünüdür. Ayrıca çocuklar ve hayvanlar hazların peşinden gider. Hazların hepsinin değerli olmadığı ise şöyle savunulur: utanç verici ve kınanan hazlar vardır; zararlı hazlar da vardır, çünkü hoş şeylerin bazıları hastalık getirir. Hazzın en iyi şey olmadığı da gaye değil oluş olmasıyla savunulur. Söylenenler aşağı yukarı bunlardır.

1152b

περὶ δὲ ἡδονῆς καὶ λύπης θεωρῆσαι τοῦ τὴν πολιτικὴν φιλοσοφοῦντος· οὗτος γὰρ τοῦ τέλους ἀρχιτέκτων, πρὸς ὃ βλέποντες ἕκαστον τὸ μὲν κακὸν τὸ δʼ ἀγαθὸν ἁπλῶς λέγομεν. ἔτι δὲ καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐπισκέψασθαι περὶ αὐτῶν· τήν τε γὰρ ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν τὴν ἠθικὴν περὶ λύπας καὶ ἡδονὰς ἔθεμεν, καὶ τὴν εὐδαιμονίαν οἱ πλεῖστοι μεθʼ ἡδονῆς εἶναί φασιν· διὸ καὶ τὸν μακάριον ὠνομάκασιν ἀπὸ τοῦ χαίρειν. τοῖς μὲν οὖν δοκεῖ οὐδεμία ἡδονὴ εἶναι ἀγαθόν, οὔτε καθʼ αὑτὸ οὔτε κατὰ συμβεβηκός· οὐ γὰρ εἶναι ταὐτὸ τὸ ἀγαθὸν καὶ ἡδονήν· τοῖς δʼ ἔνιαι μὲν εἶναι, αἱ δὲ πολλαὶ φαῦλαι. ἔτι δὲ τούτων τρίτον, εἰ καὶ πᾶσαι ἀγαθόν, ὅμως μὴ ἐνδέχεσθαι εἶναι τὸ ἄριστον ἡδονήν. ὅλως μὲν οὖν οὐκ ἀγαθόν, ὅτι πᾶσα ἡδονὴ γένεσίς ἐστιν εἰς φύσιν αἰσθητή, οὐδεμία δὲ γένεσις συγγενὴς τοῖς τέλεσιν, οἷον οὐδεμία οἰκοδόμησις οἰκίᾳ. ἔτι ὁ σώφρων φεύγει τὰς ἡδονάς. ἔτι ὁ φρόνιμος τὸ ἄλυπον διώκει, οὐ τὸ ἡδύ. ἔτι ἐμπόδιον τῷ φρονεῖν αἱ ἡδοναί, καὶ ὅσῳ μᾶλλον χαίρει, μᾶλλον, οἷον τῇ τῶν ἀφροδισίων· οὐδένα γὰρ ἂν δύνασθαι νοῆσαί τι ἐν αὐτῇ. ἔτι τέχνη οὐδεμία ἡδονῆς· καίτοι πᾶν ἀγαθὸν τέχνης ἔργον. ἔτι παιδία καὶ θηρία διώκει τὰς ἡδονάς. τοῦ δὲ μὴ πάσας σπουδαίας, ὅτι εἰσὶ καὶ αἰσχραὶ καὶ ὀνειδιζόμεναι, καὶ ὅτι βλαβεραί· νοσώδη γὰρ ἔνια τῶν ἡδέων. ὅτι δʼ οὐ τἄριστον ἡδονή, ὅτι οὐ τέλος ἀλλὰ γένεσις. τὰ μὲν οὖν λεγόμενα σχεδὸν ταῦτʼ ἐστίν.

1152b2012. Bölüm

Ama bu sebeplerden hazzın iyi olmadığı, hatta en iyi şey olmadığı sonucu çıkmaz; bu, şunlardan açıktır. Önce, iyi iki anlamda söylendiğine göre (biri mutlak anlamda, öteki birine göre iyidir), tabiatlar ve melekeler de bu ayrıma uyacaktır, dolayısıyla hareketler ve oluşlar da. Kötü görünen hazların bir kısmı mutlak anlamda kötüdür ama belli biri için kötü değildir, tersine o kişi için seçmeye değerdir; bazıları o kişi için bile seçmeye değer değildir, yalnızca bazen ve kısa bir süre için öyledir, mutlak anlamda değil; bazıları ise haz bile değildir, yalnızca haz gibi görünür: acıyla birlikte olan ve tedavi için yaşanan hazlar, mesela hastalarınkiler gibi. Ayrıca iyinin bir kısmı fiil, bir kısmı meleke olduğuna göre, insanı tabiî melekesine geri getiren süreçler araz olarak hoştur. Arzularda iş gören fiil, melekenin ve tabiatın geride kalmış sağlam kısmının fiilidir; çünkü acısız ve arzusuz hazlar da vardır; mesela temaşanın hazları: bunlarda tabiatın hiçbir eksiği yoktur.

1152b20

ὅτι δʼ οὐ συμβαίνει διὰ ταῦτα μὴ εἶναι ἀγαθὸν μηδὲ τὸ ἄριστον, ἐκ τῶνδε δῆλον. πρῶτον μέν, ἐπεὶ τὸ ἀγαθὸν διχῶς (τὸ μὲν γὰρ ἁπλῶς τὸ δὲ τινί), καὶ αἱ φύσεις καὶ αἱ ἕξεις ἀκολουθήσουσιν, ὥστε καὶ αἱ κινήσεις καὶ αἱ γενέσεις, καὶ αἱ φαῦλαι δοκοῦσαι εἶναι αἳ μὲν ἁπλῶς φαῦλαι τινὶ δʼ οὒ ἀλλʼ αἱρεταὶ τῷδε, ἔνιαι δʼ οὐδὲ τῷδε ἀλλὰ ποτὲ καὶ ὀλίγον χρόνον αἱρεταί, ⟨ἁπλῶς⟩ δʼ οὔ· αἳ δʼ οὐδʼ ἡδοναί, ἀλλὰ φαίνονται, ὅσαι μετὰ λύπης καὶ ἰατρείας ἕνεκεν, οἷον αἱ τῶν καμνόντων. ἔτι ἐπεὶ τοῦ ἀγαθοῦ τὸ μὲν ἐνέργεια τὸ δʼ ἕξις, κατὰ συμβεβηκὸς αἱ καθιστᾶσαι εἰς τὴν φυσικὴν ἕξιν ἡδεῖαί εἰσιν· ἔστι δʼ ἡ ἐνέργεια ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῆς ὑπολοίπου ἕξεως καὶ φύσεως, ἐπεὶ καὶ ἄνευ λύπης καὶ ἐπιθυμίας εἰσὶν ἡδοναί,

1153aBunun bir işareti şudur: insanlar tabiatları doldurulurken ve yerine oturmuşken aynı hoş şeyden zevk almazlar; yerine oturmuşken mutlak anlamda hoş olan şeylerden, doldurulurken ise bunların zıtlarından da zevk alırlar: ekşi ve acı şeylerden de hoşlanırlar, oysa bunların hiçbiri ne tabiatça ne mutlak anlamda hoştur. Öyleyse bunlar haz da değildir; çünkü hoş şeyler birbirinden nasıl ayrılıyorsa, onlardan gelen hazlar da öyle ayrılır. Ayrıca, kimilerinin oluşun gayesinin oluştan daha iyi olduğunu söylemesi gibi, hazdan daha iyi başka bir şeyin bulunması zorunlu değildir. Çünkü hazlar oluş değildir, hepsi oluşla birlikte de değildir; fiildir ve gayedir; bir şey oluşurken değil, bir yeti kullanılırken ortaya çıkar; hepsinin gayesi kendilerinden başka bir şey de değildir, yalnızca tabiatın tamamlanmasına götürenlerin gayesi başkadır. Bu yüzden hazzın hissedilen bir oluş olduğunu söylemek doğru değildir; daha çok tabiata uygun melekenin fiili demek, "hissedilen" yerine de "engellenmeyen" demek gerekir. Kimilerine haz bir oluş gibi görünür, çünkü asıl anlamıyla iyidir; zira fiili oluş sanırlar, oysa bu başka bir şeydir. Hoş şeylerin bazıları hastalık getirdiği için hazların kötü olduğunu söylemek, sağlıklı şeylerin bazıları para kazanmaya zarar verdiği için sağlıklı şeylerin kötü olduğunu söylemek gibidir. Bu bakımdan ikisi de kötüdür, ama bu yüzden kendi başlarına kötü değildir; çünkü temaşa da bazen sağlığa zarar verir. Ne phronēsis'e ne de başka bir melekeye kendisinden doğan haz engel olur; engel olan yabancı hazlardır. Temaşadan ve öğrenmekten gelen hazlar insanı daha çok temaşaya ve öğrenmeye yöneltecektir. Hiçbir hazzın bir tekhnē'nin ürünü olmaması da yerindedir; çünkü başka hiçbir fiilin de tekhnē'si yoktur, tekhnē fiilin değil kuvvenin tekhnē'sidir. Gerçi koku yağı yapma tekhnē'si ve aşçılık tekhnē'si hazzın tekhnē'si gibi görünür. İtidalli insanın hazdan kaçması, phronēsis sahibinin acısız hayatın peşinden gitmesi, çocukların ve hayvanların hazların peşinden gitmesi itirazlarının hepsi aynı şekilde çözülür. Hazların nasıl mutlak anlamda iyi olduğunu ve nasıl hepsinin iyi olmadığını söyledik; hayvanların ve çocukların peşinden gittiği, phronēsis sahibinin ise yokluklarından doğan acısızlığı aradığı hazlar, arzu ve acıyla birlikte olanlar, yani bedensel olanlar (çünkü bunlar böyledir) ve bunların aşırılıklarıdır; itidalsiz insan da bunlar yüzünden itidalsizdir. Bu yüzden itidalli insan bu hazlardan kaçar; çünkü itidalli insanın da kendine özgü hazları vardır.

1153a

οἷον αἱ τοῦ θεωρεῖν [ἐνέργειαι], τῆς φύσεως οὐκ ἐνδεοῦς οὔσης. σημεῖον δʼ ὅτι οὐ τῷ αὐτῷ ἡδεῖ χαίρουσιν ἀναπληρουμένης τε τῆς φύσεως καὶ καθεστηκυίας, ἀλλὰ καθεστηκυίας μὲν τοῖς ἁπλῶς ἡδέσιν, ἀναπληρουμένης δὲ καὶ τοῖς ἐναντίοις· καὶ γὰρ ὀξέσι καὶ πικροῖς χαίρουσιν, ὧν οὐδὲν οὔτε φύσει ἡδὺ οὔθʼ ἁπλῶς ἡδύ. ὥστʼ οὐδʼ ἡδοναί· ὡς γὰρ τὰ ἡδέα πρὸς ἄλληλα διέστηκεν, οὕτω καὶ αἱ ἡδοναὶ αἱ ἀπὸ τούτων. ἔτι οὐκ ἀνάγκη ἕτερόν τι εἶναι βέλτιον τῆς ἡδονῆς, ὥσπερ τινές φασι τὸ τέλος τῆς γενέσεως· οὐ γὰρ γενέσεις εἰσὶν οὐδὲ μετὰ γενέσεως πᾶσαι, ἀλλʼ ἐνέργειαι καὶ τέλος· οὐδὲ γινομένων συμβαίνουσιν ἀλλὰ χρωμένων· καὶ τέλος οὐ πασῶν ἕτερόν τι, ἀλλὰ τῶν εἰς τὴν τελέωσιν ἀγομένων τῆς φύσεως. διὸ καὶ οὐ καλῶς ἔχει τὸ αἰσθητὴν γένεσιν φάναι εἶναι τὴν ἡδονήν, ἀλλὰ μᾶλλον λεκτέον ἐνέργειαν τῆς κατὰ φύσιν ἕξεως, ἀντὶ δὲ τοῦ αἰσθητὴν ἀνεμπόδιστον. δοκεῖ δὲ γένεσίς τισιν εἶναι, ὅτι κυρίως ἀγαθόν· τὴν γὰρ ἐνέργειαν γένεσιν οἴονται εἶναι, ἔστι δʼ ἕτερον. τὸ δʼ εἶναι φαύλας ὅτι νοσώδη ἔνια ἡδέα, τὸ αὐτὸ καὶ ὅτι ὑγιεινὰ ἔνια φαῦλα πρὸς χρηματισμόν. ταύτῃ οὖν φαῦλα ἄμφω, ἀλλʼ οὐ φαῦλα κατά γε τοῦτο, ἐπεὶ καὶ τὸ θεωρεῖν ποτὲ βλάπτει πρὸς ὑγίειαν. ἐμποδίζει δὲ οὔτε φρονήσει οὔθʼ ἕξει οὐδεμιᾷ ἡ ἀφʼ ἑκάστης ἡδονή, ἀλλʼ αἱ ἀλλότριαι, ἐπεὶ αἱ ἀπὸ τοῦ θεωρεῖν καὶ μανθάνειν μᾶλλον ποιήσουσι θεωρεῖν καὶ μανθάνειν. τὸ δὲ τέχνης μὴ εἶναι ἔργον ἡδονὴν μηδεμίαν εὐλόγως συμβέβηκεν· οὐδὲ γὰρ ἄλλης ἐνεργείας οὐδεμιᾶς τέχνη ἐστίν, ἀλλὰ τῆς δυνάμεως· καίτοι καὶ ἡ μυρεψικὴ τέχνη καὶ ἡ ὀψοποιητικὴ δοκεῖ ἡδονῆς εἶναι. τὸ δὲ τὸν σώφρονα φεύγειν καὶ τὸν φρόνιμον διώκειν τὸν ἄλυπον βίον, καὶ τὸ τὰ παιδία καὶ τὰ θηρία διώκειν, τῷ αὐτῷ λύεται πάντα. ἐπεὶ γὰρ εἴρηται πῶς ἀγαθαὶ ἁπλῶς καὶ πῶς οὐκ ἀγαθαὶ πᾶσαι αἱ ἡδοναί, τὰς τοιαύτας καὶ τὰ θηρία καὶ τὰ παιδία διώκει, καὶ τὴν τούτων ἀλυπίαν ὁ φρόνιμος, τὰς μετʼ ἐπιθυμίας καὶ λύπης, καὶ τὰς σωματικάς (τοιαῦται γὰρ αὗται) καὶ τὰς τούτων ὑπερβολάς, καθʼ ἃς ὁ ἀκόλαστος ἀκόλαστος. διὸ ὁ σώφρων φεύγει ταύτας, ἐπεὶ εἰσὶν ἡδοναὶ καὶ σώφρονος.

1153b13. Bölüm

Acının da kötü ve kaçınılacak bir şey olduğu kabul edilir: bir kısmı mutlak anlamda kötüdür, bir kısmı da bir bakıma engel olduğu için kötüdür. Kaçınılacak bir şeyin zıttı ise, onun kaçınılacak ve kötü olduğu bakımdan, iyidir. Öyleyse hazzın bir iyi olması zorunludur. Speusippos'un çözümü, yani daha büyüğün hem daha küçüğe hem eşite zıt olması gibi bir çözüm tutmaz; çünkü o da hazzın özünde kötü bir şey olduğunu söylemezdi. Bazı hazlar kötü olsa da en iyi şeyin belli bir haz olmasına hiçbir engel yoktur; tıpkı bazı epistēmē'ler kötü olsa da belli bir epistēmē'nin en iyi şey olabilmesi gibi. Hatta belki bu zorunludur: her melekenin engellenmeyen fiilleri varsa, ister bütün melekelerin fiili ister birinin fiili saadet olsun, bu fiil engellenmediğinde en çok seçmeye değer şey olur; bu da hazdır. Öyleyse hazların çoğu kötü olsa bile, hatta mutlak anlamda kötü olsalar bile, en iyi şey belli bir haz olabilir. Bu yüzden herkes mesut hayatın hoş bir hayat olduğunu düşünür ve hazzı saadete katar; bu da yerindedir; çünkü engellenen hiçbir fiil tam değildir, saadet ise tam şeylerdendir. Bu yüzden mesut insan bedendeki iyilere, dış iyilere ve talihe de ihtiyaç duyar, bunlarla engellenmesin diye. İşkence çarkına bağlanmış ya da büyük felaketlere uğramış birinin, iyi biriyse mesut olduğunu söyleyenler, ister isteyerek ister istemeyerek söylesinler, boş konuşurlar. Talihe ihtiyaç duyulduğu için bazılarına iyi talih saadetle aynı şey gibi görünür; ama değildir; çünkü iyi talihin kendisi de aşırı olunca engel olur; belki o zaman ona iyi talih demek de doğru olmaz, çünkü iyi talihin sınırı saadete göre belirlenir. Hayvanların da insanların da hepsinin hazzın peşinden gitmesi, bir bakıma en iyi şeyin haz olduğunun bir işaretidir: Pek çok insanın dile getirdiği söz hiçbir zaman büsbütün yok olmaz... Ama ne tabiat ne de en iyi meleke herkes için aynıdır, aynı görünmez de; bu yüzden herkes aynı hazzın peşinden gitmez, ama herkes hazzın peşinden gider. Belki de herkes sandığı ya da söyleyeceği hazzın değil, aynı hazzın peşindedir; çünkü her şeyde tabiatça ilahî bir şey vardır. Ama "haz" adının mirasına bedensel hazlar konmuştur; çünkü insanlar en sık onlara yönelir ve herkes onlardan pay alır. Yalnızca onları tanıdıkları için yalnızca onların var olduğunu sanırlar.

1153b

ἀλλὰ μὴν ὅτι καὶ ἡ λύπη κακόν, ὁμολογεῖται, καὶ φευκτόν· ἣ μὲν γὰρ ἁπλῶς κακόν, ἣ δὲ τῷ πῇ ἐμποδιστική. τῷ δὲ φευκτῷ τὸ ἐναντίον ᾗ φευκτόν τι καὶ κακόν, ἀγαθόν. ἀνάγκη οὖν τὴν ἡδονὴν ἀγαθόν τι εἶναι. ὡς γὰρ Σπεύσιππος ἔλυεν, οὐ συμβαίνει ἡ λύσις, ὥσπερ τὸ μεῖζον τῷ ἐλάττονι καὶ τῷ ἴσῳ ἐναντίον· οὐ γὰρ ἂν φαίη ὅπερ κακόν τι εἶναι τὴν ἡδονήν. τἄριστόν τʼ οὐδὲν κωλύει ἡδονήν τινα εἶναι, εἰ ἔνιαι φαῦλαι ἡδοναί, ὥσπερ καὶ ἐπιστήμην τινὰ ἐνίων φαύλων οὐσῶν. ἴσως δὲ καὶ ἀναγκαῖον, εἴπερ ἑκάστης ἕξεώς εἰσιν ἐνέργειαι ἀνεμπόδιστοι, εἴθʼ ἡ πασῶν ἐνέργειά ἐστιν εὐδαιμονία εἴτε ἡ τινὸς αὐτῶν, ἂν ᾖ ἀνεμπόδιστος, αἱρετωτάτην εἶναι· τοῦτο δʼ ἐστὶν ἡδονή. ὥστε εἴη ἄν τις ἡδονὴ τὸ ἄριστον, τῶν πολλῶν ἡδονῶν φαύλων οὐσῶν, εἰ ἔτυχεν, ἁπλῶς. καὶ διὰ τοῦτο πάντες τὸν εὐδαίμονα ἡδὺν οἴονται βίον εἶναι, καὶ ἐμπλέκουσι τὴν ἡδονὴν εἰς τὴν εὐδαιμονίαν, εὐλόγως· οὐδεμία γὰρ ἐνέργεια τέλειος ἐμποδιζομένη, ἡ δʼ εὐδαιμονία τῶν τελείων· διὸ προσδεῖται ὁ εὐδαίμων τῶν ἐν σώματι ἀγαθῶν καὶ τῶν ἐκτὸς καὶ τῆς τύχης, ὅπως μὴ ἐμποδίζηται ταῦτα. οἱ δὲ τὸν τροχιζόμενον καὶ τὸν δυστυχίαις μεγάλαις περιπίπτοντα εὐδαίμονα φάσκοντες εἶναι, ἐὰν ᾖ ἀγαθός, ἢ ἑκόντες ἢ ἄκοντες οὐδὲν λέγουσιν. διὰ δὲ τὸ προσδεῖσθαι τῆς τύχης δοκεῖ τισὶ ταὐτὸν εἶναι ἡ εὐτυχία τῇ εὐδαιμονίᾳ, οὐκ οὖσα, ἐπεὶ καὶ αὐτὴ ὑπερβάλλουσα ἐμπόδιός ἐστιν, καὶ ἴσως οὐκέτι εὐτυχίαν καλεῖν δίκαιον· πρὸς γὰρ τὴν εὐδαιμονίαν ὁ ὅρος αὐτῆς. καὶ τὸ διώκειν δʼ ἅπαντα καὶ θηρία καὶ ἀνθρώπους τὴν ἡδονὴν σημεῖόν τι τοῦ εἶναί πως τὸ ἄριστον αὐτήν· φήμη δʼ οὔτις πάμπαν ἀπόλλυται, ἥν τινα λαοί / πολλοί […] ἀλλʼ ἐπεὶ οὐχ ἡ αὐτὴ οὔτε φύσις οὔθʼ ἕξις ἡ ἀρίστη οὔτʼ ἔστιν οὔτε δοκεῖ, οὐδʼ ἡδονὴν διώκουσι τὴν αὐτὴν πάντες, ἡδονὴν μέντοι πάντες. ἴσως δὲ καὶ διώκουσιν οὐχ ἣν οἴονται οὐδʼ ἣν ἂν φαῖεν, ἀλλὰ τὴν αὐτήν· πάντα γὰρ φύσει ἔχει τι θεῖον. ἀλλʼ εἰλήφασι τὴν τοῦ ὀνόματος κληρονομίαν αἱ σωματικαὶ ἡδοναὶ διὰ τὸ πλειστάκις τε παραβάλλειν εἰς αὐτὰς καὶ πάντας μετέχειν αὐτῶν· διὰ τὸ μόνας οὖν γνωρίμους εἶναι ταύτας μόνας οἴονται εἶναι.

1154aHaz ve fiil iyi değilse, mesut insanın hoş bir hayat yaşamayacağı da açıktır; çünkü haz iyi değilse ona ne diye ihtiyaç duysun, acı içinde de yaşayabilir? Haz kötü de iyi de değilse, acı da ne kötü ne iyidir; o hâlde ondan niye kaçsın? Değerli insanın fiilleri daha hoş değilse, hayatı da daha hoş olmaz.

1154a

φανερὸν δὲ καὶ ὅτι, εἰ μὴ ἡδονὴ ἀγαθὸν καὶ ἡ ἐνέργεια, οὐκ ἔσται ζῆν ἡδέως τὸν εὐδαίμονα· τίνος γὰρ ἕνεκα δέοι ἂν αὐτῆς, εἴπερ μὴ ἀγαθόν, ἀλλὰ καὶ λυπηρῶς ἐνδέχεται ζῆν; οὔτε κακὸν γὰρ οὔτʼ ἀγαθὸν ἡ λύπη, εἴπερ μηδʼ ἡδονή· ὥστε διὰ τί ἂν φεύγοι; οὐδὲ δὴ ἡδίων ὁ βίος ὁ τοῦ σπουδαίου, εἰ μὴ καὶ αἱ ἐνέργειαι αὐτοῦ.

1154a514. Bölüm

Bedensel hazlar konusunda da, bazı hazların, mesela güzel olanların, çok seçmeye değer olduğunu, ama bedensel olanların ve itidalsiz insanın ilgilendiği hazların öyle olmadığını söyleyenlerin görüşünü incelemeliyiz. Öyleyse bunlara zıt acılar neden kötüdür? Çünkü kötünün zıttı iyidir. Yoksa zorunlu hazlar, kötü olmayan şey de iyi olduğu için mi iyidir? Yoksa belli bir noktaya kadar mı iyidir? Daha iyisinin aşırılığı olmayan melekelerde ve hareketlerde hazzın da aşırılığı yoktur; aşırılığı olanlarda hazzın da vardır. Bedensel iyilerin aşırılığı vardır; kötü insan da zorunlu hazların değil, aşırılığın peşinden gittiği için kötüdür; çünkü herkes yemekten, şaraptan ve cinsel hazdan bir şekilde zevk alır, ama herkes gerektiği gibi almaz. Acıda durum tersinedir: kötü insan acının aşırısından değil, acının kendisinden kaçar; çünkü acı aşırılığın değil, ancak aşırılığın peşinden gidenin zıttıdır.

Yalnızca doğruyu söylemek değil, yanlışın sebebini de söylemek gerekir; çünkü bu inandırıcılığa katkıda bulunur: doğru olmayan bir şeyin neden doğru göründüğü makul bir şekilde açıklanınca, insan doğruya daha çok inanır. Öyleyse bedensel hazların neden daha çok seçmeye değer göründüğünü söylemeliyiz. Önce, acıyı kovdukları için. İnsanlar acının aşırılığı yüzünden, onu bir ilaç sayarak aşırı hazzın, genel olarak da bedensel hazzın peşinden giderler. İlaçlar da şiddetli olur ve bu yüzden aranır; çünkü zıtlarının yanında daha güçlü görünürler. Söylendiği gibi, haz şu iki sebepten de değerli bir şey sayılmaz: bazı hazlar kötü bir tabiatın eylemleridir (ya doğuştan, bir hayvanınki gibi, ya da alışkanlıkla, kötü insanlarınki gibi); bazıları da eksiği olan birinin ilaçlarıdır, oysa bir şeye sahip olmak ona doğru oluşmaktan daha iyidir; bu hazlar ise bir şey tamamlanırken ortaya çıkar, dolayısıyla ancak araz olarak değerlidir.

1154a5

περὶ δὲ δὴ τῶν σωματικῶν ἡδονῶν ἐπισκεπτέον τοῖς λέγουσιν ὅτι ἔνιαί γε ἡδοναὶ αἱρεταὶ σφόδρα, οἷον αἱ καλαί, ἀλλʼ οὐχ αἱ σωματικαὶ καὶ περὶ ἃς ὁ ἀκόλαστος. διὰ τί οὖν αἱ ἐναντίαι λῦπαι μοχθηραί; κακῷ γὰρ ἀγαθὸν ἐναντίον. ἢ οὕτως ἀγαθαὶ αἱ ἀναγκαῖαι, ὅτι καὶ τὸ μὴ κακὸν ἀγαθόν ἐστιν; ἢ μέχρι του ἀγαθαί; τῶν μὲν γὰρ ἕξεων καὶ κινήσεων ὅσων μὴ ἔστι τοῦ βελτίονος ὑπερβολή, οὐδὲ τῆς ἡδονῆς· ὅσων δʼ ἔστι, καὶ τῆς ἡδονῆς. ἔστιν δὲ τῶν σωματικῶν ἀγαθῶν ὑπερβολή, καὶ ὁ φαῦλος τῷ διώκειν τὴν ὑπερβολήν ἐστιν, ἀλλʼ οὐ τὰς ἀναγκαίας· πάντες γὰρ χαίρουσί πως καὶ ὄψοις καὶ οἴνοις καὶ ἀφροδισίοις, ἀλλʼ οὐχ ὡς δεῖ. ἐναντίως δʼ ἐπὶ τῆς λύπης· οὐ γὰρ τὴν ὑπερβολὴν φεύγει, ἀλλʼ ὅλως· οὐ γάρ ἐστι τῇ ὑπερβολῇ λύπη ἐναντία ἀλλʼ ἢ τῷ διώκοντι τὴν ὑπερβολήν. ἐπεὶ δʼ οὐ μόνον δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν ἀλλὰ καὶ τὸ αἴτιον τοῦ ψεύδους· τοῦτο γὰρ συμβάλλεται πρὸς τὴν πίστιν· ὅταν γὰρ εὔλογον φανῇ τὸ διὰ τί φαίνεται ἀληθὲς οὐκ ὂν ἀληθές, πιστεύειν ποιεῖ τῷ ἀληθεῖ μᾶλλον· ὥστε λεκτέον διὰ τί φαίνονται αἱ σωματικαὶ ἡδοναὶ αἱρετώτεραι. πρῶτον μὲν οὖν δὴ ὅτι ἐκκρούει τὴν λύπην· καὶ διὰ τὰς ὑπερβολὰς τῆς λύπης, ὡς οὔσης ἰατρείας, τὴν ἡδονὴν διώκουσι τὴν ὑπερβάλλουσαν καὶ ὅλως τὴν σωματικήν. σφοδραὶ δὲ γίνονται αἱ ἰατρεῖαι, διὸ καὶ διώκονται, διὰ τὸ παρὰ τὸ ἐναντίον φαίνεσθαι. καὶ οὐ σπουδαῖον δὴ δοκεῖ ἡ ἡδονὴ διὰ δύο ταῦτα, ὥσπερ εἴρηται, ὅτι αἳ μὲν φαύλης φύσεώς εἰσι πράξεις (ἢ ἐκ γενετῆς, ὥσπερ θηρίου, ἢ διʼ ἔθος, οἷον αἱ τῶν φαύλων ἀνθρώπων), αἳ δʼ ἰατρεῖαι [ὅτι] ἐνδεοῦς, καὶ ἔχειν βέλτιον ἢ γίνεσθαι·

1154bAyrıca bu hazlar şiddetli oldukları için, başka hazlardan zevk alamayanlar onların peşinden gider; böyleleri kendilerine bile bile susuzluklar hazırlar. Bu hazlar zararsızsa bunda kınanacak bir şey yoktur, zararlıysa kötüdür. Çünkü zevk alacakları başka şeyleri yoktur; ne hoş ne acı veren durum da tabiatları gereği birçok insana acı verir. Canlı her zaman zahmet içindedir; tabiat bilimcileri de buna tanıklık eder: görmenin, duymanın acı verici olduğunu söylerler, ama dediklerine göre biz artık buna alışmışızdır. Aynı şekilde gençlikte insanlar büyüme yüzünden sarhoşlara benzer bir durumdadır ve gençlik hoş bir şeydir. Tabiatça kara safralı olanlar ise her zaman ilaca muhtaçtır: mizaçları yüzünden bedenleri sürekli kemirilir, hep şiddetli bir istek içindedirler; acıyı ise ya zıttı olan haz ya da güçlüyse rastgele bir haz kovar; bu yüzden itidalsiz ve kötü olurlar. Acısız hazların ise aşırılığı yoktur; bunlar araz olarak değil, tabiatça hoş olanlardandır. Araz olarak hoş dediğim, iyileştiren şeylerdir: sağlam kalan kısım bir şey yaparken iyileşme gerçekleştiği için bu hoş görünür. Tabiatça hoş olanlar ise böyle bir tabiatın eylemini doğuran şeylerdir. Hiçbir şey bize her zaman aynı şekilde hoş gelmez; çünkü tabiatımız basit değildir, içimizde ölümlü olmamızı sağlayan başka bir şey de vardır. Öyle ki bunlardan biri bir şey yaptığında, bu öteki tabiat için tabiata aykırı olur; ikisi dengede olduğunda ise yapılan şey ne acı verici ne hoş görünür. Birinin tabiatı basit olsaydı, aynı eylem onun için hep en hoş eylem olurdu. Bu yüzden tanrı her zaman tek ve basit bir hazdan zevk alır; çünkü yalnızca hareketin değil, hareketsizliğin de bir fiili vardır, haz da hareketten çok dinginliktedir. Şairin dediği gibi "değişiklik her şeyde tatlıdır", ama bu bir tür kötülük yüzündendir: nasıl kolay değişen insan kötüyse, değişikliğe ihtiyaç duyan tabiat da kötüdür; çünkü ne basittir ne de makul.

Kendine hâkim olma ve nefsine hâkim olamama, haz ve acı hakkında, bunların her birinin ne olduğunu, nasıl bazılarının iyi bazılarının kötü olduğunu söyledik; geriye dostluk hakkında konuşmak kalıyor.

1154b

αἳ δὲ συμβαίνουσι τελεουμένων· κατὰ συμβεβηκὸς οὖν σπουδαῖαι. ἔτι διώκονται διὰ τὸ σφοδραὶ εἶναι ὑπὸ τῶν ἄλλαις μὴ δυναμένων χαίρειν· αὐτοὶ γοῦν αὑτοῖς δίψας τινὰς παρασκευάζουσιν. ὅταν μὲν οὖν ἀβλαβεῖς, ἀνεπιτίμητον, ὅταν δὲ βλαβεράς, φαῦλον. οὔτε γὰρ ἔχουσιν ἕτερα ἐφʼ οἷς χαίρουσιν, τό τε μηδέτερον πολλοῖς λυπηρὸν διὰ τὴν φύσιν. ἀεὶ γὰρ πονεῖ τὸ ζῷον, ὥσπερ καὶ οἱ φυσιολόγοι μαρτυροῦσι, τὸ ὁρᾶν, τὸ ἀκούειν φάσκοντες εἶναι λυπηρόν· ἀλλʼ ἤδη συνήθεις ἐσμέν, ὡς φασίν. ὁμοίως δʼ ἐν μὲν τῇ νεότητι διὰ τὴν αὔξησιν ὥσπερ οἱ οἰνωμένοι διάκεινται, καὶ ἡδὺ ἡ νεότης. οἱ δὲ μελαγχολικοὶ τὴν φύσιν δέονται ἀεὶ ἰατρείας· καὶ γὰρ τὸ σῶμα δακνόμενον διατελεῖ διὰ τὴν κρᾶσιν, καὶ ἀεὶ ἐν ὀρέξει σφοδρᾷ εἰσίν· ἐξελαύνει δὲ ἡδονὴ λύπην ἥ τʼ ἐναντία καὶ ἡ τυχοῦσα, ἐὰν ᾖ ἰσχυρά· καὶ διὰ ταῦτα ἀκόλαστοι καὶ φαῦλοι γίνονται. αἱ δʼ ἄνευ λυπῶν οὐκ ἔχουσιν ὑπερβολήν· αὗται δὲ τῶν φύσει ἡδέων καὶ μὴ κατὰ συμβεβηκός. λέγω δὲ κατὰ συμβεβηκὸς ἡδέα τὰ ἰατρεύοντα· ὅτι γὰρ συμβαίνει ἰατρεύεσθαι τοῦ ὑπομένοντος ὑγιοῦς πράττοντός τι, διὰ τοῦτο ἡδὺ δοκεῖ εἶναι· φύσει δʼ ἡδέα, ἃ ποιεῖ πρᾶξιν τῆς τοιᾶσδε φύσεως. οὐκ ἀεὶ δʼ οὐθὲν ἡδὺ τὸ αὐτὸ διὰ τὸ μὴ ἁπλῆν ἡμῶν εἶναι τὴν φύσιν, ἀλλʼ ἐνεῖναί τι καὶ ἕτερον, καθὸ φθαρτοί, ὥστε ἄν τι θάτερον πράττῃ, τοῦτο τῇ ἑτέρᾳ φύσει παρὰ φύσιν, ὅταν δʼ ἰσάζῃ, οὔτε λυπηρὸν δοκεῖ οὔθʼ ἡδὺ τὸ πραττόμενον· ἐπεὶ εἴ του ἡ φύσις ἁπλῆ εἴη, ἀεὶ ἡ αὐτὴ πρᾶξις ἡδίστη ἔσται. διὸ ὁ θεὸς ἀεὶ μίαν καὶ ἁπλῆν χαίρει ἡδονήν· οὐ γὰρ μόνον κινήσεώς ἐστιν ἐνέργεια ἀλλὰ καὶ ἀκινησίας, καὶ ἡδονὴ μᾶλλον ἐν ἠρεμίᾳ ἐστὶν ἢ ἐν κινήσει. μεταβολὴ δὲ πάντων γλυκύ, κατὰ τὸν ποιητήν, διὰ πονηρίαν τινά· ὥσπερ γὰρ ἄνθρωπος εὐμετάβολος ὁ πονηρός, καὶ ἡ φύσις ἡ δεομένη μεταβολῆς· οὐ γὰρ ἁπλῆ οὐδʼ ἐπιεικής. περὶ μὲν οὖν ἐγκρατείας καὶ ἀκρασίας καὶ περὶ ἡδονῆς καὶ λύπης εἴρηται, καὶ τί ἕκαστον καὶ πῶς τὰ μὲν ἀγαθὰ αὐτῶν ἐστὶ τὰ δὲ κακά· λοιπὸν δὲ καὶ περὶ φιλίας ἐροῦμεν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…