İçeriğe geç
Nikomakhos'a Etik

Aristoteles · Nikomakhos'a Etik

VIII. Kitap

1155a1. Bölüm

Bundan sonra sırada dostluğu ele almak var; çünkü dostluk bir aretē'dir ya da aretē ile birliktedir; üstelik hayat için en zorunlu şeydir. Öteki bütün iyilere sahip olsa da kimse dostsuz yaşamayı seçmez; nitekim zenginlerin, makam ve iktidar sahiplerinin dostlara en çok ihtiyaç duyduğu düşünülür. İyilik etme imkânı elinden alınmış böyle bir bolluk ne işe yarar? İyilik ise en çok ve en övülecek biçimde dostlara yapılır. Dostlar olmadan bu bolluk nasıl korunup kollanabilir? Çünkü ne kadar büyükse o kadar tehlikeye açıktır. Yoksullukta ve öteki felaketlerde de insanlar tek sığınağın dostlar olduğunu düşünür. Dostluk gençlere hata yapmamaları için, yaşlılara bakım görmeleri ve güçsüzlük yüzünden eylemlerinde eksik kalanı tamamlamaları için, olgunluk çağındakilere de güzel işler yapmaları için yardım eder; "iki kişi birlikte yürüyünce" denir, çünkü o zaman hem düşünmeye hem yapmaya daha muktedirdirler. Dostluk tabiatça, doğuranda doğurduğuna, doğanda doğurana karşı bulunur gibidir; yalnızca insanlarda değil, kuşlarda ve hayvanların çoğunda da; aynı soydan olanlarda birbirlerine karşı, en çok da insanlarda; bu yüzden insanları sevenleri överiz. Uzak yolculuklarda da her insanın insana ne kadar yakın ve dost olduğu görülebilir. Dostluk şehirleri de bir arada tutuyor gibidir; kanun koyucular da ona adaletten daha çok önem verir; çünkü fikir birliği dostluğa benzer bir şey gibi görünür, onlar da en çok onu hedefler, bir düşmanlık olan iç çatışmayı ise en çok kovmaya çalışırlar. İnsanlar dost oldukları zaman adalete hiç ihtiyaç kalmaz; adil oldukları zaman ise dostluğa yine de ihtiyaç duyarlar; adaletin en yüksek biçimi de dostça bir şey sayılır. Dostluk yalnız zorunlu değil, güzel bir şeydir de: dostlarını sevenleri överiz, çok dostu olmak da güzel şeylerden biri sayılır; ayrıca aynı insanların hem iyi insan hem de dost olduğu düşünülür.

Dostluk hakkında az olmayan anlaşmazlık vardır. Kimileri onu bir tür benzerlik sayar ve benzerlerin dost olduğunu söyler; bu yüzden "benzer benzerine", "karga kargaya" ve buna benzer sözler söylerler. Kimileri ise, tam tersine, böylelerinin hepsinin, çömlekçinin çömlekçiye olduğu gibi, birbirine rakip olduğunu söyler.

1155a

μετὰ δὲ ταῦτα περὶ φιλίας ἕποιτʼ ἂν διελθεῖν· ἔστι γὰρ ἀρετή τις ἢ μετʼ ἀρετῆς, ἔτι δʼ ἀναγκαιότατον εἰς τὸν βίον. ἄνευ γὰρ φίλων οὐδεὶς ἕλοιτʼ ἂν ζῆν, ἔχων τὰ λοιπὰ ἀγαθὰ πάντα· καὶ γὰρ πλουτοῦσι καὶ ἀρχὰς καὶ δυναστείας κεκτημένοις δοκεῖ φίλων μάλιστʼ εἶναι χρεία· τί γὰρ ὄφελος τῆς τοιαύτης εὐετηρίας ἀφαιρεθείσης εὐεργεσίας, ἣ γίγνεται μάλιστα καὶ ἐπαινετωτάτη πρὸς φίλους; ἢ πῶς ἂν τηρηθείη καὶ σῴζοιτʼ ἄνευ φίλων; ὅσῳ γὰρ πλείων, τοσούτῳ ἐπισφαλεστέρα. ἐν πενίᾳ τε καὶ ταῖς λοιπαῖς δυστυχίαις μόνην οἴονται καταφυγὴν εἶναι τοὺς φίλους. καὶ νέοις δὲ πρὸς τὸ ἀναμάρτητον καὶ πρεσβυτέροις πρὸς θεραπείαν καὶ τὸ ἐλλεῖπον τῆς πράξεως διʼ ἀσθένειαν βοηθείας, τοῖς τʼ ἐν ἀκμῇ πρὸς τὰς καλὰς πράξεις· σύν τε δύʼ ἐρχομένω· καὶ γὰρ νοῆσαι καὶ πρᾶξαι δυνατώτεροι. φύσει τʼ ἐνυπάρχειν ἔοικε πρὸς τὸ γεγεννημένον τῷ γεννήσαντι καὶ πρὸς τὸ γεννῆσαν τῷ γεννηθέντι, οὐ μόνον ἐν ἀνθρώποις ἀλλὰ καὶ ἐν ὄρνισι καὶ τοῖς πλείστοις τῶν ζῴων, καὶ τοῖς ὁμοεθνέσι πρὸς ἄλληλα, καὶ μάλιστα τοῖς ἀνθρώποις, ὅθεν τοὺς φιλανθρώπους ἐπαινοῦμεν. ἴδοι δʼ ἄν τις καὶ ἐν ταῖς πλάναις ὡς οἰκεῖον ἅπας ἄνθρωπος ἀνθρώπῳ καὶ φίλον. ἔοικε δὲ καὶ τὰς πόλεις συνέχειν ἡ φιλία, καὶ οἱ νομοθέται μᾶλλον περὶ αὐτὴν σπουδάζειν ἢ τὴν δικαιοσύνην· ἡ γὰρ ὁμόνοια ὅμοιόν τι τῇ φιλίᾳ ἔοικεν εἶναι, ταύτης δὲ μάλιστʼ ἐφίενται καὶ τὴν στάσιν ἔχθραν οὖσαν μάλιστα ἐξελαύνουσιν· καὶ φίλων μὲν ὄντων οὐδὲν δεῖ δικαιοσύνης, δίκαιοι δʼ ὄντες προσδέονται φιλίας, καὶ τῶν δικαίων τὸ μάλιστα φιλικὸν εἶναι δοκεῖ. οὐ μόνον δʼ ἀναγκαῖόν ἐστιν ἀλλὰ καὶ καλόν· τοὺς γὰρ φιλοφίλους ἐπαινοῦμεν, ἥ τε πολυφιλία δοκεῖ τῶν καλῶν ἕν τι εἶναι· καὶ ἔτι τοὺς αὐτοὺς οἴονται ἄνδρας ἀγαθοὺς εἶναι καὶ φίλους. διαμφισβητεῖται δὲ περὶ αὐτῆς οὐκ ὀλίγα. οἳ μὲν γὰρ ὁμοιότητά τινα τιθέασιν αὐτὴν καὶ τοὺς ὁμοίους φίλους, ὅθεν τὸν ὅμοιόν φασιν ὡς τὸν ὅμοιον, καὶ κολοιὸν ποτὶ κολοιόν, καὶ τὰ τοιαῦτα· οἳ δʼ ἐξ ἐναντίας κεραμεῖς πάντας τοὺς τοιούτους ἀλλήλοις φασὶν εἶναι.

1155bBu konularda kimileri daha derine iner ve tabiata dair açıklamalar arar: Euripides kuruyan toprağın yağmura âşık olduğunu, yağmurla dolu yüce göğün de toprağa düşmeye âşık olduğunu söyler; Herakleitos, karşı koyanın faydalı olduğunu, en güzel ahengin farklı olanlardan doğduğunu ve her şeyin çekişmeyle oluştuğunu söyler. Başkaları, bu arada Empedokles, bunun tersini söyler: benzer benzerini ister. Tabiatla ilgili aporia'ları bir kenara bırakalım (çünkü şimdiki incelememize ait değildir); insanla ilgili olanları, karakterlere ve duygulara dair olanları inceleyelim: mesela dostluk herkes arasında olabilir mi, yoksa kötü insanların dost olması mümkün değil midir; dostluğun tek bir eidos'u mu vardır, yoksa birden fazla mı? Tek bir eidos'u olduğunu düşünenler, dostluğun daha fazlasını ve daha azını kabul ettiğini ileri sürerek yetersiz bir işarete güvenmişlerdir; çünkü eidos bakımından farklı şeyler de daha fazlayı ve daha azı kabul eder. Bunlar hakkında daha önce konuşuldu.

1155b

καὶ περὶ αὐτῶν τούτων ἀνώτερον ἐπιζητοῦσι καὶ φυσικώτερον, Εὐριπίδης μὲν φάσκων ἐρᾶν μὲν ὄμβρου γαῖαν ξηρανθεῖσαν, ἐρᾶν δὲ σεμνὸν οὐρανὸν πληρούμενον ὄμβρου πεσεῖν ἐς γαῖαν, καὶ Ἡράκλειτος τὸ ἀντίξουν συμφέρον καὶ ἐκ τῶν διαφερόντων καλλίστην ἁρμονίαν καὶ πάντα κατʼ ἔριν γίνεσθαι· ἐξ ἐναντίας δὲ τούτοις ἄλλοι τε καὶ Ἐμπεδοκλῆς· τὸ γὰρ ὅμοιον τοῦ ὁμοίου ἐφίεσθαι. τὰ μὲν οὖν φυσικὰ τῶν ἀπορημάτων ἀφείσθω (οὐ γὰρ οἰκεῖα τῆς παρούσης σκέψεως)· ὅσα δʼ ἐστὶν ἀνθρωπικὰ καὶ ἀνήκει εἰς τὰ ἤθη καὶ τὰ πάθη, ταῦτʼ ἐπισκεψώμεθα, οἷον πότερον ἐν πᾶσι γίνεται φιλία ἢ οὐχ οἷόν τε μοχθηροὺς ὄντας φίλους εἶναι, καὶ πότερον ἓν εἶδος τῆς φιλίας ἐστὶν ἢ πλείω. οἱ μὲν γὰρ ἓν οἰόμενοι, ὅτι ἐπιδέχεται τὸ μᾶλλον καὶ [τὸ] ἧττον, οὐχ ἱκανῷ πεπιστεύκασι σημείῳ· δέχεται γὰρ τὸ μᾶλλον καὶ [τὸ] ἧττον καὶ τὰ ἕτερα τῷ εἴδει. εἴρηται δʼ ὑπὲρ αὐτῶν ἔμπροσθεν.

1155b152. Bölüm

Sevilmeye değer olanın ne olduğu bilinirse, bunlar belki açıklığa kavuşur. Çünkü her şey değil, yalnızca sevilmeye değer olan sevilir gibi görünür; bu da iyi, hoş ya da faydalı olandır. Faydalı ise kendisi sayesinde bir iyinin ya da bir hazzın ortaya çıktığı şey gibi görünür; dolayısıyla gaye olarak sevilmeye değer olanlar iyi ve hoştur. Peki insanlar iyiyi mi sever, yoksa kendileri için iyi olanı mı? Çünkü bunlar bazen birbirini tutmaz. Hoş olan için de aynı soru sorulabilir. Herkesin kendisi için iyi olanı sevdiği, mutlak anlamda sevilmeye değer olanın iyi, her biri için ise o kişi için iyi olan olduğu düşünülür. Herkes de kendisi için gerçekten iyi olanı değil, iyi görüneni sever. Ama bunun hiçbir önemi yoktur; çünkü o zaman sevilmeye değer olan, sevilmeye değer görünen olacaktır.

İnsanların sevmesinin üç sebebi vardır. Cansız şeyleri sevmeye dostluk denmez; çünkü karşılık olarak sevilme yoktur, onun iyiliğini dilemek de yoktur (şaraba iyilik dilemek gülünç olurdu herhalde; dilenen bir şey varsa, insanın onu kendisi için korunmuş olarak dilemesidir). Dosta ise onun hatırı için iyilik dilemek gerektiğini söylerler. Böyle iyilik dileyenlere, aynı şey karşı taraftan gelmiyorsa, iyi niyetli derler; çünkü karşılıklı olduğunda iyi niyetin dostluk olduğunu söylerler. Yoksa buna "karşı tarafın bundan haberdar olması" şartını da eklemek mi gerekir? Çünkü birçok insan hiç görmediği kimselere iyi niyet besler, onları makul ya da faydalı insanlar sayar.

1155b15

τάχα δʼ ἂν γένοιτο περὶ αὐτῶν φανερὸν γνωρισθέντος τοῦ φιλητοῦ. δοκεῖ γὰρ οὐ πᾶν φιλεῖσθαι ἀλλὰ τὸ φιλητόν, τοῦτο δʼ εἶναι ἀγαθὸν ἢ ἡδὺ ἢ χρήσιμον· δόξειε δʼ ἂν χρήσιμον εἶναι διʼ οὗ γίνεται ἀγαθόν τι ἢ ἡδονή, ὥστε φιλητὰ ἂν εἴη τἀγαθόν τε καὶ τὸ ἡδὺ ὡς τέλη. πότερον οὖν τἀγαθὸν φιλοῦσιν ἢ τὸ αὑτοῖς ἀγαθόν; διαφωνεῖ γὰρ ἐνίοτε ταῦτα. ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὸ ἡδύ. δοκεῖ δὲ τὸ αὑτῷ ἀγαθὸν φιλεῖν ἕκαστος, καὶ εἶναι ἁπλῶς μὲν τἀγαθὸν φιλητόν, ἑκάστῳ δὲ τὸ ἑκάστῳ· φιλεῖ δʼ ἕκαστος οὐ τὸ ὂν αὑτῷ ἀγαθὸν ἀλλὰ τὸ φαινόμενον. διοίσει δʼ οὐδέν· ἔσται γὰρ τὸ φιλητὸν φαινόμενον. τριῶν δʼ ὄντων διʼ ἃ φιλοῦσιν, ἐπὶ μὲν τῇ τῶν ἀψύχων φιλήσει οὐ λέγεται φιλία· οὐ γάρ ἐστιν ἀντιφίλησις, οὐδὲ βούλησις ἐκείνῳ ἀγαθοῦ (γελοῖον γὰρ ἴσως τῷ οἴνῳ βούλεσθαι τἀγαθά, ἀλλʼ εἴπερ, σῴζεσθαι βούλεται αὐτόν, ἵνα αὐτὸς ἔχῃ)· τῷ δὲ φίλῳ φασὶ δεῖν βούλεσθαι τἀγαθὰ ἐκείνου ἕνεκα. τοὺς δὲ βουλομένους οὕτω τἀγαθὰ εὔνους λέγουσιν, ἂν μὴ ταὐτὸ καὶ παρʼ ἐκείνου γίνηται· εὔνοιαν γὰρ ἐν ἀντιπεπονθόσι φιλίαν εἶναι. ἢ προσθετέον μὴ λανθάνουσαν; πολλοὶ γάρ εἰσιν εὖνοι οἷς οὐχ ἑωράκασιν, ὑπολαμβάνουσι δὲ ἐπιεικεῖς εἶναι ἢ χρησίμους·

1156aO kimselerden biri de bu insana karşı aynı duyguyu taşıyabilir. Bunlar birbirlerine iyi niyetli görünür; ama birbirlerine karşı ne hissettiklerinden habersiz olanlara nasıl dost denebilir? Demek ki dost olmak için, söylenen sebeplerden biri yüzünden birbirlerine iyi niyet beslemeleri, iyilik dilemeleri ve bundan haberdar olmaları gerekir.

1156a

τοῦτο δὲ τὸ αὐτὸ κἂν ἐκείνων τις πάθοι πρὸς τοῦτον. εὖνοι μὲν οὖν οὗτοι φαίνονται ἀλλήλοις· φίλους δὲ πῶς ἄν τις εἴποι λανθάνοντας ὡς ἔχουσιν ἑαυτοῖς; δεῖ ἄρα εὐνοεῖν ἀλλήλοις καὶ βούλεσθαι τἀγαθὰ μὴ λανθάνοντας διʼ ἕν τι τῶν εἰρημένων.

1156a53. Bölüm

Bu sebepler eidos bakımından birbirinden farklıdır; öyleyse sevgiler de dostluklar da farklıdır. Demek ki dostluğun, sevilmeye değer olanların sayısınca, üç eidos'u vardır; çünkü her birine göre, tarafların haberdar olduğu karşılıklı bir sevgi vardır; birbirini sevenler de, hangi bakımdan seviyorlarsa o bakımdan birbirlerine iyilik dilerler. Fayda yüzünden birbirini sevenler, birbirlerini kendileri için değil, birbirlerinden kendilerine bir iyilik geldiği ölçüde severler. Haz yüzünden sevenler de öyledir: esprili insanları belli nitelikte insanlar oldukları için değil, kendilerine hoş geldikleri için severler. Fayda yüzünden sevenler kendileri için iyi olandan, haz yüzünden sevenler kendileri için hoş olandan ötürü sever; sevilen kişiyi kim olduğu için değil, faydalı ya da hoş olduğu için severler. Demek ki bu dostluklar araz olarak dostluktur; çünkü sevilen kişi, kim olduğu bakımından değil, kimi bir iyilik, kimi bir haz sağladığı bakımından sevilir. Bu yüzden böyle dostluklar, taraflar aynı kalmazsa kolayca dağılır; çünkü artık hoş ya da faydalı değillerse sevmeyi bırakırlar. Faydalı olan ise kalıcı değildir, zamandan zamana değişir. Dolayısıyla onları dost yapan şey ortadan kalkınca dostluk da dağılır; çünkü dostluk o şeylere bağlıydı. Böyle bir dostluğun en çok yaşlılarda görüldüğü düşünülür (çünkü bu yaştakiler hoş olanın değil, işe yarayanın peşindedir); olgunluk çağındakilerden ve gençlerden de çıkarlarının peşinde olanlarda görülür. Böyleleri pek birlikte yaşamaz; çünkü bazen birbirlerine hoş bile gelmezler; faydalı olmadıkları sürece böyle bir arkadaşlığa ihtiyaç da duymazlar; çünkü bir iyilik umdukları ölçüde birbirlerine hoş gelirler. Misafir dostluğunu da bunlar arasında sayarlar. Gençlerin dostluğu ise haz yüzünden olur gibi görünür; çünkü gençler duygularına göre yaşar, en çok kendilerine hoş gelenin ve o anki şeyin peşinden giderler; yaşları ilerledikçe hoş buldukları şeyler de değişir. Bu yüzden çabuk dost olur, çabuk dostluğu bırakırlar; çünkü dostluk hoş olanla birlikte değişir, böyle bir hazzın değişmesi de çabuk olur.

1156a5

διαφέρει δὲ ταῦτα ἀλλήλων εἴδει· καὶ αἱ φιλήσεις ἄρα καὶ αἱ φιλίαι. τρία δὴ τὰ τῆς φιλίας εἴδη, ἰσάριθμα τοῖς φιλητοῖς· καθʼ ἕκαστον γάρ ἐστιν ἀντιφίλησις οὐ λανθάνουσα, οἱ δὲ φιλοῦντες ἀλλήλους βούλονται τἀγαθὰ ἀλλήλοις ταύτῃ ᾗ φιλοῦσιν. οἱ μὲν οὖν διὰ τὸ χρήσιμον φιλοῦντες ἀλλήλους οὐ καθʼ αὑτοὺς φιλοῦσιν, ἀλλʼ ᾗ γίνεταί τι αὐτοῖς παρʼ ἀλλήλων ἀγαθόν. ὁμοίως δὲ καὶ οἱ διʼ ἡδονήν· οὐ γὰρ τῷ ποιούς τινας εἶναι ἀγαπῶσι τοὺς εὐτραπέλους, ἀλλʼ ὅτι ἡδεῖς αὑτοῖς. οἵ τε δὴ διὰ τὸ χρήσιμον φιλοῦντες διὰ τὸ αὑτοῖς ἀγαθὸν στέργουσι, καὶ οἱ διʼ ἡδονὴν διὰ τὸ αὑτοῖς ἡδύ, καὶ οὐχ ᾗ ὁ φιλούμενός ἐστιν, ἀλλʼ ᾗ χρήσιμος ἢ ἡδύς. κατὰ συμβεβηκός τε δὴ αἱ φιλίαι αὗταί εἰσιν· οὐ γὰρ ᾗ ἐστὶν ὅσπερ ἐστὶν ὁ φιλούμενος, ταύτῃ φιλεῖται, ἀλλʼ ᾗ πορίζουσιν οἳ μὲν ἀγαθόν τι οἳ δʼ ἡδονήν. εὐδιάλυτοι δὴ αἱ τοιαῦταί εἰσι, μὴ διαμενόντων αὐτῶν ὁμοίων· ἐὰν γὰρ μηκέτι ἡδεῖς ἢ χρήσιμοι ὦσι, παύονται φιλοῦντες. τὸ δὲ χρήσιμον οὐ διαμένει, ἀλλʼ ἄλλοτε ἄλλο γίνεται. ἀπολυθέντος οὖν διʼ ὃ φίλοι ἦσαν, διαλύεται καὶ ἡ φιλία, ὡς οὔσης τῆς φιλίας πρὸς ἐκεῖνα. μάλιστα δʼ ἐν τοῖς πρεσβύταις ἡ τοιαύτη δοκεῖ φιλία γίνεσθαι (οὐ γὰρ τὸ ἡδὺ οἱ τηλικοῦτοι διώκουσιν ἀλλὰ τὸ ὠφέλιμον), καὶ τῶν ἐν ἀκμῇ καὶ νέων ὅσοι τὸ συμφέρον διώκουσιν. οὐ πάνυ δʼ οἱ τοιοῦτοι οὐδὲ συζῶσι μετʼ ἀλλήλων· ἐνίοτε γὰρ οὐδʼ εἰσὶν ἡδεῖς· οὐδὲ δὴ προσδέονται τῆς τοιαύτης ὁμιλίας, ἐὰν μὴ ὠφέλιμοι ὦσιν· ἐπὶ τοσοῦτον γάρ εἰσιν ἡδεῖς ἐφʼ ὅσον ἐλπίδας ἔχουσιν ἀγαθοῦ. εἰς ταύτας δὲ καὶ τὴν ξενικὴν τιθέασιν. ἡ δὲ τῶν νέων φιλία διʼ ἡδονὴν εἶναι δοκεῖ· κατὰ πάθος γὰρ οὗτοι ζῶσι, καὶ μάλιστα διώκουσι τὸ ἡδὺ αὑτοῖς καὶ τὸ παρόν· τῆς ἡλικίας δὲ μεταπιπτούσης καὶ τὰ ἡδέα γίνεται ἕτερα. διὸ ταχέως γίνονται φίλοι καὶ παύονται· ἅμα γὰρ τῷ ἡδεῖ ἡ φιλία μεταπίπτει,

1156bGençler âşık olmaya da yatkındır; çünkü aşkın çoğu duyguya ve hazza dayanır; bu yüzden çabuk sever, çabuk vazgeçerler, çoğu zaman aynı gün içinde değişirler. Bunlar günlerini birlikte geçirmek, birlikte yaşamak isterler; çünkü dostluktan bekledikleri ancak böyle gerçekleşir.

Tam dostluk, iyi olanların ve aretē bakımından birbirine benzeyenlerin dostluğudur; çünkü bunlar, iyi oldukları ölçüde birbirlerine aynı şekilde iyilik dilerler; kendi başlarına da iyidirler. Dostlarına onların hatırı için iyilik dileyenler en çok dosttur; çünkü bu tutumları kendi kişiliklerinden gelir, araz olarak değildir. Bu yüzden bunların dostluğu iyi kaldıkları sürece sürer; aretē de kalıcı bir şeydir. Her biri hem mutlak anlamda hem de dostu için iyidir; çünkü iyiler hem mutlak anlamda iyidir hem de birbirlerine faydalıdır. Aynı şekilde hoştur da: iyiler hem mutlak anlamda hoştur hem de birbirlerine hoş gelir; çünkü herkese kendi eylemleri ve bunlara benzeyen eylemler haz verir, iyilerin eylemleri de aynı ya da benzerdir. Böyle bir dostluğun kalıcı olması yerindedir; çünkü dostlarda bulunması gereken her şey onda bir araya gelir. Her dostluk, ya mutlak anlamda ya da seven için, bir iyilik ya da bir haz yüzündendir ve belli bir benzerliğe dayanır; bu dostlukta ise söylenenlerin hepsi tarafların kendi kişiliklerinden ötürü vardır; çünkü bunda öteki bakımlardan da benzerlik vardır; mutlak anlamda iyi olan mutlak anlamda hoştur da; sevilmeye en çok değer olanlar da bunlardır. Sevmek de dostluk da en çok ve en iyi biçimde bunlarda bulunur. Böyle dostlukların nadir olması doğaldır; çünkü böyle insanlar azdır. Ayrıca bu dostluklar zamana ve alışmaya ihtiyaç duyar; atasözünün dediği gibi, insanlar o meşhur tuzu birlikte yemeden birbirlerini tanıyamazlar; her biri ötekine sevilmeye değer görünüp güven kazanmadan önce de birbirlerini benimseyemez, dost olamazlar. Birbirlerine çabucak dostça davranmaya başlayanlar dost olmak ister, ama hem sevilmeye değer olmadıkça hem de bunu bilmedikçe dost değildirler; çünkü dostluk isteği çabuk doğar, dostluk doğmaz.

1156b

τῆς δὲ τοιαύτης ἡδονῆς ταχεῖα ἡ μεταβολή. καὶ ἐρωτικοὶ δʼ οἱ νέοι· κατὰ πάθος γὰρ καὶ διʼ ἡδονὴν τὸ πολὺ τῆς ἐρωτικῆς· διόπερ φιλοῦσι καὶ ταχέως παύονται, πολλάκις τῆς αὐτῆς ἡμέρας μεταπίπτοντες. συνημερεύειν δὲ καὶ συζῆν οὗτοι βούλονται· γίνεται γὰρ αὐτοῖς τὸ κατὰ τὴν φιλίαν οὕτως. τελεία δʼ ἐστὶν ἡ τῶν ἀγαθῶν φιλία καὶ κατʼ ἀρετὴν ὁμοίων· οὗτοι γὰρ τἀγαθὰ ὁμοίως βούλονται ἀλλήλοις ᾗ ἀγαθοί, ἀγαθοὶ δʼ εἰσὶ καθʼ αὑτούς. οἱ δὲ βουλόμενοι τἀγαθὰ τοῖς φίλοις ἐκείνων ἕνεκα μάλιστα φίλοι· διʼ αὑτοὺς γὰρ οὕτως ἔχουσι, καὶ οὐ κατὰ συμβεβηκός· διαμένει οὖν ἡ τούτων φιλία ἕως ἂν ἀγαθοὶ ὦσιν, ἡ δʼ ἀρετὴ μόνιμον. καὶ ἔστιν ἑκάτερος ἁπλῶς ἀγαθὸς καὶ τῷ φίλῳ· οἱ γὰρ ἀγαθοὶ καὶ ἁπλῶς ἀγαθοὶ καὶ ἀλλήλοις ὠφέλιμοι. ὁμοίως δὲ καὶ ἡδεῖς· καὶ γὰρ ἁπλῶς οἱ ἀγαθοὶ ἡδεῖς καὶ ἀλλήλοις· ἑκάστῳ γὰρ καθʼ ἡδονήν εἰσιν αἱ οἰκεῖαι πράξεις καὶ αἱ τοιαῦται, τῶν ἀγαθῶν δὲ αἱ αὐταὶ ἢ ὅμοιαι. ἡ τοιαύτη δὲ φιλία μόνιμος εὐλόγως ἐστίν· συνάπτει γὰρ ἐν αὐτῇ πάνθʼ ὅσα τοῖς φίλοις δεῖ ὑπάρχειν. πᾶσα γὰρ φιλία διʼ ἀγαθόν ἐστιν ἢ διʼ ἡδονήν, ἢ ἁπλῶς ἢ τῷ φιλοῦντι, καὶ καθʼ ὁμοιότητά τινα· ταύτῃ δὲ πάνθʼ ὑπάρχει τὰ εἰρημένα καθʼ αὑτούς· †ταύτῃ γὰρ ὅμοια† καὶ τὰ λοιπά, τό τε ἁπλῶς ἀγαθὸν καὶ ἡδὺ ἁπλῶς ἐστίν, μάλιστα δὲ ταῦτα φιλητά· καὶ τὸ φιλεῖν δὴ καὶ ἡ φιλία ἐν τούτοις μάλιστα καὶ ἀρίστη. σπανίας δʼ εἰκὸς τὰς τοιαύτας εἶναι· ὀλίγοι γὰρ οἱ τοιοῦτοι. ἔτι δὲ προσδεῖται χρόνου καὶ συνηθείας· κατὰ τὴν παροιμίαν γὰρ οὐκ ἔστιν εἰδῆσαι ἀλλήλους πρὶν τοὺς λεγομένους ἅλας συναναλῶσαι· οὐδʼ ἀποδέξασθαι δὴ πρότερον οὐδʼ εἶναι φίλους, πρὶν ἂν ἑκάτερος ἑκατέρῳ φανῇ φιλητὸς καὶ πιστευθῇ. οἱ δὲ ταχέως τὰ φιλικὰ πρὸς ἀλλήλους ποιοῦντες βούλονται μὲν φίλοι εἶναι, οὐκ εἰσὶ δέ, εἰ μὴ καὶ φιλητοί, καὶ τοῦτʼ ἴσασιν· βούλησις μὲν γὰρ ταχεῖα φιλίας γίνεται, φιλία δʼ οὔ.

1156b304. Bölüm

Bu dostluk hem süre bakımından hem öteki bakımlardan tamdır; her bakımdan her biri ötekinden aynı ya da benzer şeyleri alır; dostlarda bulunması gereken de budur.

1156b30

αὕτη μὲν οὖν καὶ κατὰ τὸν χρόνον καὶ κατὰ τὰ λοιπὰ τελεία ἐστί, καὶ κατὰ πάντα ταὐτὰ γίνεται καὶ ὅμοια ἑκατέρῳ παρʼ ἑκατέρου, ὅπερ δεῖ τοῖς φίλοις ὑπάρχειν.

1157aHaz yüzünden olan dostluk buna benzer; çünkü iyiler de birbirine hoş gelir. Fayda yüzünden olan dostluk da öyledir; çünkü iyiler birbirine faydalıdır da. Bu dostluklar da en çok taraflar birbirlerinden aynı şeyi, mesela haz aldıklarında kalıcı olur; yalnızca bu da değil, aynı şeyden aldıklarında: esprili insanlarda olduğu gibi; âşıkla sevgilisinde olduğu gibi değil. Çünkü bunlar aynı şeylerden haz almaz: biri sevgilisini görmekten, öteki âşığının gösterdiği ilgiden haz alır; gençliğin tazeliği geçince bazen dostluk da geçer (birine sevgilisini görmek artık hoş gelmez, ötekine ilgi gösterilmez). Ama birçoğu, birlikte geçen zamanla birbirlerinin karakterini sevmişlerse, karakterleri benzediği için dost kalır. Aşk ilişkilerinde hazzı değil faydayı değiş tokuş edenler hem daha az dosttur hem daha az kalıcıdır. Fayda yüzünden dost olanlar çıkar bitince ayrılır; çünkü birbirlerinin değil, kazancın dostuydular.

Haz ve fayda yüzünden kötü insanlar da birbirleriyle, makul insanlar kötülerle, ne iyi ne kötü olanlar da herhangi biriyle dost olabilir; ama kendi kişilikleri yüzünden yalnızca iyilerin dost olabileceği açıktır; çünkü kötüler, bir fayda gelmedikçe birbirlerinden hoşlanmaz. Dedikoduyla bozulmayan tek dostluk da iyilerin dostluğudur; çünkü insan uzun zaman kendisinin sınadığı biri hakkında kimseye kolay kolay inanmaz. Güven, birbirine asla haksızlık etmeyecek olmak ve gerçek dostlukta beklenen başka ne varsa, bunlarda bulunur. Öteki dostluklarda ise böyle şeylerin olmasına hiçbir engel yoktur.

İnsanlar fayda yüzünden bir araya gelenlere de dost derler —şehirler gibi; çünkü şehirlerin ittifakları çıkar uğruna yapılır gibi görünür—, haz yüzünden birbirini sevenlere de —çocuklar gibi—. Öyleyse belki biz de böylelerine dost demeliyiz; ama dostluğun birden fazla eidos'u olduğunu, birinci ve asıl anlamda dostluğun iyilerin, iyi oldukları bakımından dostluğu olduğunu, ötekilerin ise benzerlik yoluyla dostluk olduğunu söylemeliyiz. Çünkü bir iyilik ve bir benzerlik taşıdıkları ölçüde dosttur; nitekim hoş olan da hazzı sevenler için bir iyidir. Bu ikisi pek bir araya gelmez; aynı kişiler hem fayda hem haz yüzünden dost olmaz; çünkü araz olarak olan şeyler pek birleşmez.

1157a

ἡ δὲ διὰ τὸ ἡδὺ ὁμοίωμα ταύτης ἔχει· καὶ γὰρ οἱ ἀγαθοὶ ἡδεῖς ἀλλήλοις. ὁμοίως δὲ καὶ ἡ διὰ τὸ χρήσιμον· καὶ γὰρ τοιοῦτοι ἀλλήλοις οἱ ἀγαθοί. μάλιστα δὲ καὶ ἐν τούτοις αἱ φιλίαι μένουσιν, ὅταν τὸ αὐτὸ γίνηται παρʼ ἀλλήλων, οἷον ἡδονή, καὶ μὴ μόνον οὕτως ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ, οἷον τοῖς εὐτραπέλοις, καὶ μὴ ὡς ἐραστῇ καὶ ἐρωμένῳ. οὐ γὰρ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἥδονται οὗτοι, ἀλλʼ ὃ μὲν ὁρῶν ἐκεῖνον, ὃ δὲ θεραπευόμενος ὑπὸ τοῦ ἐραστοῦ· ληγούσης δὲ τῆς ὥρας ἐνίοτε καὶ ἡ φιλία λήγει (τῷ μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἡδεῖα ἡ ὄψις, τῷ δʼ οὐ γίνεται ἡ θεραπεία)· πολλοὶ δʼ αὖ διαμένουσιν, ἐὰν ἐκ τῆς συνηθείας τὰ ἤθη στέρξωσιν, ὁμοήθεις ὄντες. οἱ δὲ μὴ τὸ ἡδὺ ἀντικαταλλαττόμενοι ἀλλὰ τὸ χρήσιμον ἐν τοῖς ἐρωτικοῖς καὶ εἰσὶν ἧττον φίλοι καὶ διαμένουσιν. οἱ δὲ διὰ τὸ χρήσιμον ὄντες φίλοι ἅμα τῷ συμφέροντι διαλύονται· οὐ γὰρ ἀλλήλων ἦσαν φίλοι ἀλλὰ τοῦ λυσιτελοῦς. διʼ ἡδονὴν μὲν οὖν καὶ διὰ τὸ χρήσιμον καὶ φαύλους ἐνδέχεται φίλους ἀλλήλοις εἶναι καὶ ἐπιεικεῖς φαύλοις καὶ μηδέτερον ὁποιῳοῦν, διʼ αὑτοὺς δὲ δῆλον ὅτι μόνους τοὺς ἀγαθούς· οἱ γὰρ κακοὶ οὐ χαίρουσιν ἑαυτοῖς, εἰ μή τις ὠφέλεια γίνοιτο. καὶ μόνη δὲ ἡ τῶν ἀγαθῶν φιλία ἀδιάβλητός ἐστιν· οὐ γὰρ ῥᾴδιον οὐδενὶ πιστεῦσαι περὶ τοῦ ἐν πολλῷ χρόνῳ ὑφʼ αὑτοῦ δεδοκιμασμένου· καὶ τὸ πιστεύειν ἐν τούτοις, καὶ τὸ μηδέποτʼ ἂν ἀδικῆσαι, καὶ ὅσα ἄλλα ἐν τῇ ὡς ἀληθῶς φιλίᾳ ἀξιοῦται. ἐν δὲ ταῖς ἑτέραις οὐδὲν κωλύει τὰ τοιαῦτα γίνεσθαι. ἐπεὶ γὰρ οἱ ἄνθρωποι λέγουσι φίλους καὶ τοὺς διὰ τὸ χρήσιμον, ὥσπερ αἱ πόλεις (δοκοῦσι γὰρ αἱ συμμαχίαι ταῖς πόλεσι γίνεσθαι ἕνεκα τοῦ συμφέροντος), καὶ τοὺς διʼ ἡδονὴν ἀλλήλους στέργοντας, ὥσπερ οἱ παῖδες, ἴσως λέγειν μὲν δεῖ καὶ ἡμᾶς φίλους τοὺς τοιούτους, εἴδη δὲ τῆς φιλίας πλείω, καὶ πρώτως μὲν καὶ κυρίως τὴν τῶν ἀγαθῶν ᾗ ἀγαθοί, τὰς δὲ λοιπὰς καθʼ ὁμοιότητα· ᾗ γὰρ ἀγαθόν τι καὶ ὅμοιόν τι, ταύτῃ φίλοι· καὶ γὰρ τὸ ἡδὺ ἀγαθὸν τοῖς φιληδέσιν. οὐ πάνυ δʼ αὗται συνάπτουσιν, οὐδὲ γίνονται οἱ αὐτοὶ φίλοι διὰ τὸ χρήσιμον καὶ διὰ τὸ ἡδύ· οὐ γὰρ πάνυ συνδυάζεται τὰ κατὰ συμβεβηκός.

1157bDostluk bu eidos'lara ayrılınca, kötüler haz ya da fayda yüzünden dost olacaktır, çünkü bu bakımdan birbirlerine benzerler; iyiler ise kendi kişilikleri yüzünden, yani iyi oldukları için dost olacaktır. Demek ki bunlar mutlak anlamda dosttur, ötekiler ise araz olarak ve bunlara benzedikleri için dosttur.

1157b

εἰς ταῦτα δὲ τὰ εἴδη τῆς φιλίας νενεμημένης οἱ μὲν φαῦλοι ἔσονται φίλοι διʼ ἡδονὴν ἢ τὸ χρήσιμον, ταύτῃ ὅμοιοι ὄντες, οἱ δʼ ἀγαθοὶ διʼ αὑτοὺς φίλοι· ᾗ γὰρ ἀγαθοί. οὗτοι μὲν οὖν ἁπλῶς φίλοι, ἐκεῖνοι δὲ κατὰ συμβεβηκὸς καὶ τῷ ὡμοιῶσθαι τούτοις.

1157b55. Bölüm

Aretē'lerde bazılarına melekeleri bakımından, bazılarına fiilleri bakımından iyi dendiği gibi, dostlukta da durum böyledir. Birlikte yaşayanlar birbirlerinden zevk alır ve birbirlerine iyilik sağlarlar; uyuyanlar ya da ayrı yerlerde bulunanlar ise dostluklarını fiilen yaşamazlar, ama fiilen dostça davranmaya hazır durumdadırlar; çünkü uzaklık dostluğu mutlak olarak değil, yalnızca onun fiilini bozar. Ama ayrılık uzun sürerse, dostluğu da unutturur gibidir; bu yüzden "Çok dostluğu konuşmamak bitirmiştir" denmiştir. Yaşlılar da huysuz insanlar da dostluğa yatkın görünmez; çünkü onlarda haz verecek şey azdır, kimse de acı veren ya da hoş olmayan biriyle günlerini geçiremez; tabiat da en çok acı verenden kaçıyor, hoş olanı arıyor görünür. Birbirini benimseyen ama birlikte yaşamayanlar da dosttan çok iyi niyetli insanlara benzer. Çünkü hiçbir şey birlikte yaşamak kadar dostlara özgü değildir: ihtiyaç içindekiler faydayı ister, kutlu insanlar da günlerini birlikte geçirmeyi ister, çünkü yalnız kalmak en az onlara yakışır. Ama birbirine hoş gelmeyen ve aynı şeylerden zevk almayanlar birlikte vakit geçiremez; arkadaşlık da işte bu niteliğe sahip görünür.

Demek ki dostluk, sıkça söylendiği gibi, en çok iyilerin dostluğudur; çünkü mutlak anlamda iyi ya da hoş olan sevilmeye ve seçilmeye değer görünür, her biri için de kendisi için öyle olan; iyi insan ise iyi insan için bu iki sebepten de öyledir. Sevgi bir duyguya, dostluk ise bir melekeye benzer; çünkü sevgi cansız şeylere karşı da aynı ölçüde duyulur, karşılıklı sevgi ise prohairesis ile olur, prohairesis de bir melekeden doğar. İnsanlar sevdiklerine onların hatırı için iyilik dilerler, bunu da bir duyguya göre değil, bir melekeye göre yaparlar. Dostu severken de kendileri için iyi olanı severler; çünkü iyi insan dost olunca, dost olduğu kişi için bir iyi olur. Böylece her biri kendisi için iyi olanı sever, dileğiyle ve hoşluğuyla da ötekine eşit karşılık verir; çünkü dostluğa eşitlik denir; bunlar da en çok iyilerin dostluğunda bulunur.

1157b5

ὥσπερ δʼ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν οἳ μὲν καθʼ ἕξιν οἳ δὲ κατʼ ἐνέργειαν ἀγαθοὶ λέγονται, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς φιλίας· οἱ μὲν γὰρ συζῶντες χαίρουσιν ἀλλήλοις καὶ πορίζουσι τἀγαθά, οἱ δὲ καθεύδοντες ἢ κεχωρισμένοι τοῖς τόποις οὐκ ἐνεργοῦσι μέν, οὕτω δʼ ἔχουσιν ὥστʼ ἐνεργεῖν φιλικῶς· οἱ γὰρ τόποι οὐ διαλύουσι τὴν φιλίαν ἁπλῶς, ἀλλὰ τὴν ἐνέργειαν. ἐὰν δὲ χρόνιος ἡ ἀπουσία γίνηται, καὶ τῆς φιλίας δοκεῖ λήθην ποιεῖν· ὅθεν εἴρηται πολλὰς δὴ φιλίας ἀπροσηγορία διέλυσεν. οὐ φαίνονται δʼ οὔθʼ οἱ πρεσβῦται οὔθʼ οἱ στρυφνοὶ φιλικοὶ εἶναι· βραχὺ γὰρ ἐν αὐτοῖς τὸ τῆς ἡδονῆς, οὐδεὶς δὲ δύναται συνημερεύειν τῷ λυπηρῷ οὐδὲ τῷ μὴ ἡδεῖ· μάλιστα γὰρ ἡ φύσις φαίνεται τὸ λυπηρὸν φεύγειν, ἐφίεσθαι δὲ τοῦ ἡδέος. οἱ δʼ ἀποδεχόμενοι ἀλλήλους, μὴ συζῶντες δέ, εὔνοις ἐοίκασι μᾶλλον ἢ φίλοις. οὐδὲνγὰρ οὕτως ἐστὶ φίλων ὡς τὸ συζῆν ʽὡ̓φελείας μὲν γὰρ οἱ ἐνδεεῖς ὀρέγονται, συνημερεύειν δὲ καὶ οἱ μακάριοι· μονώταις γὰρ εἶναι τούτοις ἥκιστα προσήκεἰ· συνδιάγειν δὲ μετʼ ἀλλήλων οὐκ ἔστι μὴ ἡδεῖς ὄντας μηδὲ χαίροντας τοῖς αὐτοῖς, ὅπερ ἡ ἑταιρικὴ δοκεῖ ἔχειν. μάλιστα μὲν οὖν ἐστὶ φιλία ἡ τῶν ἀγαθῶν, καθάπερ πολλάκις εἴρηται· δοκεῖ γὰρ φιλητὸν μὲν καὶ αἱρετὸν τὸ ἁπλῶς ἀγαθὸν ἢ ἡδύ, ἑκάστῳ δὲ τὸ αὑτῷ τοιοῦτον· ὁ δʼ ἀγαθὸς τῷ ἀγαθῷ διʼ ἄμφω ταῦτα. ἔοικε δʼ ἡ μὲν φίλησις πάθει, ἡ δὲ φιλία ἕξει· ἡ γὰρ φίλησις οὐχ ἧττον πρὸς τὰ ἄψυχά ἐστιν, ἀντιφιλοῦσι δὲ μετὰ προαιρέσεως, ἡ δὲ προαίρεσις ἀφʼ ἕξεως· καὶ τἀγαθὰ βούλονται τοῖς φιλουμένοις ἐκείνων ἕνεκα, οὐ κατὰ πάθος ἀλλὰ καθʼ ἕξιν. καὶ φιλοῦντες τὸν φίλον τὸ αὑτοῖς ἀγαθὸν φιλοῦσιν· ὁ γὰρ ἀγαθὸς φίλος γινόμενος ἀγαθὸν γίνεται ᾧ φίλος. ἑκάτερος οὖν φιλεῖ τε τὸ αὑτῷ ἀγαθόν, καὶ τὸ ἴσον ἀνταποδίδωσι τῇ βουλήσει καὶ τῷ ἡδεῖ· λέγεται γὰρ φιλότης ἰσότης,

1158a

μάλιστα δὲ τῇ τῶν ἀγαθῶν ταῦθʼ ὑπάρχει.

1158a16. Bölüm

Huysuz ve yaşlı insanlarda dostluk daha az görülür; çünkü bunlar daha geçimsizdir ve bir arada bulunmaktan daha az zevk alırlar; oysa bu en dostça ve dostluk doğuran şey gibi görünür. Bu yüzden gençler çabuk dost olur, yaşlılar olmaz; çünkü insanlar zevk almadıkları kimselerle dost olmaz; huysuzlar da aynı şekilde. Ama böyleleri birbirine iyi niyetlidir: birbirlerine iyilik diler, ihtiyaç anında yardıma koşarlar; ama günlerini birlikte geçirmedikleri ve birbirlerinden zevk almadıkları için pek dost sayılmazlar; oysa en dostça şeyler bunlar gibi görünür.

Tam dostluk anlamında birçok kişinin dostu olmak mümkün değildir; tıpkı aynı anda birçok kişiye âşık olmanın mümkün olmaması gibi (çünkü bu bir aşırılığa benzer, böyle bir şey de tabiatı gereği tek bir kişiye yönelir). Aynı anda birçok kişinin birine çok hoş gelmesi kolay değildir; belki birçok kişinin iyi olması da kolay değildir. Ayrıca onları tanımak ve onlarla yakınlık kurmak gerekir; bu da pek zordur. Fayda ve haz yüzünden ise birçok kişiye hoş gelmek mümkündür; çünkü böyle insanlar çoktur, hizmetler de kısa zamanda görülür. Bunlardan dostluğa daha çok benzeyeni haz yüzünden olan dostluktur; iki taraftan aynı şeyler geldiğinde ve birbirlerinden ya da aynı şeylerden zevk aldıklarında böyledir; gençlerin dostlukları da böyledir; çünkü bunlarda hür insana yaraşan bir şey daha çoktur. Fayda yüzünden olan dostluk ise pazarcılara yakışır. Kutlu insanlar da faydalı dostlara değil, hoş dostlara ihtiyaç duyar; çünkü birileriyle birlikte yaşamak isterler; acı veren şeye kısa bir süre katlanırlar, ama sürekli olarak kimse katlanamaz, kendisine acı verseydi iyinin kendisine bile katlanamazdı; bu yüzden hoş dostlar ararlar. Belki de böyle dostların iyi de olmaları, üstelik kendileri için iyi olmaları gerekir; çünkü ancak böylece dostlarda bulunması gereken şeyler onlarda bulunur. Güç sahipleri ise dostlarını ayrı ayrı kullanıyor görünür: kimi dostları onlara faydalı, kimileri hoştur, ama ikisi birden pek aynı kişide değildir. Çünkü ne aretē ile birlikte hoş olanları ararlar ne de güzel işler için faydalı olanları; hoş olanı istedikleri için esprili olanları, bir de verilen işi yapmakta becerikli olanları ararlar; bu ikisi ise pek aynı kişide bulunmaz. Hem hoş hem faydalı olanın değerli insan olduğunu söyledik; ama böyle biri, kendisinden üstün birinin dostu olmaz, meğer ki o kişi aretē bakımından da ondan üstün olsun; yoksa iyi insan, aşağıda kalan taraf olarak, orantıya göre eşitliği sağlayamaz. Aretē'de de üstün böyle güç sahipleri ise pek bulunmaz.

1158a1

ἐν δὲ τοῖς στρυφνοῖς καὶ πρεσβυτικοῖς ἧττον γίνεται ἡ φιλία, ὅσῳ δυσκολώτεροί εἰσι καὶ ἧττον ταῖς ὁμιλίαις χαίρουσιν· ταῦτα γὰρ δοκεῖ μάλιστʼ εἶναι φιλικὰ καὶ ποιητικὰ φιλίας. διὸ νέοι μὲν γίνονται φίλοι ταχύ, πρεσβῦται δʼ οὔ· οὐ γὰρ γίνονται φίλοι οἷς ἂν μὴ χαίρωσιν· ὁμοίως δʼ οὐδʼ οἱ στρυφνοί. ἀλλʼ οἱ τοιοῦτοι εὖνοι μέν εἰσιν ἀλλήλοις· βούλονται γὰρ τἀγαθὰ καὶ ἀπαντῶσιν εἰς τὰς χρείας· φίλοι δʼ οὐ πάνυ εἰσὶ διὰ τὸ μὴ συνημερεύειν μηδὲ χαίρειν ἀλλήλοις, ἃ δὴ μάλιστʼ εἶναι δοκεῖ φιλικά. πολλοῖς δʼ εἶναι φίλον κατὰ τὴν τελείαν φιλίαν οὐκ ἐνδέχεται, ὥσπερ οὐδʼ ἐρᾶν πολλῶν ἅμα (ἔοικε γὰρ ὑπερβολῇ, τὸ τοιοῦτο δὲ πρὸς ἕνα πέφυκε γίνεσθαι)· πολλοὺς δʼ ἅμα τῷ αὐτῷ ἀρέσκειν σφόδρα οὐ ῥᾴδιον, ἴσως δʼ οὐδʼ ἀγαθοὺς εἶναι. δεῖ δὲ καὶ ἐμπειρίαν λαβεῖν καὶ ἐν συνηθείᾳ γενέσθαι, ὃ παγχάλεπον. διὰ τὸ χρήσιμον δὲ καὶ τὸ ἡδὺ πολλοῖς ἀρέσκειν ἐνδέχεται· πολλοὶ γὰρ οἱ τοιοῦτοι, καὶ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ αἱ ὑπηρεσίαι. τούτων δὲ μᾶλλον ἔοικε φιλίᾳ ἡ διὰ τὸ ἡδύ, ὅταν ταὐτὰ ἀπʼ ἀμφοῖν γίνηται καὶ χαίρωσιν ἀλλήλοις ἢ τοῖς αὐτοῖς, οἷαι τῶν νέων εἰσὶν αἱ φιλίαι· μᾶλλον γὰρ ἐν ταύταις τὸ ἐλευθέριον. ἡ δὲ διὰ τὸ χρήσιμον ἀγοραίων. καὶ οἱ μακάριοι δὲ χρησίμων μὲν οὐδὲν δέονται, ἡδέων δέ· συζῆν μὲν γὰρ βούλονταί τισι, τὸ δὲ λυπηρὸν ὀλίγον μὲν χρόνον φέρουσιν, συνεχῶς δʼ οὐδεὶς ἂν ὑπομείναι, οὐδʼ αὐτὸ τὸ ἀγαθόν, εἰ λυπηρὸν αὐτῷ εἴη· διὸ τοὺς φίλους ἡδεῖς ζητοῦσιν. δεῖ δʼ ἴσως καὶ ἀγαθοὺς τοιούτους ὄντας, καὶ ἔτι αὑτοῖς· οὕτω γὰρ ὑπάρξει αὐτοῖς ὅσα δεῖ τοῖς φίλοις. οἱ δʼ ἐν ταῖς ἐξουσίαις διῃρημένοις φαίνονται χρῆσθαι τοῖς φίλοις· ἄλλοι γὰρ αὐτοῖς εἰσὶ χρήσιμοι καὶ ἕτεροι ἡδεῖς, ἄμφω δʼ οἱ αὐτοὶ οὐ πάνυ· οὔτε γὰρ ἡδεῖς μετʼ ἀρετῆς ζητοῦσιν οὔτε χρησίμους εἰς τὰ καλά, ἀλλὰ τοὺς μὲν εὐτραπέλους τοῦ ἡδέος ἐφιέμενοι, τοὺς δὲ δεινοὺς πρᾶξαι τὸ ἐπιταχθέν, ταῦτα δʼ οὐ πάνυ γίνεται ἐν τῷ αὐτῷ. ἡδὺς δὲ καὶ χρήσιμος ἅμα εἴρηται ὅτι ὁ σπουδαῖος· ἀλλʼ ὑπερέχοντι οὐ γίνεται ὁ τοιοῦτος φίλος, ἐὰν μὴ καὶ τῇ ἀρετῇ ὑπερέχηται· εἰ δὲ μή, οὐκ ἰσάζει ἀνάλογον ὑπερεχόμενος. οὐ πάνυ δʼ εἰώθασι τοιοῦτοι γίνεσθαι.

1158bSöylenen dostluklar eşitliğe dayanır: iki taraftan aynı şeyler gelir ve birbirlerine aynı şeyleri dilerler, ya da bir şeyi başka bir şeyle, mesela hazzı faydayla değiş tokuş ederler. Bunların daha az dostluk olduğu ve daha az kalıcı olduğu söylendi. Bunlar aynı şeye hem benzedikleri hem benzemedikleri için hem dostluk hem dostluk değilmiş gibi görünür: aretē'ye dayanan dostluğa benzerlikleri bakımından dostluk gibi görünürler (çünkü biri hazzı, öteki faydayı taşır, bunlar da onda vardır); ama o dostluk dedikoduyla bozulmaz ve kalıcıyken bunlar çabuk değiştiği ve başka birçok bakımdan ondan ayrıldığı için, ona benzemezlikleri yüzünden dostluk gibi görünmezler.

1158b

εἰσὶ δʼ οὖν αἱ εἰρημέναι φιλίαι ἐν ἰσότητι· τὰ γὰρ αὐτὰ γίνεται ἀπʼ ἀμφοῖν καὶ βούλονται ἀλλήλοις, ἢ ἕτερον ἀνθʼ ἑτέρου καταλλάττονται, οἷον ἡδονὴν ἀντʼ ὠφελείας· ὅτι δὲ καὶ ἧττόν εἰσιν αὗται φιλίαι καὶ μένουσιν, εἴρηται. δοκοῦσι δὲ [καὶ] διʼ ὁμοιότητα καὶ ἀνομοιότητα ταὐτοῦ εἶναί τε καὶ οὐκ εἶναι φιλίαι· καθʼ ὁμοιότητα γὰρ τῆς κατʼ ἀρετὴν φαίνονται φιλίαι (ἣ μὲν γὰρ τὸ ἡδὺ ἔχει ἣ δὲ τὸ χρήσιμον, ταῦτα δʼ ὑπάρχει κἀκείνῃ), τῷ δὲ τὴν μὲν ἀδιάβλητον καὶ μόνιμον εἶναι, ταύτας δὲ ταχέως μεταπίπτειν ἄλλοις τε διαφέρειν πολλοῖς, οὐ φαίνονται φιλίαι, διʼ ἀνομοιότητα ἐκείνης.

1158b107. Bölüm

Dostluğun bir başka eidos'u da üstünlüğe dayanandır: babanın oğluna, genel olarak yaşlının gence, kocanın karısına, her yönetenin yönetilene dostluğu gibi. Bunlar da birbirinden farklıdır; çünkü anne babanın çocuklarına dostluğuyla yönetenlerin yönetilenlere dostluğu aynı değildir; hatta babanın oğluna dostluğu ile oğlun babaya dostluğu, kocanın karısına dostluğu ile karının kocasına dostluğu da aynı değildir. Çünkü bunların her birinin aretē'si de işi de farklıdır, sevme sebepleri de farklıdır; dolayısıyla sevgileri de dostlukları da farklıdır. Her biri ötekinden aynı şeyleri almaz, aramamalıdır da; ama çocuklar anne babalarına doğuranlara borçlu oldukları şeyi, anne babalar da çocuklarına borçlu oldukları şeyi verdiklerinde, bunların dostluğu kalıcı ve makul olur. Üstünlüğe dayanan bütün dostluklarda sevginin de orantılı olması gerekir: daha iyi olanın sevdiğinden çok sevilmesi gerekir, daha faydalı olanın da, ötekilerin her birinin de aynı şekilde; çünkü sevgi hak edilen ölçüde olunca bir bakıma eşitlik doğar; bu da dostluğa özgü sayılır.

Ama eşitlik adalette ve dostlukta aynı şekilde görünmez: adalette birinci anlamda eşit olan hak edilene göre eşit olandır, kemiyete göre eşit olan ise ikinci anlamda eşittir; dostlukta ise kemiyete göre eşit olan birinci, hak edilene göre eşit olan ikinci anlamdadır. Bu, aralarında aretē, kötülük, zenginlik ya da başka bir şey bakımından büyük bir uzaklık olduğunda açıkça görülür: o zaman artık dost değildirler, dost olmaya kalkışmazlar da. Bu en açık biçimde tanrılarda görülür; çünkü onlar bütün iyilerde herkesten çok üstündür.

1158b10

ἕτερον δʼ ἐστὶ φιλίας εἶδος τὸ καθʼ ὑπεροχήν, οἷον πατρὶ πρὸς υἱὸν καὶ ὅλως πρεσβυτέρῳ πρὸς νεώτερον, ἀνδρί τε πρὸς γυναῖκα καὶ παντὶ ἄρχοντι πρὸς ἀρχόμενον. διαφέρουσι δʼ αὗται καὶ ἀλλήλων· οὐ γὰρ ἡ αὐτὴ γονεῦσι πρὸς τέκνα καὶ ἄρχουσι πρὸς ἀρχομένους, ἀλλʼ οὐδὲ πατρὶ πρὸς υἱὸν καὶ υἱῷ πρὸς πατέρα, οὐδʼ ἀνδρὶ πρὸς γυναῖκα καὶ γυναικὶ πρὸς ἄνδρα. ἑτέρα γὰρ ἑκάστου τούτων ἀρετὴ καὶ τὸ ἔργον, ἕτερα δὲ καὶ διʼ ἃ φιλοῦσιν· ἕτεραι οὖν καὶ αἱ φιλήσεις καὶ αἱ φιλίαι. ταὐτὰ μὲν δὴ οὔτε γίνεται ἑκατέρῳ παρὰ θατέρου οὔτε δεῖ ζητεῖν· ὅταν δὲ γονεῦσι μὲν τέκνα ἀπονέμῃ ἃ δεῖ τοῖς γεννήσασι, γονεῖς δὲ [υἱέσιν] ἃ δεῖ τοῖς τέκνοις, μόνιμος ἡ τῶν τοιούτων καὶ ἐπιεικὴς ἔσται φιλία. ἀνάλογον δʼ ἐν πάσαις ταῖς καθʼ ὑπεροχὴν οὔσαις φιλίαις καὶ τὴν φίλησιν δεῖ γίνεσθαι, οἷον τὸν ἀμείνω μᾶλλον φιλεῖσθαι ἢ φιλεῖν, καὶ τὸν ὠφελιμώτερον, καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον ὁμοίως· ὅταν γὰρ κατʼ ἀξίαν ἡ φίλησις γίνηται, τότε γίνεταί πως ἰσότης, ὃ δὴ τῆς φιλίας εἶναι δοκεῖ. οὐχ ὁμοίως δὲ τὸ ἴσον ἔν τε τοῖς δικαίοις καὶ ἐν τῇ φιλίᾳ φαίνεται ἔχειν· ἔστι γὰρ ἐν μὲν τοῖς δικαίοις ἴσον πρώτως τὸ κατʼ ἀξίαν, τὸ δὲ κατὰ ποσὸν δευτέρως, ἐν δὲ τῇ φιλίᾳ τὸ μὲν κατὰ ποσὸν πρώτως, τὸ δὲ κατʼ ἀξίαν δευτέρως. δῆλον δʼ, ἂν πολὺ διάστημα γένηται ἀρετῆς ἢ κακίας ἢ εὐπορίας ἤ τινος ἄλλου· οὐ γὰρ ἔτι φίλοι εἰσὶν ἀλλʼ οὐδʼ ἀξιοῦσιν. ἐμφανέστατον δὲ τοῦτʼ ἐπὶ τῶν θεῶν· πλεῖστον γὰρ οὗτοι πᾶσι τοῖς ἀγαθοῖς ὑπερέχουσιν.

1159aKrallarda da açıkça görülür: onlardan çok aşağıda olanlar kendilerini onlara dost olmaya layık görmez; hiçbir değeri olmayanlar da en iyilere ya da en bilgelere dost olmaya kalkışmaz. Böyle durumlarda dostların hangi noktaya kadar dost kalabileceğinin kesin bir tarifi yoktur; çünkü birçok şey eksilse de dostluk sürer, ama biri çok uzaklaşırsa, tanrı gibi, artık sürmez. Bu yüzden şu aporia da ortaya atılır: acaba dostlar dostlarına iyilerin en büyüğünü, mesela tanrı olmayı dilemezler mi? Çünkü o zaman onlara artık dost olmayacaklardır, dolayısıyla onlar için iyi de olmayacaklardır; oysa dostlar birer iyidir. Dostun dosta onun hatırı için iyilik dilediği doğru söylendiyse, ötekinin olduğu gibi kalması gerekir; dost ona, bir insan olarak kalmak şartıyla, iyilerin en büyüklerini dileyecektir. Belki de hepsini değil; çünkü herkes iyilikleri en çok kendisi için diler.

1159a

δῆλον δὲ καὶ ἐπὶ τῶν βασιλέων· οὐδὲ γὰρ τούτοις ἀξιοῦσιν εἶναι φίλοι οἱ πολὺ καταδεέστεροι, οὐδὲ τοῖς ἀρίστοις ἢ σοφωτάτοις οἱ μηδενὸς ἄξιοι. ἀκριβὴς μὲν οὖν ἐν τοῖς τοιούτοις οὐκ ἔστιν ὁρισμός, ἕως τίνος οἱ φίλοι· πολλῶν γὰρ ἀφαιρουμένων ἔτι μένει, πολὺ δὲ χωρισθέντος, οἷον τοῦ θεοῦ, οὐκέτι. ὅθεν καὶ ἀπορεῖται, μή ποτʼ οὐ βούλονται οἱ φίλοι τοῖς φίλοις τὰ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν, οἷον θεοὺς εἶναι· οὐ γὰρ ἔτι φίλοι ἔσονται αὐτοῖς, οὐδὲ δὴ ἀγαθά· οἱ γὰρ φίλοι ἀγαθά. εἰ δὴ καλῶς εἴρηται ὅτι ὁ φίλος τῷ φίλῳ βούλεται τἀγαθὰ ἐκείνου ἕνεκα, μένειν ἂν δέοι οἷός ποτʼ ἐστὶν ἐκεῖνος· ἀνθρώπῳ δὴ ὄντι βουλήσεται τὰ μέγιστα ἀγαθά. ἴσως δʼ οὐ πάντα· αὑτῷ γὰρ μάλισθʼ ἕκαστος βούλεται τἀγαθά.

1159a108. Bölüm

Çoğu insan şeref düşkünlüğü yüzünden sevmekten çok sevilmek ister gibidir; bu yüzden çoğu insan dalkavukları sever; çünkü dalkavuk aşağıda duran bir dosttur ya da öyleymiş, sevildiğinden çok seviyormuş gibi yapar. Sevilmek de şeref görmeye yakın görünür; çoğu insan da bunu ister. Ama insanlar şerefi kendisi için değil, araz olarak seçiyor gibidir: çoğu insan güç sahiplerinden şeref görmekten bir umut yüzünden sevinir (çünkü bir şeye ihtiyaçları olursa onlardan elde edeceklerini düşünürler; şerefe, kendilerine iyilik geleceğinin bir işareti olarak sevinirler); makul ve bilgili insanlardan şeref görmek isteyenler ise kendileri hakkındaki kanaatlerini doğrulatmak isterler; böylece kendilerini övenlerin yargısına güvenerek iyi olduklarına sevinirler. Sevilmekten ise kendi başına sevinirler; bu yüzden sevilmek şeref görmekten daha üstün görünebilir, dostluk da kendi başına seçmeye değer görünebilir. Ama dostluk sevilmekten çok sevmekte yatar gibidir. Bunun bir işareti, sevmekten sevinç duyan annelerdir: bazı anneler çocuklarını başkalarına büyütmeleri için verir; onları bilerek severler, ama ikisi birden mümkün değilse karşılık olarak sevilmeyi aramazlar; çocuklarının iyi durumda olduğunu görmek onlara yeter gibidir; çocukları onları tanımadığı için bir anneye borçlu olunan hiçbir şeyi vermese de onlar çocuklarını severler. Dostluk daha çok sevmekte yattığına ve dostlarını sevenler övüldüğüne göre, sevmek dostların aretē'si gibidir; öyle ki bunun hak edilen ölçüde yaşandığı kişiler kalıcı dosttur, dostlukları da kalıcıdır.

1159a10

οἱ πολλοὶ δὲ δοκοῦσι διὰ φιλοτιμίαν βούλεσθαι φιλεῖσθαι μᾶλλον ἢ φιλεῖν· διὸ φιλοκόλακες οἱ πολλοί· ὑπερεχόμενος γὰρ φίλος ὁ κόλαξ, ἢ προσποιεῖται τοιοῦτος καὶ μᾶλλον φιλεῖν ἢ φιλεῖσθαι· τὸ δὲ φιλεῖσθαι ἐγγὺς εἶναι δοκεῖ τοῦ τιμᾶσθαι, οὗ δὴ οἱ πολλοὶ ἐφίενται. οὐ διʼ αὑτὸ δʼ ἐοίκασιν αἱρεῖσθαι τὴν τιμήν, ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκός· χαίρουσι γὰρ οἱ μὲν πολλοὶ ὑπὸ τῶν ἐν ταῖς ἐξουσίαις τιμώμενοι διὰ τὴν ἐλπίδα (οἴονται γὰρ τεύξεσθαι παρʼ αὐτῶν, ἄν του δέωνται· ὡς δὴ σημείῳ τῆς εὐπαθείας χαίρουσι τῇ τιμῇ)· οἱ δʼ ὑπὸ τῶν ἐπιεικῶν καὶ εἰδότων ὀρεγόμενοι τιμῆς βεβαιῶσαι τὴν οἰκείαν δόξαν ἐφίενται περὶ αὑτῶν· χαίρουσι δή, ὅτι εἰσὶν ἀγαθοὶ πιστεύοντες τῇ τῶν λεγόντων κρίσει. τῷ φιλεῖσθαι δὲ καθʼ αὑτὸ χαίρουσιν· διὸ δόξειεν ἂν κρεῖττον εἶναι τοῦ τιμᾶσθαι, καὶ ἡ φιλία καθʼ αὑτὴν αἱρετὴ εἶναι. δοκεῖ δʼ ἐν τῷ φιλεῖν μᾶλλον ἢ ἐν τῷ φιλεῖσθαι εἶναι. σημεῖον δʼ αἱ μητέρες τῷ φιλεῖν χαίρουσαι· ἔνιαι γὰρ διδόασι τὰ ἑαυτῶν τρέφεσθαι, καὶ φιλοῦσι μὲν εἰδυῖαι, ἀντιφιλεῖσθαι δʼ οὐ ζητοῦσιν, ἐὰν ἀμφότερα μὴ ἐνδέχηται, ἀλλʼ ἱκανὸν αὐταῖς ἔοικεν εἶναι ἐὰν ὁρῶσιν εὖ πράττοντας, καὶ αὐταὶ φιλοῦσιν αὐτοὺς κἂν ἐκεῖνοι μηδὲν ὧν μητρὶ προσήκει ἀπονέμωσι διὰ τὴν ἄγνοιαν. μᾶλλον δὲ τῆς φιλίας οὔσης ἐν τῷ φιλεῖν, καὶ τῶν φιλοφίλων ἐπαινουμένων, φίλων ἀρετὴ τὸ φιλεῖν ἔοικεν, ὥστʼ ἐν οἷς τοῦτο γίνεται κατʼ ἀξίαν,

1159bEşit olmayanlar da en çok böyle dost olabilir; çünkü böylece eşitlenmiş olurlar. Eşitlik ve benzerlik dostluktur; en çok da aretē bakımından benzer olanların benzerliği; çünkü bunlar kendi başlarına kalıcı oldukları için birbirlerine karşı da öyle kalırlar; ne kötü şeyler isterler ne de böyle şeylerde birbirlerine hizmet ederler; hatta denebilir ki buna engel olurlar; çünkü ne kendilerinin hata yapması ne de dostlarına buna izin vermesi iyilere yakışır. Kötülerin ise sağlamlığı yoktur; çünkü kendileriyle bile aynı kalmazlar; birbirlerinin kötülüğünden zevk alarak kısa bir süre için dost olurlar. Faydalı ve hoş olanlar ise daha uzun süre dost kalır: birbirlerine haz ya da fayda sağladıkları sürece. Fayda yüzünden olan dostluğun en çok zıtlar arasında oluştuğu düşünülür: yoksulun zenginle, bilgisizin bilenle dostluğu gibi; çünkü insan, eksik olduğu şeyi isteyerek karşılığında başka bir şey verir. Âşıkla sevgiliyi, güzelle çirkini de buraya katabiliriz. Bu yüzden âşıklar bazen gülünç görünür; çünkü sevdikleri kadar sevilmeyi isterler: aynı ölçüde sevilmeye değer olsalar belki bunu istemeleri yerinde olurdu, ama böyle bir şeyleri yoksa gülünçtür. Belki de zıt zıttını kendi başına değil araz olarak ister; asıl istek ortaya yöneliktir; çünkü iyi olan odur: kuru olan için iyi olan ıslak olmak değil, ortaya varmaktır; sıcak olan ve ötekiler için de durum aynıdır. Ama bunları bir kenara bırakalım; çünkü konumuza daha yabancıdırlar.

1159b

οὗτοι μόνιμοι φίλοι καὶ ἡ τούτων φιλία. οὕτω δʼ ἂν καὶ οἱ ἄνισοι μάλιστʼ εἶεν φίλοι· ἰσάζοιντο γὰρ ἄν. ἡ δʼ ἰσότης καὶ ὁμοιότης φιλότης, καὶ μάλιστα μὲν ἡ τῶν κατʼ ἀρετὴν ὁμοιότης· μόνιμοι γὰρ ὄντες καθʼ αὑτοὺς καὶ πρὸς ἀλλήλους μένουσι, καὶ οὔτε δέονται φαύλων οὔθʼ ὑπηρετοῦσι τοιαῦτα, ἀλλʼ ὡς εἰπεῖν καὶ διακωλύουσιν· τῶν ἀγαθῶν γὰρ μήτʼ αὐτοὺς ἁμαρτάνειν μήτε τοῖς φίλοις ἐπιτρέπειν. οἱ δὲ μοχθηροὶ τὸ μὲν βέβαιον οὐκ ἔχουσιν· οὐδὲ γὰρ αὑτοῖς διαμένουσιν ὅμοιοι ὄντες· ἐπʼ ὀλίγον δὲ χρόνον γίνονται φίλοι, χαίροντες τῇ ἀλλήλων μοχθηρίᾳ. οἱ χρήσιμοι δὲ καὶ ἡδεῖς ἐπὶ πλεῖον διαμένουσιν· ἕως γὰρ ἂν πορίζωσιν ἡδονὰς ἢ ὠφελείας ἀλλήλοις. ἐξ ἐναντίων δὲ μάλιστα μὲν δοκεῖ ἡ διὰ τὸ χρήσιμον γίνεσθαι φιλία, οἷον πένης πλουσίῳ, ἀμαθὴς εἰδότι· οὗ γὰρ τυγχάνει τις ἐνδεὴς ὤν, τούτου ἐφιέμενος ἀντιδωρεῖται ἄλλο. ἐνταῦθα δʼ ἄν τις ἕλκοι καὶ ἐραστὴν καὶ ἐρώμενον, καὶ καλὸν καὶ αἰσχρόν. διὸ φαίνονται καὶ οἱ ἐρασταὶ γελοῖοι ἐνίοτε, ἀξιοῦντες φιλεῖσθαι ὡς φιλοῦσιν· ὁμοίως δὴ φιλητοὺς ὄντας ἴσως ἀξιωτέον, μηδὲν δὲ τοιοῦτον ἔχοντας γελοῖον. ἴσως δὲ οὐδʼ ἐφίεται τὸ ἐναντίον τοῦ ἐναντίου καθʼ αὑτό, ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκός, ἡ δʼ ὄρεξις τοῦ μέσου ἐστίν· τοῦτο γὰρ ἀγαθόν, οἷον τῷ ξηρῷ οὐχ ὑγρῷ γενέσθαι ἀλλʼ ἐπὶ τὸ μέσον ἐλθεῖν, καὶ τῷ θερμῷ καὶ τοῖς ἄλλοις ὁμοίως. ταῦτα μὲν οὖν ἀφείσθω· καὶ γάρ ἐστιν ἀλλοτριώτερα.

1159b209. Bölüm

Başta söylendiği gibi, dostluk ve adalet aynı şeylerle ilgili ve aynı kişiler arasında gibidir. Çünkü her ortaklıkta bir tür adalet, bir de dostluk var gibidir; nitekim insanlar aynı gemide yolculuk edenlere ve silah arkadaşlarına dost diye seslenirler, öteki ortaklıklardakilere de öyle. Ortaklık ne kadarsa dostluk da o kadardır; çünkü adalet de o kadardır. "Dostların malı ortaktır" atasözü de doğrudur; çünkü dostluk ortaklıkta yatar. Kardeşlerin ve arkadaşların her şeyi ortaktır; ötekilerin ise belirli şeyleri ortaktır, kimininki daha çok, kimininki daha az; çünkü dostlukların da bir kısmı daha çok, bir kısmı daha az dostluktur. Adaletin gerektirdikleri de farklıdır.

1159b20

ἔοικε δέ, καθάπερ ἐν ἀρχῇ εἴρηται, περὶ ταὐτὰ καὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς εἶναι ἥ τε φιλία καὶ τὸ δίκαιον. ἐν ἁπάσῃ γὰρ κοινωνίᾳ δοκεῖ τι δίκαιον εἶναι, καὶ φιλία δέ· προσαγορεύουσι γοῦν ὡς φίλους τοὺς σύμπλους καὶ τοὺς συστρατιώτας, ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς ἐν ταῖς ἄλλαις κοινωνίαις. καθʼ ὅσον δὲ κοινωνοῦσιν, ἐπὶ τοσοῦτόν ἐστι φιλία· καὶ γὰρ τὸ δίκαιον. καὶ ἡ παροιμία κοινὰ τὰ φίλων, ὀρθῶς· ἐν κοινωνίᾳ γὰρ ἡ φιλία. ἔστι δʼ ἀδελφοῖς μὲν καὶ ἑταίροις πάντα κοινά, τοῖς δʼ ἄλλοις ἀφωρισμένα, καὶ τοῖς μὲν πλείω τοῖς δʼ ἐλάττω· καὶ γὰρ τῶν φιλιῶν αἳ μὲν μᾶλλον αἳ δʼ ἧττον. διαφέρει δὲ καὶ τὰ δίκαια·

1160aAnne babanın çocuklarına karşı yükümlülükleriyle kardeşlerin birbirine karşı yükümlülükleri aynı değildir; arkadaşlarınkiyle vatandaşlarınki de aynı değildir; öteki dostluklarda da durum böyledir. Dolayısıyla bunların her birine karşı işlenen haksızlıklar da farklıdır; haksızlık, dostlara karşı işlendikçe daha da ağırlaşır: bir arkadaşın parasını dolandırmak bir vatandaşınkini dolandırmaktan, bir kardeşe yardım etmemek bir yabancıya yardım etmemekten, babayı dövmek de başka herhangi birini dövmekten daha korkunçtur. Adalet de, aynı kişiler arasında bulundukları ve aynı genişlikte yayıldıkları için, tabiatı gereği dostlukla birlikte artar.

Bütün ortaklıklar siyasî ortaklığın parçalarına benzer; çünkü insanlar belli bir çıkar için, hayat için gerekli bir şeyi sağlamak üzere bir araya gelirler; siyasî ortaklığın da hem başta çıkar uğruna bir araya geldiği hem de bu yüzden sürdüğü düşünülür; kanun koyucular da bunu hedefler ve ortak çıkara olanın adil olduğunu söylerler. Öteki ortaklıklar çıkarın parçalarını hedefler: denizciler, deniz yolculuğundan sağlanacak kazancı ya da buna benzer bir şeyi; silah arkadaşları, savaştan beklediklerini, ister para ister zafer ister bir şehrin ele geçirilmesi olsun; kabile ve köy üyeleri de aynı şekilde. [Bazı ortaklıklar haz yüzünden kurulmuş görünür: dinî cemaatlerin ve ortak sofra derneklerinin ortaklıkları gibi; çünkü bunlar kurban ve bir arada bulunmak için kurulur.] Bütün bunlar siyasî ortaklığın altında görünür; çünkü siyasî ortaklık o anki çıkarı değil, bütün hayat boyunca olanı hedefler … İnsanlar kurbanlar sunar, bunlar için toplantılar düzenler, tanrılara şeref sunar, kendilerine de hazla birlikte dinlenme imkânı sağlarlar. Nitekim eski kurbanlar ve toplantılar, ürün toplandıktan sonra bir tür turfanda adağı olarak yapılırdı; çünkü insanlar en çok bu mevsimlerde boş vakit bulurdu. Demek ki bütün ortaklıklar siyasî ortaklığın parçaları gibidir; böyle dostluklar da böyle ortaklıklara karşılık gelecektir.

1160a

οὐ γὰρ ταὐτὰ γονεῦσι πρὸς τέκνα καὶ ἀδελφοῖς πρὸς ἀλλήλους, οὐδʼ ἑταίροις καὶ πολίταις, ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων φιλιῶν. ἕτερα δὴ καὶ τὰ ἄδικα πρὸς ἑκάστους τούτων, καὶ αὔξησιν λαμβάνει τῷ μᾶλλον πρὸς φίλους εἶναι, οἷον χρήματα ἀποστερῆσαι ἑταῖρον δεινότερον ἢ πολίτην, καὶ μὴ βοηθῆσαι ἀδελφῷ ἢ ὀθνείῳ, καὶ πατάξαι πατέρα ἢ ὁντινοῦν ἄλλον. αὔξεσθαι δὲ πέφυκεν ἅμα τῇ φιλίᾳ καὶ τὸ δίκαιον, ὡς ἐν τοῖς αὐτοῖς ὄντα καὶ ἐπʼ ἴσον διήκοντα. αἱ δὲ κοινωνίαι πᾶσαι μορίοις ἐοίκασι τῆς πολιτικῆς· συμπορεύονται γὰρ ἐπί τινι συμφέροντι, καὶ ποριζόμενοί τι τῶν εἰς τὸν βίον· καὶ ἡ πολιτικὴ δὲ κοινωνία τοῦ συμφέροντος χάριν δοκεῖ καὶ ἐξ ἀρχῆς συνελθεῖν καὶ διαμένειν· τούτου γὰρ καὶ οἱ νομοθέται στοχάζονται, καὶ δίκαιόν φασιν εἶναι τὸ κοινῇ συμφέρον. αἱ μὲν οὖν ἄλλαι κοινωνίαι κατὰ μέρη τοῦ συμφέροντος ἐφίενται, οἷον πλωτῆρες μὲν τοῦ κατὰ τὸν πλοῦν πρὸς ἐργασίαν χρημάτων ἤ τι τοιοῦτον, συστρατιῶται δὲ τοῦ κατὰ τὸν πόλεμον, εἴτε χρημάτων εἴτε νίκης ἢ πόλεως ὀρεγόμενοι, ὁμοίως δὲ καὶ φυλέται καὶ δημόται. [ἔνιαι δὲ τῶν κοινωνιῶν διʼ ἡδονὴν δοκοῦσι γίνεσθαι, θιασωτῶν καὶ ἐρανιστῶν· αὗται γὰρ θυσίας ἕνεκα καὶ συνουσίας.] πᾶσαι δʼ αὗται ὑπὸ τὴν πολιτικὴν ἐοίκασιν εἶναι· οὐ γὰρ τοῦ παρόντος συμφέροντος ἡ πολιτικὴ ἐφίεται, ἀλλʼ εἰς ἅπαντα τὸν βίον […] θυσίας τε ποιοῦντες καὶ περὶ ταύτας συνόδους, τιμάς ⟨τε⟩ ἀπονέμοντες τοῖς θεοῖς, καὶ αὑτοῖς ἀναπαύσεις πορίζοντες μεθʼ ἡδονῆς. αἱ γὰρ ἀρχαῖαι θυσίαι καὶ σύνοδοι φαίνονται γίνεσθαι μετὰ τὰς τῶν καρπῶν συγκομιδὰς οἷον ἀπαρχαί· μάλιστα γὰρ ἐν τούτοις ἐσχόλαζον τοῖς καιροῖς. πᾶσαι δὴ φαίνονται αἱ κοινωνίαι μόρια τῆς πολιτικῆς εἶναι· ἀκολουθήσουσι δὲ αἱ τοιαῦται φιλίαι ταῖς τοιαύταις κοινωνίαις.

1160a3010. Bölüm

Yönetim biçiminin üç eidos'u vardır; bunların bir tür bozulmuş hâli olan sapmaları da üç tanedir. Yönetim biçimleri krallık ve aristokrasidir; üçüncüsü ise mal varlığı değerlemesine dayanan yönetimdir; buna timokrasi demek yerinde görünür, ama çoğu insan ona doğrudan "politeia" der. Bunların en iyisi krallık, en kötüsü timokrasidir. Krallığın sapması tiranlıktır.

1160a30

πολιτείας δʼ ἐστὶν εἴδη τρία, ἴσαι δὲ καὶ παρεκβάσεις, οἷον φθοραὶ τούτων. εἰσὶ δʼ αἱ μὲν πολιτεῖαι βασιλεία τε καὶ ἀριστοκρατία, τρίτη δὲ ἀπὸ τιμημάτων, ἣν τιμοκρατικὴν λέγειν οἰκεῖον φαίνεται, πολιτείαν δʼ αὐτὴν εἰώθασιν οἱ πλεῖστοι καλεῖν. τούτων δὲ βελτίστη μὲν ἡ βασιλεία, χειρίστη δʼ ἡ τιμοκρατία. παρέκβασις δὲ βασιλείας μὲν τυραννίς·

1160bÇünkü ikisi de tek kişinin yönetimidir, ama aralarında çok büyük fark vardır: tiran kendi çıkarını gözetir, kral ise yönetilenlerin çıkarını. Çünkü kendi kendine yetmeyen ve bütün iyilerde üstün olmayan biri kral değildir; böyle biri de hiçbir şeye ihtiyaç duymaz; dolayısıyla kendisi için değil, yönetilenler için faydalı olanı gözetir; böyle olmayan biri ancak kurayla seçilmiş bir kral olabilir. Tiranlık bunun zıttıdır; çünkü kendisi için iyi olanın peşinden gider. En kötü yönetimin bu olduğu da tiranlıkta daha açıktır; en iyinin zıttı en kötüdür. Krallıktan tiranlığa geçilir; çünkü tiranlık tek kişi yönetiminin bozulmuş hâlidir, kötü kral da tiran olur. Aristokrasiden oligarşiye ise yöneticilerin kötülüğüyle geçilir: bunlar şehrin varlıklarını hak edilene aykırı olarak dağıtır, iyilerin hepsini ya da çoğunu kendilerine, makamları da hep aynı kişilere verir, zenginliği her şeyden üstün tutarlar; böylece en makul kişiler yerine az sayıda kötü insan yönetir. Timokrasiden de demokrasiye geçilir; çünkü bunlar birbirine komşudur: timokrasi de çoğunluğun yönetimi olmak ister, belli bir mal varlığı değerlemesine girenlerin hepsi de eşittir. Demokrasi sapmaların en az kötü olanıdır; çünkü yönetim biçiminin eidos'undan pek az sapar. Yönetim biçimleri en çok bu şekilde değişir; çünkü bu yoldan en az sarsıntıyla ve en kolay değişirler.

Bunların benzerlerini ve bir tür örneklerini evlerde de bulmak mümkündür. Babanın oğullarıyla ortaklığı krallık biçimindedir; çünkü baba çocuklarını gözetir. Homeros'un Zeus'a "baba" demesi de buradandır; çünkü krallık babaca bir yönetim olmak ister. Perslerde ise babanın yönetimi tiranlıktır; çünkü oğullarına köle gibi davranırlar. Efendinin kölelere yönetimi de tiranlık türündendir; çünkü bunda efendinin çıkarı gerçekleştirilir. Ama bu yönetim doğru görünür, Perslerinki ise yanlıştır; çünkü farklı olanlar üzerindeki yönetimler de farklıdır. Kocayla karının ortaklığı aristokrasiye benzer: koca hak ettiği ölçüde ve kocanın yönetmesi gereken konularda yönetir, kadına uygun olan şeyleri ise ona bırakır. Koca her şeye hâkim olursa bu ortaklığı oligarşiye çevirir; çünkü bunu hak edilene aykırı olarak ve daha iyi olduğu için değil, sırf güçlü olduğu için yapar.

1160b

ἄμφω γὰρ μοναρχίαι, διαφέρουσι δὲ πλεῖστον· ὁ μὲν γὰρ τύραννος τὸ αὑτῷ συμφέρον σκοπεῖ, ὁ δὲ βασιλεὺς τὸ τῶν ἀρχομένων. οὐ γάρ ἐστι βασιλεὺς ὁ μὴ αὐτάρκης καὶ πᾶσι τοῖς ἀγαθοῖς ὑπερέχων· ὁ δὲ τοιοῦτος οὐδενὸς προσδεῖται· τὰ ὠφέλιμα οὖν αὑτῷ μὲν οὐκ ἂν σκοποίη, τοῖς δʼ ἀρχομένοις· ὁ γὰρ μὴ τοιοῦτος κληρωτὸς ἄν τις εἴη βασιλεύς. ἡ δὲ τυραννὶς ἐξ ἐναντίας ταύτῃ· τὸ γὰρ ἑαυτῷ ἀγαθὸν διώκει. καὶ φανερώτερον ἐπὶ ταύτης ὅτι χειρίστη· κάκιστον δὲ τὸ ἐναντίον τῷ βελτίστῳ. μεταβαίνει δʼ ἐκ βασιλείας εἰς τυραννίδα· φαυλότης γάρ ἐστι μοναρχίας ἡ τυραννίς, ὁ δὲ μοχθηρὸς βασιλεὺς τύραννος γίνεται. ἐξ ἀριστοκρατίας δὲ εἰς ὀλιγαρχίαν κακίᾳ τῶν ἀρχόντων, οἳ νέμουσι τὰ τῆς πόλεως παρὰ τὴν ἀξίαν, καὶ πάντα ἢ τὰ πλεῖστα τῶν ἀγαθῶν ἑαυτοῖς, καὶ τὰς ἀρχὰς ἀεὶ τοῖς αὐτοῖς, περὶ πλείστου ποιούμενοι τὸ πλουτεῖν· ὀλίγοι δὴ ἄρχουσι καὶ μοχθηροὶ ἀντὶ τῶν ἐπιεικεστάτων. ἐκ δὲ τιμοκρατίας εἰς δημοκρατίαν· σύνοροι γάρ εἰσιν αὗται· πλήθους γὰρ βούλεται καὶ ἡ τιμοκρατία εἶναι, καὶ ἴσοι πάντες οἱ ἐν τῷ τιμήματι. ἥκιστα δὲ μοχθηρόν ἐστιν ἡ δημοκρατία· ἐπὶ μικρὸν γὰρ παρεκβαίνει τὸ τῆς πολιτείας εἶδος. μεταβάλλουσι μὲν οὖν μάλισθʼ οὕτως αἱ πολιτεῖαι· ἐλάχιστον γὰρ οὕτω καὶ ῥᾷστα μεταβαίνουσιν. ὁμοιώματα δʼ αὐτῶν καὶ οἷον παραδείγματα λάβοι τις ἂν καὶ ἐν ταῖς οἰκίαις. ἡ μὲν γὰρ πατρὸς πρὸς υἱεῖς κοινωνία βασιλείας ἔχει σχῆμα· τῶν τέκνων γὰρ τῷ πατρὶ μέλει· ἐντεῦθεν δὲ καὶ Ὅμηρος τὸν Δία πατέρα προσαγορεύει· πατρικὴ γὰρ ἀρχὴ βούλεται ἡ βασιλεία εἶναι. ἐν Πέρσαις δʼ ἡ τοῦ πατρὸς τυραννική· χρῶνται γὰρ ὡς δούλοις τοῖς υἱέσιν. τυραννικὴ δὲ καὶ ἡ δεσπότου πρὸς δούλους· τὸ γὰρ τοῦ δεσπότου συμφέρον ἐν αὐτῇ πράττεται. αὕτη μὲν οὖν ὀρθὴ φαίνεται, ἡ Περσικὴ δʼ ἡμαρτημένη· τῶν διαφερόντων γὰρ αἱ ἀρχαὶ διάφοροι. ἀνδρὸς δὲ καὶ γυναικὸς ἀριστοκρατικὴ φαίνεται· κατʼ ἀξίαν γὰρ ὁ ἀνὴρ ἄρχει, καὶ περὶ ταῦτα ἃ δεῖ τὸν ἄνδρα· ὅσα δὲ γυναικὶ ἁρμόζει, ἐκείνῃ ἀποδίδωσιν. ἁπάντων δὲ κυριεύων ὁ ἀνὴρ εἰς ὀλιγαρχίαν μεθίστησιν· παρὰ τὴν ἀξίαν γὰρ αὐτὸ ποιεῖ, καὶ οὐχ ᾗ ἀμείνων.

1161aBazen de kadınlar mirasçı oldukları için yönetir; o zaman yönetim aretē'ye göre değil, oligarşilerde olduğu gibi zenginlik ve güç yüzünden olur. Kardeşlerin ortaklığı timokrasiye benzer; çünkü yaş farkı dışında eşittirler; bu yüzden yaşları çok farklıysa dostlukları artık kardeşçe olmaz. Demokrasi en çok efendisi olmayan evlerde (çünkü orada herkes eşittir) ve yöneticinin zayıf olduğu, herkesin dilediğini yapabildiği evlerde görülür.

1161a

ἐνίοτε δὲ ἄρχουσιν αἱ γυναῖκες ἐπίκληροι οὖσαι· οὐ δὴ γίνονται κατʼ ἀρετὴν αἱ ἀρχαί, ἀλλὰ διὰ πλοῦτον καὶ δύναμιν, καθάπερ ἐν ταῖς ὀλιγαρχίαις. τιμοκρατικῇ δʼ ἔοικεν ἡ τῶν ἀδελφῶν· ἴσοι γάρ, πλὴν ἐφʼ ὅσον ταῖς ἡλικίαις διαλλάττουσιν· διόπερ ἂν πολὺ ταῖς ἡλικίαις διαφέρωσιν, οὐκέτι ἀδελφικὴ γίνεται ἡ φιλία. δημοκρατία δὲ μάλιστα μὲν ἐν ταῖς ἀδεσπότοις τῶν οἰκήσεων (ἐνταῦθα γὰρ πάντες ἐξ ἴσου), καὶ ἐν αἷς ἀσθενὴς ὁ ἄρχων καὶ ἑκάστῳ ἐξουσία.

1161a511. Bölüm

Yönetim biçimlerinin her birinde, adalet ne kadarsa dostluk da o kadar görünür. Kralın yönetilenlere dostluğu iyilik etmedeki üstünlüğüne dayanır; çünkü kral, iyi biriyse, yönetilenlerin iyi durumda olması için onlarla ilgilenir ve onlara iyilik eder; tıpkı koyunlarını güden çoban gibi. Homeros'un Agamemnon'a "halkın çobanı" demesi de buradandır. Babanın dostluğu da böyledir, ama yapılan iyiliklerin büyüklüğü bakımından ondan ayrılır; çünkü baba, en büyük iyilik sayılan var olmanın, beslenmenin ve terbiyenin sebebidir. Bunlar atalara da atfedilir; tabiatça baba oğullarını, atalar torunlarını, kral da tebaasını yönetmeye yaratılmıştır. Bu dostluklar üstünlüğe dayanır; bu yüzden anne babaya şeref de gösterilir. Bu ilişkilerde adalet de aynı şeyi değil, hak edileni gerektirir; çünkü dostluk da böyledir. Kocanın karısına dostluğu da aristokraside olanla aynıdır; çünkü aretē'ye göredir: daha iyi olana daha fazla iyi düşer, her birine kendisine uygun olan düşer; adalet de böyledir. Kardeşlerin dostluğu arkadaşlığa benzer; çünkü eşit ve yaşıttırlar; böyleleri de çoğunlukla aynı duyguları ve aynı karakteri paylaşır. Timokrasideki dostluk da buna benzer; çünkü vatandaşlar eşit ve makul olmak ister; dolayısıyla sırayla ve eşit olarak yönetirler; dostluk da böyledir. Sapmalarda ise adalet nasıl az yer tutuyorsa dostluk da az yer tutar, en kötüsünde en az: tiranlıkta dostluk ya hiç yoktur ya da azdır. Çünkü yönetenle yönetilen arasında hiçbir ortak şeyin olmadığı yerde dostluk da yoktur, çünkü adalet de yoktur: ustayla aleti, psykhē ile bedeni, efendiyle kölesi arasında olduğu gibi.

1161a5

καθʼ ἑκάστην δὲ τῶν πολιτειῶν φιλία φαίνεται, ἐφʼ ὅσον καὶ τὸ δίκαιον, βασιλεῖ μὲν πρὸς τοὺς βασιλευομένους ἐν ὑπεροχῇ εὐεργεσίας· εὖ γὰρ ποιεῖ τοὺς βασιλευομένους, εἴπερ ἀγαθὸς ὢν ἐπιμελεῖται αὐτῶν, ἵνʼ εὖ πράττωσιν, ὥσπερ νομεὺς προβάτων· ὅθεν καὶ Ὅμηρος τὸν Ἀγαμέμνονα ποιμένα λαῶν εἶπεν. τοιαύτη δὲ καὶ ἡ πατρική, διαφέρει δὲ τῷ μεγέθει τῶν εὐεργετημάτων· αἴτιος γὰρ τοῦ εἶναι, δοκοῦντος μεγίστου, καὶ τροφῆς καὶ παιδείας. καὶ τοῖς προγόνοις δὲ ταῦτα προσνέμεται· φύσει τε ἀρχικὸν πατὴρ υἱῶν καὶ πρόγονοι ἐκγόνων καὶ βασιλεὺς βασιλευομένων. ἐν ὑπεροχῇ δὲ αἱ φιλίαι αὗται, διὸ καὶ τιμῶνται οἱ γονεῖς. καὶ τὸ δίκαιον δὴ ἐν τούτοις οὐ ταὐτὸ ἀλλὰ τὸ κατʼ ἀξίαν· οὕτω γὰρ καὶ ἡ φιλία. καὶ ἀνδρὸς δὲ πρὸς γυναῖκα ἡ αὐτὴ φιλία καὶ ἐν ἀριστοκρατίᾳ· κατʼ ἀρετὴν γάρ, καὶ τῷ ἀμείνονι πλέον ἀγαθόν, καὶ τὸ ἁρμόζον ἑκάστῳ· οὕτω δὲ καὶ τὸ δίκαιον. ἡ δὲ τῶν ἀδελφῶν τῇ ἑταιρικῇ ἔοικεν· ἴσοι γὰρ καὶ ἡλικιῶται, οἱ τοιοῦτοι δʼ ὁμοπαθεῖς καὶ ὁμοήθεις ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. ἔοικε δὲ ταύτῃ καὶ ἡ κατὰ τὴν τιμοκρατικήν· ἴσοι γὰρ οἱ πολῖται βούλονται καὶ ἐπιεικεῖς εἶναι· ἐν μέρει δὴ τὸ ἄρχειν, καὶ ἐξ ἴσου· οὕτω δὴ καὶ ἡ φιλία. ἐν δὲ ταῖς παρεκβάσεσιν, ὥσπερ καὶ τὸ δίκαιον ἐπὶ μικρόν ἐστιν, οὕτω καὶ ἡ φιλία, καὶ ἥκιστα ἐν τῇ χειρίστῃ· ἐν τυραννίδι γὰρ οὐδὲν ἢ μικρὸν φιλίας. ἐν οἷς γὰρ μηδὲν κοινόν ἐστι τῷ ἄρχοντι καὶ ἀρχομένῳ, οὐδὲ φιλία· οὐδὲ γὰρ δίκαιον· οἷον τεχνίτῃ πρὸς ὄργανον καὶ ψυχῇ πρὸς σῶμα καὶ δεσπότῃ πρὸς δοῦλον·

1161bÇünkü bütün bunlar kendilerini kullananlardan fayda görür; ama cansız şeylere karşı dostluk da adalet de yoktur. Ata ya da öküze karşı da yoktur; köle olduğu bakımından köleye karşı da yoktur. Çünkü hiçbir ortak şey yoktur: köle canlı bir alet, alet de cansız bir köledir. Köle olduğu bakımından ona karşı dostluk yoktur, ama insan olduğu bakımından vardır; çünkü her insanla, bir kanuna ve sözleşmeye ortak olabilen herkes arasında bir tür adalet var gibidir; dolayısıyla, insan olduğu ölçüde dostluk da vardır. Tiranlıklarda dostluk da adalet de az yer tutar; demokrasilerde ise daha çok yer tutar; çünkü eşit olanların ortak şeyleri çoktur.

1161b

ὠφελεῖται μὲν γὰρ πάντα ταῦτα ὑπὸ τῶν χρωμένων, φιλία δʼ οὐκ ἔστι πρὸς τὰ ἄψυχα οὐδὲ δίκαιον. ἀλλʼ οὐδὲ πρὸς ἵππον ἢ βοῦν, οὐδὲ πρὸς δοῦλον ᾗ δοῦλος. οὐδὲν γὰρ κοινόν ἐστιν· ὁ γὰρ δοῦλος ἔμψυχον ὄργανον, τὸ δʼ ὄργανον ἄψυχος δοῦλος. ᾗ μὲν οὖν δοῦλος, οὐκ ἔστι φιλία πρὸς αὐτόν, ᾗ δʼ ἄνθρωπος· δοκεῖ γὰρ εἶναί τι δίκαιον παντὶ ἀνθρώπῳ πρὸς πάντα τὸν δυνάμενον κοινωνῆσαι νόμου καὶ συνθήκης· καὶ φιλία δή, καθʼ ὅσον ἄνθρωπος. ἐπὶ μικρὸν δὴ καὶ ἐν ταῖς τυραννίσιν αἱ φιλίαι καὶ τὸ δίκαιον, ἐν δὲ ταῖς δημοκρατίαις ἐπὶ πλεῖον· πολλὰ γὰρ τὰ κοινὰ ἴσοις οὖσιν.

1161b1012. Bölüm

Söylendiği gibi, her dostluk ortaklık içindedir. Ama akrabalık dostluğunu ve arkadaşlık dostluğunu ötekilerden ayırmak mümkündür. Vatandaşlar arasındaki, kabile üyeleri arasındaki, yol arkadaşları arasındaki ve bunlar gibi dostluklar daha çok ortaklık dostluklarına benzer; çünkü bir tür anlaşmaya dayanıyor gibidirler. Misafir dostluğu da bunlar arasına konabilir. Akrabalık dostluğu da çok çeşitli görünür, ama hepsi babalık dostluğuna bağlıdır: anne babalar çocuklarını kendilerinden bir parça olarak sever, çocuklar da anne babalarını kendilerinin onlardan geldiğini bilerek sever. Anne babalar, çocukların kendilerinden geldiğini, çocukların kendilerinin onlardan geldiğini bildiğinden daha iyi bilir; kaynak, kendisinden doğana, doğanın kendisini meydana getirene bağlı olduğundan daha çok bağlıdır; çünkü insandan çıkan şey, diş, saç ya da başka bir şey gibi, onu taşıyana aittir; oysa kaynak ondan çıkana hiç ait değildir ya da daha az aittir. Zamanın uzunluğu bakımından da fark vardır: anne babalar çocuklarını doğar doğmaz sever, çocuklar ise anne babalarını ancak zaman geçip anlayış ya da his kazandıktan sonra sever. Annelerin neden daha çok sevdiği de buradan açıktır. Anne babalar çocuklarını kendileri gibi sever (çünkü onlardan doğanlar, ayrılmış olmakla bir tür başka kendileridir); çocuklar anne babalarını onlardan doğmuş oldukları için sever; kardeşler de birbirlerini aynı kişilerden doğdukları için sever; çünkü anne babayla olan aynılıkları onları birbirleriyle de aynı kılar; bu yüzden "aynı kan", "aynı kök" ve buna benzer şeyler denir. Demek ki ayrı varlıklar olsalar da bir bakıma aynıdırlar. Dostluk için birlikte büyümek ve yaşıt olmak da çok önemlidir; çünkü "yaşıt yaşıtı sever", aynı alışkanlıkları paylaşanlar da arkadaş olur; bu yüzden kardeşlik dostluğu arkadaşlığa benzer.

1161b10

ἐν κοινωνίᾳ μὲν οὖν πᾶσα φιλία ἐστίν, καθάπερ εἴρηται. ἀφορίσειε δʼ ἄν τις τήν τε συγγενικὴν καὶ τὴν ἑταιρικήν. αἱ δὲ πολιτικαὶ καὶ φυλετικαὶ καὶ συμπλοϊκαί, καὶ ὅσαι τοιαῦται, κοινωνικαῖς ἐοίκασι μᾶλλον· οἷον γὰρ καθʼ ὁμολογίαν τινὰ φαίνονται εἶναι. εἰς ταύτας δὲ τάξειεν ἄν τις καὶ τὴν ξενικήν. καὶ ἡ συγγενικὴ δὲ φαίνεται πολυειδὴς εἶναι, ἠρτῆσθαι δὲ πᾶσα ἐκ τῆς πατρικῆς· οἱ γονεῖς μὲν γὰρ στέργουσι τὰ τέκνα ὡς ἑαυτῶν τι ὄντα, τὰ δὲ τέκνα τοὺς γονεῖς ὡς ἀπʼ ἐκείνων τι ὄντα. μᾶλλον δʼ ἴσασιν οἱ γονεῖς τὰ ἐξ αὑτῶν ἢ τὰ γεννηθέντα ὅτι ἐκ τούτων, καὶ μᾶλλον συνωκείωται τὸ ἀφʼ οὗ τῷ γεννηθέντι ἢ τὸ γενόμενον τῷ ποιήσαντι· τὸ γὰρ ἐξ αὐτοῦ οἰκεῖον τῷ ἀφʼ οὗ, οἷον ὀδοὺς θρὶξ ὁτιοῦν τῷ ἔχοντι· ἐκείνῳ δʼ οὐδὲν τὸ ἀφʼ οὗ, ἢ ἧττον. καὶ τῷ πλήθει δὲ τοῦ χρόνου· οἳ μὲν γὰρ εὐθὺς γενόμενα στέργουσιν, τὰ δὲ προελθόντος χρόνου τοὺς γονεῖς, σύνεσιν ἢ αἴσθησιν λαβόντα. ἐκ τούτων δὲ δῆλον καὶ διʼ ἃ φιλοῦσι μᾶλλον αἱ μητέρες. γονεῖς μὲν οὖν τέκνα φιλοῦσιν ὡς ἑαυτούς (τὰ γὰρ ἐξ αὐτῶν οἷον ἕτεροι αὐτοὶ τῷ κεχωρίσθαι), τέκνα δὲ γονεῖς ὡς ἀπʼ ἐκείνων πεφυκότα, ἀδελφοὶ δʼ ἀλλήλους τῷ ἐκ τῶν αὐτῶν πεφυκέναι· ἡ γὰρ πρὸς ἐκεῖνα ταυτότης ἀλλήλοις ταὐτὸ ποιεῖ· ὅθεν φασὶ ταὐτὸν αἷμα καὶ ῥίζαν καὶ τὰ τοιαῦτα. εἰσὶ δὴ ταὐτό πως καὶ ἐν διῃρημένοις. μέγα δὲ πρὸς φιλίαν καὶ τὸ σύντροφον καὶ τὸ καθʼ ἡλικίαν· ἧλιξ γὰρ ἥλικα, καὶ οἱ συνήθεις ἑταῖροι· διὸ καὶ ἡ ἀδελφικὴ τῇ ἑταιρικῇ ὁμοιοῦται.

1162aKuzenler ve öteki akrabalar da bunlardan dolayı birbirlerine bağlanır; çünkü aynı kişilerden gelirler. Ortak ataya yakın ya da uzak olmalarına göre de kimi daha yakın, kimi daha uzak akraba olur. Çocukların anne babalarına, insanların tanrılara dostluğu, iyi ve üstün olan birine duyulan dostluktur; çünkü onlar en büyük iyilikleri yapmışlardır: var olmanın ve beslenmenin, doğduktan sonra da terbiye görmenin sebebidirler. Böyle bir dostlukta, hayatları daha çok ortak olduğu ölçüde, yabancılar arasındakinden daha fazla haz ve fayda da vardır. Kardeşlik dostluğunda da arkadaşlıkta bulunan şeyler vardır; makul olanlarda ve genel olarak birbirine benzeyenlerde daha da çok vardır; çünkü daha yakındırlar, doğuştan birbirlerini severler; aynı anne babadan gelen, birlikte büyüyen ve aynı şekilde terbiye görenler karakterce de birbirlerine daha çok benzer; zamanla yapılan sınama da onlarda en uzun ve en sağlam olandır. Öteki akrabalarda da dostça ilişkiler bunlarla orantılıdır.

Koca ile karı arasındaki dostluk tabiata uygun görünür; çünkü insan tabiatça siyasî olmaktan çok çift kuran bir canlıdır; ev şehirden daha önce ve daha zorunlu olduğu, çocuk yapmak da canlılara daha ortak olduğu ölçüde böyledir. Öteki hayvanlarda ortaklık bu kadardır; insanlar ise yalnızca çocuk yapmak için değil, hayat için gerekli şeyler için de birlikte yaşarlar; çünkü işler en baştan bölünmüştür, kocanınki ile karınınki ayrıdır; böylece kendilerine ait olanı ortaya koyarak birbirlerinin ihtiyacını karşılarlar. Bu yüzden bu dostlukta hem fayda hem haz var gibidir. Taraflar makul insanlarsa aretē yüzünden de olabilir; çünkü her birinin bir aretē'si vardır ve böyle bir şeyden zevk alırlar. Çocuklar da bir bağ gibidir; bu yüzden çocuksuzlar daha çabuk ayrılır; çünkü çocuklar ikisinin ortak iyisidir, ortak olan da bir arada tutar. Kocanın karısıyla, genel olarak dostun dostuyla nasıl yaşaması gerektiğini sormak, nasıl adil davranılacağını sormaktan başka bir şey değil gibidir; çünkü dostun dosta, yabancıya, arkadaşa ve okul arkadaşına karşı yükümlülükleri aynı görünmez.

1162a

ἀνεψιοὶ δὲ καὶ οἱ λοιποὶ συγγενεῖς ἐκ τούτων συνῳκείωνται· τῷ γὰρ ἀπὸ τῶν αὐτῶν εἶναι. γίνονται δʼ οἳ μὲν οἰκειότεροι οἳ δʼ ἀλλοτριώτεροι τῷ σύνεγγυς ἢ πόρρω τὸν ἀρχηγὸν εἶναι. ἔστι δʼ ἡ μὲν πρὸς γονεῖς φιλία τέκνοις, καὶ ἀνθρώποις πρὸς θεούς, ὡς πρὸς ἀγαθὸν καὶ ὑπερέχον· εὖ γὰρ πεποιήκασι τὰ μέγιστα· τοῦ γὰρ εἶναι καὶ τραφῆναι αἴτιοι, καὶ γενομένοις τοῦ παιδευθῆναι· ἔχει δὲ καὶ τὸ ἡδὺ καὶ τὸ χρήσιμον ἡ τοιαύτη φιλία μᾶλλον τῶν ὀθνείων, ὅσῳ καὶ κοινότερος ὁ βίος αὐτοῖς ἐστίν. ἔστι δὲ καὶ ἐν τῇ ἀδελφικῇ ἅπερ καὶ ἐν τῇ ἑταιρικῇ καὶ μᾶλλον ἐν τοῖς ἐπιεικέσι, καὶ ὅλως ἐν τοῖς ὁμοίοις, ὅσῳ οἰκειότεροι καὶ ἐκ γενετῆς ὑπάρχουσι στέργοντες ἀλλήλους, καὶ ὅσῳ ὁμοηθέστεροι οἱ ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ σύντροφοι καὶ παιδευθέντες ὁμοίως· καὶ ἡ κατὰ τὸν χρόνον δοκιμασία πλείστη καὶ βεβαιοτάτη. ἀνάλογον δὲ καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς τῶν συγγενῶν τὰ φιλικά. ἀνδρὶ δὲ καὶ γυναικὶ φιλία δοκεῖ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν· ἄνθρωπος γὰρ τῇ φύσει συνδυαστικὸν μᾶλλον ἢ πολιτικόν, ὅσῳ πρότερον καὶ ἀναγκαιότερον οἰκία πόλεως, καὶ τεκνοποιία κοινότερον τοῖς ζῴοις. τοῖς μὲν οὖν ἄλλοις ἐπὶ τοσοῦτον ἡ κοινωνία ἐστίν, οἱ δʼ ἄνθρωποι οὐ μόνον τῆς τεκνοποιίας χάριν συνοικοῦσιν, ἀλλὰ καὶ τῶν εἰς τὸν βίον· εὐθὺς γὰρ διῄρηται τὰ ἔργα, καὶ ἔστιν ἕτερα ἀνδρὸς καὶ γυναικός· ἐπαρκοῦσιν οὖν ἀλλήλοις, εἰς τὸ κοινὸν τιθέντες τὰ ἴδια. διὰ ταῦτα δὲ καὶ τὸ χρήσιμον εἶναι δοκεῖ καὶ τὸ ἡδὺ ἐν ταύτῃ τῇ φιλίᾳ. εἴη δʼ ἂν καὶ διʼ ἀρετήν, εἰ ἐπιεικεῖς εἶεν· ἔστι γὰρ ἑκατέρου ἀρετή, καὶ χαίροιεν ἂν τῷ τοιούτῳ. σύνδεσμος δὲ τὰ τέκνα δοκεῖ εἶναι· διὸ θᾶττον οἱ ἄτεκνοι διαλύονται· τὰ γὰρ τέκνα κοινὸν ἀγαθὸν ἀμφοῖν, συνέχει δὲ τὸ κοινόν. τὸ δὲ πῶς βιωτέον ἀνδρὶ πρὸς γυναῖκα καὶ ὅλως φίλῳ πρὸς φίλον, οὐδὲν ἕτερον φαίνεται ζητεῖσθαι ἢ πῶς δίκαιον· οὐ γὰρ ταὐτὸν φαίνεται τῷ φίλῳ πρὸς τὸν φίλον καὶ τὸν ὀθνεῖον καὶ τὸν ἑταῖρον καὶ τὸν συμφοιτητήν.

1162a3013. Bölüm

Başta söylendiği gibi üç tür dostluk vardır; her birinde de kimileri eşitlik içinde, kimileri üstünlüğe göre dosttur (çünkü eşit derecede iyi olanlar da dost olur, daha iyi olan daha kötü olanla da; aynı şekilde hoşluk ve fayda yüzünden dost olanlar da sağladıkları faydada eşit olabilir ya da birbirinden ayrılabilir). Eşit olanların sevgide ve öteki şeylerde eşitliğe göre eşitlenmesi, eşit olmayanların ise üstünlüklere orantılı olarak karşılık vermesi gerekir.

1162a30

τριττῶν δʼ οὐσῶν φιλιῶν, καθάπερ ἐν ἀρχῇ εἴρηται, καὶ καθʼ ἑκάστην τῶν μὲν ἐν ἰσότητι φίλων ὄντων τῶν δὲ καθʼ ὑπεροχήν (καὶ γὰρ ὁμοίως ἀγαθοὶ φίλοι γίνονται καὶ ἀμείνων χείρονι,

1162bŞikâyetler ve sitemler ya yalnızca ya da en çok fayda dostluğunda ortaya çıkar; bu da yerindedir. Çünkü aretē yüzünden dost olanlar birbirlerine iyilik etmeye heveslidir (bu aretē'ye ve dostluğa özgüdür); bunun için yarışanlar arasında da şikâyet ve kavga olmaz; çünkü kimse kendisini seven ve kendisine iyilik edenden rahatsız olmaz; incelikli biriyse iyilikle karşılık vererek öcünü alır. İyilikte karşısındakini geçen de istediğini elde ettiği için dostundan şikâyet etmez; çünkü herkes iyiyi ister. Haz yüzünden olan dostluklarda da pek şikâyet olmaz; çünkü birlikte vakit geçirmekten zevk alıyorlarsa ikisi de istediğini aynı anda elde eder; kendisini eğlendirmeyen birinden şikâyet eden de gülünç görünür, çünkü onunla günlerini geçirmemek elindedir. Fayda yüzünden olan dostluk ise şikâyete açıktır: birbirlerini fayda için kullandıklarından her zaman daha fazlasını isterler, hak ettiklerinden azını aldıklarını sanırlar ve hak ettikleri hâlde ihtiyaç duydukları kadarını alamadıklarından sitem ederler; iyilik edenler ise iyilik görenlerin ihtiyaç duyduğu kadarını karşılayamaz.

Adalet nasıl iki türlüyse, biri yazısız, öteki kanuna dayalı, fayda dostluğunun da biri ahlâkî, öteki kanunî olmak üzere iki türü var gibidir. Şikâyetler en çok, taraflar ilişkiye bir türe göre girip ötekine göre ayrıldıklarında ortaya çıkar. Kanunî olan, belirtilmiş şartlara bağlı olandır: bir kısmı tamamen pazar usulü, elden ele olur; bir kısmı vadeli olduğu için hür insana daha yaraşır, ama neyin neye karşılık verileceği yine anlaşmayla belirlenir. Bunda borç açıktır, tartışma götürmez; ertelemeye izin vermesi ise dostçadır; bu yüzden bazı yerlerde böyle anlaşmalar için dava açılamaz; güvene dayanarak alışveriş edenlerin sonucuna razı olması gerektiği düşünülür. Ahlâkî olan ise belirtilmiş şartlara bağlı değildir; insan bir dosta verir gibi bağışlar ya da başka bir şey yapar; ama vermiş değil de ödünç vermiş gibi aynısını ya da daha fazlasını geri almayı bekler; ilişkiye girdiği gibi ayrılamayınca da şikâyet eder. Bu, herkesin ya da çoğu insanın güzel olanı dilemesi, ama faydalı olanı seçmesi yüzünden olur: karşılık beklemeden iyilik etmek güzeldir, iyilik görmek ise faydalıdır.

1162b

ὁμοίως δὲ καὶ ἡδεῖς καὶ διὰ τὸ χρήσιμον, ἰσάζοντες ταῖς ὠφελείαις καὶ διαφέροντες), τοὺς ἴσους μὲν κατʼ ἰσότητα δεῖ τῷ φιλεῖν καὶ τοῖς λοιποῖς ἰσάζειν, τοὺς δʼ ἀνίσους τὸ ἀνάλογον ταῖς ὑπεροχαῖς ἀποδιδόναι. γίνεται δὲ τὰ ἐγκλήματα καὶ αἱ μέμψεις ἐν τῇ κατὰ τὸ χρήσιμον φιλίᾳ ἢ μόνῃ ἢ μάλιστα, εὐλόγως. οἱ μὲν γὰρ διʼ ἀρετὴν φίλοι ὄντες εὖ δρᾶν ἀλλήλους προθυμοῦνται (τοῦτο γὰρ ἀρετῆς καὶ φιλίας), πρὸς τοῦτο δʼ ἁμιλλωμένων οὐκ ἔστιν ἐγκλήματα οὐδὲ μάχαι· τὸν γὰρ φιλοῦντα καὶ εὖ ποιοῦντα οὐδεὶς δυσχεραίνει, ἀλλʼ ἂν ᾖ χαρίεις, ἀμύνεται εὖ δρῶν. ὁ δʼ ὑπερβάλλων, τυγχάνων οὗ ἐφίεται, οὐκ ἂν ἐγκαλοίη τῷ φίλῳ· ἕκαστος γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ ὀρέγεται. οὐ πάνυ δʼ οὐδʼ ἐν τοῖς διʼ ἡδονήν· ἅμα γὰρ ἀμφοῖν γίνεται οὗ ὀρέγονται, εἰ τῷ συνδιάγειν χαίρουσιν· γελοῖος δʼ ἂν φαίνοιτο καὶ ὁ ἐγκαλῶν τῷ μὴ τέρποντι, ἐξὸν μὴ συνημερεύειν. ἡ δὲ διὰ τὸ χρήσιμον ἐγκληματική· ἐπʼ ὠφελείᾳ γὰρ χρώμενοι ἀλλήλοις ἀεὶ τοῦ πλείονος δέονται, καὶ ἔλαττον ἔχειν οἴονται τοῦ προσήκοντος, καὶ μέμφονται ὅτι οὐχ ὅσων δέονται τοσούτων τυγχάνουσιν ἄξιοι ὄντες· οἱ δʼ εὖ ποιοῦντες οὐ δύνανται ἐπαρκεῖν τοσαῦτα ὅσων οἱ πάσχοντες δέονται. ἔοικε δέ, καθάπερ τὸ δίκαιόν ἐστι διττόν, τὸ μὲν ἄγραφον τὸ δὲ κατὰ νόμον, καὶ τῆς κατὰ τὸ χρήσιμον φιλίας ἣ μὲν ἠθικὴ ἣ δὲ νομικὴ εἶναι. γίνεται οὖν τὰ ἐγκλήματα μάλισθʼ ὅταν μὴ κατὰ τὴν αὐτὴν συναλλάξωσι καὶ διαλύωνται. ἔστι δʼ ἡ νομικὴ μὲν ἡ ἐπὶ ῥητοῖς, ἡ μὲν πάμπαν ἀγοραία ἐκ χειρὸς εἰς χεῖρα, ἡ δὲ ἐλευθεριωτέρα εἰς χρόνον, καθʼ ὁμολογίαν δὲ τί ἀντὶ τίνος. δῆλον δʼ ἐν ταύτῃ τὸ ὀφείλημα κοὐκ ἀμφίλογον, φιλικὸν δὲ τὴν ἀναβολὴν ἔχει· διόπερ ἐνίοις οὐκ εἰσὶ τούτων δίκαι, ἀλλʼ οἴονται δεῖν στέργειν τοὺς κατὰ πίστιν συναλλάξαντας. ἡ δʼ ἠθικὴ οὐκ ἐπὶ ῥητοῖς, ἀλλʼ ὡς φίλῳ δωρεῖται ἢ ὁτιδήποτε ἄλλο· κομίζεσθαι δὲ ἀξιοῖ τὸ ἴσον ἢ πλέον, ὡς οὐ δεδωκὼς ἀλλὰ χρήσας· οὐχ ὁμοίως δὲ συναλλάξας καὶ διαλυόμενος ἐγκαλέσει. τοῦτο δὲ συμβαίνει διὰ τὸ βούλεσθαι μὲν πάντας ἢ τοὺς πλείστους τὰ καλά, προαιρεῖσθαι δὲ τὰ ὠφέλιμα· καλὸν δὲ τὸ εὖ ποιεῖν μὴ ἵνα ἀντιπάθῃ,

1163aGücü yetiyorsa, gördüğü iyiliğin değerini ödemelidir; çünkü kimseyi isteği dışında dost saymamak gerekir. İnsan, başta yanıldığını, iyiliği görmemesi gereken birinden gördüğünü —bir dosttan ya da iyiliği iyilik olsun diye yapan birinden görmediğini— kabul etmeli ve belirtilmiş şartlarla iyilik görmüş gibi hesabı kapatmalıdır. Gücü yeterse ödeyeceğini kabul ederdi zaten; gücü yetmeseydi veren de bunu beklemezdi. Öyleyse mümkünse ödemek gerekir. Ama en başta, kimden ve hangi şartla iyilik gördüğüne bakmalıdır ki buna katlanıp katlanmayacağına karar verebilsin.

Karşılığın, iyilik görenin elde ettiği faydaya göre mi ölçülüp ona göre mi verilmesi gerektiği, yoksa iyilik edenin yaptığı iyiliğe göre mi, tartışmalıdır. Çünkü iyilik görenler, velinimetlerinden, onlar için önemsiz olan ve başkalarından da alabilecekleri şeyler aldıklarını söyleyerek gördükleri iyiliği küçültürler; ötekiler ise tersine, kendi verebileceklerinin en büyüğünü, başkalarından alınamayacak şeyleri, tehlikeler ya da benzeri sıkıntılar içinde verdiklerini söylerler. Öyleyse dostluk fayda yüzünden olduğunda ölçü iyilik görenin faydası mıdır? Çünkü ihtiyaç duyan odur; öteki de aynı karşılığı alacağını düşünerek ona yardım eder; demek ki yardım, onun gördüğü fayda kadar olmuştur; dolayısıyla ona elde ettiği kadarını, hatta daha fazlasını ödemek gerekir, çünkü bu daha güzeldir. Aretē'ye dayanan dostluklarda ise şikâyet olmaz; ölçü de iyilik edenin prohairesis'i gibidir; çünkü aretē'nin ve karakterin belirleyici yanı prohairesis'tedir.

1163a

ὠφέλιμον δὲ τὸ εὐεργετεῖσθαι. δυναμένῳ δὴ ἀνταποδοτέον τὴν ἀξίαν ὧν ἔπαθεν [καὶ ἑκόντι] (ἄκοντα γὰρ φίλον οὐ ποιητέον· ὡς δὴ διαμαρτόντα ἐν τῇ ἀρχῇ καὶ εὖ παθόντα ὑφʼ οὗ οὐκ ἔδει—οὐ γὰρ ὑπὸ φίλου, οὐδὲ διʼ αὐτὸ τοῦτο δρῶντος—καθάπερ οὖν ἐπὶ ῥητοῖς εὐεργετηθέντα διαλυτέον)· καὶ †ὁμολογήσαι δʼ† ἂν δυνάμενος ἀποδώσειν· ἀδυνατοῦντα δʼ οὐδʼ ὁ διδοὺς ἠξίωσεν ἄν. ὥστʼ εἰ δυνατόν, ἀποδοτέον. ἐν ἀρχῇ δʼ ἐπισκεπτέον ὑφʼ οὗ εὐεργετεῖται καὶ ἐπὶ τίνι, ὅπως ἐπὶ τούτοις ὑπομένῃ ἢ μή. ἀμφισβήτησιν δʼ ἔχει πότερα δεῖ τῇ τοῦ παθόντος ὠφελείᾳ μετρεῖν καὶ πρὸς ταύτην ποιεῖσθαι τὴν ἀνταπόδοσιν, ἢ τῇ τοῦ δράσαντος εὐεργεσίᾳ. οἱ μὲν γὰρ παθόντες τοιαῦτά φασι λαβεῖν παρὰ τῶν εὐεργετῶν ἃ μικρὰ ἦν ἐκείνοις καὶ ἐξῆν παρʼ ἑτέρων λαβεῖν, κατασμικρίζοντες· οἳ δʼ ἀνάπαλιν τὰ μέγιστα τῶν παρʼ αὑτοῖς, καὶ ἃ παρʼ ἄλλων οὐκ ἦν, καὶ ἐν κινδύνοις ἢ τοιαύταις χρείαις. ἆρʼ οὖν διὰ μὲν τὸ χρήσιμον τῆς φιλίας οὔσης ἡ τοῦ παθόντος ὠφέλεια μέτρον ἐστίν; οὗτος γὰρ ὁ δεόμενος, καὶ ἐπαρκεῖ αὐτῷ ὡς κομιούμενος τὴν ἴσην· τοσαύτη οὖν γεγένηται ἡ ἐπικουρία ὅσον οὗτος ὠφέληται, καὶ ἀποδοτέον δὴ αὐτῷ ὅσον ἐπηύρετο, ἢ καὶ πλέον· κάλλιον γάρ. ἐν δὲ ταῖς κατʼ ἀρετὴν ἐγκλήματα μὲν οὐκ ἔστιν, μέτρῳ δʼ ἔοικεν ἡ τοῦ δράσαντος προαίρεσις· τῆς ἀρετῆς γὰρ καὶ τοῦ ἤθους ἐν τῇ προαιρέσει τὸ κύριον.

1163a2014. Bölüm

Üstünlüğe dayanan dostluklarda da anlaşmazlık çıkar; çünkü her biri daha fazlasını almayı hak ettiğini düşünür; bu olunca da dostluk dağılır. Daha iyi olan, daha fazlasını almanın kendi hakkı olduğunu düşünür; çünkü iyiye daha fazlası verilir. Daha faydalı olan da öyle düşünür: işe yaramayanın eşit pay almaması gerektiğini, dostluktan gelenler yapılan işlerin değerine göre olmazsa bunun dostluk değil angarya olacağını söylerler. Para ortaklıklarında daha çok katkıda bulunanların daha çok aldığı gibi, dostlukta da öyle olması gerektiğini düşünürler. Muhtaç olan ve daha aşağıda olan ise tersini düşünür: muhtaçlara yardım etmenin iyi dosta yakıştığını söylerler; "Hiçbir şeyden yararlanmayacaksak değerli ya da güçlü birinin dostu olmak ne işe yarar?" derler.

1163a20

διαφέρονται δὲ καὶ ἐν ταῖς καθʼ ὑπεροχὴν φιλίαις· ἀξιοῖ γὰρ ἑκάτερος πλέον ἔχειν, ὅταν δὲ τοῦτο γίνηται, διαλύεται ἡ φιλία. οἴεται γὰρ ὅ τε βελτίων προσήκειν αὑτῷ πλέον ἔχειν· τῷ γὰρ ἀγαθῷ νέμεσθαι πλέον· ὁμοίως δὲ καὶ ὁ ὠφελιμώτερος· ἀχρεῖον γὰρ ὄντα οὔ φασι δεῖν ἴσον ἔχειν· λειτουργίαν τε γὰρ γίνεσθαι καὶ οὐ φιλίαν, εἰ μὴ κατʼ ἀξίαν τῶν ἔργων ἔσται τὰ ἐκ τῆς φιλίας. οἴονται γάρ, καθάπερ ἐν χρημάτων κοινωνίᾳ πλεῖον λαμβάνουσιν οἱ συμβαλλόμενοι πλεῖον, οὕτω δεῖν καὶ ἐν τῇ φιλίᾳ. ὁ δʼ ἐνδεὴς καὶ ὁ χείρων ἀνάπαλιν· φίλου γὰρ ἀγαθοῦ εἶναι τὸ ἐπαρκεῖν τοῖς ἐνδεέσιν· τί γάρ, φασίν, ὄφελος σπουδαίῳ ἢ δυνάστῃ φίλον εἶναι, μηδέν γε μέλλοντα ἀπολαύειν;

1163bHer biri haklı bir istekte bulunuyor gibidir; her birine dostluktan daha fazlası verilmelidir, ama aynı şeyden değil: üstün olana şereften, muhtaç olana kazançtan; çünkü aretē'nin ve iyiliğin ödülü şereftir, ihtiyacın yardımı ise kazançtır. Yönetimlerde de durum böyle görünür: ortaklığa hiçbir iyilik sağlamayan şeref görmez; çünkü ortak olan, ortaklığa iyilik edene verilir, şeref de ortak bir şeydir. Ortak varlıktan hem para kazanıp hem şeref görmek mümkün değildir; çünkü kimse her konuda daha azına razı olmaz; bu yüzden parada kayba uğrayana şeref, hediye bekleyene para verirler; çünkü söylendiği gibi, hak edilene göre olan şey eşitliği yeniden kurar ve dostluğu korur. Eşit olmayanlarla da böyle ilişki kurmak gerekir: para ya da aretē bakımından fayda gören, elinden geleni yaparak karşılığında şeref vermelidir. Çünkü dostluk hak edileni değil, mümkün olanı ister; hak edileni vermek her durumda mümkün değildir: tanrılara ve anne babaya gösterilen şerefte olduğu gibi; kimse onların hak ettiğini hiçbir zaman ödeyemez, ama gücü ölçüsünde onlara hizmet eden makul biri sayılır. Bu yüzden oğlun babasını reddetmesine izin yokmuş, babanın ise oğlunu reddedebileceği düşünülebilir; çünkü borçlu olan ödemelidir, oğul ise ne yapsa gördüğü iyiliklere denk bir şey yapmış olmaz, dolayısıyla hep borçludur. Alacaklı olanlar ise borcu bağışlayabilir; dolayısıyla baba da. Ama aynı zamanda, oğlu kötülükte aşırıya gitmedikçe hiçbir babanın oğlundan vazgeçmeyeceği düşünülür; çünkü tabiî dostluk bir yana, yardımı geri çevirmemek insanca bir şeydir. Oğul ise kötüyse, babasına yardım etmek onun için kaçınılacak ya da hiç önem verilmeyecek bir iştir; çünkü çoğu insan iyilik görmek ister, iyilik etmekten ise kârsız bir şey diye kaçar. Bunlar hakkında bu kadarı yeterli olsun.

1163b

ἔοικε δʼ οὖν ἑκάτερος ὀρθῶς ἀξιοῦν, καὶ δεῖν ἑκατέρῳ πλέον νέμειν ἐκ τῆς φιλίας, οὐ τοῦ αὐτοῦ δέ, ἀλλὰ τῷ μὲν ὑπερέχοντι τιμῆς τῷ δʼ ἐνδεεῖ κέρδους· τῆς μὲν γὰρ ἀρετῆς καὶ τῆς εὐεργεσίας ἡ τιμὴ γέρας, τῆς δʼ ἐνδείας ἐπικουρία τὸ κέρδος. οὕτω δʼ ἔχειν τοῦτο καὶ ἐν ταῖς πολιτείαις φαίνεται· οὐ γὰρ τιμᾶται ὁ μηδὲν ἀγαθὸν τῷ κοινῷ πορίζων· τὸ κοινὸν γὰρ δίδοται τῷ τὸ κοινὸν εὐεργετοῦντι, ἡ τιμὴ δὲ κοινόν. οὐ γὰρ ἔστιν ἅμα χρηματίζεσθαι ἀπὸ τῶν κοινῶν καὶ τιμᾶσθαι. ἐν πᾶσι γὰρ τὸ ἔλαττον οὐδεὶς ὑπομένει· τῷ δὴ περὶ χρήματα ἐλαττουμένῳ τιμὴν ἀπονέμουσι καὶ τῷ δωροδόκῳ χρήματα· τὸ κατʼ ἀξίαν γὰρ ἐπανισοῖ καὶ σῴζει τὴν φιλίαν, καθάπερ εἴρηται. οὕτω δὴ καὶ τοῖς ἀνίσοις ὁμιλητέον, καὶ τῷ εἰς χρήματα ὠφελουμένῳ ἢ εἰς ἀρετὴν τιμὴν ἀνταποδοτέον, ἀποδιδόντα τὰ ἐνδεχόμενα. τὸ δυνατὸν γὰρ ἡ φιλία ἐπιζητεῖ, οὐ τὸ κατʼ ἀξίαν· οὐδὲ γὰρ ἔστιν ἐν πᾶσι, καθάπερ ἐν ταῖς πρὸς τοὺς θεοὺς τιμαῖς καὶ τοὺς γονεῖς· οὐδεὶς γὰρ τὴν ἀξίαν ποτʼ ἂν ἀποδοίη, εἰς δύναμιν δὲ ὁ θεραπεύων ἐπιεικὴς εἶναι δοκεῖ. διὸ κἂν δόξειεν οὐκ ἐξεῖναι υἱῷ πατέρα ἀπείπασθαι, πατρὶ δʼ υἱόν· ὀφείλοντα γὰρ ἀποδοτέον, οὐδὲν δὲ ποιήσας ἄξιον τῶν ὑπηργμένων δέδρακεν, ὥστʼ ἀεὶ ὀφείλει. οἷς δʼ ὀφείλεται, ἐξουσία ἀφεῖναι· καὶ τῷ πατρὶ δή. ἅμα δʼ ἴσως οὐδείς ποτʼ ἂν ἀποστῆναι δοκεῖ μὴ ὑπερβάλλοντος μοχθηρίᾳ· χωρὶς γὰρ τῆς φυσικῆς φιλίας τὴν ἐπικουρίαν ἀνθρωπικὸν μὴ διωθεῖσθαι. τῷ δὲ φευκτὸν ἢ οὐ σπουδαστὸν τὸ ἐπαρκεῖν, μοχθηρῷ ὄντι· εὖ πάσχειν γὰρ οἱ πολλοὶ βούλονται, τὸ δὲ ποιεῖν φεύγουσιν ὡς ἀλυσιτελές. περὶ μὲν οὖν τούτων ἐπὶ τοσοῦτον εἰρήσθω.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…