İçeriğe geç
Timaios

Platon · Timaios

Metin, 1. kısım

17aSokrates: Bir, iki, üç... Peki dördüncümüz nerede, sevgili Timaios? Dün soframa oturan, bugün de sofra kuracak olanlardan dördüncüsü?

Timaios: Bir rahatsızlık geçirdi, Sokrates; yoksa bu buluşmadan isteyerek geri kalmazdı.

Sokrates: O hâlde onun yokluğunda ona düşen payı doldurmak da sana ve bunlara düşüyor, değil mi?

17a

ΣΩ. εἷς, δύο, τρεῖς· ὁ δὲ δὴ τέταρτος ἡμῖν, ὦ φίλε Τίμαιε, ποῦ τῶν χθὲς μὲν δαιτυμόνων, τὰ νῦν δὲ ἑστιατόρων;

ΤΙ. ἀσθένειά τις αὐτῷ συνέπεσεν, ὦ Σώκρατες· οὐ γὰρ ἂν ἑκὼν τῆσδε ἀπελείπετο τῆς συνουσίας.

ΣΩ. οὐκοῦν σὸν τῶνδέ τε ἔργον καὶ τὸ ὑπὲρ τοῦ ἀπόντος ἀναπληροῦν μέρος;

17bTimaios: Elbette; elimizden geldiğince hiçbir eksik bırakmayacağız. Dün bizi layık olduğumuz şekilde ağırladın; geri kalanlarımızın şimdi seni gönülden ağırlamaması doğru olmaz.

Sokrates: Peki, size neleri ve hangi konuları anlatmanızı istediğimi hatırlıyor musunuz?

Timaios: Bir kısmını hatırlıyoruz; hatırlamadıklarımızı da sen burada olduğuna göre bize hatırlatırsın. Hatta sana zahmet olmayacaksa, onları baştan kısaca bir daha geç ki aklımızda daha sağlam yer etsin.

17b

ΤΙ. πάνυ μὲν οὖν, καὶ κατὰ δύναμίν γε οὐδὲν ἐλλείψομεν· οὐδὲ γὰρ ἂν εἴη δίκαιον, χθὲς ὑπὸ σοῦ ξενισθέντας οἷς ἦν πρέπον ξενίοις, μὴ οὐ προθύμως σὲ τοὺς λοιποὺς ἡμῶν ἀνταφεστιᾶν.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν μέμνησθε ὅσα ὑμῖν καὶ περὶ ὧν ἐπέταξα εἰπεῖν;

ΤΙ. τὰ μὲν μεμνήμεθα, ὅσα δὲ μή, σὺ παρὼν ὑπομνήσεις· μᾶλλον δέ, εἰ μή τί σοι χαλεπόν, ἐξ ἀρχῆς διὰ βραχέων πάλιν ἐπάνελθε αὐτά, ἵνα βεβαιωθῇ μᾶλλον παρʼ ἡμῖν.

17cSokrates: Olur. Dün anlattıklarımın özü, bence en iyi devlet idaresinin nasıl olacağı ve nasıl insanlardan kurulacağıydı.

Timaios: Hem de hepimizin gönlüne göre anlattın, Sokrates.

Sokrates: O devlette önce çiftçileri ve öteki bütün tekhnē sahiplerini, onun uğruna savaşacak olanların sınıfından ayırmamış mıydık?

Timaios: Evet.

Sokrates: Herkese tabiatına uygun düşen tek bir uğraşı, tek bir tekhnē'yi verdikten sonra, herkesten önce savaşması gerekenlerin yalnızca şehrin bekçileri olmaları gerektiğini söylemiştik: dışarıdan ya da içeriden biri kötülük etmeye kalkışırsa, yönettikleri ve tabiatça dostları olan kimseler hakkında yumuşak hüküm verecekler, savaşta karşılarına çıkan düşmanlara ise sert davranacaklardı.

17c

ΣΩ. ταῦτʼ ἔσται. χθές που τῶν ὑπʼ ἐμοῦ ῥηθέντων λόγων περὶ πολιτείας ἦν τὸ κεφάλαιον οἵα τε καὶ ἐξ οἵων ἀνδρῶν ἀρίστη κατεφαίνετʼ ἄν μοι γενέσθαι.

ΤΙ. καὶ μάλα γε ἡμῖν, ὦ Σώκρατες, ῥηθεῖσα πᾶσιν κατὰ νοῦν.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ τὸ τῶν γεωργῶν ὅσαι τε ἄλλαι τέχναι πρῶτον ἐν αὐτῇ χωρὶς διειλόμεθα ἀπὸ τοῦ γένους τοῦ τῶν προπολεμησόντων;

ΤΙ. ναί.

ΣΩ. καὶ κατὰ φύσιν δὴ δόντες τὸ καθʼ αὑτὸν ἑκάστῳ

17d

πρόσφορον ἓν μόνον ἐπιτήδευμα, μίαν ἑκάστῳ τέχνην, τούτους οὓς πρὸ πάντων ἔδει πολεμεῖν, εἴπομεν ὡς ἄρʼ αὐτοὺς δέοι φύλακας εἶναι μόνον τῆς πόλεως, εἴτε τις ἔξωθεν ἢ καὶ τῶν ἔνδοθεν ἴοι κακουργήσων, δικάζοντας μὲν πρᾴως τοῖς

18aTimaios: Tamamen öyle.

Sokrates: Çünkü bekçilerin psykhēsinin tabiatı, sanırım, hem thymoslu hem de üstün derecede filozofça olmalıydı ki her iki tarafa karşı yerinde yumuşak, yerinde sert olabilsinler.

Timaios: Evet.

Sokrates: Ya yetiştirilmeleri? Beden eğitimiyle, musikiyle ve bunlara uygun bütün derslerle yetiştirilmeleri gerektiğini söylememiş miydik?

18a

ἀρχομένοις ὑπʼ αὐτῶν καὶ φύσει φίλοις οὖσιν, χαλεποὺς δὲ ἐν ταῖς μάχαις τοῖς ἐντυγχάνουσιν τῶν ἐχθρῶν γιγνομένους.

ΤΙ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΣΩ. φύσιν γὰρ οἶμαί τινα τῶν φυλάκων τῆς ψυχῆς ἐλέγομεν ἅμα μὲν θυμοειδῆ, ἅμα δὲ φιλόσοφον δεῖν εἶναι διαφερόντως, ἵνα πρὸς ἑκατέρους δύναιντο ὀρθῶς πρᾷοι καὶ χαλεποὶ γίγνεσθαι.

ΤΙ. ναί.

ΣΩ. τί δὲ τροφήν; ἆρʼ οὐ γυμναστικῇ καὶ μουσικῇ μαθήμασίν τε ὅσα προσήκει τούτοις, ἐν ἅπασι τεθράφθαι;

18bTimaios: Elbette.

Sokrates: Böyle yetişenlerin de, galiba, ne altını ne gümüşü ne de başka herhangi bir şeyi hiçbir zaman kendi malları saymamaları gerektiği söylenmişti. Bekçilik ettikleri kimselerden, ücretli yardımcılar gibi, itidalli insanlara yetecek ölçüde bir karşılık alacaklar, bunu ortaklaşa harcayıp birlikte yaşayacaklar; başka uğraşlarla vakit geçirmeyip her zaman aretēye özen göstereceklerdi.

Timaios: Bu da böyle söylenmişti.

18b

ΤΙ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. τοὺς δέ γε οὕτω τραφέντας ἐλέχθη που μήτε χρυσὸν μήτε ἄργυρον μήτε ἄλλο ποτὲ μηδὲν κτῆμα ἑαυτῶν ἴδιον νομίζειν δεῖν, ἀλλʼ ὡς ἐπικούρους μισθὸν λαμβάνοντας τῆς φυλακῆς παρὰ τῶν σῳζομένων ὑπʼ αὐτῶν, ὅσος σώφροσιν μέτριος, ἀναλίσκειν τε δὴ κοινῇ καὶ συνδιαιτωμένους μετὰ ἀλλήλων ζῆν, ἐπιμέλειαν ἔχοντας ἀρετῆς διὰ παντός, τῶν ἄλλων ἐπιτηδευμάτων ἄγοντας σχολήν.

ΤΙ. ἐλέχθη καὶ ταῦτα ταύτῃ.

18cSokrates: Kadınlardan da söz etmiştik: tabiatlarının erkeklerinkine benzer biçimde uyarlanması, savaşta da hayatın geri kalanında da bütün uğraşların hepsine ortaklaşa verilmesi gerektiğini söylemiştik.

Timaios: Bu da böyle söylenmişti.

Sokrates: Peki çocuk yapma meselesi? Yoksa söylenenler alışılmadık olduğu için bu kolayca mı akılda kalıyor? Evlilikleri ve çocukları herkes için ortak kılmış, kimsenin kendinden doğanı ayrıca tanımayacağı bir yol bulmuştuk. Herkes herkesi akraba sayacaktı: uygun yaş aralığında doğanların hepsini kız ve erkek kardeş, onlardan önce ve yukarıda olanları anne baba ve ata, aşağıda olanları da çocuk ve torun bilecekti, değil mi?

18c

ΣΩ. καὶ μὲν δὴ καὶ περὶ γυναικῶν ἐπεμνήσθημεν, ὡς τὰς φύσεις τοῖς ἀνδράσιν παραπλησίας εἴη συναρμοστέον, καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα πάντα κοινὰ κατά τε πόλεμον καὶ κατὰ τὴν ἄλλην δίαιταν δοτέον πάσαις.

ΤΙ. ταύτῃ καὶ ταῦτα ἐλέγετο.

ΣΩ. τί δὲ δὴ τὸ περὶ τῆς παιδοποιίας; ἢ τοῦτο μὲν διὰ τὴν ἀήθειαν τῶν λεχθέντων εὐμνημόνευτον, ὅτι κοινὰ τὰ τῶν γάμων καὶ τὰ τῶν παίδων πᾶσιν ἁπάντων ἐτίθεμεν, μηχανωμένους ὅπως μηδείς ποτε τὸ γεγενημένον αὐτῶν ἰδίᾳ γνώσοιτο,

18dTimaios: Evet, bu da dediğin gibi kolayca akılda kalıyor.

Sokrates: Peki şunu da hatırlıyor muyuz: çocuklar daha baştan tabiatça olabildiğince iyi doğsun diye, yönetici erkeklerle kadınların evlilik birleşmelerini birtakım kuralarla gizlice düzenlemeleri gerektiğini söylemiştik. Böylece kötüler de iyiler de ayrı ayrı kendilerine benzeyen kadınlarla eşleşecek, eşleşmenin sebebini talih sanacakları için de aralarında bu yüzden bir düşmanlık doğmayacaktı.

18d

νομιοῦσιν δὲ πάντες πάντας αὐτοὺς ὁμογενεῖς, ἀδελφὰς μὲν καὶ ἀδελφοὺς ὅσοιπερ ἂν τῆς πρεπούσης ἐντὸς ἡλικίας γίγνωνται, τοὺς δʼ ἔμπροσθεν καὶ ἄνωθεν γονέας τε καὶ γονέων προγόνους, τοὺς δʼ εἰς τὸ κάτωθεν ἐκγόνους παῖδάς τε ἐκγόνων;

ΤΙ. ναί, καὶ ταῦτα εὐμνημόνευτα ᾗ λέγεις.

ΣΩ. ὅπως δὲ δὴ κατὰ δύναμιν εὐθὺς γίγνοιντο ὡς ἄριστοι τὰς φύσεις, ἆρʼ οὐ μεμνήμεθα ὡς τοὺς ἄρχοντας ἔφαμεν καὶ τὰς ἀρχούσας δεῖν εἰς τὴν τῶν γάμων σύνερξιν λάθρᾳ

18eTimaios: Hatırlıyoruz.

18e

μηχανᾶσθαι κλήροις τισὶν ὅπως οἱ κακοὶ χωρὶς οἵ τʼ ἀγαθοὶ ταῖς ὁμοίαις ἑκάτεροι συλλήξονται, καὶ μή τις αὐτοῖς ἔχθρα διὰ ταῦτα γίγνηται, τύχην ἡγουμένοις αἰτίαν τῆς συλλήξεως;

ΤΙ. μεμνήμεθα.

19aSokrates: Bir de iyilerin çocuklarının yetiştirilmesi, kötülerinkinin ise gizlice öteki şehre dağıtılması gerektiğini söylemiştik. Bu çocuklar büyürken sürekli gözetilecek, layık olanlar yeniden yukarı alınacak, yukarıdakilerin arasında layık olmayanlar da onların yerine indirilecekti.

Timaios: Öyle.

Sokrates: Peki, dün anlattıklarımın ana hatlarını yeniden gözden geçirmek için yeterince ilerledik mi, sevgili Timaios, yoksa söylenenlerden eksik kalmış bir şey arıyor muyuz?

19a

ΣΩ. καὶ μὴν ὅτι γε τὰ μὲν τῶν ἀγαθῶν θρεπτέον ἔφαμεν εἶναι, τὰ δὲ τῶν κακῶν εἰς τὴν ἄλλην λάθρᾳ διαδοτέον πόλιν· ἐπαυξανομένων δὲ σκοποῦντας ἀεὶ τοὺς ἀξίους πάλιν ἀνάγειν δεῖν, τοὺς δὲ παρὰ σφίσιν ἀναξίους εἰς τὴν τῶν ἐπανιόντων χώραν μεταλλάττειν;

ΤΙ. οὕτως.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν δὴ διεληλύθαμεν ἤδη καθάπερ χθές, ὡς ἐν κεφαλαίοις πάλιν ἐπανελθεῖν, ἢ ποθοῦμεν ἔτι τι τῶν ῥηθέντων, ὦ φίλε Γίμαιε, ὡς ἀπολειπόμενον;

19bTimaios: Hiç de değil; söylenenler tam bunlardı, Sokrates.

Sokrates: Öyleyse bundan sonrasını dinleyin: anlattığımız devlete karşı neler hissettiğimi. Bu hâlim bana şuna benziyor: biri, ister resimde yapılmış ister gerçekten canlı ama kıpırtısız duran güzel hayvanlar görse, sonra onları hareket ederken, bedenlerine yaraşır görünen bir şeyi bir yarışmada gösterirken görmek arzusuna kapılsa; ben de anlattığımız şehre karşı aynı şeyi hissediyorum.

19b

ΤΙ. οὐδαμῶς, ἀλλὰ αὐτὰ ταῦτʼ ἦν τὰ λεχθέντα, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἀκούοιτʼ ἂν ἤδη τὰ μετὰ ταῦτα περὶ τῆς πολιτείας ἣν διήλθομεν, οἷόν τι πρὸς αὐτὴν πεπονθὼς τυγχάνω. προσέοικεν δὲ δή τινί μοι τοιῷδε τὸ πάθος, οἷον εἴ τις ζῷα καλά που θεασάμενος, εἴτε ὑπὸ γραφῆς εἰργασμένα εἴτε καὶ ζῶντα ἀληθινῶς ἡσυχίαν δὲ ἄγοντα, εἰς ἐπιθυμίαν ἀφίκοιτο θεάσασθαι κινούμενά τε αὐτὰ καί τι τῶν τοῖς σώμασιν δοκούντων

19cBirinin, bir şehrin girdiği yarışları sözle anlattığını seve seve dinlerdim: başka şehirlere karşı nasıl mücadele ettiğini, savaşa nasıl yaraşır biçimde girdiğini, savaş sırasında da hem eylemlerinde hem de her bir şehirle yaptığı görüşmelerde, aldığı terbiyeye ve yetişmesine yakışanı nasıl ortaya koyduğunu. Ama bu konuda, Kritias ve Hermokrates, kendi hakkımda şu hükme vardım: bu insanları ve bu şehri hiçbir zaman layıkıyla övemem.

19c

προσήκειν κατὰ τὴν ἀγωνίαν ἀθλοῦντα· ταὐτὸν καὶ ἐγὼ πέπονθα πρὸς τὴν πόλιν ἣν διήλθομεν. ἡδέως γὰρ ἄν του λόγῳ διεξιόντος ἀκούσαιμʼ ἂν ἄθλους οὓς πόλις ἀθλεῖ, τούτους αὐτὴν ἀγωνιζομένην πρὸς πόλεις ἄλλας, πρεπόντως εἴς τε πόλεμον ἀφικομένην καὶ ἐν τῷ πολεμεῖν τὰ προσήκοντα ἀποδιδοῦσαν τῇ παιδείᾳ καὶ τροφῇ κατά τε τὰς ἐν τοῖς ἔργοις πράξεις καὶ κατὰ τὰς ἐν τοῖς λόγοις διερμηνεύσεις πρὸς ἑκάστας τῶν πόλεων. ταῦτʼ οὖν, ὦ Κριτία καὶ Ἑρμόκρατες,

19dBenim bunu yapamamam şaşılacak bir şey değil; ama eski şairler hakkında da bugünküler hakkında da aynı kanaate vardım. Şair soyunu hor gördüğümden değil; herkes bilir ki taklit (mimēsis) ehli takım, içinde yetiştiği şeyleri en kolay ve en iyi biçimde taklit eder; herkesin yetiştiği çevrenin dışında kalan şeyleri ise eylemle iyi taklit etmek zor, sözle taklit etmek daha da zordur.

19d

ἐμαυτοῦ μὲν αὐτὸς κατέγνωκα μή ποτʼ ἂν δυνατὸς γενέσθαι τοὺς ἄνδρας καὶ τὴν πόλιν ἱκανῶς ἐγκωμιάσαι. καὶ τὸ μὲν ἐμὸν οὐδὲν θαυμαστόν· ἀλλὰ τὴν αὐτὴν δόξαν εἴληφα καὶ περὶ τῶν πάλαι γεγονότων καὶ περὶ τῶν νῦν ὄντων ποιητῶν, οὔτι τὸ ποιητικὸν ἀτιμάζων γένος, ἀλλὰ παντὶ δῆλον ὡς τὸ μιμητικὸν ἔθνος, οἷς ἂν ἐντραφῇ, ταῦτα μιμήσεται ῥᾷστα καὶ ἄριστα, τὸ δʼ ἐκτὸς τῆς τροφῆς ἑκάστοις

19eSofistler takımını da başka birçok güzel söz söylemekte pek tecrübeli bilirim; ama şehirden şehre dolaşıp hiçbir yerde kendilerine ait bir ev kurmadıkları için, filozof ve devlet adamı olan insanların savaşta ve çarpışmalarda, eylemle ve sözle her biriyle ilişki kurarken neler yapıp neler söyleyeceklerini kestiremeyeceklerinden korkarım.

Geriye sizin gibi bir melekeye sahip olanların takımı kalıyor: bu takım tabiatça da yetişme bakımından da ikisinden birden pay almıştır.

19e

γιγνόμενον χαλεπὸν μὲν ἔργοις, ἔτι δὲ χαλεπώτερον λόγοις εὖ μιμεῖσθαι. τὸ δὲ τῶν σοφιστῶν γένος αὖ πολλῶν μὲν λόγων καὶ καλῶν ἄλλων μάλʼ ἔμπειρον ἥγημαι, φοβοῦμαι δὲ μή πως, ἅτε πλανητὸν ὂν κατὰ πόλεις οἰκήσεις τε ἰδίας οὐδαμῇ διῳκηκός, ἄστοχον ἅμα φιλοσόφων ἀνδρῶν ᾖ καὶ πολιτικῶν, ὅσʼ ἂν οἷά τε ἐν πολέμῳ καὶ μάχαις πράττοντες ἔργῳ καὶ λόγῳ προσομιλοῦντες ἑκάστοις πράττοιεν καὶ λέγοιεν.

ΣΩ. καταλέλειπται δὴ τὸ τῆς ὑμετέρας ἕξεως γένος,

20aMesela burada bulunan Timaios, İtalya'da kanunlarla en iyi yönetilen şehir olan Lokroi'dandır; mal varlığı ve soy bakımından oradakilerin hiçbirinden aşağı değildir; şehrinde en büyük görevleri ve şerefleri üstlenmiş, felsefede de, bence, bütün felsefenin zirvesine ulaşmıştır. Kritias'ın da konuştuğumuz şeylerin hiçbirinde acemi olmadığını burada hepimiz biliriz. Hermokrates'in tabiatının ve yetişmesinin de bütün bunlara yettiğine, birçok kişi buna tanıklık ettiğine göre, inanmak gerekir.

20a

ἅμα ἀμφοτέρων φύσει καὶ τροφῇ μετέχον. Τίμαιός τε γὰρ ὅδε, εὐνομωτάτης ὢν πόλεως τῆς ἐν Ἰταλίᾳ Λοκρίδος, οὐσίᾳ καὶ γένει οὐδενὸς ὕστερος ὢν τῶν ἐκεῖ, τὰς μεγίστας μὲν ἀρχάς τε καὶ τιμὰς τῶν ἐν τῇ πόλει μετακεχείρισται, φιλοσοφίας δʼ αὖ κατʼ ἐμὴν δόξαν ἐπʼ ἄκρον ἁπάσης ἐλήλυθεν· Κριτίαν δέ που πάντες οἱ τῇδε ἴσμεν οὐδενὸς ἰδιώτην ὄντα ὧν λέγομεν. τῆς δὲ Ἑρμοκράτους αὖ περὶ φύσεως καὶ τροφῆς, πρὸς ἅπαντα ταῦτʼ εἶναι ἱκανὴν πολλῶν μαρτυρούντων

20bBu yüzden dün, devlet idaresini anlatmamı istediğinizde, bunu düşünerek isteğinizi gönülden yerine getirdim. Biliyordum ki istediğiniz takdirde arkasından gelecek konuşmayı sizden daha iyi kimse yapamaz; çünkü şehri yakışır bir savaşa sokup ona yaraşan her şeyi verebilecek olan bugün yalnız sizsiniz. Bana verilen görevi yerine getirince ben de size şimdi söylediğim görevi verdim. Siz de aranızda birlikte düşünüp bugün sözle ağırlanmamın karşılığını bana vermeye razı oldunuz; işte ben de bunun için süslenip geldim ve ağırlanmaya herkesten hazırım.

20b

πιστευτέον. διὸ καὶ χθὲς ἐγὼ διανοούμενος, ὑμῶν δεομένων τὰ περὶ τῆς πολιτείας διελθεῖν, προθύμως ἐχαριζόμην, εἰδὼς ὅτι τὸν ἑξῆς λόγον οὐδένες ἂν ὑμῶν ἐθελόντων ἱκανώτερον ἀποδοῖεν—εἰς γὰρ πόλεμον πρέποντα καταστήσαντες τὴν πόλιν ἅπαντʼ αὐτῇ τὰ προσήκοντα ἀποδοῖτʼ ἂν μόνοι τῶν νῦν—εἰπὼν δὴ τἀπιταχθέντα ἀντεπέταξα ὑμῖν ἃ καὶ νῦν λέγω. συνωμολογήσατʼ οὖν κοινῇ σκεψάμενοι πρὸς ὑμᾶς

20cHermokrates: Gerçekten de, burada Timaios'un dediği gibi, Sokrates, ne gönül isteğinden bir eksiğimiz olacak ne de bunu yapmamak için bir bahanemiz var. Nitekim dün buradan ayrılıp konakladığımız Kritias'ın misafirhanesine varır varmaz, hatta daha önce yolda bile, tam bunun üzerine düşünüyorduk.

20c

αὐτοὺς εἰς νῦν ἀνταποδώσειν μοι τὰ τῶν λόγων ξένια, πάρειμί τε οὖν δὴ κεκοσμημένος ἐπʼ αὐτὰ καὶ πάντων ἑτοιμότατος ὢν δέχεσθαι.

ΕΡ. καὶ μὲν δή, καθάπερ εἶπεν Τίμαιος ὅδε, ὦ Σώκρατες, οὔτε ἐλλείψομεν προθυμίας οὐδὲν οὔτε ἔστιν οὐδεμία πρόφασις ἡμῖν τοῦ μὴ δρᾶν ταῦτα· ὥστε καὶ χθές, εὐθὺς ἐνθένδε ἐπειδὴ παρὰ Κριτίαν πρὸς τὸν ξενῶνα οὗ καὶ καταλύομεν ἀφικόμεθα, καὶ ἔτι πρότερον καθʼ ὁδὸν αὐτὰ ταῦτʼ ἐσκοποῦμεν.

20dKritias da bize eski bir rivayetten gelen bir hikâye anlattı. Kritias, onu şimdi Sokrates'e de anlat ki verdiği göreve uygun olup olmadığını o da bizimle birlikte sınasın.

Kritias: Üçüncü ortağımız Timaios da uygun görürse, öyle yapmak gerek.

Timaios: Uygun görüyorum elbette.

Kritias: Öyleyse dinle, Sokrates: pek tuhaf ama baştan sona doğru bir hikâye; bunu bir zamanlar Yedi Bilge'nin en bilgesi Solon anlatmıştı.

20d

ὅδε οὖν ἡμῖν λόγον εἰσηγήσατο ἐκ παλαιᾶς ἀκοῆς· ὃν καὶ νῦν λέγε, ὦ Κριτία, τῷδε, ἵνα συνδοκιμάσῃ πρὸς τὴν ἐπίταξιν εἴτʼ ἐπιτήδειος εἴτε ἀνεπιτήδειός ἐστι.

ΚΡ. ταῦτα χρὴ δρᾶν, εἰ καὶ τῷ τρίτῳ κοινωνῷ Τιμαίῳ συνδοκεῖ.

ΤΙ. δοκεῖ μήν.

ΚΡ. ἄκουε δή, ὦ Σώκρατες, λόγου μάλα μὲν ἀτόπου, παντάπασί γε μὴν ἀληθοῦς, ὡς ὁ τῶν ἑπτὰ σοφώτατος

20eSolon, kendisinin de şiirlerinde birçok yerde söylediği gibi, büyük dedemiz Dropides'in yakını ve çok iyi dostuydu.

Dedemiz Kritias'a —ihtiyar bunu sonra bize anlatırdı— bu şehrin zamanla ve insanların ölüp gitmesiyle unutulmuş büyük ve hayranlık uyandıran eski işleri olduğunu, bunların içinde en büyüğünün de şu olduğunu söylemiş; şimdi onu anarak hem sana bir teşekkür borcunu ödemek hem de bu bayramda tanrıçayı, bir ilahi söyler gibi, hakkıyla ve gerçeğe uygun biçimde övmek bize yakışır.

20e

Σόλων ποτʼ ἔφη. ἦν μὲν οὖν οἰκεῖος καὶ σφόδρα φίλος ἡμῖν Δρωπίδου τοῦ προπάππου, καθάπερ λέγει πολλαχοῦ καὶ αὐτὸς ἐν τῇ ποιήσει·

ΚΡ. πρὸς δὲ Κριτίαν τὸν ἡμέτερον πάππον εἶπεν, ὡς ἀπεμνημόνευεν αὖ πρὸς ἡμᾶς ὁ γέρων, ὅτι μεγάλα καὶ θαυμαστὰ τῆσδʼ εἴη παλαιὰ ἔργα τῆς πόλεως ὑπὸ χρόνου καὶ φθορᾶς ἀνθρώπων ἠφανισμένα, πάντων δὲ ἓν μέγιστον,

21aSokrates: İyi söylüyorsun. Peki Kritias'ın Solon'dan duyduğuna dayanarak anlattığı, adı pek anılmayan ama bu şehrin gerçekten yapmış olduğu o eski iş neydi?

Kritias: Anlatayım; eski bir hikâyeyi genç olmayan bir adamdan duydum. Kritias o zaman, kendi dediğine göre, doksan yaşına yaklaşmıştı; ben de olsa olsa on yaşındaydım.

21a

οὗ νῦν ἐπιμνησθεῖσιν πρέπον ἂν ἡμῖν εἴη σοί τε ἀποδοῦναι χάριν καὶ τὴν θεὸν ἅμα ἐν τῇ πανηγύρει δικαίως τε καὶ ἀληθῶς οἷόνπερ ὑμνοῦντας ἐγκωμιάζειν.

ΣΩ. εὖ λέγεις. ἀλλὰ δὴ ποῖον ἔργον τοῦτο Κριτίας οὐ λεγόμενον μέν, ὡς δὲ πραχθὲν ὄντως ὑπὸ τῆσδε τῆς πόλεως ἀρχαῖον διηγεῖτο κατὰ τὴν Σόλωνος ἀκοήν;

ΚΡ. ἐγὼ φράσω, παλαιὸν ἀκηκοὼς λόγον οὐ νέου ἀνδρός. ἦν μὲν γὰρ δὴ τότε Κριτίας, ὡς ἔφη, σχεδὸν ἐγγὺς

21bApaturia bayramının Kureotis günüydü. Bayramın her zamanki âdeti o yıl da çocuklar için yerine getirildi: babalarımız şiir okuma yarışmaları düzenlediler. Birçok şairin birçok şiiri okundu; Solon'un şiirleri o zamanlar yeni olduğu için çocuklardan pek çoğu onları söyledi. Kardeşlik topluluğumuzun üyelerinden biri, ister gerçekten öyle düşündüğü için ister Kritias'ın gönlünü hoş etmek için, Solon'un başka bakımlardan en bilge insan olduğu gibi şiirde de bütün şairlerin en soylusu olduğu kanaatinde olduğunu söyledi.

21b

ἤδη τῶν ἐνενήκοντα ἐτῶν, ἐγὼ δέ πῃ μάλιστα δεκέτης· ἡ δὲ Κουρεῶτις ἡμῖν οὖσα ἐτύγχανεν Ἀπατουρίων. τὸ δὴ τῆς ἑορτῆς σύνηθες ἑκάστοτε καὶ τότε συνέβη τοῖς παισίν· ἆθλα γὰρ ἡμῖν οἱ πατέρες ἔθεσαν ῥαψῳδίας. πολλῶν μὲν οὖν δὴ καὶ πολλὰ ἐλέχθη ποιητῶν ποιήματα, ἅτε δὲ νέα κατʼ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ὄντα τὰ Σόλωνος πολλοὶ τῶν παίδων ᾔσαμεν. εἶπεν οὖν τις τῶν φρατέρων, εἴτε δὴ δοκοῦν αὐτῷ τότε εἴτε καὶ χάριν τινὰ τῷ Κριτίᾳ φέρων, δοκεῖν οἱ τά τε

21cİhtiyar —bunu çok iyi hatırlıyorum— buna pek sevindi ve gülümseyerek şöyle dedi: "Evet, Amynandros; keşke şiirle bir yan uğraş olarak değil de başkaları gibi ciddiyetle uğraşsaydı, Mısır'dan buraya getirdiği hikâyeyi tamamlasaydı da buraya döndüğünde karşılaştığı iç kavgalar ve başka kötülükler yüzünden onu bir kenara bırakmak zorunda kalmasaydı! O zaman, bence, ne Hesiodos ne Homeros ne de başka bir şair ondan daha ünlü olurdu."

21c

ἄλλα σοφώτατον γεγονέναι Σόλωνα καὶ κατὰ τὴν ποίησιν αὖ τῶν ποιητῶν πάντων ἐλευθεριώτατον. ὁ δὴ γέρων— σφόδρα γὰρ οὖν μέμνημαι—μάλα τε ἥσθη καὶ διαμειδιάσας εἶπεν· εἴ γε, ὦ Ἀμύνανδρε, μὴ παρέργῳ τῇ ποιήσει κατεχρήσατο, ἀλλʼ ἐσπουδάκει καθάπερ ἄλλοι, τόν τε λόγον ὃν ἀπʼ Αἰγύπτου δεῦρο ἠνέγκατο ἀπετέλεσεν, καὶ μὴ διὰ τὰς στάσεις ὑπὸ κακῶν τε ἄλλων ὅσα ηὗρεν ἐνθάδε ἥκων ἠναγκάσθη

21d"Peki o hikâye neydi, Kritias?" diye sordu öteki. "Bu şehrin yaptığı, bütün işlerin en büyüğü ve haklı olarak en ünlüsü olması gereken bir iş hakkındaydı," dedi; "ama zaman geçtiği ve onu yapanlar ölüp gittiği için hikâyesi bugüne kadar ulaşmadı." "Baştan anlat," dedi öteki; "Solon neyi, nasıl ve kimden doğru diye işittiğini anlatıyordu?"

21d

καταμελῆσαι, κατά γε ἐμὴν δόξαν οὔτε Ἡσίοδος οὔτε Ὅμηρος οὔτε ἄλλος οὐδεὶς ποιητὴς εὐδοκιμώτερος ἐγένετο ἄν ποτε αὐτοῦ. τίς δʼ ἦν ὁ λόγος, ἦ δʼ ὅς, ὦ Κριτία; ἦ περὶ μεγίστης, ἔφη, καὶ ὀνομαστοτάτης πασῶν δικαιότατʼ ἂν πράξεως οὔσης, ἣν ἥδε ἡ πόλις ἔπραξε μέν, διὰ δὲ χρόνον καὶ φθορὰν τῶν ἐργασαμένων οὐ διήρκεσε δεῦρο ὁ λόγος. λέγε ἐξ ἀρχῆς, ἦ δʼ ὅς, τί τε καὶ πῶς καὶ παρὰ τίνων ὡς ἀληθῆ διακηκοὼς ἔλεγεν ὁ Σόλων.

21eMısır'da, dedi, Nil'in akıntısının tepesinden ikiye ayrıldığı Delta'da Saitik denen bir bölge vardır. Bu bölgenin en büyük şehri Sais'tir; Kral Amasis de oradandı. Halkı, şehirlerinin kurucusu ve başı olarak bir tanrıçayı tanır: adı Mısırca Neith, Yunanca ise, kendi söylediklerine göre, Athena'dır. Atinalıları çok severler ve bir bakıma onların akrabası olduklarını söylerler.

Solon'un anlattığına göre, oraya gittiğinde aralarında çok itibar görmüş; bir gün de eski zamanları bu konuları en iyi bilen rahiplere sorduğunda, ne kendisinin ne de başka bir Yunanlının bu konularda neredeyse hiçbir şey bilmediğini fark etmiş.

21e

ἔστιν τις κατʼ Αἴγυπτον, ἦ δʼ ὅς, ἐν τῷ Δέλτα, περὶ ὃν κατὰ κορυφὴν σχίζεται τὸ τοῦ Νείλου ῥεῦμα Σαϊτικὸς ἐπικαλούμενος νομός, τούτου δὲ τοῦ νομοῦ μεγίστη πόλις Σάις—ὅθεν δὴ καὶ Ἄμασις ἦν ὁ βασιλεύς—οἷς τῆς πόλεως θεὸς ἀρχηγός τίς ἐστιν, Αἰγυπτιστὶ μὲν τοὔνομα Νηίθ, Ἑλληνιστὶ δέ, ὡς ὁ ἐκείνων λόγος, Ἀθηνᾶ· μάλα δὲ φιλαθήναιοι καί τινα τρόπον οἰκεῖοι τῶνδʼ εἶναί φασιν.

ΚΡ. οἷ δὴ Σόλων ἔφη πορευθεὶς σφόδρα τε γενέσθαι παρʼ αὐτοῖς ἔντιμος,

22aBir keresinde onları eski zamanlara dair bir konuşmaya çekmek isteyerek, buradaki en eski hikâyeleri anlatmaya girişmiş: ilk insan diye anılan Phoroneus'tan ve Niobe'den söz etmiş, tufandan sonra Deukalion'la Pyrrha'nın nasıl hayatta kaldıklarını anlatmış, onlardan gelenlerin soy kütüğünü çıkarmış, anlattığı olayların üzerinden kaç yıl geçtiğini hatırlayarak zamanları hesaplamaya çalışmış.

22a

καὶ δὴ καὶ τὰ παλαιὰ ἀνερωτῶν ποτε τοὺς μάλιστα περὶ ταῦτα τῶν ἱερέων ἐμπείρους, σχεδὸν οὔτε αὑτὸν οὔτε ἄλλον Ἕλληνα οὐδένα οὐδὲν ὡς ἔπος εἰπεῖν εἰδότα περὶ τῶν τοιούτων ἀνευρεῖν. καί ποτε προαγαγεῖν βουληθεὶς αὐτοὺς περὶ τῶν ἀρχαίων εἰς λόγους, τῶν τῇδε τὰ ἀρχαιότατα λέγειν ἐπιχειρεῖν, περὶ Φορωνέως τε τοῦ πρώτου λεχθέντος καὶ Νιόβης, καὶ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν αὖ περὶ Δευκαλίωνος

22bO zaman rahiplerden çok yaşlı biri şöyle demiş: Ey Solon, Solon, siz Yunanlılar hep çocuksunuz; yaşlı bir Yunanlı yoktur. Solon bunu duyunca "Nasıl? Ne demek istiyorsun?" diye sormuş. Psykhē bakımından hepiniz gençsiniz, demiş rahip; çünkü psykhē'lerinizde eski bir rivayetten kalma tek bir eski kanaat de, zamanla ağarmış tek bir bilgi de yok. Bunun sebebi şudur.

22b

καὶ Πύρρας ὡς διεγένοντο μυθολογεῖν, καὶ τοὺς ἐξ αὐτῶν γενεαλογεῖν, καὶ τὰ τῶν ἐτῶν ὅσα ἦν οἷς ἔλεγεν πειρᾶσθαι διαμνημονεύων τοὺς χρόνους ἀριθμεῖν· καί τινα εἰπεῖν τῶν ἱερέων εὖ μάλα παλαιόν· ὦ Σόλων, Σόλων, Ἕλληνες ἀεὶ παῖδές ἐστε, γέρων δὲ Ἕλλην οὐκ ἔστιν. ἀκούσας οὖν, πῶς τί τοῦτο λέγεις; φάναι.νέοι ἐστέ, εἰπεῖν, τὰς ψυχὰς πάντες· οὐδεμίαν γὰρ ἐν αὐταῖς ἔχετε διʼ ἀρχαίαν ἀκοὴν παλαιὰν δόξαν οὐδὲ μάθημα χρόνῳ πολιὸν οὐδέν. τὸ

22cİnsanlar birçok kez, birçok şekilde yok oldular ve yine olacaklar; en büyük yıkımlar ateşle ve suyla olur, daha küçükleri de sayısız başka yolla. Sizde de anlatılan şu hikâye var ya: bir zamanlar Güneş'in oğlu Phaethon babasının arabasına atları koşmuş, ama arabayı babasının yolunda süremediği için yeryüzündeki her şeyi yakmış, kendisi de yıldırımla vurularak ölmüş. Bu, bir mythos kılığında anlatılır; ama işin gerçeği şudur: yeryüzünün çevresinde gökte dolaşan cisimler yollarından sapar ve uzun zaman aralıklarıyla yeryüzündeki şeyler büyük bir ateşle yok olur.

22c

δὲ τούτων αἴτιον τόδε. πολλαὶ κατὰ πολλὰ φθοραὶ γεγόνασιν ἀνθρώπων καὶ ἔσονται, πυρὶ μὲν καὶ ὕδατι μέγισται, μυρίοις δὲ ἄλλοις ἕτεραι βραχύτεραι. τὸ γὰρ οὖν καὶ παρʼ ὑμῖν λεγόμενον, ὥς ποτε Φαέθων Ἡλίου παῖς τὸ τοῦ πατρὸς ἅρμα ζεύξας διὰ τὸ μὴ δυνατὸς εἶναι κατὰ τὴν τοῦ πατρὸς ὁδὸν ἐλαύνειν τά τʼ ἐπὶ γῆς συνέκαυσεν καὶ αὐτὸς κεραυνωθεὶς διεφθάρη, τοῦτο μύθου μὲν σχῆμα ἔχον λέγεται, τὸ δὲ

22dO zaman dağlarda, yüksek ve kurak yerlerde oturanlar, ırmakların ve denizin yakınında oturanlardan daha çok helak olur. Bize ise başka her konuda olduğu gibi o zaman da kurtarıcımız Nil olur; taşarak bizi bu çaresizlikten (aporia) kurtarır. Tanrılar yeryüzünü sularla arındırıp tufana boğduklarında ise dağlardaki sığırtmaçlarla çobanlar kurtulur; sizin şehirlerinizde oturanlarsa ırmaklarla denize sürüklenir.

22d

ἀληθές ἐστι τῶν περὶ γῆν κατʼ οὐρανὸν ἰόντων παράλλαξις καὶ διὰ μακρῶν χρόνων γιγνομένη τῶν ἐπὶ γῆς πυρὶ πολλῷ φθορά. τότε οὖν ὅσοι κατʼ ὄρη καὶ ἐν ὑψηλοῖς τόποις καὶ ἐν ξηροῖς οἰκοῦσιν μᾶλλον διόλλυνται τῶν ποταμοῖς καὶ θαλάττῃ προσοικούντων· ἡμῖν δὲ ὁ Νεῖλος εἴς τε τἆλλα σωτὴρ καὶ τότε ἐκ ταύτης τῆς ἀπορίας σῴζει λυόμενος. ὅταν δʼ αὖ θεοὶ τὴν γῆν ὕδασιν καθαίροντες κατακλύζωσιν, οἱ μὲν ἐν τοῖς ὄρεσιν διασῴζονται βουκόλοι νομῆς τε, οἱ δʼ ἐν ταῖς

22eBu ülkede ise ne o zaman ne başka bir zaman su tarlalara yukarıdan akar; tersine, bütün su tabiatı gereği aşağıdan yükselir. Burada saklananların en eski şeyler olduğu işte bundan ve bu sebeplerden ötürü söylenir.

İşin gerçeği şu ki aşırı kışın ya da kavurucu sıcağın engel olmadığı her yerde insan soyu bazen daha kalabalık, bazen daha az, ama her zaman vardır.

22e

παρʼ ὑμῖν πόλεσιν εἰς τὴν θάλατταν ὑπὸ τῶν ποταμῶν φέρονται· κατὰ δὲ τήνδε χώραν οὔτε τότε οὔτε ἄλλοτε ἄνωθεν ἐπὶ τὰς ἀρούρας ὕδωρ ἐπιρρεῖ, τὸ δʼ ἐναντίον κάτωθεν πᾶν ἐπανιέναι πέφυκεν.

ΚΡ. ὅθεν καὶ διʼ ἃς αἰτίας τἀνθάδε σῳζόμενα λέγεται παλαιότατα· τὸ δὲ ἀληθές, ἐν πᾶσιν τοῖς τόποις ὅπου μὴ χειμὼν ἐξαίσιος ἢ καῦμα ἀπείργει, πλέον,

23aSizde, burada ya da adını duyduğumuz başka bir yerde güzel, büyük ya da başka bir bakımdan dikkate değer ne olmuşsa, hepsi eski zamanlardan beri burada, tapınaklarda yazılmış ve saklanmıştır. Sizde ve ötekilerde ise yazı ve şehirlerin ihtiyaç duyduğu her şey daha yeni kurulmuşken, alışılmış yıl aralıklarıyla gökten bir sel bir hastalık gibi yeniden üzerinize iner ve içinizden yalnızca yazı bilmeyenleri ve musikiden nasibi olmayanları geride bırakır.

23a

τοτὲ δὲ ἔλαττον ἀεὶ γένος ἐστὶν ἀνθρώπων. ὅσα δὲ ἢ παρʼ ὑμῖν ἢ τῇδε ἢ καὶ κατʼ ἄλλον τόπον ὧν ἀκοῇ ἴσμεν, εἴ πού τι καλὸν ἢ μέγα γέγονεν ἢ καί τινα διαφορὰν ἄλλην ἔχον, πάντα γεγραμμένα ἐκ παλαιοῦ τῇδʼ ἐστὶν ἐν τοῖς ἱεροῖς καὶ σεσωσμένα· τὰ δὲ παρʼ ὑμῖν καὶ τοῖς ἄλλοις ἄρτι κατεσκευασμένα ἑκάστοτε τυγχάνει γράμμασι καὶ ἅπασιν ὁπόσων πόλεις δέονται, καὶ πάλιν διʼ εἰωθότων ἐτῶν ὥσπερ νόσημα ἥκει φερόμενον αὐτοῖς ῥεῦμα οὐράνιον καὶ τοὺς ἀγραμμάτους

23bBöylece yeniden en baştan, gençler gibi olursunuz; eski zamanlarda burada da sizde de olup bitenlerden hiçbir şey bilmezsiniz. Nitekim, Solon, az önce kendi geçmişiniz hakkında saydığın soy kütükleri çocuk masallarından pek az farklıdır. Bir kere, daha önce birçok tufan olmuşken siz yalnızca birini hatırlıyorsunuz; sonra, ülkenizde insanlar arasındaki en güzel ve en iyi soyun yaşamış olduğunu bilmiyorsunuz. Sen de bugünkü bütün şehriniz de, bir zamanlar geriye kalan küçük bir tohumdan, o soydan geliyorsunuz; ama hayatta kalanlar nesiller boyunca yazıdan yoksun, sesleri soluklarıyla birlikte ölüp gittikleri için bu sizden gizli kalmıştır.

23b

τε καὶ ἀμούσους ἔλιπεν ὑμῶν, ὥστε πάλιν ἐξ ἀρχῆς οἷον νέοι γίγνεσθε, οὐδὲν εἰδότες οὔτε τῶν τῇδε οὔτε τῶν παρʼ ὑμῖν, ὅσα ἦν ἐν τοῖς παλαιοῖς χρόνοις. τὰ γοῦν νυνδὴ γενεαλογηθέντα, ὦ Σόλων, περὶ τῶν παρʼ ὑμῖν ἃ διῆλθες, παίδων βραχύ τι διαφέρει μύθων, οἳ πρῶτον μὲν ἕνα γῆς κατακλυσμὸν μέμνησθε πολλῶν ἔμπροσθεν γεγονότων, ἔτι δὲ τὸ κάλλιστον καὶ ἄριστον γένος ἐπʼ ἀνθρώπους ἐν τῇ χώρᾳ παρʼ ὑμῖν οὐκ ἴστε γεγονός, ἐξ ὧν σύ τε καὶ πᾶσα ἡ

23cÇünkü bir zamanlar, Solon, sularla gelen en büyük yıkımdan önce, bugün Atinalıların olan şehir savaşta en iyi şehirdi; her bakımdan da kanunlarla eşsiz biçimde iyi yönetiliyordu. Gök kubbenin altında hakkında haber aldığımız bütün şehirler arasında en güzel işlerin de en güzel devlet düzenlerinin de onda olduğu söylenir.

23c

πόλις ἔστιν τὰ νῦν ὑμῶν, περιλειφθέντος ποτὲ σπέρματος βραχέος, ἀλλʼ ὑμᾶς λέληθεν διὰ τὸ τοὺς περιγενομένους ἐπὶ πολλὰς γενεὰς γράμμασιν τελευτᾶν ἀφώνους. ἦν γὰρ δή ποτε, ὦ Σόλων, ὑπὲρ τὴν μεγίστην φθορὰν ὕδασιν ἡ νῦν Ἀθηναίων οὖσα πόλις ἀρίστη πρός τε τὸν πόλεμον καὶ κατὰ πάντα εὐνομωτάτη διαφερόντως· ᾗ κάλλιστα ἔργα καὶ πολιτεῖαι γενέσθαι λέγονται κάλλισται πασῶν ὁπόσων ὑπὸ

23dSolon bunu duyunca şaşırdığını, eski vatandaşlar hakkındaki her şeyi sırasıyla ve tam doğrulukla anlatmaları için rahiplere yalvarıp durduğunu söyledi. Rahip de şöyle demiş: Hiç esirgemem, Solon; hem senin hem şehrinizin hatırı için, en çok da hem sizin şehrinizi hem de bu şehri payına alan, besleyip terbiye eden tanrıçanın hatırı için anlatacağım. Sizinkini bundan bin yıl önce kurdu, tohumunuzu Toprak'tan ve Hephaistos'tan aldı; bunu ise sonra.

23d

τὸν οὐρανὸν ἡμεῖς ἀκοὴν παρεδεξάμεθα. ἀκούσας οὖν ὁ Σόλων ἔφη θαυμάσαι καὶ πᾶσαν προθυμίαν σχεῖν δεόμενος τῶν ἱερέων πάντα διʼ ἀκριβείας οἱ τὰ περὶ τῶν πάλαι πολιτῶν ἑξῆς διελθεῖν. τὸν οὖν ἱερέα φάναι· φθόνος οὐδείς, ὦ Σόλων, ἀλλὰ σοῦ τε ἕνεκα ἐρῶ καὶ τῆς πόλεως ὑμῶν, μάλιστα δὲ τῆς θεοῦ χάριν, ἣ τήν τε ὑμετέραν καὶ τήνδε ἔλαχεν καὶ ἔθρεψεν καὶ ἐπαίδευσεν, προτέραν μὲν τὴν παρʼ

23eBuradaki düzenin yaşı kutsal yazılarımızda sekiz bin yıl olarak kayıtlıdır. Sana dokuz bin yıl önce yaşamış vatandaşlarınızın kanunlarını ve yaptıkları işlerin en güzelini kısaca anlatayım.

Her şeyin tam ayrıntısını ise sonra, boş vaktimizde yazıların kendisini elimize alıp sırasıyla inceleriz.

23e

ὑμῖν ἔτεσιν χιλίοις, ἐκ Γῆς τε καὶ Ἡφαίστου τὸ σπέρμα παραλαβοῦσα ὑμῶν, τήνδε δὲ ὑστέραν. τῆς δὲ ἐνθάδε διακοσμήσεως παρʼ ἡμῖν ἐν τοῖς ἱεροῖς γράμμασιν ὀκτακισχιλίων ἐτῶν ἀριθμὸς γέγραπται. περὶ δὴ τῶν ἐνακισχίλια γεγονότων ἔτη πολιτῶν σοι δηλώσω διὰ βραχέων νόμους, καὶ τῶν ἔργων αὐτοῖς ὃ κάλλιστον ἐπράχθη·

ΚΡ. τὸ δʼ ἀκριβὲς περὶ

24aKanunlarını buradakilerle karşılaştır: o zaman sizde olan şeylerin pek çok örneğini (paradeigma) bugün burada bulacaksın. Önce rahipler sınıfı ötekilerden ayrı tutulmuştur; sonra zanaatkârlar sınıfı: her biri işini başkasıyla karışmadan kendi başına yapar; çobanlar, avcılar ve çiftçiler de öyle.

24a

πάντων ἐφεξῆς εἰς αὖθις κατὰ σχολὴν αὐτὰ τὰ γράμματα λαβόντες διέξιμεν. τοὺς μὲν οὖν νόμους σκόπει πρὸς τοὺς τῇδε· πολλὰ γὰρ παραδείγματα τῶν τότε παρʼ ὑμῖν ὄντων ἐνθάδε νῦν ἀνευρήσεις, πρῶτον μὲν τὸ τῶν ἱερέων γένος ἀπὸ τῶν ἄλλων χωρὶς ἀφωρισμένον, μετὰ δὲ τοῦτο τὸ τῶν δημιουργῶν, ὅτι καθʼ αὑτὸ ἕκαστον ἄλλῳ δὲ οὐκ ἐπιμειγνύμενον δημιουργεῖ, τό τε τῶν νομέων καὶ τὸ τῶν θηρευτῶν τό τε

24bAyrıca savaşçı sınıfın burada bütün öteki sınıflardan ayrıldığını, kanunun onlara savaştan başka hiçbir şeyle ilgilenmemeyi buyurduğunu herhalde fark etmişsindir. Silahlanma biçimleri de, kalkan ve mızrakla, aynıdır: Asya halkları arasında bu silahlarla ilk biz donandık; tanrıça sizin oralarda ilk size nasıl gösterdiyse bize de öyle gösterdi. Phronēsise gelince, buradaki kanunun daha en baştan ona ne kadar özen gösterdiğini görüyorsun: kâinata dair bilgiden başlayarak, bu ilahi şeylerden insana dair olanlara varıncaya, kehanete ve sağlık için hekimliğe kadar her şeyi bulmuş, bunlara bağlı bütün öteki bilgileri de edinmiştir.

24b

τῶν γεωργῶν. καὶ δὴ καὶ τὸ μάχιμον γένος ᾔσθησαί που τῇδε ἀπὸ πάντων τῶν γενῶν κεχωρισμένον, οἷς οὐδὲν ἄλλο πλὴν τὰ περὶ τὸν πόλεμον ὑπὸ τοῦ νόμου προσετάχθη μέλειν· ἔτι δὲ ἡ τῆς ὁπλίσεως αὐτῶν σχέσις ἀσπίδων καὶ δοράτων, οἷς ἡμεῖς πρῶτοι τῶν περὶ τὴν Ἀσίαν ὡπλίσμεθα, τῆς θεοῦ καθάπερ ἐν ἐκείνοις τοῖς τόποις παρʼ ὑμῖν πρώτοις ἐνδειξαμένης. τὸ δʼ αὖ περὶ τῆς φρονήσεως, ὁρᾷς που τὸν νόμον τῇδε ὅσην ἐπιμέλειαν ἐποιήσατο εὐθὺς κατʼ ἀρχὰς περί τε

24cİşte tanrıça o zaman bütün bu düzeni ve tertibi önce sizin için kurdu ve sizi yerleştirdi; doğduğunuz yeri, oradaki mevsimlerin güzel dengesini görüp oranın en akıllı insanları yetiştireceğini anlayarak seçti. Hem savaşı hem bilgeliği seven bir tanrıça olduğu için, kendisine en çok benzeyen insanları yetiştirecek yeri seçti ve önce orayı yurt edindirdi.

24c

τὸν κόσμον, ἅπαντα μέχρι μαντικῆς καὶ ἰατρικῆς πρὸς ὑγίειαν ἐκ τούτων θείων ὄντων εἰς τὰ ἀνθρώπινα ἀνευρών, ὅσα τε ἄλλα τούτοις ἕπεται μαθήματα πάντα κτησάμενος. ταύτην οὖν δὴ τότε σύμπασαν τὴν διακόσμησιν καὶ σύνταξιν ἡ θεὸς προτέρους ὑμᾶς διακοσμήσασα κατῴκισεν, ἐκλεξαμένη τὸν τόπον ἐν ᾧ γεγένησθε, τὴν εὐκρασίαν τῶν ὡρῶν ἐν αὐτῷ κατιδοῦσα, ὅτι φρονιμωτάτους ἄνδρας οἴσοι· ἅτε οὖν φιλοπόλεμός

24dBöylece siz bu türden kanunlarla, hatta daha da iyi bir düzen içinde yaşadınız; tanrıların çocukları ve öğrencileri olmanıza yaraşır biçimde, bütün insanları her türlü aretē'de geride bıraktınız. Şehrinizin burada yazılı birçok büyük işi hayranlık uyandırır; ama hepsinin içinde biri, büyüklüğüyle ve aretē'siyle ötekileri aşar.

24d

τε καὶ φιλόσοφος ἡ θεὸς οὖσα τὸν προσφερεστάτους αὐτῇ μέλλοντα οἴσειν τόπον ἄνδρας, τοῦτον ἐκλεξαμένη πρῶτον κατῴκισεν. ᾠκεῖτε δὴ οὖν νόμοις τε τοιούτοις χρώμενοι καὶ ἔτι μᾶλλον εὐνομούμενοι πάσῃ τε παρὰ πάντας ἀνθρώπους ὑπερβεβληκότες ἀρετῇ, καθάπερ εἰκὸς γεννήματα καὶ παιδεύματα θεῶν ὄντας. πολλὰ μὲν οὖν ὑμῶν καὶ μεγάλα ἔργα τῆς πόλεως τῇδε γεγραμμένα θαυμάζεται, πάντων μὴν

24eYazılar anlatır ki şehriniz bir zamanlar, dışarıdan, Atlas denizinden atılıp küstahça bütün Avrupa'nın ve Asya'nın üzerine yürüyen ne büyük bir gücü durdurmuştu.

O zamanlar o denizden geçilebiliyordu; çünkü sizin, dediğiniz gibi, Herakles Sütunları adını verdiğiniz boğazın önünde bir ada vardı. Bu ada Libya ile Asya'nın toplamından büyüktü; o zamanki yolcular ondan öteki adalara, adalardan da karşıdaki bütün kıtaya, o gerçek denizi çevreleyen kıtaya geçebiliyorlardı.

24e

ἓν ὑπερέχει μεγέθει καὶ ἀρετῇ· λέγει γὰρ τὰ γεγραμμένα ὅσην ἡ πόλις ὑμῶν ἔπαυσέν ποτε δύναμιν ὕβρει πορευομένην ἅμα ἐπὶ πᾶσαν Εὐρώπην καὶ Ἀσίαν, ἔξωθεν ὁρμηθεῖσαν ἐκ τοῦ Ἀτλαντικοῦ πελάγους.

ΚΡ. τότε γὰρ πορεύσιμον ἦν τὸ ἐκεῖ πέλαγος· νῆσον γὰρ πρὸ τοῦ στόματος εἶχεν ὃ καλεῖτε, ὥς φατε, ὑμεῖς Ἡρακλέους στήλας, ἡ δὲ νῆσος ἅμα Λιβύης ἦν καὶ Ἀσίας μείζων, ἐξ ἧς ἐπιβατὸν ἐπὶ τὰς ἄλλας νήσους τοῖς τότε ἐγίγνετο πορευομένοις, ἐκ δὲ τῶν νήσων

25aÇünkü sözünü ettiğimiz boğazın içinde kalan bu yer, girişi dar bir limandan başka bir şey değildir; oysa öteki gerçekten denizdir, onu çevreleyen toprağa da tam anlamıyla ve en doğru biçimde kıta denebilir. İşte bu Atlantis adasında krallardan oluşan büyük ve şaşırtıcı bir güç kurulmuştu; bütün adaya, başka birçok adaya ve kıtanın bazı kısımlarına hükmediyordu. Bunun yanında boğazın bu yakasında da Libya'yı Mısır'a kadar, Avrupa'yı da Tyrrhenia'ya kadar yönetiyorlardı.

25a

ἐπὶ τὴν καταντικρὺ πᾶσαν ἤπειρον τὴν περὶ τὸν ἀληθινὸν ἐκεῖνον πόντον. τάδε μὲν γάρ, ὅσα ἐντὸς τοῦ στόματος οὗ λέγομεν, φαίνεται λιμὴν στενόν τινα ἔχων εἴσπλουν· ἐκεῖνο δὲ πέλαγος ὄντως ἥ τε περιέχουσα αὐτὸ γῆ παντελῶς ἀληθῶς ὀρθότατʼ ἂν λέγοιτο ἤπειρος. ἐν δὲ δὴ τῇ Ἀτλαντίδι νήσῳ ταύτῃ μεγάλη συνέστη καὶ θαυμαστὴ δύναμις βασιλέων, κρατοῦσα μὲν ἁπάσης τῆς νήσου, πολλῶν δὲ ἄλλων νήσων καὶ μερῶν τῆς ἠπείρου· πρὸς δὲ τούτοις ἔτι τῶν ἐντὸς τῇδε

25bBütün bu güç bir araya toplanıp sizin ülkenizi, bizimkini ve boğazın içindeki bütün yerleri tek bir hamlede köleleştirmeye girişti. İşte o zaman, Solon, şehrinizin gücü aretē'siyle ve kuvvetiyle bütün insanlara apaçık göründü. Yürekliliğiyle ve savaşa dair bütün tekhnē'leriyle herkesin önüne geçti; kimi zaman Yunanlılara önderlik etti, kimi zaman ötekiler yüz çevirdiği için zorunlu olarak yapayalnız kaldı; en büyük tehlikelere atıldı, saldırganları yenip bir zafer anıtı dikti; henüz köleleştirilmemiş olanların köleleştirilmesini önledi, Herakles sınırlarının içinde oturan geri kalan bizleri de cömertçe özgürlüğe kavuşturdu.

25b

Λιβύης μὲν ἦρχον μέχρι πρὸς Αἴγυπτον, τῆς δὲ Εὐρώπης μέχρι Τυρρηνίας. αὕτη δὴ πᾶσα συναθροισθεῖσα εἰς ἓν ἡ δύναμις τόν τε παρʼ ὑμῖν καὶ τὸν παρʼ ἡμῖν καὶ τὸν ἐντὸς τοῦ στόματος πάντα τόπον μιᾷ ποτὲ ἐπεχείρησεν ὁρμῇ δουλοῦσθαι. τότε οὖν ὑμῶν, ὦ Σόλων, τῆς πόλεως ἡ δύναμις εἰς ἅπαντας ἀνθρώπους διαφανὴς ἀρετῇ τε καὶ ῥώμῃ ἐγένετο· πάντων γὰρ προστᾶσα εὐψυχίᾳ καὶ τέχναις ὅσαι κατὰ πόλεμον,

25cDaha sonra korkunç depremler ve tufanlar oldu; bir gün ve bir gecelik müthiş bir felakette sizin bütün savaşçılarınız birden yerin dibine geçti, Atlantis adası da aynı biçimde denize gömülüp kayboldu. Bu yüzden oradaki deniz bugün de geçilmez ve keşfedilemez durumdadır; çünkü adanın çökerken bıraktığı çok sığ bir çamur yolu tıkar.

25c

τὰ μὲν τῶν Ἑλλήνων ἡγουμένη, τὰ δʼ αὐτὴ μονωθεῖσα ἐξ ἀνάγκης τῶν ἄλλων ἀποστάντων, ἐπὶ τοὺς ἐσχάτους ἀφικομένη κινδύνους, κρατήσασα μὲν τῶν ἐπιόντων τρόπαιον ἔστησεν, τοὺς δὲ μήπω δεδουλωμένους διεκώλυσεν δουλωθῆναι, τοὺς δʼ ἄλλους, ὅσοι κατοικοῦμεν ἐντὸς ὅρων Ἡρακλείων, ἀφθόνως ἅπαντας ἠλευθέρωσεν. ὑστέρῳ δὲ χρόνῳ σεισμῶν ἐξαισίων καὶ κατακλυσμῶν γενομένων, μιᾶς

25dİşte, Sokrates, yaşlı Kritias'ın Solon'dan duyarak anlattıklarını kısaca dinlemiş oldun.

25d

ἡμέρας καὶ νυκτὸς χαλεπῆς ἐπελθούσης, τό τε παρʼ ὑμῖν μάχιμον πᾶν ἁθρόον ἔδυ κατὰ γῆς, ἥ τε Ἀτλαντὶς νῆσος ὡσαύτως κατὰ τῆς θαλάττης δῦσα ἠφανίσθη· διὸ καὶ νῦν ἄπορον καὶ ἀδιερεύνητον γέγονεν τοὐκεῖ πέλαγος, πηλοῦ κάρτα βραχέος ἐμποδὼν ὄντος, ὃν ἡ νῆσος ἱζομένη παρέσχετο.

τὰ μὲν δὴ ῥηθέντα, ὦ Σώκρατες, ὑπὸ τοῦ παλαιοῦ

25eDün sen devlet idaresinden ve sözünü ettiğin insanlardan bahsederken, şimdi anlattıklarımı hatırlayıp şaşırıyordum; çünkü bir talih eseri, sanki ilahi bir şekilde, çoğu noktada Solon'un söyledikleriyle hiç de ıskalamadan örtüşüyordun.

Ama bunu hemen söylemek istemedim; aradan çok zaman geçtiği için yeterince hatırlamıyordum.

25e

Κριτίου κατʼ ἀκοὴν τὴν Σόλωνος, ὡς συντόμως εἰπεῖν, ἀκήκοας· λέγοντος δὲ δὴ χθὲς σοῦ περὶ πολιτείας τε καὶ τῶν ἀνδρῶν οὓς ἔλεγες, ἐθαύμαζον ἀναμιμνῃσκόμενος αὐτὰ ἃ νῦν λέγω, κατανοῶν ὡς δαιμονίως ἔκ τινος τύχης οὐκ ἄπο σκοποῦ συνηνέχθης τὰ πολλὰ οἷς Σόλων εἶπεν.

ΚΡ. οὐ μὴν

26aBu yüzden anlatmadan önce her şeyi kendi kendime iyice toparlamam gerektiğini düşündüm. Dün bana verdiğin görevi bu yüzden hemen kabul ettim: bu tür işlerin hepsinde en büyük iş, isteklere uygun bir konuyu temel almaktır; bu konuda pek sıkıntı çekmeyeceğimizi düşündüm. Böylece, burada Hermokrates'in dediği gibi, dün buradan ayrılır ayrılmaz hatırladıklarımı bunlara anlatmaya başladım; eve dönünce de gece boyunca üzerinde düşünüp neredeyse hepsini yeniden topladım.

26a

ἐβουλήθην παραχρῆμα εἰπεῖν· διὰ χρόνου γὰρ οὐχ ἱκανῶς ἐμεμνήμην. ἐνενόησα οὖν ὅτι χρεὼν εἴη με πρὸς ἐμαυτὸν πρῶτον ἱκανῶς πάντα ἀναλαβόντα λέγειν οὕτως. ὅθεν ταχὺ συνωμολόγησά σοι τὰ ἐπιταχθέντα χθές, ἡγούμενος, ὅπερ ἐν ἅπασι τοῖς τοιοῖσδε μέγιστον ἔργον, λόγον τινὰ πρέποντα τοῖς βουλήμασιν ὑποθέσθαι, τούτου μετρίως ἡμᾶς εὐπορήσειν. οὕτω δή, καθάπερ ὅδʼ εἶπεν, χθές τε εὐθὺς ἐνθένδε ἀπιὼν

26bDerler ya, çocukken öğrenilenler insanın hafızasında şaşılacak biçimde kalır. Dün duyduklarımın hepsini yeniden hatırlayabilir miyim, bilmiyorum; ama çok uzun zaman önce duyduklarımdan bir şeyin aklımdan çıkmış olmasına çok şaşarım. O zamanlar bunları büyük bir hazla, oyun keyfiyle dinliyordum; ben de sık sık soru sorup durduğum için ihtiyar bana gönülden anlatıyordu; öyle ki silinmez bir resmin fırında pişmiş boyaları gibi aklımda kalıcı oldu.

26b

πρὸς τούσδε ἀνέφερον αὐτὰ ἀναμιμνῃσκόμενος, ἀπελθών τε σχεδόν τι πάντα ἐπισκοπῶν τῆς νυκτὸς ἀνέλαβον. ὡς δή τοι, τὸ λεγόμενον, τὰ παίδων μαθήματα θαυμαστὸν ἔχει τι μνημεῖον. ἐγὼ γὰρ ἃ μὲν χθὲς ἤκουσα, οὐκ ἂν οἶδʼ εἰ δυναίμην ἅπαντα ἐν μνήμῃ πάλιν λαβεῖν· ταῦτα δὲ ἃ πάμπολυν χρόνον διακήκοα, παντάπασι θαυμάσαιμʼ ἂν εἴ τί με αὐτῶν διαπέφευγεν. ἦν μὲν οὖν μετὰ πολλῆς ἡδονῆς καὶ

26cBu sabah da hemen aynısını bunlara anlattım ki benimle birlikte söyleyecek söz bulsunlar. Şimdi, Sokrates, bütün bunları söylememin asıl sebebine geleyim: yalnız ana hatlarıyla değil, duyduğum gibi ayrıntısıyla anlatmaya hazırım. Dün bize bir masalın içindeymiş gibi anlattığın vatandaşları ve şehri bugün gerçeğe taşıyıp buraya koyacağız: o şehrin bu şehir olduğunu, düşündüğün vatandaşların da rahibin sözünü ettiği gerçek atalarımız olduğunu söyleyeceğiz.

26c

παιδιᾶς τότε ἀκουόμενα, καὶ τοῦ πρεσβύτου προθύμως με διδάσκοντος, ἅτʼ ἐμοῦ πολλάκις ἐπανερωτῶντος, ὥστε οἷον ἐγκαύματα ἀνεκπλύτου γραφῆς ἔμμονά μοι γέγονεν· καὶ δὴ καὶ τοῖσδε εὐθὺς ἔλεγον ἕωθεν αὐτὰ ταῦτα, ἵνα εὐποροῖεν λόγων μετʼ ἐμοῦ. νῦν οὖν, οὗπερ ἕνεκα πάντα ταῦτα εἴρηται, λέγειν εἰμὶ ἕτοιμος, ὦ Σώκρατες, μὴ μόνον ἐν κεφαλαίοις ἀλλʼ ὥσπερ ἤκουσα καθʼ ἕκαστον· τοὺς δὲ πολίτας καὶ τὴν πόλιν ἣν χθὲς ἡμῖν ὡς ἐν μύθῳ διῄεισθα σύ, νῦν μετενεγκόντες

26dBirbirlerine her bakımdan uyacaklar; onları o zamanki insanlar diye anlatırsak aykırı bir şey söylemiş olmayız. Hepimiz işi aramızda bölüşüp verdiğin göreve elimizden geldiğince yaraşır bir karşılık vermeye çalışacağız. Şimdi bakmak gerek, Sokrates: bu hikâye işimize gelir mi, yoksa yerine başka birini mi aramalıyız?

26d

ἐπὶ τἀληθὲς δεῦρο θήσομεν ὡς ἐκείνην τήνδε οὖσαν, καὶ τοὺς πολίτας οὓς διενοοῦ φήσομεν ἐκείνους τοὺς ἀληθινοὺς εἶναι προγόνους ἡμῶν, οὓς ἔλεγεν ὁ ἱερεύς. πάντως ἁρμόσουσι καὶ οὐκ ἀπᾳσόμεθα λέγοντες αὐτοὺς εἶναι τοὺς ἐν τῷ τότε ὄντας χρόνῳ. κοινῇ δὲ διαλαμβάνοντες ἅπαντες πειρασόμεθα τὸ πρέπον εἰς δύναμιν οἷς ἐπέταξας ἀποδοῦναι. σκοπεῖν οὖν δὴ χρή, ὦ Σώκρατες, εἰ κατὰ νοῦν ὁ λόγος ἡμῖν

26eSokrates: Bunun yerine hangisini alabiliriz ki, Kritias? Tanrıçanın bugünkü kurban bayramına, ona yakınlığı sebebiyle en çok bu yakışır; bir uydurma masal değil de gerçek bir hikâye olması da pek büyük bir şeydir. Bunları bırakırsak başkalarını nasıl ve nereden buluruz? Bulamayız. Siz uğurlu bir talihle anlatın; ben de dünkü sözlerime karşılık şimdi susup dinleyeyim.

26e

οὗτος, ἤ τινα ἔτʼ ἄλλον ἀντʼ αὐτοῦ ζητητέον.

ΣΩ. καὶ τίνʼ ἄν, ὦ Κριτία, μᾶλλον ἀντὶ τούτου μεταλάβοιμεν, ὃς τῇ τε παρούσῃ τῆς θεοῦ θυσίᾳ διὰ τὴν οἰκειότητʼ ἂν πρέποι μάλιστα, τό τε μὴ πλασθέντα μῦθον ἀλλʼ ἀληθινὸν λόγον εἶναι πάμμεγά που. πῶς γὰρ καὶ πόθεν ἄλλους ἀνευρήσομεν ἀφέμενοι τούτων; οὐκ ἔστιν, ἀλλʼ ἀγαθῇ τύχῃ χρὴ λέγειν μὲν ὑμᾶς, ἐμὲ δὲ ἀντὶ τῶν χθὲς λόγων νῦν

27aKritias: Öyleyse, Sokrates, sana hazırladığımız ağırlamanın düzenine bak. İlk sözü Timaios'un almasını uygun gördük: aramızda astronomiyi en iyi bilen o; evrenin tabiatını bilmeyi de en çok o kendine iş edinmiş. Kâinatın oluşundan (genesis) başlayıp insanın tabiatında bitirecek. Ondan sonra ben konuşacağım: ondan, sözle oluşmuş insanları, senden de bu insanların arasından seçkin bir terbiye görmüş olanları devralacağım; sonra Solon'un sözüne ve kanununa göre onları, sanki yargıçların önüne çıkarır gibi, huzurumuza getirip bu şehrin vatandaşı yapacağım, onların o zamanki Atinalılar olduğunu kabul ederek; çünkü o Atinalıların ortadan kalktığını bize kutsal yazıların haberi bildirdi. Bundan sonra da artık Atinalı vatandaşlar hakkında konuşur gibi konuşacağım.

27a

ἡσυχίαν ἄγοντα ἀντακούειν.

ΚΡ. σκόπει δὴ τὴν τῶν ξενίων σοι διάθεσιν, ὦ Σώκρατες, ᾗ διέθεμεν. ἔδοξεν γὰρ ἡμῖν Τίμαιον μέν, ἅτε ὄντα ἀστρονομικώτατον ἡμῶν καὶ περὶ φύσεως τοῦ παντὸς εἰδέναι μάλιστα ἔργον πεποιημένον, πρῶτον λέγειν ἀρχόμενον ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως, τελευτᾶν δὲ εἰς ἀνθρώπων φύσιν· ἐμὲ δὲ μετὰ τοῦτον, ὡς παρὰ μὲν τούτου δεδεγμένον ἀνθρώπους τῷ λόγῳ γεγονότας, παρὰ σοῦ δὲ πεπαιδευμένους διαφερόντως

27bSokrates: Görünüşe bakılırsa sözlerle verdiğim ziyafetin karşılığını eksiksiz ve parlak bir şekilde alacağım. Öyleyse, Timaios, sanırım bundan sonra konuşmak sana düşüyor; ama önce âdet olduğu üzere tanrılara seslenmelisin.

27b

αὐτῶν τινας, κατὰ δὲ τὸν Σόλωνος λόγον τε καὶ νόμον εἰσαγαγόντα αὐτοὺς ὡς εἰς δικαστὰς ἡμᾶς ποιῆσαι πολίτας τῆς πόλεως τῆσδε ὡς ὄντας τοὺς τότε Ἀθηναίους, οὓς ἐμήνυσεν ἀφανεῖς ὄντας ἡ τῶν ἱερῶν γραμμάτων φήμη, τὰ λοιπὰ δὲ ὡς περὶ πολιτῶν καὶ Ἀθηναίων ὄντων ἤδη ποιεῖσθαι τοὺς λόγους.

ΣΩ. τελέως τε καὶ λαμπρῶς ἔοικα ἀνταπολήψεσθαι τὴν τῶν λόγων ἑστίασιν. σὸν οὖν ἔργον λέγειν ἄν, ὦ Τίμαιε, τὸ μετὰ τοῦτο, ὡς ἔοικεν, εἴη καλέσαντα κατὰ νόμον θεούς.

27cTimaios: Elbette, Sokrates; birazcık itidal sahibi olanların hepsi, küçük ya da büyük her işe girişirken her zaman bir tanrıya seslenir. Biz de evren hakkında, nasıl oluştuğu ya da hiç oluşmamış olduğu üzerine konuşmaya hazırlandığımıza göre, büsbütün yoldan çıkmış değilsek, tanrılara ve tanrıçalara yakarıp söyleyeceğimiz her şeyin önce onların, sonra da bizim gönlümüze göre olması için dua etmemiz gerekir.

27c

ΤΙ. ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, τοῦτό γε δὴ πάντες ὅσοι καὶ κατὰ βραχὺ σωφροσύνης μετέχουσιν, ἐπὶ παντὸς ὁρμῇ καὶ σμικροῦ καὶ μεγάλου πράγματος θεὸν ἀεί που καλοῦσιν· ἡμᾶς δὲ τοὺς περὶ τοῦ παντὸς λόγους ποιεῖσθαί πῃ μέλλοντας, ᾗ γέγονεν ἢ καὶ ἀγενές ἐστιν, εἰ μὴ παντάπασι παραλλάττομεν, ἀνάγκη θεούς τε καὶ θεὰς ἐπικαλουμένους εὔχεσθαι πάντα κατὰ νοῦν ἐκείνοις μὲν μάλιστα, ἑπομένως

27dTanrılara yakarışımız böyle olsun; kendi payımıza da şuna yakarmalıyız: siz en kolay anlayacağınız, ben de konu hakkındaki düşüncemi en iyi göstereceğim biçimde konuşabileyim.

Benim kanaatime göre önce şu ayrımı yapmak gerekir: hep var olan, oluşu olmayan nedir; hep oluşan, ama hiçbir zaman var olmayan nedir?

27d

δὲ ἡμῖν εἰπεῖν. καὶ τὰ μὲν περὶ θεῶν ταύτῃ παρακεκλήσθω· τὸ δʼ ἡμέτερον παρακλητέον, ᾗ ῥᾷστʼ ἂν ὑμεῖς μὲν μάθοιτε, ἐγὼ δὲ ᾗ διανοοῦμαι μάλιστʼ ἂν περὶ τῶν προκειμένων ἐνδειξαίμην.

ΤΙ.

ἔστιν οὖν δὴ κατʼ ἐμὴν δόξαν πρῶτον διαιρετέον τάδε· τί τὸ ὂν ἀεί, γένεσιν δὲ οὐκ ἔχον, καὶ τί τὸ γιγνόμενον μὲν

28aBirincisi düşünmeyle ve logos eşliğinde kavranır; hep aynı hâlde olandır. İkincisi ise logos'tan yoksun bir his eşliğinde kanaatle sanılandır; oluşur ve yok olur, ama hiçbir zaman gerçekten var olmaz. Ayrıca, oluşan her şey zorunlu olarak bir sebep yüzünden oluşur; çünkü hiçbir şeyin sebepsiz oluşması imkânsızdır. Usta (dēmiourgos) bir şeyi yaparken hep aynı hâlde olana bakar, böyle bir örneği kullanarak onun ideasını ve gücünü ortaya koyarsa, bu şekilde tamamlanan her şey zorunlu olarak güzel olur.

28a

ἀεί, ὂν δὲ οὐδέποτε; τὸ μὲν δὴ νοήσει μετὰ λόγου περιληπτόν, ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ὄν, τὸ δʼ αὖ δόξῃ μετʼ αἰσθήσεως ἀλόγου δοξαστόν, γιγνόμενον καὶ ἀπολλύμενον, ὄντως δὲ οὐδέποτε ὄν. πᾶν δὲ αὖ τὸ γιγνόμενον ὑπʼ αἰτίου τινὸς ἐξ ἀνάγκης γίγνεσθαι· παντὶ γὰρ ἀδύνατον χωρὶς αἰτίου γένεσιν σχεῖν. ὅτου μὲν οὖν ἂν ὁ δημιουργὸς πρὸς τὸ κατὰ ταὐτὰ ἔχον βλέπων ἀεί, τοιούτῳ τινὶ προσχρώμενος παραδείγματι, τὴν ἰδέαν καὶ δύναμιν αὐτοῦ ἀπεργάζηται, καλὸν ἐξ ἀνάγκης

28bAma oluşmuş olana bakar, oluşmuş bir örneği kullanırsa, ortaya koyduğu şey güzel olmaz. Şimdi bütün gök hakkında —ister kâinat diyelim ister başka hangi adı en çok kabul ediyorsa o adı verelim— önce, her konunun başında incelenmesi gerektiğini kabul ettiğimiz şeyi incelemeliyiz: hep var mıydı, oluşunun hiçbir başlangıcı yok muydu, yoksa bir başlangıçtan başlayarak mı oluştu? Oluştu; çünkü görünür ve dokunulurdur, bir bedeni vardır; bu türden şeylerin hepsi hissedilirdir; hissedilir şeylerin de his eşliğinde kanaatle kavranan, oluşan ve doğan şeyler olduğunu gördük.

28b

οὕτως ἀποτελεῖσθαι πᾶν· οὗ δʼ ἂν εἰς γεγονός, γεννητῷ παραδείγματι προσχρώμενος, οὐ καλόν. ὁ δὴ πᾶς οὐρανὸς —ἢ κόσμος ἢ καὶ ἄλλο ὅτι ποτὲ ὀνομαζόμενος μάλιστʼ ἂν δέχοιτο, τοῦθʼ ἡμῖν ὠνομάσθω—σκεπτέον δʼ οὖν περὶ αὐτοῦ πρῶτον, ὅπερ ὑπόκειται περὶ παντὸς ἐν ἀρχῇ δεῖν σκοπεῖν, πότερον ἦν ἀεί, γενέσεως ἀρχὴν ἔχων οὐδεμίαν, ἢ γέγονεν, ἀπʼ ἀρχῆς τινος ἀρξάμενος. γέγονεν· ὁρατὸς γὰρ ἁπτός τέ ἐστιν καὶ σῶμα ἔχων, πάντα δὲ τὰ τοιαῦτα αἰσθητά, τὰ

28cOluşan şeyin de bir sebep yüzünden oluşmasının zorunlu olduğunu söylüyoruz.

Bu evrenin yapıcısını ve babasını bulmak zor iştir; bulunca da herkese anlatmak imkânsızdır. Ama onun hakkında şunu yeniden incelemeliyiz: onu kuran usta örneklerin hangisine bakarak yaptı: hep aynı ve aynı biçimde olana mı, yoksa oluşmuş olana mı?

28c

δʼ αἰσθητά, δόξῃ περιληπτὰ μετʼ αἰσθήσεως, γιγνόμενα καὶ γεννητὰ ἐφάνη. τῷ δʼ αὖ γενομένῳ φαμὲν ὑπʼ αἰτίου τινὸς ἀνάγκην εἶναι γενέσθαι.

ΤΙ. τὸν μὲν οὖν ποιητὴν καὶ πατέρα τοῦδε τοῦ παντὸς εὑρεῖν τε ἔργον καὶ εὑρόντα εἰς πάντας ἀδύνατον λέγειν· τόδε δʼ οὖν πάλιν ἐπισκεπτέον περὶ αὐτοῦ, πρὸς πότερον τῶν παραδειγμάτων ὁ τεκταινόμενος αὐτὸν

29aBu kâinat güzelse, ustası da iyiyse, ezelî olana baktığı açıktır; ama kimsenin ağzına alması bile caiz olmayan şey doğruysa, oluşmuş olana bakmıştır. Ezelî olana baktığı herkes için apaçıktır: çünkü kâinat oluşmuş şeylerin en güzeli, ustası da sebeplerin en iyisidir. Böylece oluşan kâinat, logos ve phronēsis ile kavranan, hep aynı hâlde olana göre yapılmıştır.

29a

ἀπηργάζετο, πότερον πρὸς τὸ κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχον ἢ πρὸς τὸ γεγονός. εἰ μὲν δὴ καλός ἐστιν ὅδε ὁ κόσμος ὅ τε δημιουργὸς ἀγαθός, δῆλον ὡς πρὸς τὸ ἀίδιον ἔβλεπεν· εἰ δὲ ὃ μηδʼ εἰπεῖν τινι θέμις, πρὸς γεγονός. παντὶ δὴ σαφὲς ὅτι πρὸς τὸ ἀίδιον· ὁ μὲν γὰρ κάλλιστος τῶν γεγονότων, ὁ δʼ ἄριστος τῶν αἰτίων. οὕτω δὴ γεγενημένος πρὸς τὸ λόγῳ καὶ φρονήσει περιληπτὸν καὶ κατὰ ταὐτὰ ἔχον δεδημιούργηται·

29bBunlar böyle olduğuna göre, bu kâinatın bir şeyin sureti olması da büsbütün zorunludur. Her konuda en önemli şey, tabiata uygun bir başlangıçtan başlamaktır. Suret ve onun örneği hakkında şöyle bir ayrım yapmalıyız: sözler, açıkladıkları şeylerin akrabasıdır. Kalıcı, sağlam ve nous ile apaçık görülen şeye dair sözler de kalıcı ve değişmez olur; çürütülemez ve yenilmez olmak sözlere ne kadar yaraşırsa, bunlar o ölçüden hiç geri kalmamalıdır. O örneğe benzetilmiş olana, yani bir suret olana dair sözler ise akla yakın olur ve o ilk sözlerle orantılıdır: oluşa göre ousia neyse, inanca göre hakikat de odur.

29b

τούτων δὲ ὑπαρχόντων αὖ πᾶσα ἀνάγκη τόνδε τὸν κόσμον εἰκόνα τινὸς εἶναι. μέγιστον δὴ παντὸς ἄρξασθαι κατὰ φύσιν ἀρχήν. ὧδε οὖν περί τε εἰκόνος καὶ περὶ τοῦ παραδείγματος αὐτῆς διοριστέον, ὡς ἄρα τοὺς λόγους, ὧνπέρ εἰσιν ἐξηγηταί, τούτων αὐτῶν καὶ συγγενεῖς ὄντας· τοῦ μὲν οὖν μονίμου καὶ βεβαίου καὶ μετὰ νοῦ καταφανοῦς μονίμους καὶ ἀμεταπτώτους—καθʼ ὅσον οἷόν τε καὶ ἀνελέγκτοις προσήκει λόγοις εἶναι καὶ ἀνικήτοις, τούτου δεῖ

29cBu yüzden, Sokrates, tanrılar ve evrenin oluşu gibi birçok konuda her bakımdan kendi kendisiyle tutarlı ve tam kesin sözler ortaya koyamazsak şaşırma. Herhangi bir başkasınınkinden daha az akla yakın olmayan sözler ortaya koyabilirsek, bununla yetinmeliyiz; konuşan benim de yargıç olan sizin de insan tabiatında olduğumuzu unutmadan. Öyle ki bu konularda akla yakın mythos'u kabul edip bunun ötesinde bir şey aramamak bize yaraşır.

29c

μηδὲν ἐλλείπειν—τοὺς δὲ τοῦ πρὸς μὲν ἐκεῖνο ἀπεικασθέντος, ὄντος δὲ εἰκόνος εἰκότας ἀνὰ λόγον τε ἐκείνων ὄντας· ὅτιπερ πρὸς γένεσιν οὐσία, τοῦτο πρὸς πίστιν ἀλήθεια. ἐὰν οὖν, ὦ Σώκρατες, πολλὰ πολλῶν πέρι, θεῶν καὶ τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως, μὴ δυνατοὶ γιγνώμεθα πάντῃ πάντως αὐτοὺς ἑαυτοῖς ὁμολογουμένους λόγους καὶ ἀπηκριβωμένους ἀποδοῦναι, μὴ θαυμάσῃς· ἀλλʼ ἐὰν ἄρα μηδενὸς ἧττον παρεχώμεθα εἰκότας, ἀγαπᾶν χρή, μεμνημένους ὡς ὁ λέγων ἐγὼ

29dSokrates: Çok iyi, Timaios; dediğin gibi tamamen kabul etmeliyiz. Girişini hayranlıkla dinledik; şimdi asıl şarkını sırasıyla tamamla.

Timaios: Öyleyse söyleyelim: kurucu, oluşu ve bu evreni hangi sebeple kurdu?

29d

ὑμεῖς τε οἱ κριταὶ φύσιν ἀνθρωπίνην ἔχομεν, ὥστε περὶ τούτων τὸν εἰκότα μῦθον ἀποδεχομένους πρέπει τούτου μηδὲν ἔτι πέρα ζητεῖν.

ΣΩ. ἄριστα, ὦ Τίμαιε, παντάπασί τε ὡς κελεύεις ἀποδεκτέον· τὸ μὲν οὖν προοίμιον θαυμασίως ἀπεδεξάμεθά σου, τὸν δὲ δὴ νόμον ἡμῖν ἐφεξῆς πέραινε.

ΤΙ. λέγωμεν δὴ διʼ ἥντινα αἰτίαν γένεσιν καὶ τὸ πᾶν

29eİyiydi; iyi olanda ise hiçbir şey hakkında hiçbir zaman kıskançlık doğmaz. Kıskançlıktan uzak olduğu için de her şeyin olabildiğince kendisine benzer olmasını istedi.

Oluşun ve kâinatın en asıl ilkesini akıllı insanlardan kabul eden biri, bunu en doğru biçimde kabul etmiş olur.

29e

τόδε ὁ συνιστὰς συνέστησεν. ἀγαθὸς ἦν, ἀγαθῷ δὲ οὐδεὶς περὶ οὐδενὸς οὐδέποτε ἐγγίγνεται φθόνος· τούτου δʼ ἐκτὸς ὢν πάντα ὅτι μάλιστα ἐβουλήθη γενέσθαι παραπλήσια ἑαυτῷ.

ΤΙ. ταύτην δὴ γενέσεως καὶ κόσμου μάλιστʼ ἄν τις ἀρχὴν κυριωτάτην

30aÇünkü tanrı her şeyin iyi olmasını, gücü yettiğince hiçbir şeyin kötü olmamasını istedi; bu yüzden görünür olan her şeyi durgun değil, ahenksiz ve düzensiz bir hareket içinde bulunca, düzenin her bakımdan daha iyi olduğunu düşünerek onu düzensizlikten düzene getirdi. En iyi olanın en güzelden başkasını yapması ne caizdi ne de caizdir.

30a

παρʼ ἀνδρῶν φρονίμων ἀποδεχόμενος ὀρθότατα ἀποδέχοιτʼ ἄν. βουληθεὶς γὰρ ὁ θεὸς ἀγαθὰ μὲν πάντα, φλαῦρον δὲ μηδὲν εἶναι κατὰ δύναμιν, οὕτω δὴ πᾶν ὅσον ἦν ὁρατὸν παραλαβὼν οὐχ ἡσυχίαν ἄγον ἀλλὰ κινούμενον πλημμελῶς καὶ ἀτάκτως, εἰς τάξιν αὐτὸ ἤγαγεν ἐκ τῆς ἀταξίας, ἡγησάμενος ἐκεῖνο τούτου πάντως ἄμεινον. θέμις δʼ οὔτʼ ἦν οὔτʼ ἔστιν τῷ ἀρίστῳ δρᾶν ἄλλο πλὴν τὸ κάλλιστον·

30bHesap edip şunu buldu: tabiatça görünür olan şeyler arasında, bütün olarak alındığında, nous sahibi olmayan hiçbir eser nous sahibi bir eserden daha güzel olamaz; nous ise psykhē olmadan hiçbir şeyde bulunamaz. Bu düşünceyle nous'u psykhē'ye, psykhē'yi de bedene yerleştirerek evreni kurdu; tabiatça olabildiğince güzel ve en iyi bir eser ortaya koymuş olmak için. Böylece akla yakın bir söze göre şunu söylemeliyiz: bu kâinat, tanrının öngörüsüyle, gerçekten psykhē'li ve nous'lu bir canlı olarak oluştu.

30b

λογισάμενος οὖν ηὕρισκεν ἐκ τῶν κατὰ φύσιν ὁρατῶν οὐδὲν ἀνόητον τοῦ νοῦν ἔχοντος ὅλον ὅλου κάλλιον ἔσεσθαί ποτε ἔργον, νοῦν δʼ αὖ χωρὶς ψυχῆς ἀδύνατον παραγενέσθαι τῳ. διὰ δὴ τὸν λογισμὸν τόνδε νοῦν μὲν ἐν ψυχῇ, ψυχὴν δʼ ἐν σώματι συνιστὰς τὸ πᾶν συνετεκταίνετο, ὅπως ὅτι κάλλιστον εἴη κατὰ φύσιν ἄριστόν τε ἔργον ἀπειργασμένος. οὕτως οὖν δὴ κατὰ λόγον τὸν εἰκότα δεῖ λέγειν τόνδε τὸν κόσμον ζῷον ἔμψυχον ἔννουν τε τῇ ἀληθείᾳ διὰ τὴν τοῦ θεοῦ

30cBu böyle olduğuna göre, şimdi de ardından gelen şeyi söylemeliyiz: kurucu onu canlılardan hangisine benzeterek kurdu? Tabiatı gereği bir parça niteliğinde olanların hiçbirini buna layık görmeyelim; çünkü eksik bir şeye benzeyen hiçbir şey güzel olamaz. Öteki bütün canlıların, tek tek de cins cins de, parçaları olduğu canlı hangisiyse, kâinatın her şeyden çok ona benzediğini kabul edelim. Çünkü o canlı, düşünülür canlıların hepsini kendi içinde kuşatır; tıpkı bu kâinatın bizi ve öteki bütün görünür yaratıkları kendi içinde barındırması gibi.

30c

γενέσθαι πρόνοιαν.

τούτου δʼ ὑπάρχοντος αὖ τὰ τούτοις ἐφεξῆς ἡμῖν λεκτέον, τίνι τῶν ζῴων αὐτὸν εἰς ὁμοιότητα ὁ συνιστὰς συνέστησεν. τῶν μὲν οὖν ἐν μέρους εἴδει πεφυκότων μηδενὶ καταξιώσωμεν —ἀτελεῖ γὰρ ἐοικὸς οὐδέν ποτʼ ἂν γένοιτο καλόν—οὗ δʼ ἔστιν τἆλλα ζῷα καθʼ ἓν καὶ κατὰ γένη μόρια, τούτῳ πάντων ὁμοιότατον αὐτὸν εἶναι τιθῶμεν. τὰ γὰρ δὴ νοητὰ ζῷα πάντα ἐκεῖνο ἐν ἑαυτῷ περιλαβὸν ἔχει, καθάπερ ὅδε ὁ

30dÇünkü tanrı onu düşünülür şeylerin en güzeline ve her bakımdan eksiksiz olanına olabildiğince benzetmek isteyerek, tabiatça kendisine akraba olan bütün canlıları içinde taşıyan, görünür, tek bir canlı olarak kurdu.

30d

κόσμος ἡμᾶς ὅσα τε ἄλλα θρέμματα συνέστηκεν ὁρατά.

ΤΙ. τῷ γὰρ τῶν νοουμένων καλλίστῳ καὶ κατὰ πάντα τελέῳ μάλιστα αὐτὸν ὁ θεὸς ὁμοιῶσαι βουληθεὶς ζῷον ἓν ὁρατόν, πάνθʼ ὅσα

31aPeki göğe tek demekle doğru mu söyledik, yoksa çok, hatta sonsuz sayıda demek mi daha doğru olurdu? Tek; tabii örneğine göre yapılmış olacaksa. Çünkü düşünülür canlıların hepsini kuşatan şey, bir başkasıyla birlikte ikinci olamaz; yoksa bu ikisini kuşatan bir başka canlının daha olması gerekirdi, o ikisi de onun parçaları olurdu; o zaman da bu kâinatın o ikisine değil, onları kuşatan o canlıya benzetildiğini söylemek daha doğru olurdu. İşte bu kâinat tekliği bakımından da eksiksiz canlıya benzesin diye, yapıcı ne iki ne de sonsuz sayıda kâinat yaptı; bu gök türünün tek örneği olarak oluştu, şimdi de öyledir, bundan sonra da öyle olacaktır.

31a

αὐτοῦ κατὰ φύσιν συγγενῆ ζῷα ἐντὸς ἔχον ἑαυτοῦ, συνέστησε. πότερον οὖν ὀρθῶς ἕνα οὐρανὸν προσειρήκαμεν, ἢ πολλοὺς καὶ ἀπείρους λέγειν ἦν ὀρθότερον; ἕνα, εἴπερ κατὰ τὸ παράδειγμα δεδημιουργημένος ἔσται. τὸ γὰρ περιέχον πάντα ὁπόσα νοητὰ ζῷα μεθʼ ἑτέρου δεύτερον οὐκ ἄν ποτʼ εἴη· πάλιν γὰρ ἂν ἕτερον εἶναι τὸ περὶ ἐκείνω δέοι ζῷον, οὗ μέρος ἂν εἴτην ἐκείνω, καὶ οὐκ ἂν ἔτι ἐκείνοιν ἀλλʼ ἐκείνῳ τῷ περιέχοντι τόδʼ ἂν ἀφωμοιωμένον λέγοιτο ὀρθότερον. ἵνα

31bOluşan şey bedensel, görünür ve dokunulur olmalıdır. Ateşten ayrı hiçbir şey görünür olamaz; katı bir şey olmadan da hiçbir şey dokunulur olamaz, topraksız da katı bir şey olmaz. Bu yüzden tanrı evrenin bedenini kurmaya başlarken onu ateşten ve topraktan yapmaya koyuldu. Ama iki şeyin bir üçüncüsü olmadan güzelce birleşmesi mümkün değildir; ikisinin arasında onları bir araya getiren bir bağ bulunmalıdır.

31b

οὖν τόδε κατὰ τὴν μόνωσιν ὅμοιον ᾖ τῷ παντελεῖ ζῴῳ, διὰ ταῦτα οὔτε δύο οὔτʼ ἀπείρους ἐποίησεν ὁ ποιῶν κόσμους, ἀλλʼ εἷς ὅδε μονογενὴς οὐρανὸς γεγονὼς ἔστιν καὶ ἔτʼ ἔσται.

σωματοειδὲς δὲ δὴ καὶ ὁρατὸν ἁπτόν τε δεῖ τὸ γενόμενον εἶναι, χωρισθὲν δὲ πυρὸς οὐδὲν ἄν ποτε ὁρατὸν γένοιτο, οὐδὲ ἁπτὸν ἄνευ τινὸς στερεοῦ, στερεὸν δὲ οὐκ ἄνευ γῆς· ὅθεν ἐκ πυρὸς καὶ γῆς τὸ τοῦ παντὸς ἀρχόμενος συνιστάναι σῶμα ὁ θεὸς ἐποίει. δύο δὲ μόνω καλῶς συνίστασθαι τρίτου χωρὶς

31cBağların en güzeli, hem kendisini hem de bağladığı şeyleri olabildiğince bir kılandır; bunu en güzel biçimde gerçekleştirmek de tabiatça orantının işidir.

Çünkü üç sayıdan, ister hacim ister kuvvet olsunlar, ortadaki şöyle olursa: birincinin ortaya oranı ortanın sonuncuya oranına eşitse, yine sonuncunun ortaya oranı ortanın birinciye oranına eşitse, o zaman orta birinci ve sonuncu, sonuncu ile birinci de ikisi birden orta olur; böylece hepsinin zorunlu olarak aynı olduğu ortaya çıkar; birbirlerine göre aynı olunca da hepsi bir olur.

31c

οὐ δυνατόν· δεσμὸν γὰρ ἐν μέσῳ δεῖ τινα ἀμφοῖν συναγωγὸν γίγνεσθαι. δεσμῶν δὲ κάλλιστος ὃς ἂν αὑτὸν καὶ τὰ συνδούμενα ὅτι μάλιστα ἓν ποιῇ, τοῦτο δὲ πέφυκεν ἀναλογία κάλλιστα ἀποτελεῖν.

ΤΙ. ὁπόταν γὰρ ἀριθμῶν τριῶν εἴτε ὄγκων

32aEvrenin bedeni derinliği olmayan bir düzlem olarak oluşacak olsaydı, tek bir orta hem yanındakileri hem de kendisini bağlamaya yeterdi; ama onun katı olması gerekiyordu; katıları ise hiçbir zaman tek bir orta değil, her zaman iki orta birbirine uydurur.

32a

εἴτε δυνάμεων ὡντινωνοῦν ᾖ τὸ μέσον, ὅτιπερ τὸ πρῶτον πρὸς αὐτό, τοῦτο αὐτὸ πρὸς τὸ ἔσχατον, καὶ πάλιν αὖθις, ὅτι τὸ ἔσχατον πρὸς τὸ μέσον, τὸ μέσον πρὸς τὸ πρῶτον, τότε τὸ μέσον μὲν πρῶτον καὶ ἔσχατον γιγνόμενον, τὸ δʼ ἔσχατον καὶ τὸ πρῶτον αὖ μέσα ἀμφότερα, πάνθʼ οὕτως ἐξ ἀνάγκης τὰ αὐτὰ εἶναι συμβήσεται, τὰ αὐτὰ δὲ γενόμενα ἀλλήλοις ἓν πάντα ἔσται. εἰ μὲν οὖν ἐπίπεδον μέν, βάθος δὲ μηδὲν ἔχον ἔδει γίγνεσθαι τὸ τοῦ παντὸς σῶμα, μία μεσότης ἂν ἐξήρκει

32bBu yüzden tanrı ateşle toprağın ortasına su ile havayı koydu ve onları birbirine olabildiğince aynı oranda yaptı: ateşin havaya oranı neyse havanın suya oranı o, havanın suya oranı neyse suyun toprağa oranı o olacak şekilde. Böylece görünür ve dokunulur göğü bağlayıp kurdu. İşte bu yüzden kâinatın bedeni bu türden ve sayıca dört olan bu şeylerden, orantıyla uyum içinde doğdu; bunlardan dostluk da edindi; öyle ki kendi kendisiyle birleşince, onu bağlayandan başka hiçbir şey onu çözemez oldu.

32b

τά τε μεθʼ αὑτῆς συνδεῖν καὶ ἑαυτήν, νῦν δὲ στερεοειδῆ γὰρ αὐτὸν προσῆκεν εἶναι, τὰ δὲ στερεὰ μία μὲν οὐδέποτε, δύο δὲ ἀεὶ μεσότητες συναρμόττουσιν· οὕτω δὴ πυρός τε καὶ γῆς ὕδωρ ἀέρα τε ὁ θεὸς ἐν μέσῳ θείς, καὶ πρὸς ἄλληλα καθʼ ὅσον ἦν δυνατὸν ἀνὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀπεργασάμενος, ὅτιπερ πῦρ πρὸς ἀέρα, τοῦτο ἀέρα πρὸς ὕδωρ, καὶ ὅτι ἀὴρ πρὸς ὕδωρ, ὕδωρ πρὸς γῆν, συνέδησεν καὶ συνεστήσατο οὐρανὸν ὁρατὸν καὶ ἁπτόν. καὶ διὰ ταῦτα ἔκ τε δὴ τούτων τοιούτων

32cKâinatın yapısı bu dördünün her birini bütünüyle içine aldı. Çünkü kurucu onu bütün ateşten, bütün sudan, havadan ve topraktan kurdu; dışarıda hiçbirinin ne bir parçasını ne de bir gücünü bıraktı. Bunu şu düşüncelerle yaptı: önce, canlı olabildiğince bir bütün ve eksiksiz parçalardan oluşmuş eksiksiz bir canlı olsun; sonra tek olsun, çünkü buna benzer başka bir şeyin yapılabileceği hiçbir şey artakalmamıştı; bir de yaşlanmasın ve hastalanmasın. Çünkü sıcağın, soğuğun ve güçlü etkileri olan her şeyin, birleşik bir bedeni dışarıdan kuşatıp vakitsiz saldırdıklarında onu çözdüğünü, hastalık ve yaşlılık getirip eritip bitirdiğini biliyordu.

32c

καὶ τὸν ἀριθμὸν τεττάρων τὸ τοῦ κόσμου σῶμα ἐγεννήθη διʼ ἀναλογίας ὁμολογῆσαν, φιλίαν τε ἔσχεν ἐκ τούτων, ὥστε εἰς ταὐτὸν αὑτῷ συνελθὸν ἄλυτον ὑπό του ἄλλου πλὴν ὑπὸ τοῦ συνδήσαντος γενέσθαι.

τῶν δὲ δὴ τεττάρων ἓν ὅλον ἕκαστον εἴληφεν ἡ τοῦ κόσμου σύστασις. ἐκ γὰρ πυρὸς παντὸς ὕδατός τε καὶ ἀέρος καὶ γῆς συνέστησεν αὐτὸν ὁ συνιστάς, μέρος οὐδὲν οὐδενὸς οὐδὲ δύναμιν ἔξωθεν ὑπολιπών, τάδε διανοηθείς,

32d

πρῶτον μὲν ἵνα ὅλον ὅτι μάλιστα ζῷον τέλεον ἐκ τελέων

33aİşte bu sebeple ve bu hesapla onu, bütün bütünlerden oluşmuş, eksiksiz, yaşlanmaz ve hastalanmaz tek bir bütün olarak yaptı.

33a

τῶν μερῶν εἴη,

ΤΙ. πρὸς δὲ τούτοις ἕν, ἅτε οὐχ ὑπολελειμμένων ἐξ ὧν ἄλλο τοιοῦτον γένοιτʼ ἄν, ἔτι δὲ ἵνʼ ἀγήρων καὶ ἄνοσον ᾖ, κατανοῶν ὡς συστάτῳ σώματι θερμὰ καὶ ψυχρὰ καὶ πάνθʼ ὅσα δυνάμεις ἰσχυρὰς ἔχει περιιστάμενα ἔξωθεν καὶ προσπίπτοντα ἀκαίρως λύει καὶ νόσους γῆράς τε ἐπάγοντα φθίνειν ποιεῖ. διὰ δὴ τὴν αἰτίαν καὶ τὸν λογισμὸν τόνδε ἕνα ὅλον ὅλων ἐξ ἁπάντων τέλεον καὶ ἀγήρων καὶ ἄνοσον

33bOna yaraşan ve kendisine akraba olan bir şekil verdi. Bütün canlıları kendi içinde kuşatacak olan bir canlıya yaraşan şekil, bütün şekilleri kendi içinde kuşatan şekil olmalıydı. Bu yüzden onu bir küre gibi, merkezden her yöne uçlara eşit uzaklıkta, yuvarlak olarak tornada çevirdi; bu, şekillerin en eksiksizi ve kendisine en çok benzeyenidir; çünkü benzerin benzemezden kat kat güzel olduğunu düşündü. Dış yüzeyini de birçok sebeple her yanda pürüzsüz olarak özenle işledi.

33b

αὐτὸν ἐτεκτήνατο. σχῆμα δὲ ἔδωκεν αὐτῷ τὸ πρέπον καὶ τὸ συγγενές. τῷ δὲ τὰ πάντα ἐν αὑτῷ ζῷα περιέχειν μέλλοντι ζῴῳ πρέπον ἂν εἴη σχῆμα τὸ περιειληφὸς ἐν αὑτῷ πάντα ὁπόσα σχήματα· διὸ καὶ σφαιροειδές, ἐκ μέσου πάντῃ πρὸς τὰς τελευτὰς ἴσον ἀπέχον, κυκλοτερὲς αὐτὸ ἐτορνεύσατο, πάντων τελεώτατον ὁμοιότατόν τε αὐτὸ ἑαυτῷ σχημάτων, νομίσας μυρίῳ κάλλιον ὅμοιον ἀνομοίου. λεῖον δὲ δὴ κύκλῳ

33cGözlere hiç ihtiyacı yoktu, çünkü dışarıda görülecek hiçbir şey kalmamıştı; kulaklara da yoktu, çünkü işitilecek bir şey de kalmamıştı. Çevresinde soluk almayı gerektiren bir hava da yoktu; besinini içeri alacağı, önceden sindirdiğini dışarı atacağı bir organa da ihtiyacı yoktu. Çünkü ondan hiçbir şey çıkmıyor, ona hiçbir yerden bir şey girmiyordu; zaten dışarıda bir şey yoktu. Kendi eriyişini kendisine besin olarak veren, her şeye kendi içinde ve kendisi tarafından uğrayan, her şeyi de kendi içinde yapan bir şey olarak, tekhnē ile böyle yapılmıştı.

33c

πᾶν ἔξωθεν αὐτὸ ἀπηκριβοῦτο πολλῶν χάριν. ὀμμάτων τε γὰρ ἐπεδεῖτο οὐδέν, ὁρατὸν γὰρ οὐδὲν ὑπελείπετο ἔξωθεν, οὐδʼ ἀκοῆς, οὐδὲ γὰρ ἀκουστόν· πνεῦμά τε οὐκ ἦν περιεστὸς δεόμενον ἀναπνοῆς, οὐδʼ αὖ τινος ἐπιδεὲς ἦν ὀργάνου σχεῖν ᾧ τὴν μὲν εἰς ἑαυτὸ τροφὴν δέξοιτο, τὴν δὲ πρότερον ἐξικμασμένην ἀποπέμψοι πάλιν. ἀπῄει τε γὰρ οὐδὲν οὐδὲ προσῄειν αὐτῷ ποθεν—οὐδὲ γὰρ ἦν—αὐτὸ γὰρ ἑαυτῷ τροφὴν τὴν ἑαυτοῦ φθίσιν παρέχον καὶ πάντα ἐν ἑαυτῷ καὶ ὑφʼ

33dÇünkü onu bir araya getiren, kendine yeten bir şeyin başkalarına muhtaç olandan daha iyi olacağını düşündü. Ne bir şey tutmaya ne de birini savuşturmaya ihtiyacı olduğu için ona boş yere eller takmayı gerekli görmedi; ayaklar da, genel olarak yürümeye hizmet eden hiçbir şey de takmadı.

33d

ἑαυτοῦ πάσχον καὶ δρῶν ἐκ τέχνης γέγονεν· ἡγήσατο γὰρ αὐτὸ ὁ συνθεὶς αὔταρκες ὂν ἄμεινον ἔσεσθαι μᾶλλον ἢ προσδεὲς ἄλλων. χειρῶν δέ, αἷς οὔτε λαβεῖν οὔτε αὖ τινα ἀμύνασθαι χρεία τις ἦν, μάτην οὐκ ᾤετο δεῖν αὐτῷ προσάπτειν, οὐδὲ ποδῶν οὐδὲ ὅλως τῆς περὶ τὴν βάσιν

34aOna bedenine özgü olan hareketi, yedi hareketten nous'a ve phronēsis'e en yakın olanını verdi. Bu yüzden onu aynı yerde, aynı biçimde, kendi içinde döndürerek daire çizen bir hareketle hareket ettirdi; öteki altı hareketin hepsini ondan aldı ve onu bunların sapmalarından uzak tuttu. Bu dönüş için ayağa hiç ihtiyacı olmadığından onu bacaksız ve ayaksız olarak doğurdu.

İşte hep var olan tanrı, bir gün var olacak tanrı hakkında bütün bu hesabı yaparak onun bedenini pürüzsüz, her yanı düzgün, merkezden her yöne eşit, bir bütün ve eksiksiz bedenlerden oluşmuş eksiksiz bir beden olarak yaptı.

34a

ὑπηρεσίας.

ΤΙ. κίνησιν γὰρ ἀπένειμεν αὐτῷ τὴν τοῦ σώματος οἰκείαν, τῶν ἑπτὰ τὴν περὶ νοῦν καὶ φρόνησιν μάλιστα οὖσαν· διὸ δὴ κατὰ ταὐτὰ ἐν τῷ αὐτῷ καὶ ἐν ἑαυτῷ περιαγαγὼν αὐτὸ ἐποίησε κύκλῳ κινεῖσθαι στρεφόμενον, τὰς δὲ ἓξ ἁπάσας κινήσεις ἀφεῖλεν καὶ ἀπλανὲς ἀπηργάσατο ἐκείνων. ἐπὶ δὲ τὴν περίοδον ταύτην ἅτʼ οὐδὲν ποδῶν δέον ἀσκελὲς καὶ ἄπουν αὐτὸ ἐγέννησεν.

οὗτος δὴ πᾶς ὄντος ἀεὶ λογισμὸς θεοῦ περὶ τὸν ποτὲ

34bPsykhē'yi onun ortasına koyup bütününe yaydı, hatta bedeni dışarıdan da onunla sardı. Böylece daire içinde dönen bir daire olarak tek, biricik ve yalnız bir gök kurdu: aretē'si sayesinde kendi kendisiyle beraber olabilen, hiçbir başkasına ihtiyaç duymayan, kendi kendisinin yeterince tanıdığı ve dostu olan bir gök. Bütün bunlar yüzünden onu mesut bir tanrı olarak doğurdu.

Psykhē'yi biz şimdi bedenden sonra anlatmaya giriştik diye, tanrı da onu bedenden daha genç olarak tasarlamış değildir; çünkü ikisini bir araya getirdikten sonra daha yaşlının daha genç olan tarafından yönetilmesine izin vermezdi.

34b

ἐσόμενον θεὸν λογισθεὶς λεῖον καὶ ὁμαλὸν πανταχῇ τε ἐκ μέσου ἴσον καὶ ὅλον καὶ τέλεον ἐκ τελέων σωμάτων σῶμα ἐποίησεν· ψυχὴν δὲ εἰς τὸ μέσον αὐτοῦ θεὶς διὰ παντός τε ἔτεινεν καὶ ἔτι ἔξωθεν τὸ σῶμα αὐτῇ περιεκάλυψεν, καὶ κύκλῳ δὴ κύκλον στρεφόμενον οὐρανὸν ἕνα μόνον ἔρημον κατέστησεν, διʼ ἀρετὴν δὲ αὐτὸν αὑτῷ δυνάμενον συγγίγνεσθαι καὶ οὐδενὸς ἑτέρου προσδεόμενον, γνώριμον δὲ καὶ φίλον ἱκανῶς αὐτὸν αὑτῷ. διὰ πάντα δὴ ταῦτα εὐδαίμονα θεὸν αὐτὸν ἐγεννήσατο.

τὴν δὲ δὴ ψυχὴν οὐχ ὡς νῦν ὑστέραν ἐπιχειροῦμεν λέγειν,

34cAma biz tesadüfe ve gelişigüzelliğe fazlasıyla bağlı olduğumuz için, konuşurken de bir bakıma böyle konuşuyoruz. Tanrı ise psykhē'yi hem oluşça hem aretē'ce bedenden önce ve daha yaşlı olarak, yönetilecek olan bedene hükmedecek bir efendi olarak, şu şeylerden ve şu şekilde kurdu.

34c

οὕτως ἐμηχανήσατο καὶ ὁ θεὸς νεωτέραν—οὐ γὰρ ἂν ἄρχεσθαι πρεσβύτερον ὑπὸ νεωτέρου συνέρξας εἴασεν—ἀλλά πως ἡμεῖς πολὺ μετέχοντες τοῦ προστυχόντος τε καὶ εἰκῇ ταύτῃ πῃ καὶ λέγομεν, ὁ δὲ καὶ γενέσει καὶ ἀρετῇ προτέραν καὶ πρεσβυτέραν ψυχὴν σώματος ὡς δεσπότιν καὶ ἄρξουσαν ἀρξομένου

35aBölünmez ve hep aynı hâlde olan ousia ile bedenlerde oluşan bölünebilir ousia'dan, ikisinin ortasında, ikisinden üçüncü bir ousia eidosu karıştırdı. Aynı şekilde Aynı'nın tabiatından ve Başka'nın tabiatından da bir şey kurdu ve onu bunların bölünmez olanıyla bedenlerdeki bölünebilir olanının ortasına yerleştirdi. Sonra bu üç şeyi alıp hepsini tek bir idea'da birleştirdi; karışmaya pek yanaşmayan Başka'nın tabiatını zorla Aynı'ya uydurarak.

35a

συνεστήσατο ἐκ τῶνδέ τε καὶ τοιῷδε τρόπῳ.

ΤΙ. τῆς ἀμερίστου καὶ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ἐχούσης οὐσίας καὶ τῆς αὖ περὶ τὰ σώματα γιγνομένης μεριστῆς τρίτον ἐξ ἀμφοῖν ἐν μέσῳ συνεκεράσατο οὐσίας εἶδος, τῆς τε ταὐτοῦ φύσεως [αὖ πέρι] καὶ τῆς τοῦ ἑτέρου, καὶ κατὰ ταὐτὰ συνέστησεν ἐν μέσῳ τοῦ τε ἀμεροῦς αὐτῶν καὶ τοῦ κατὰ τὰ σώματα μεριστοῦ· καὶ τρία λαβὼν αὐτὰ ὄντα συνεκεράσατο εἰς μίαν πάντα ἰδέαν, τὴν θατέρου φύσιν δύσμεικτον οὖσαν εἰς ταὐτὸν συναρμόττων βίᾳ.

35bBunları ousia ile karıştırıp üçünden bir şey yapınca, bu bütünü yine gerektiği kadar paya böldü; her pay Aynı'dan, Başka'dan ve ousia'dan karışmıştı. Bölmeye şöyle başladı: önce bütünden bir pay ayırdı; sonra bunun iki katını; üçüncüsünü ikincinin bir buçuk katı, birincinin üç katı olarak; dördüncüsünü ikincinin iki katı; beşincisini üçüncünün üç katı; altıncısını birincinin sekiz katı; yedincisini de birincinin yirmi yedi katı olarak ayırdı.

35b

μειγνὺς δὲ μετὰ τῆς οὐσίας καὶ ἐκ τριῶν ποιησάμενος ἕν, πάλιν ὅλον τοῦτο μοίρας ὅσας προσῆκεν διένειμεν, ἑκάστην δὲ ἔκ τε ταὐτοῦ καὶ θατέρου καὶ τῆς οὐσίας μεμειγμένην. ἤρχετο δὲ διαιρεῖν ὧδε. μίαν ἀφεῖλεν τὸ πρῶτον ἀπὸ παντὸς μοῖραν, μετὰ δὲ ταύτην ἀφῄρει διπλασίαν ταύτης, τὴν δʼ αὖ τρίτην ἡμιολίαν μὲν τῆς δευτέρας, τριπλασίαν δὲ τῆς πρώτης, τετάρτην δὲ τῆς δευτέρας διπλῆν, πέμπτην δὲ τριπλῆν τῆς

35cBundan sonra iki katlı ve üç katlı aralıkları doldurdu: oradan yine paylar kesip bunların aralarına koydu; öyle ki her aralıkta iki orta bulunsun. Bunlardan biri, bir uçtan o ucun belli bir kesri kadar büyük, öteki uçtan da o ucun aynı kesri kadar küçüktü; öteki ise bir uçtan belli bir sayı kadar büyük, öteki uçtan da aynı sayı kadar küçüktü.

35c

τρίτης, τὴν δʼ ἕκτην τῆς πρώτης ὀκταπλασίαν, ἑβδόμην δʼ ἑπτακαιεικοσιπλασίαν τῆς πρώτης·

ΤΙ. μετὰ δὲ ταῦτα συνεπληροῦτο

36aBu bağlarla önceki aralıklarda 3/2, 4/3 ve 9/8 oranında aralıklar oluşunca, 4/3 oranındaki bütün aralıkları 9/8'lik aralıkla doldurdu; her birinden küçük bir parça artakaldı; artakalan bu parçanın aralığı da sayıca 256'nın 243'e oranıydı.

36a

τά τε διπλάσια καὶ τριπλάσια διαστήματα, μοίρας ἔτι ἐκεῖθεν ἀποτέμνων καὶ τιθεὶς εἰς τὸ μεταξὺ τούτων, ὥστε ἐν ἑκάστῳ διαστήματι δύο εἶναι μεσότητας, τὴν μὲν ταὐτῷ μέρει τῶν ἄκρων αὐτῶν ὑπερέχουσαν καὶ ὑπερεχομένην, τὴν δὲ ἴσῳ μὲν κατʼ ἀριθμὸν ὑπερέχουσαν, ἴσῳ δὲ ὑπερεχομένην. ἡμιολίων δὲ διαστάσεων καὶ ἐπιτρίτων καὶ ἐπογδόων γενομένων ἐκ τούτων τῶν δεσμῶν ἐν ταῖς πρόσθεν διαστάσεσιν,

36bBöylece bu payları kestiği karışımın artık hepsini harcamıştı. Sonra bütün bu yapıyı boyuna ikiye yarıp iki şeridi ortalarından bir Χ harfi gibi üst üste koydu; her birini bir daire biçiminde büküp uçlarını, kesiştikleri noktanın karşısında hem kendi kendileriyle hem birbirleriyle birleştirdi; onları aynı yerde aynı biçimde dönen hareketle kuşattı; dairelerden birini dışta, ötekini içte yaptı.

36b

τῷ τοῦ ἐπογδόου διαστήματι τὰ ἐπίτριτα πάντα συνεπληροῦτο, λείπων αὐτῶν ἑκάστου μόριον, τῆς τοῦ μορίου ταύτης διαστάσεως λειφθείσης ἀριθμοῦ πρὸς ἀριθμὸν ἐχούσης τοὺς ὅρους ἓξ καὶ πεντήκοντα καὶ διακοσίων πρὸς τρία καὶ τετταράκοντα καὶ διακόσια. καὶ δὴ καὶ τὸ μειχθέν, ἐξ οὗ ταῦτα κατέτεμνεν, οὕτως ἤδη πᾶν κατανηλώκει. ταύτην οὖν τὴν σύστασιν πᾶσαν διπλῆν κατὰ μῆκος σχίσας, μέσην πρὸς μέσην ἑκατέραν ἀλλήλαις οἷον χεῖ προσβαλὼν κατέκαμψεν

36cDıştaki dolanıma Aynı'nın tabiatının, içtekine Başka'nın tabiatının dolanımı adını verdi. Aynı'nınkini kenar boyunca sağa doğru, Başka'nınkini köşegen boyunca sola doğru döndürdü; üstünlüğü de Aynı'nın ve benzerin dönüşüne verdi.

36c

εἰς ἓν κύκλῳ, συνάψας αὑταῖς τε καὶ ἀλλήλαις ἐν τῷ καταντικρὺ τῆς προσβολῆς, καὶ τῇ κατὰ ταὐτὰ ἐν ταὐτῷ περιαγομένῃ κινήσει πέριξ αὐτὰς ἔλαβεν, καὶ τὸν μὲν ἔξω, τὸν δʼ ἐντὸς ἐποιεῖτο τῶν κύκλων. τὴν μὲν οὖν ἔξω φορὰν ἐπεφήμισεν εἶναι τῆς ταὐτοῦ φύσεως, τὴν δʼ ἐντὸς τῆς θατέρου. τὴν μὲν δὴ ταὐτοῦ κατὰ πλευρὰν ἐπὶ δεξιὰ περιήγαγεν, τὴν δὲ θατέρου κατὰ διάμετρον ἐπʼ ἀριστερά, κράτος δʼ ἔδωκεν τῇ

36dÇünkü onu tek ve bölünmemiş bıraktı; içtekini ise altı yerden bölerek eşit olmayan yedi daire yaptı; bunlar iki katlı ve üç katlı aralıklara göreydi, her birinden üçer tane vardı. Bu dairelerin birbirine zıt yönlerde gitmesini buyurdu: hızca üçünün aynı, dördünün ise hem birbirine hem de bu üçüne göre farklı, ama belli bir orana göre hareket etmesini.

Psykhē'nin bütün yapısı kurucunun gönlüne göre tamamlanınca, bundan sonra bedensel olan her şeyi onun içinde kurdu; ikisinin ortasını birleştirip birbirine uydurdu.

36d

ταὐτοῦ καὶ ὁμοίου περιφορᾷ· μίαν γὰρ αὐτὴν ἄσχιστον εἴασεν, τὴν δʼ ἐντὸς σχίσας ἑξαχῇ ἑπτὰ κύκλους ἀνίσους κατὰ τὴν τοῦ διπλασίου καὶ τριπλασίου διάστασιν ἑκάστην, οὐσῶν ἑκατέρων τριῶν, κατὰ τἀναντία μὲν ἀλλήλοις προσέταξεν ἰέναι τοὺς κύκλους, τάχει δὲ τρεῖς μὲν ὁμοίως, τοὺς δὲ τέτταρας ἀλλήλοις καὶ τοῖς τρισὶν ἀνομοίως, ἐν λόγῳ δὲ φερομένους.

ἐπεὶ δὲ κατὰ νοῦν τῷ συνιστάντι πᾶσα ἡ τῆς ψυχῆς σύστασις ἐγεγένητο, μετὰ τοῦτο πᾶν τὸ σωματοειδὲς ἐντὸς

36ePsykhē merkezden en dıştaki göğe kadar her yana dokundu, onu dışarıdan bir daireyle sardı ve kendi içinde dönerek, bütün zaman boyunca durmaksızın ve akıllıca süren bir hayatın ilahi başlangıcını başlattı.

Göğün bedeni görünür olarak oluştu; psykhē'nin kendisi ise görünmezdir, ama hesaptan ve ahenkten pay almıştır; düşünülür ve hep var olan şeylerin en iyisi tarafından oluşturulmuş, oluşanların en iyisidir.

36e

αὐτῆς ἐτεκταίνετο καὶ μέσον μέσῃ συναγαγὼν προσήρμοττεν· ἡ δʼ ἐκ μέσου πρὸς τὸν ἔσχατον οὐρανὸν πάντῃ διαπλακεῖσα κύκλῳ τε αὐτὸν ἔξωθεν περικαλύψασα, αὐτὴ ἐν αὑτῇ στρεφομένη, θείαν ἀρχὴν ἤρξατο ἀπαύστου καὶ ἔμφρονος βίου πρὸς τὸν σύμπαντα χρόνον.

ΤΙ. καὶ τὸ μὲν δὴ σῶμα ὁρατὸν οὐρανοῦ γέγονεν, αὐτὴ δὲ ἀόρατος μέν, λογισμοῦ δὲ μετέχουσα καὶ

37aAynı'nın ve Başka'nın tabiatından ve ousia'dan, bu üç paydan karışmış, orantıyla bölünüp bağlanmış ve kendi üzerine dönen bir şey olduğu için, dağınık ousia'sı olan bir şeye de bölünmez bir şeye de dokunduğunda, kendi bütünü içinde hareket ederek bildirir: o şey hangi şeyle aynı, hangi şeyden başkadır; hem oluşan şeyler arasında hem de hep aynı hâlde olanlara göre, bir şeyin bir başkasına göre tam olarak neye göre, nerede, nasıl ve ne zaman bir şey olduğunu ya da bir şeye uğradığını.

37a

ἁρμονίας ψυχή, τῶν νοητῶν ἀεί τε ὄντων ὑπὸ τοῦ ἀρίστου ἀρίστη γενομένη τῶν γεννηθέντων. ἅτε οὖν ἐκ τῆς ταὐτοῦ καὶ τῆς θατέρου φύσεως ἔκ τε οὐσίας τριῶν τούτων συγκραθεῖσα μοιρῶν, καὶ ἀνὰ λόγον μερισθεῖσα καὶ συνδεθεῖσα, αὐτή τε ἀνακυκλουμένη πρὸς αὑτήν, ὅταν οὐσίαν σκεδαστὴν ἔχοντός τινος ἐφάπτηται καὶ ὅταν ἀμέριστον, λέγει κινουμένη διὰ πάσης ἑαυτῆς ὅτῳ τʼ ἄν τι ταὐτὸν ᾖ καὶ ὅτου ἂν

37bBaşka'ya da Aynı'ya da dair, her iki durumda aynı ölçüde doğru olan bu söz, kendi kendisini hareket ettiren şeyin içinde sessizce ve yankısızca ilerler. Hissedilir olana dair olduğunda ve Başka'nın dairesi dosdoğru ilerleyerek bunu bütün psykhē'ye bildirdiğinde, sağlam ve doğru kanaatler ve inançlar oluşur; ama akılla kavranana dair olduğunda ve Aynı'nın dairesi kolayca dönerek bunları bildirdiğinde, zorunlu olarak nous ve epistēmē meydana gelir.

37b

ἕτερον, πρὸς ὅτι τε μάλιστα καὶ ὅπῃ καὶ ὅπως καὶ ὁπότε συμβαίνει κατὰ τὰ γιγνόμενά τε πρὸς ἕκαστον ἕκαστα εἶναι καὶ πάσχειν καὶ πρὸς τὰ κατὰ ταὐτὰ ἔχοντα ἀεί. λόγος δὲ ὁ κατὰ ταὐτὸν ἀληθὴς γιγνόμενος περί τε θάτερον ὂν καὶ περὶ τὸ ταὐτόν, ἐν τῷ κινουμένῳ ὑφʼ αὑτοῦ φερόμενος ἄνευ φθόγγου καὶ ἠχῆς, ὅταν μὲν περὶ τὸ αἰσθητὸν γίγνηται καὶ ὁ τοῦ θατέρου κύκλος ὀρθὸς ἰὼν εἰς πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ψυχὴν διαγγείλῃ, δόξαι καὶ πίστεις γίγνονται βέβαιοι καὶ ἀληθεῖς,

37cBu ikisinin, varlıklar arasında içinde oluştuğu şeye psykhē'den başka bir ad veren, gerçek olan dışında her şeyi söylemiş olur.

Onu doğuran baba, ezelî tanrıların bir tasviri olarak oluşan bu şeyin hareket edip yaşadığını görünce sevindi; hoşnutluğundan onu örneğine daha da çok benzetmeyi düşündü.

37c

ὅταν δὲ αὖ περὶ τὸ λογιστικὸν ᾖ καὶ ὁ τοῦ ταὐτοῦ κύκλος εὔτροχος ὢν αὐτὰ μηνύσῃ, νοῦς ἐπιστήμη τε ἐξ ἀνάγκης ἀποτελεῖται· τούτω δὲ ἐν ᾧ τῶν ὄντων ἐγγίγνεσθον, ἄν ποτέ τις αὐτὸ ἄλλο πλὴν ψυχὴν εἴπῃ, πᾶν μᾶλλον ἢ τἀληθὲς ἐρεῖ.

ὡς δὲ κινηθὲν αὐτὸ καὶ ζῶν ἐνόησεν τῶν ἀιδίων θεῶν γεγονὸς ἄγαλμα ὁ γεννήσας πατήρ, ἠγάσθη τε καὶ εὐφρανθεὶς ἔτι δὴ μᾶλλον ὅμοιον πρὸς τὸ παράδειγμα ἐπενόησεν ἀπεργάσασθαι.

37dÖrnek ezelî bir canlı olduğuna göre, bu evreni de elinden geldiğince öyle yapmaya girişti. Ama o canlının tabiatı aiōna aitti ve bunu oluşmuş bir şeye tamamen yakıştırmak mümkün değildi. Bu yüzden aiōn'un hareketli bir suretini yapmayı düşündü: göğü düzenlerken, birlik içinde kalan aiōn'un sayıya göre ilerleyen ebedî bir suretini yaptı; zaman dediğimiz şey işte budur.

37d

καθάπερ οὖν αὐτὸ τυγχάνει ζῷον ἀίδιον ὄν, καὶ τόδε τὸ πᾶν οὕτως εἰς δύναμιν ἐπεχείρησε τοιοῦτον ἀποτελεῖν. ἡ μὲν οὖν τοῦ ζῴου φύσις ἐτύγχανεν οὖσα αἰώνιος, καὶ τοῦτο μὲν δὴ τῷ γεννητῷ παντελῶς προσάπτειν οὐκ ἦν δυνατόν· εἰκὼ δʼ ἐπενόει κινητόν τινα αἰῶνος ποιῆσαι, καὶ διακοσμῶν ἅμα οὐρανὸν ποιεῖ μένοντος αἰῶνος ἐν ἑνὶ κατʼ ἀριθμὸν ἰοῦσαν αἰώνιον εἰκόνα, τοῦτον ὃν δὴ χρόνον ὠνομάκαμεν.

37eÇünkü gök oluşmadan önce var olmayan günleri, geceleri, ayları ve yılları o zaman, gökle birlikte kurulurken oluşturdu. Bunların hepsi zamanın parçalarıdır; "idi" ve "olacak" da zamanın oluşmuş biçimleridir; farkında olmadan bunları yanlış olarak ezelî ousia'ya da yükleriz. Çünkü onun için "idi, vardır ve olacak" deriz; oysa gerçeğe uygun söze göre ona yalnızca "vardır" yakışır; "idi" ve "olacak" ise zaman içinde ilerleyen oluş için söylenmelidir.

37e

ἡμέρας γὰρ καὶ νύκτας καὶ μῆνας καὶ ἐνιαυτούς, οὐκ ὄντας πρὶν οὐρανὸν γενέσθαι, τότε ἅμα ἐκείνῳ συνισταμένῳ τὴν γένεσιν αὐτῶν μηχανᾶται· ταῦτα δὲ πάντα μέρη χρόνου, καὶ τό τʼ ἦν τό τʼ ἔσται χρόνου γεγονότα εἴδη, ἃ δὴ φέροντες λανθάνομεν ἐπὶ τὴν ἀίδιον οὐσίαν οὐκ ὀρθῶς.

ΤΙ. λέγομεν γὰρ δὴ ὡς ἦν ἔστιν τε καὶ ἔσται, τῇ δὲ τὸ ἔστιν μόνον κατὰ τὸν

38aÇünkü bunlar harekettir; hep aynı hâlde ve hareketsiz olanın ise zamanla daha yaşlı ya da daha genç olması, bir zaman oluşmuş olması, şimdi oluşmuş olması ya da gelecekte olacak olması hiç yakışmaz. Oluşun his içinde sürüklenen şeylere yüklediği hiçbir şey ona yakışmaz; bunlar aiōn'u taklit eden ve sayıya göre dönen zamanın oluşmuş biçimleridir. Bunlara şunları da ekleyelim: "Oluşmuş olan oluşmuştur", "oluşan oluşandır", "oluşacak olan oluşacak olandır", "var olmayan var olmayandır" deriz; bunların hiçbirini kesin bir biçimde söylemiş olmayız.

38a

ἀληθῆ λόγον προσήκει, τὸ δὲ ἦν τό τʼ ἔσται περὶ τὴν ἐν χρόνῳ γένεσιν ἰοῦσαν πρέπει λέγεσθαι—κινήσεις γάρ ἐστον, τὸ δὲ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ἔχον ἀκινήτως οὔτε πρεσβύτερον οὔτε νεώτερον προσήκει γίγνεσθαι διὰ χρόνου οὐδὲ γενέσθαι ποτὲ οὐδὲ γεγονέναι νῦν οὐδʼ εἰς αὖθις ἔσεσθαι, τὸ παράπαν τε οὐδὲν ὅσα γένεσις τοῖς ἐν αἰσθήσει φερομένοις προσῆψεν, ἀλλὰ χρόνου ταῦτα αἰῶνα μιμουμένου καὶ κατʼ ἀριθμὸν κυκλουμένου γέγονεν εἴδη—καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὰ τοιάδε,

38bAma bunları ayrıntısıyla incelemenin belki de şimdi sırası değildir.

Zaman gökle birlikte oluştu ki birlikte doğmuş olarak, bir gün çözülecek olurlarsa birlikte çözülsünler. Ebedî tabiatın örneğine göre de oluştu ki ona elinden geldiğince en çok benzesin.

38b

τό τε γεγονὸς εἶναι γεγονὸς καὶ τὸ γιγνόμενον εἶναι γιγνόμενον, ἔτι τε τὸ γενησόμενον εἶναι γενησόμενον καὶ τὸ μὴ ὂν μὴ ὂν εἶναι, ὧν οὐδὲν ἀκριβὲς λέγομεν. περὶ μὲν οὖν τούτων τάχʼ ἂν οὐκ εἴη καιρὸς πρέπων ἐν τῷ παρόντι διακριβολογεῖσθαι.

χρόνος δʼ οὖν μετʼ οὐρανοῦ γέγονεν, ἵνα ἅμα γεννηθέντες ἅμα καὶ λυθῶσιν, ἄν ποτε λύσις τις αὐτῶν γίγνηται, καὶ κατὰ τὸ παράδειγμα τῆς διαιωνίας φύσεως, ἵνʼ ὡς ὁμοιότατος

38cÇünkü örnek bütün aiōn boyunca vardır; gök ise bütün zaman boyunca, sonuna kadar oluşmuş olan, var olan ve var olacak olandır. İşte tanrının zamanın oluşuna dair böyle bir hesabı ve düşüncesi sonucunda, zaman doğsun diye, Güneş, Ay ve "gezgin" adı verilen beş başka yıldız, zamanın sayılarını belirleyip korumak için oluştu. Tanrı her birinin bedenini yapıp onları Başka'nın dolanımının gittiği yörüngelere yerleştirdi: yedi yörüngeye yedi beden.

38c

αὐτῷ κατὰ δύναμιν ᾖ· τὸ μὲν γὰρ δὴ παράδειγμα πάντα αἰῶνά ἐστιν ὄν, ὁ δʼ αὖ διὰ τέλους τὸν ἅπαντα χρόνον γεγονώς τε καὶ ὢν καὶ ἐσόμενος. ἐξ οὖν λόγου καὶ διανοίας θεοῦ τοιαύτης πρὸς χρόνου γένεσιν, ἵνα γεννηθῇ χρόνος, ἥλιος καὶ σελήνη καὶ πέντε ἄλλα ἄστρα, ἐπίκλην ἔχοντα πλανητά, εἰς διορισμὸν καὶ φυλακὴν ἀριθμῶν χρόνου γέγονεν· σώματα δὲ αὐτῶν ἑκάστων ποιήσας ὁ θεὸς ἔθηκεν εἰς τὰς περιφορὰς ἃς ἡ θατέρου περίοδος ᾔειν, ἑπτὰ οὔσας ὄντα

38dAy'ı yeryüzünün çevresindeki birinci yörüngeye, Güneş'i yeryüzünün üstündeki ikinci yörüngeye koydu; Sabah Yıldızı'nı ve Hermes'e adanmış denen yıldızı da hızca Güneş'le eşit koşan, ama ona zıt bir kuvvet almış yörüngelere yerleştirdi. Bu yüzden Güneş, Hermes'in yıldızı ve Sabah Yıldızı aynı biçimde birbirlerine yetişir ve birbirlerince yetişilirler. Ötekilerini nereye ve hangi sebeplerle yerleştirdiğini biri tek tek anlatmaya kalksa, bu yan konu, uğruna anlatıldığı asıl konudan daha çok iş çıkarır.

38d

ἑπτά, σελήνην μὲν εἰς τὸν περὶ γῆν πρῶτον, ἥλιον δὲ εἰς τὸν δεύτερον ὑπὲρ γῆς, ἑωσφόρον δὲ καὶ τὸν ἱερὸν Ἑρμοῦ λεγόμενον εἰς [τὸν] τάχει μὲν ἰσόδρομον ἡλίῳ κύκλον ἰόντας, τὴν δὲ ἐναντίαν εἰληχότας αὐτῷ δύναμιν· ὅθεν καταλαμβάνουσίν τε καὶ καταλαμβάνονται κατὰ ταὐτὰ ὑπʼ ἀλλήλων ἥλιός τε καὶ ὁ τοῦ Ἑρμοῦ καὶ ἑωσφόρος. τὰ δʼ ἄλλα οἷ δὴ καὶ διʼ ἃς αἰτίας ἱδρύσατο, εἴ τις ἐπεξίοι πάσας, ὁ λόγος

38eBunlar belki ileride, boş vakitte, layık oldukları anlatımı bulur.

Zamanı birlikte meydana getirecek olan şeylerin her biri kendisine uygun yörüngeye varınca, bedenleri psykhē'li bağlarla bağlanıp canlı olarak doğunca ve kendilerine buyrulanı öğrenince, Aynı'nın dolanımının içinden geçen ve onun hükmü altında bulunan, eğik giden Başka'nın dolanımına göre dolanmaya başladılar: kimi daha büyük, kimi daha küçük bir daire çiziyordu; küçük daireyi çizenler daha hızlı, büyüğü çizenler daha yavaş dolanıyordu.

38e

πάρεργος ὢν πλέον ἂν ἔργον ὧν ἕνεκα λέγεται παράσχοι. ταῦτα μὲν οὖν ἴσως τάχʼ ἂν κατὰ σχολὴν ὕστερον τῆς ἀξίας τύχοι διηγήσεως·

ΤΙ. ἐπειδὴ δὲ οὖν εἰς τὴν ἑαυτῷ πρέπουσαν ἕκαστον ἀφίκετο φορὰν τῶν ὅσα ἔδει συναπεργάζεσθαι χρόνον, δεσμοῖς τε ἐμψύχοις σώματα δεθέντα ζῷα ἐγεννήθη τό τε προσταχθὲν ἔμαθεν, κατὰ δὴ τὴν θατέρου φορὰν

39aAynı'nın dolanımı yüzünden en hızlı dolananlar, daha yavaş gidenlere yetiştikleri hâlde onlar tarafından yetişiliyormuş gibi görünüyordu. Çünkü Aynı'nın dolanımı bütün dairelerini, iki zıt yönde birden ilerledikleri için sarmal hâlinde döndürüyor, kendisi en hızlı olduğundan, kendisinden en yavaş uzaklaşanı kendisine en yakın gösteriyordu.

39a

πλαγίαν οὖσαν, διὰ τῆς ταὐτοῦ φορᾶς ἰούσης τε καὶ κρατουμένης, τὸ μὲν μείζονα αὐτῶν, τὸ δʼ ἐλάττω κύκλον ἰόν, θᾶττον μὲν τὰ τὸν ἐλάττω, τὰ δὲ τὸν μείζω βραδύτερον περιῄειν. τῇ δὴ ταὐτοῦ φορᾷ τὰ τάχιστα περιιόντα ὑπὸ τῶν βραδύτερον ἰόντων ἐφαίνετο καταλαμβάνοντα καταλαμβάνεσθαι· πάντας γὰρ τοὺς κύκλους αὐτῶν στρέφουσα ἕλικα διὰ τὸ διχῇ κατὰ

39bYavaşlık ve hız bakımından birbirlerine göre apaçık bir ölçü olsun ve sekiz dolanımın hareketleri ona göre ilerlesin diye, tanrı yeryüzünden itibaren ikinci yörüngede bir ışık yaktı; ona şimdi Güneş diyoruz. Bunu, bütün göğe olabildiğince ışık saçsın, payına düşen canlılar da Aynı'nın ve benzerin dolanımından öğrenerek sayıdan pay alsınlar diye yaptı.

39b

τὰ ἐναντία ἅμα προϊέναι τὸ βραδύτατα ἀπιὸν ἀφʼ αὑτῆς οὔσης ταχίστης ἐγγύτατα ἀπέφαινεν. ἵνα δʼ εἴη μέτρον ἐναργές τι πρὸς ἄλληλα βραδυτῆτι καὶ τάχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀκτὼ φορὰς πορεύοιτο, φῶς ὁ θεὸς ἀνῆψεν ἐν τῇ πρὸς γῆν δευτέρᾳ τῶν περιόδων, ὃ δὴ νῦν κεκλήκαμεν ἥλιον, ἵνα ὅτι μάλιστα εἰς ἅπαντα φαίνοι τὸν οὐρανὸν μετάσχοι τε ἀριθμοῦ τὰ ζῷα ὅσοις ἦν προσῆκον, μαθόντα παρὰ τῆς ταὐτοῦ καὶ ὁμοίου

39cGece ve gündüz, yani tek ve en akıllıca dönüşün dolanımı, böyle ve bu sebeplerle oluştu. Ay kendi dairesini dolanıp Güneş'e yetiştiğinde bir ay, Güneş kendi dairesini dolandığında bir yıl olur. Ötekilerin dolanımlarını ise insanlar, çoğunluğun içinden pek az kişi dışında, fark etmemişlerdir; onlara ad vermezler, sayılarla inceleyip birbirlerine göre ölçmezler. Öyle ki bu yıldızların sayısız çoklukta ve şaşırtıcı biçimde çeşitlenmiş gezinmelerinin zaman olduğunu, neredeyse bilmezler.

39c

περιφορᾶς. νὺξ μὲν οὖν ἡμέρα τε γέγονεν οὕτως καὶ διὰ ταῦτα, ἡ τῆς μιᾶς καὶ φρονιμωτάτης κυκλήσεως περίοδος· μεὶς δὲ ἐπειδὰν σελήνη περιελθοῦσα τὸν ἑαυτῆς κύκλον ἥλιον ἐπικαταλάβῃ, ἐνιαυτὸς δὲ ὁπόταν ἥλιος τὸν ἑαυτοῦ περιέλθῃ κύκλον. τῶν δʼ ἄλλων τὰς περιόδους οὐκ ἐννενοηκότες ἄνθρωποι, πλὴν ὀλίγοι τῶν πολλῶν, οὔτε ὀνομάζουσιν οὔτε πρὸς ἄλληλα συμμετροῦνται σκοποῦντες ἀριθμοῖς, ὥστε ὡς ἔπος

39dYine de şunu anlamak mümkündür: zamanın eksiksiz sayısı eksiksiz yılı, sekiz dolanımın hepsinin birbirine göre hızları tamamlanıp Aynı ve benzer biçimde gidenin dairesiyle ölçüldüğünde, hepsi birlikte başlangıç noktalarına vardığında doldurur. İşte bu şekilde ve bu sebeple, yıldızlardan gök boyunca ilerleyip dönüşler yapanlar doğdu; bu kâinat eksiksiz ve düşünülür canlıya, ebedî tabiatı taklit etmesi bakımından olabildiğince benzesin diye.

39d

εἰπεῖν οὐκ ἴσασιν χρόνον ὄντα τὰς τούτων πλάνας, πλήθει μὲν ἀμηχάνῳ χρωμένας, πεποικιλμένας δὲ θαυμαστῶς· ἔστιν δʼ ὅμως οὐδὲν ἧττον κατανοῆσαι δυνατὸν ὡς ὅ γε τέλεος ἀριθμὸς χρόνου τὸν τέλεον ἐνιαυτὸν πληροῖ τότε, ὅταν ἁπασῶν τῶν ὀκτὼ περιόδων τὰ πρὸς ἄλληλα συμπερανθέντα τάχη σχῇ κεφαλὴν τῷ τοῦ ταὐτοῦ καὶ ὁμοίως ἰόντος ἀναμετρηθέντα κύκλῳ. κατὰ ταῦτα δὴ καὶ τούτων ἕνεκα ἐγεννήθη τῶν ἄστρων ὅσα διʼ οὐρανοῦ πορευόμενα ἔσχεν τροπάς, ἵνα τόδε

39eZamanın oluşuna kadar geri kalan her şey, benzetildiği şeye benzer biçimde yapılmıştı; ama bütün canlıları henüz oluşmuş olarak kendi içinde kuşatmadığı için bu bakımdan ona hâlâ benzemiyordu. Tanrı geri kalan bu kısmı da örneğin tabiatından kalıp çıkararak tamamladı. Nous, asıl canlıda bulunan idea'ların ne türden ve ne kadar olduklarını nasıl görüyorsa, bu kâinatın da o türden ve o kadar idea'ya sahip olması gerektiğini düşündü.

Bunlar dört tanedir: biri tanrıların gökteki soyu, ikincisi kanatlı ve havada gezen soy, üçüncüsü suda yaşayan tür, dördüncüsü de yürüyen ve karada yaşayan tür.

39e

ὡς ὁμοιότατον ᾖ τῷ τελέῳ καὶ νοητῷ ζῴῳ πρὸς τὴν τῆς διαιωνίας μίμησιν φύσεως.

καὶ τὰ μὲν ἄλλα ἤδη μέχρι χρόνου γενέσεως ἀπείργαστο εἰς ὁμοιότητα ᾧπερ ἀπεικάζετο, τὸ δὲ μήπω τὰ πάντα ζῷα ἐντὸς αὑτοῦ γεγενημένα περιειληφέναι, ταύτῃ ἔτι εἶχεν ἀνομοίως. τοῦτο δὴ τὸ κατάλοιπον ἀπηργάζετο αὐτοῦ πρὸς τὴν τοῦ παραδείγματος ἀποτυπούμενος φύσιν. ᾗπερ οὖν νοῦς ἐνούσας ἰδέας τῷ ὃ ἔστιν ζῷον, οἷαί τε ἔνεισι καὶ ὅσαι, καθορᾷ, τοιαύτας καὶ τοσαύτας διενοήθη δεῖν καὶ τόδε σχεῖν.

ΤΙ. εἰσὶν δὴ τέτταρες, μία μὲν οὐράνιον θεῶν γένος, ἄλλη δὲ

40aİlahi olanın idea'sını çoğunlukla ateşten yaptı ki görülmesi en parlak ve en güzel olsun; evrene benzeterek onu yusyuvarlak yaptı; onu en üstün olanın phronēsis'ine yerleştirip ona eşlik ettirdi; bütün göğün çevresine dağıttı ki gök, her yanı işlenmiş gerçek bir süs (kosmos) olsun. Her birine iki hareket verdi: biri aynı yerde aynı biçimde dönmeydi, çünkü hep aynı şeyler hakkında aynı şeyleri düşünür; öteki ileriye doğru hareketti, çünkü Aynı'nın ve benzerin dolanımının hükmü altındadır. Öteki beş hareket bakımından ise hareketsiz ve sabit kaldı ki her biri olabildiğince en iyi olsun.

40a

πτηνὸν καὶ ἀεροπόρον, τρίτη δὲ ἔνυδρον εἶδος, πεζὸν δὲ καὶ χερσαῖον τέταρτον. τοῦ μὲν οὖν θείου τὴν πλείστην ἰδέαν ἐκ πυρὸς ἀπηργάζετο, ὅπως ὅτι λαμπρότατον ἰδεῖν τε κάλλιστον εἴη, τῷ δὲ παντὶ προσεικάζων εὔκυκλον ἐποίει, τίθησίν τε εἰς τὴν τοῦ κρατίστου φρόνησιν ἐκείνῳ συνεπόμενον, νείμας περὶ πάντα κύκλῳ τὸν οὐρανόν, κόσμον ἀληθινὸν αὐτῷ πεποικιλμένον εἶναι καθʼ ὅλον. κινήσεις δὲ δύο προσῆψεν ἑκάστῳ, τὴν μὲν ἐν ταὐτῷ κατὰ ταὐτά, περὶ τῶν αὐτῶν ἀεὶ

40bİlahi ve ezelî canlılar olarak aynı yerde aynı biçimde dönüp hep yerinde kalan, gezinmeyen yıldızlar bu sebeple oluştu; dönüşler yapan ve az önce söylendiği gibi gezinen yıldızlar ise onlara göre oluştu.

Toprağı, bizim besleyicimizi, evrenin içinden uzanan eksenin çevresine sarılmış olarak, gecenin ve gündüzün bekçisi ve yapıcısı, gök içinde oluşmuş tanrıların ilki ve en yaşlısı olarak tasarladı.

40b

τὰ αὐτὰ ἑαυτῷ διανοουμένῳ, τὴν δὲ εἰς τὸ πρόσθεν, ὑπὸ τῆς ταὐτοῦ καὶ ὁμοίου περιφορᾶς κρατουμένῳ· τὰς δὲ πέντε κινήσεις ἀκίνητον καὶ ἑστός, ἵνα ὅτι μάλιστα αὐτῶν ἕκαστον γένοιτο ὡς ἄριστον. ἐξ ἧς δὴ τῆς αἰτίας γέγονεν ὅσʼ ἀπλανῆ τῶν ἄστρων ζῷα θεῖα ὄντα καὶ ἀίδια καὶ κατὰ ταὐτὰ ἐν ταὐτῷ στρεφόμενα ἀεὶ μένει· τὰ δὲ τρεπόμενα καὶ πλάνην τοιαύτην ἴσχοντα, καθάπερ ἐν τοῖς πρόσθεν ἐρρήθη, κατʼ ἐκεῖνα γέγονεν. γῆν δὲ τροφὸν μὲν ἡμετέραν, ἰλλομένην δὲ

40cBu tanrıların dans hareketlerini, birbirlerinin yanından geçişlerini, dairelerinin kendi üzerlerine geri dönüşlerini ve ilerleyişlerini; kavuşmalarda tanrılardan hangilerinin buluştuğunu, hangilerinin karşı karşıya geldiğini, hangilerinin hangilerinin arkasında kalıp hangi zamanlarda bizden gizlendiğini, sonra yeniden görünerek hesap yapamayanlara gelecekte olacaklara dair korkular ve işaretler gönderdiğini, bunların görülebilir modelleri olmadan anlatmaya kalkmak boşuna bir zahmet olur.

40c

τὴν περὶ τὸν διὰ παντὸς πόλον τεταμένον, φύλακα καὶ δημιουργὸν νυκτός τε καὶ ἡμέρας ἐμηχανήσατο, πρώτην καὶ πρεσβυτάτην θεῶν ὅσοι ἐντὸς οὐρανοῦ γεγόνασιν. χορείας δὲ τούτων αὐτῶν καὶ παραβολὰς ἀλλήλων, καὶ [περὶ] τὰς τῶν κύκλων πρὸς ἑαυτοὺς ἐπανακυκλήσεις καὶ προχωρήσεις, ἔν τε ταῖς συνάψεσιν ὁποῖοι τῶν θεῶν κατʼ ἀλλήλους γιγνόμενοι καὶ ὅσοι καταντικρύ, μεθʼ οὕστινάς τε ἐπίπροσθεν ἀλλήλοις ἡμῖν τε κατὰ χρόνους οὕστινας ἕκαστοι κατακαλύπτονται καὶ πάλιν ἀναφαινόμενοι φόβους καὶ σημεῖα τῶν

40dBunlar hakkında da, görünür ve doğmuş tanrıların tabiatı hakkında da söylediklerimiz bu kadarıyla yetsin ve burada sona ersin.

Öteki daimōnlara gelince, onların oluşunu söylemek ve bilmek bizi aşar; daha önce bunları söylemiş olanlara inanmalıyız. Kendi söylediklerine göre onlar tanrıların soyundandı ve herhalde kendi atalarını açıkça biliyorlardı. Tanrıların çocuklarına inanmamak imkânsızdır; akla yakın ve zorunlu ispatlar olmadan konuşsalar bile, kendi ailelerine dair şeyler anlattıklarını söyledikleri için âdete uyarak onlara inanmak gerekir.

40d

μετὰ ταῦτα γενησομένων τοῖς οὐ δυναμένοις λογίζεσθαι πέμπουσιν, τὸ λέγειν ἄνευ διʼ ὄψεως τούτων αὖ τῶν μιμημάτων μάταιος ἂν εἴη πόνος· ἀλλὰ ταῦτά τε ἱκανῶς ἡμῖν ταύτῃ καὶ τὰ περὶ θεῶν ὁρατῶν καὶ γεννητῶν εἰρημένα φύσεως ἐχέτω τέλος.

περὶ δὲ τῶν ἄλλων δαιμόνων εἰπεῖν καὶ γνῶναι τὴν γένεσιν μεῖζον ἢ καθʼ ἡμᾶς, πειστέον δὲ τοῖς εἰρηκόσιν ἔμπροσθεν, ἐκγόνοις μὲν θεῶν οὖσιν, ὡς ἔφασαν, σαφῶς δέ που τούς γε αὑτῶν προγόνους εἰδόσιν· ἀδύνατον οὖν θεῶν

40eO hâlde bu tanrıların oluşu, onların anlattığı gibi bizim için de böyle olsun ve böyle anlatılsın. Toprak ile Gök'ün çocukları Okeanos ile Tethys oldu; onların çocukları Phorkys, Kronos, Rhea ve onlarla birlikte olanlar; Kronos ile Rhea'dan Zeus, Hera ve hepsinin kardeşleri diye bildiğimiz bütün tanrılar, sonra da bunların başka torunları.

40e

παισὶν ἀπιστεῖν, καίπερ ἄνευ τε εἰκότων καὶ ἀναγκαίων ἀποδείξεων λέγουσιν, ἀλλʼ ὡς οἰκεῖα φασκόντων ἀπαγγέλλειν ἑπομένους τῷ νόμῳ πιστευτέον.

ΤΙ. οὕτως οὖν κατʼ ἐκείνους ἡμῖν ἡ γένεσις περὶ τούτων τῶν θεῶν ἐχέτω καὶ λεγέσθω. Γῆς τε καὶ Οὐρανοῦ παῖδες Ὠκεανός τε καὶ Τηθὺς ἐγενέσθην, τούτων δὲ Φόρκυς Κρόνος τε καὶ Ῥέα καὶ ὅσοι μετὰ

41aGörünür biçimde dolaşan tanrıların da, istedikleri kadar görünen tanrıların da hepsi oluşunca, bu evreni doğuran onlara şunları söyledi:

Ey tanrıların tanrıları! Ustası ve babası olduğum işler, benim elimle oluştukları için, ben istemedikçe çözülmezler. Bağlanmış olan her şey elbette çözülebilir; ama güzelce uydurulmuş ve iyi durumda olanı çözmek istemek kötü birinin işidir.

41a

τούτων, ἐκ δὲ Κρόνου καὶ Ῥέας Ζεὺς Ἥρα τε καὶ πάντες ὅσους ἴσμεν ἀδελφοὺς λεγομένους αὐτῶν, ἔτι τε τούτων ἄλλους ἐκγόνους· ἐπεὶ δʼ οὖν πάντες ὅσοι τε περιπολοῦσιν φανερῶς καὶ ὅσοι φαίνονται καθʼ ὅσον ἂν ἐθέλωσιν θεοὶ γένεσιν ἔσχον, λέγει πρὸς αὐτοὺς ὁ τόδε τὸ πᾶν γεννήσας τάδε—

θεοὶ θεῶν, ὧν ἐγὼ δημιουργὸς πατήρ τε ἔργων, διʼ ἐμοῦ γενόμενα ἄλυτα ἐμοῦ γε μὴ ἐθέλοντος. τὸ μὲν οὖν δὴ

41bBu yüzden, oluşmuş olduğunuza göre, ölümsüz değilsiniz, büsbütün çözülmez de değilsiniz; ama yine de çözülmeyecek, ölüm payına uğramayacaksınız. Çünkü benim dilemem, doğarken sizi bir arada tutan bağlardan daha büyük ve daha güçlü bir bağ olarak payınıza düştü. Şimdi size söyleyeceğimi öğrenin. Ölümlü soylardan üçü henüz doğmadı. Bunlar doğmazsa gök eksik kalır; çünkü canlıların bütün soylarını kendi içinde barındırmamış olur; oysa yeterince eksiksiz olacaksa barındırmalıdır.

41b

δεθὲν πᾶν λυτόν, τό γε μὴν καλῶς ἁρμοσθὲν καὶ ἔχον εὖ λύειν ἐθέλειν κακοῦ· διʼ ἃ καὶ ἐπείπερ γεγένησθε, ἀθάνατοι μὲν οὐκ ἐστὲ οὐδʼ ἄλυτοι τὸ πάμπαν, οὔτι μὲν δὴ λυθήσεσθέ γε οὐδὲ τεύξεσθε θανάτου μοίρας, τῆς ἐμῆς βουλήσεως μείζονος ἔτι δεσμοῦ καὶ κυριωτέρου λαχόντες ἐκείνων οἷς ὅτʼ ἐγίγνεσθε συνεδεῖσθε. νῦν οὖν ὃ λέγω πρὸς ὑμᾶς ἐνδεικνύμενος, μάθετε. θνητὰ ἔτι γένη λοιπὰ τρία ἀγέννητα· τούτων δὲ μὴ γενομένων οὐρανὸς ἀτελὴς ἔσται· τὰ γὰρ ἅπαντʼ ἐν

41cBunlar benim elimle doğar ve hayattan pay alırlarsa tanrılara eşit olurlar. Ölümlü olsunlar ve bu evren gerçekten bütün olsun diye, siz tabiatınıza uygun olarak canlıları yapmaya koyulun; sizin doğuşunuzda gösterdiğim gücü taklit edin. Onların ölümsüzlerle aynı adı taşıması gereken, ilahi denen, içlerinde her zaman adalete ve size uymak isteyenlere yol gösteren kısmını ben ekip başlatarak size teslim edeceğim.

41c

αὑτῷ γένη ζῴων οὐχ ἕξει, δεῖ δέ, εἰ μέλλει τέλεος ἱκανῶς εἶναι. διʼ ἐμοῦ δὲ ταῦτα γενόμενα καὶ βίου μετασχόντα θεοῖς ἰσάζοιτʼ ἄν· ἵνα οὖν θνητά τε ᾖ τό τε πᾶν τόδε ὄντως ἅπαν ᾖ, τρέπεσθε κατὰ φύσιν ὑμεῖς ἐπὶ τὴν τῶν ζῴων δημιουργίαν, μιμούμενοι τὴν ἐμὴν δύναμιν περὶ τὴν ὑμετέραν γένεσιν. καὶ καθʼ ὅσον μὲν αὐτῶν ἀθανάτοις ὁμώνυμον εἶναι προσήκει, θεῖον λεγόμενον ἡγεμονοῦν τε ἐν αὐτοῖς τῶν ἀεὶ δίκῃ καὶ ὑμῖν ἐθελόντων ἕπεσθαι, σπείρας καὶ ὑπαρξάμενος

41dGeri kalanını siz, ölümsüzün üzerine ölümlüyü dokuyarak yapın: canlıları meydana getirin ve doğurun, besin vererek büyütün, yok olup gittiklerinde de yeniden geri alın.

Bunları söyledi; sonra evrenin psykhē'sini katıp karıştırdığı önceki kaba dönüp, öncekilerden artakalanları oraya döktü ve aşağı yukarı aynı şekilde karıştırdı; ama artık aynı derecede saf değil, ikinci ve üçüncü derecede. Bütünü kurunca onu yıldızlarla aynı sayıda psykhē'ye ayırdı; her birini bir yıldıza dağıttı, onları bir arabaya bindirir gibi bindirip evrenin tabiatını gösterdi ve onlara kaderin kanunlarını bildirdi.

41d

ἐγὼ παραδώσω· τὸ δὲ λοιπὸν ὑμεῖς, ἀθανάτῳ θνητὸν προσυφαίνοντες, ἀπεργάζεσθε ζῷα καὶ γεννᾶτε τροφήν τε διδόντες αὐξάνετε καὶ φθίνοντα πάλιν δέχεσθε.

ταῦτʼ εἶπε, καὶ πάλιν ἐπὶ τὸν πρότερον κρατῆρα, ἐν ᾧ τὴν τοῦ παντὸς ψυχὴν κεραννὺς ἔμισγεν, τὰ τῶν πρόσθεν ὑπόλοιπα κατεχεῖτο μίσγων τρόπον μέν τινα τὸν αὐτόν, ἀκήρατα δὲ οὐκέτι κατὰ ταὐτὰ ὡσαύτως, ἀλλὰ δεύτερα καὶ τρίτα. συστήσας δὲ τὸ πᾶν διεῖλεν ψυχὰς ἰσαρίθμους τοῖς ἄστροις,

41eİlk doğuş hepsi için tek ve belirlenmiş olacaktı ki hiçbiri onun yüzünden geri kalmasın; sonra her biri kendisine uygun zaman araçlarına ekilip canlıların tanrıya en saygılısı olarak doğacaktı. İnsan tabiatı ikili olduğu için de daha üstün olan soy, sonradan erkek diye anılacak soy olacaktı.

41e

ἔνειμέν θʼ ἑκάστην πρὸς ἕκαστον, καὶ ἐμβιβάσας ὡς ἐς ὄχημα τὴν τοῦ παντὸς φύσιν ἔδειξεν, νόμους τε τοὺς εἱμαρμένους εἶπεν αὐταῖς, ὅτι γένεσις πρώτη μὲν ἔσοιτο τεταγμένη μία πᾶσιν, ἵνα μήτις ἐλαττοῖτο ὑπʼ αὐτοῦ, δέοι δὲ σπαρείσας αὐτὰς εἰς τὰ προσήκοντα ἑκάσταις ἕκαστα ὄργανα χρόνων

42aZorunlu olarak bedenlere yerleştirildiklerinde ve bedenlerine kimi şeyler girip kimi şeyler çıktığında, önce hepsinde zorlayıcı etkilerden doğan, onlarla birlikte gelişen tek bir his oluşacaktı; ikincisi, hazla ve acıyla karışık erōs; bunlara ek olarak korku ve thymos, bunlara eşlik eden şeyler ve tabiatça bunlara zıt düşen bütün öteki şeyler.

42a

φῦναι ζῴων τὸ θεοσεβέστατον, διπλῆς δὲ οὔσης τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, τὸ κρεῖττον τοιοῦτον εἴη γένος ὃ καὶ ἔπειτα κεκλήσοιτο ἀνήρ.

ΤΙ. ὁπότε δὴ σώμασιν ἐμφυτευθεῖεν ἐξ ἀνάγκης, καὶ τὸ μὲν προσίοι, τὸ δʼ ἀπίοι τοῦ σώματος αὐτῶν, πρῶτον μὲν αἴσθησιν ἀναγκαῖον εἴη μίαν πᾶσιν ἐκ βιαίων παθημάτων σύμφυτον γίγνεσθαι, δεύτερον δὲ ἡδονῇ καὶ λύπῃ μεμειγμένον ἔρωτα, πρὸς δὲ τούτοις φόβον καὶ θυμὸν ὅσα

42bBunlara hâkim olurlarsa adaletle, onlara yenilirlerse adaletsizlikle yaşayacaklardı. Kendisine ayrılan zamanı iyi yaşayan, yeniden yoldaş yıldızının yurduna gidip orada mesut ve alıştığı bir hayat sürecekti; bunda başarısız olan ise ikinci doğuşunda kadın tabiatına geçecekti.

42b

τε ἑπόμενα αὐτοῖς καὶ ὁπόσα ἐναντίως πέφυκε διεστηκότα· ὧν εἰ μὲν κρατήσοιεν, δίκῃ βιώσοιντο, κρατηθέντες δὲ ἀδικίᾳ. καὶ ὁ μὲν εὖ τὸν προσήκοντα χρόνον βιούς, πάλιν εἰς τὴν τοῦ συννόμου πορευθεὶς οἴκησιν ἄστρου, βίον εὐδαίμονα καὶ συνήθη ἕξοι, σφαλεὶς δὲ τούτων εἰς γυναικὸς φύσιν ἐν τῇ

42cBu durumda da kötülükten vazgeçmezse, nasıl bir kötülüğe saplandıysa o tarzın benzerine göre, hep o türden bir hayvan tabiatına geçecekti. Böyle değişip durarak acılarından kurtulamayacaktı; ta ki kendi içindeki Aynı'nın ve benzerin dolanımına uyup, ateşten, sudan, havadan ve topraktan sonradan üzerine yapışmış o büyük kalabalığı, gürültülü ve logos'tan yoksun yığını logos ile yenerek ilk ve en iyi melekesinin biçimine varıncaya kadar.

42c

δευτέρᾳ γενέσει μεταβαλοῖ· μὴ παυόμενός τε ἐν τούτοις ἔτι κακίας, τρόπον ὃν κακύνοιτο, κατὰ τὴν ὁμοιότητα τῆς τοῦ τρόπου γενέσεως εἴς τινα τοιαύτην ἀεὶ μεταβαλοῖ θήρειον φύσιν, ἀλλάττων τε οὐ πρότερον πόνων λήξοι, πρὶν τῇ ταὐτοῦ καὶ ὁμοίου περιόδῳ τῇ ἐν αὑτῷ συνεπισπώμενος τὸν πολὺν ὄχλον καὶ ὕστερον προσφύντα ἐκ πυρὸς καὶ ὕδατος καὶ ἀέρος

42dBütün bunları onlara kanun olarak koyduktan sonra, her birinin gelecekteki kötülüğünden kendisi sorumlu olmasın diye, kimini toprağa, kimini Ay'a, kimini de öteki zaman araçlarına ekti. Ekimden sonrasını genç tanrılara bıraktı: ölümlü bedenleri biçimlendirmeyi, insan psykhē'sine eklenmesi gereken kalanı ve buna bağlı her şeyi yapıp yönetmeyi, ölümlü canlıyı ellerinden geldiğince güzel ve iyi bir şekilde idare etmeyi; tabii canlı kendi kötülüklerinin sebebi olmadıkça.

42d

καὶ γῆς, θορυβώδη καὶ ἄλογον ὄντα, λόγῳ κρατήσας εἰς τὸ τῆς πρώτης καὶ ἀρίστης ἀφίκοιτο εἶδος ἕξεως. διαθεσμοθετήσας δὲ πάντα αὐτοῖς ταῦτα, ἵνα τῆς ἔπειτα εἴη κακίας ἑκάστων ἀναίτιος, ἔσπειρεν τοὺς μὲν εἰς γῆν, τοὺς δʼ εἰς σελήνην, τοὺς δʼ εἰς τἆλλα ὅσα ὄργανα χρόνου· τὸ δὲ μετὰ τὸν σπόρον τοῖς νέοις παρέδωκεν θεοῖς σώματα πλάττειν θνητά, τό τʼ ἐπίλοιπον, ὅσον ἔτι ἦν ψυχῆς ἀνθρωπίνης δέον

42eBütün bunları düzenleyen tanrı, kendi tabiatına uygun hâlinde kalıyordu.

O böyle kalırken çocukları babalarının buyruğunu anlayıp ona uydular. Ölümlü canlının ölümsüz ilkesini alıp kendi ustalarını taklit ederek, geri verilmek üzere kâinattan ateş, toprak, su ve hava parçaları ödünç aldılar; aldıklarını birbirine yapıştırdılar: kendilerinin bağlı olduğu çözülmez bağlarla değil, küçüklüklerinden ötürü görünmeyen sık çivilerle kaynaştırdılar; hepsinden her biri için tek bir beden yaptılar ve ölümsüz psykhē'nin dolanımlarını içine akışların girip çıktığı bu bedene bağladılar.

42e

προσγενέσθαι, τοῦτο καὶ πάνθʼ ὅσα ἀκόλουθα ἐκείνοις ἀπεργασαμένους ἄρχειν, καὶ κατὰ δύναμιν ὅτι κάλλιστα καὶ ἄριστα τὸ θνητὸν διακυβερνᾶν ζῷον, ὅτι μὴ κακῶν αὐτὸ ἑαυτῷ γίγνοιτο αἴτιον.

καὶ ὁ μὲν δὴ ἅπαντα ταῦτα διατάξας ἔμενεν ἐν τῷ ἑαυτοῦ κατὰ τρόπον ἤθει·

ΤΙ. μένοντος δὲ νοήσαντες οἱ παῖδες τὴν τοῦ πατρὸς τάξιν ἐπείθοντο αὐτῇ, καὶ λαβόντες ἀθάνατον ἀρχὴν θνητοῦ ζῴου, μιμούμενοι τὸν σφέτερον δημιουργόν, πυρὸς καὶ γῆς ὕδατός τε καὶ ἀέρος ἀπὸ τοῦ κόσμου δανειζόμενοι

43aBüyük bir ırmağa bağlanan bu dolanımlar ne ona hükmedebildiler ne de ona yenildiler; zorla sürüklendiler ve sürüklediler. Öyle ki canlı bir bütün olarak hareket ediyor, ama düzensizce, rastgele ve logos'tan yoksun biçimde ilerliyor, altı hareketin hepsine birden sahip oluyordu: öne ve arkaya, sağa ve sola, aşağı ve yukarı, altı yönün her birine gezinerek ilerliyordu.

43a

μόρια ὡς ἀποδοθησόμενα πάλιν, εἰς ταὐτὸν τὰ λαμβανόμενα συνεκόλλων, οὐ τοῖς ἀλύτοις οἷς αὐτοὶ συνείχοντο δεσμοῖς, ἀλλὰ διὰ σμικρότητα ἀοράτοις πυκνοῖς γόμφοις συντήκοντες, ἓν ἐξ ἁπάντων ἀπεργαζόμενοι σῶμα ἕκαστον, τὰς τῆς ἀθανάτου ψυχῆς περιόδους ἐνέδουν εἰς ἐπίρρυτον σῶμα καὶ ἀπόρρυτον. αἱ δʼ εἰς ποταμὸν ἐνδεθεῖσαι πολὺν οὔτʼ ἐκράτουν οὔτʼ ἐκρατοῦντο, βίᾳ δὲ ἐφέροντο καὶ ἔφερον, ὥστε τὸ

43bÇünkü besin getiren dalga büyük bir taşkınla gelip akıp gidiyordu; bir de her birine çarpan şeylerin etkileri daha büyük bir karışıklık yaratıyordu: birinin bedeni dışarıdaki yabancı bir ateşe çarptığında, katı bir toprak parçasına ya da suların kaygan akıntılarına rastladığında, havanın sürüklediği rüzgârların fırtınasına yakalandığında, bütün bunlardan doğan hareketler beden yoluyla psykhē'ye ulaşıp ona çarpıyordu.

43b

μὲν ὅλον κινεῖσθαι ζῷον, ἀτάκτως μὴν ὅπῃ τύχοι προϊέναι καὶ ἀλόγως, τὰς ἓξ ἁπάσας κινήσεις ἔχον· εἴς τε γὰρ τὸ πρόσθε καὶ ὄπισθεν καὶ πάλιν εἰς δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ κάτω τε καὶ ἄνω καὶ πάντῃ κατὰ τοὺς ἓξ τόπους πλανώμενα προῄειν. πολλοῦ γὰρ ὄντος τοῦ κατακλύζοντος καὶ ἀπορρέοντος κύματος ὃ τὴν τροφὴν παρεῖχεν, ἔτι μείζω θόρυβον ἀπηργάζετο τὰ τῶν προσπιπτόντων παθήματα ἑκάστοις, ὅτε

43cBu hareketlere sonradan bu yüzden his adı verildi; hepsine birden bugün de böyle denir. O zaman, o anda en çok ve en büyük hareketi yaratan bu hisler, sürekli akan kanalla birlikte psykhē'nin dolanımlarını hareket ettirip şiddetle sarstılar: Aynı'nın dolanımını, ona zıt akarak büsbütün bağladılar, yönetmesini ve ilerlemesini durdurdular; Başka'nın dolanımını ise altüst ettiler.

43c

πυρὶ προσκρούσειε τὸ σῶμά τινος ἔξωθεν ἀλλοτρίῳ περιτυχὸν ἢ καὶ στερεῷ γῆς πάγῳ ὑγροῖς τε ὀλισθήμασιν ὑδάτων, εἴτε ζάλῃ πνευμάτων ὑπὸ ἀέρος φερομένων καταληφθείη, καὶ ὑπὸ πάντων τούτων διὰ τοῦ σώματος αἱ κινήσεις ἐπὶ τὴν ψυχὴν φερόμεναι προσπίπτοιεν· αἳ δὴ καὶ ἔπειτα διὰ ταῦτα ἐκλήθησάν τε καὶ νῦν ἔτι αἰσθήσεις συνάπασαι κέκληνται. καὶ δὴ καὶ τότε ἐν τῷ παρόντι πλείστην καὶ μεγίστην παρεχόμεναι κίνησιν, μετὰ τοῦ ῥέοντος ἐνδελεχῶς

43dÖyle ki iki katlı ve üç katlı aralıkların üçer aralığı ile 3/2, 4/3 ve 9/8'lik ortalar ve bağlar, onları bağlayandan başkası tarafından tamamen çözülemedikleri için her türlü burkulmayla burkuldu; dairelerde mümkün olan her yerde kırılmalar ve bozulmalar oldu. Böylece dolanımlar birbirlerine güçlükle tutunarak hareket ettiler, ama logos'tan yoksun bir şekilde: kimi zaman ters, kimi zaman yan, kimi zaman baş aşağı.

43d

ὀχετοῦ κινοῦσαι καὶ σφοδρῶς σείουσαι τὰς τῆς ψυχῆς περιόδους, τὴν μὲν ταὐτοῦ παντάπασιν ἐπέδησαν ἐναντία αὐτῇ ῥέουσαι καὶ ἐπέσχον ἄρχουσαν καὶ ἰοῦσαν, τὴν δʼ αὖ θατέρου διέσεισαν, ὥστε τὰς τοῦ διπλασίου καὶ τριπλασίου τρεῖς ἑκατέρας ἀποστάσεις καὶ τὰς τῶν ἡμιολίων καὶ ἐπιτρίτων καὶ ἐπογδόων μεσότητας καὶ συνδέσεις, ἐπειδὴ παντελῶς λυταὶ οὐκ ἦσαν πλὴν ὑπὸ τοῦ συνδήσαντος, πάσας μὲν

43eTıpkı biri sırtüstü yatıp başını yere dayadığında ve ayaklarını yukarı kaldırıp bir şeye yasladığında olduğu gibi: o hâlde hem ona hem de onu görenlere birbirlerinin sağı sol, solu sağ görünür.

Dolanımlar da aynı şeye ve buna benzer başka şeylere şiddetle uğrayınca, dışarıdan Aynı ya da Başka cinsinden bir şeye rastladıklarında, bir şeyi bir şeyle aynı, bir şeyi bir şeyden başka diye gerçeğin tersini söyleyerek yanlış ve akılsız olurlar; o zaman içlerinde ne yöneten ne de yol gösteren bir dolanım vardır.

43e

στρέψαι στροφάς, πάσας δὲ κλάσεις καὶ διαφθορὰς τῶν κύκλων ἐμποιεῖν, ὁσαχῇπερ ἦν δυνατόν, ὥστε μετʼ ἀλλήλων μόγις συνεχομένας φέρεσθαι μέν, ἀλόγως δὲ φέρεσθαι, τοτὲ μὲν ἀντίας, ἄλλοτε δὲ πλαγίας, τοτὲ δὲ ὑπτίας· οἷον ὅταν τις ὕπτιος ἐρείσας τὴν κεφαλὴν μὲν ἐπὶ γῆς, τοὺς δὲ πόδας ἄνω προσβαλὼν ἔχῃ πρός τινι, τότε ἐν τούτῳ τῷ πάθει τοῦ τε πάσχοντος καὶ τῶν ὁρώντων τά τε δεξιὰ ἀριστερὰ καὶ τὰ ἀριστερὰ δεξιὰ ἑκατέροις τὰ ἑκατέρων φαντάζεται.

ΤΙ. ταὐτὸν δὴ τοῦτο καὶ τοιαῦτα ἕτερα αἱ περιφοραὶ πάσχουσαι σφοδρῶς,

44aDışarıdan gelip çarpan birtakım hisler onları, psykhē'nin bütün kabıyla birlikte sürükleyip götürdüğünde, o zaman bu dolanımlar yenik oldukları hâlde hükmediyor gibi görünür. İşte bütün bu etkiler yüzünden psykhē, ölümlü bir bedene bağlandığında başlangıçta akılsız olur; bugün de öyledir.

44a

ὅταν τέ τῳ τῶν ἔξωθεν τοῦ ταὐτοῦ γένους ἢ τοῦ θατέρου περιτύχωσιν, τότε ταὐτόν τῳ καὶ θάτερόν του τἀναντία τῶν ἀληθῶν προσαγορεύουσαι ψευδεῖς καὶ ἀνόητοι γεγόνασιν, οὐδεμία τε ἐν αὐταῖς τότε περίοδος ἄρχουσα οὐδʼ ἡγεμών ἐστιν· αἷς δʼ ἂν ἔξωθεν αἰσθήσεις τινὲς φερόμεναι καὶ προσπεσοῦσαι συνεπισπάσωνται καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἅπαν κύτος, τόθʼ αὗται κρατούμεναι κρατεῖν δοκοῦσι. καὶ διὰ δὴ ταῦτα πάντα τὰ παθήματα νῦν κατʼ ἀρχάς τε ἄνους ψυχὴ γίγνεται

44bAma büyüme ve beslenme akışı azaldığında, dolanımlar yeniden durgunluk bulup kendi yollarına gittiğinde ve zaman geçtikçe yerlerine daha çok oturduğunda, artık dairelerin her birinin dönüşleri tabiata uygun giden dairelerin şekline göre doğrulur; Başka'yı ve Aynı'yı doğru adlandırarak onlara sahip olanı akıllı kılar. Buna doğru bir yetiştirme ve terbiye de eşlik ederse, insan en büyük hastalıktan kaçmış olarak bütünüyle sağlam ve tam sağlıklı olur.

44b

τὸ πρῶτον, ὅταν εἰς σῶμα ἐνδεθῇ θνητόν. ὅταν δὲ τὸ τῆς αὔξης καὶ τροφῆς ἔλαττον ἐπίῃ ῥεῦμα, πάλιν δὲ αἱ περίοδοι λαμβανόμεναι γαλήνης τὴν ἑαυτῶν ὁδὸν ἴωσι καὶ καθιστῶνται μᾶλλον ἐπιόντος τοῦ χρόνου, τότε ἤδη πρὸς τὸ κατὰ φύσιν ἰόντων σχῆμα ἑκάστων τῶν κύκλων αἱ περιφοραὶ κατευθυνόμεναι, τό τε θάτερον καὶ τὸ ταὐτὸν προσαγορεύουσαι κατʼ ὀρθόν, ἔμφρονα τὸν ἔχοντα αὐτὰς γιγνόμενον ἀποτελοῦσιν. ἂν μὲν οὖν δὴ καὶ συνεπιλαμβάνηταί τις ὀρθὴ τροφὴ παιδεύσεως,

44cBunu ihmal ederse, hayatı boyunca topal bir ömür sürüp eksik ve akılsız olarak yeniden Hades'e gider. Ama bunlar sonra olur. Şimdi önümüze koyduğumuz konuyu daha kesin olarak ele almalıyız: bundan önce gelen şeyleri, yani bedenlerin parça parça oluşunu ve psykhē'yi, tanrıların bunları hangi sebeplerle ve hangi öngörüyle oluşturduğunu, en akla yakın olana tutunarak, bu şekilde ve bu yoldan ilerleyerek anlatmalıyız.

44c

ὁλόκληρος ὑγιής τε παντελῶς, τὴν μεγίστην ἀποφυγὼν νόσον, γίγνεται· καταμελήσας δέ, χωλὴν τοῦ βίου διαπορευθεὶς ζωήν, ἀτελὴς καὶ ἀνόητος εἰς Ἅιδου πάλιν ἔρχεται. ταῦτα μὲν οὖν ὕστερά ποτε γίγνεται· περὶ δὲ τῶν νῦν προτεθέντων δεῖ διελθεῖν ἀκριβέστερον, τὰ δὲ πρὸ τούτων, περὶ σωμάτων κατὰ μέρη τῆς γενέσεως καὶ περὶ ψυχῆς, διʼ ἅς τε αἰτίας καὶ προνοίας γέγονε θεῶν, τοῦ μάλιστα

44dTanrılar iki ilahi dolanımı, yuvarlak olan evrenin şeklini taklit ederek küre biçiminde bir bedene bağladılar: şimdi baş dediğimiz şeye. Baş, içimizdeki şeylerin en ilahisi ve hepsinin efendisidir. Tanrılar bütün bedeni de bir araya getirip ona hizmet etsin diye ona verdiler; çünkü olacak bütün hareketlerden pay alacağını anlamışlardı. Her türlü tepesi ve çukuru olan yeryüzünde yuvarlanıp kimini aşamaz, kiminden çıkamaz bir durumda kalmasın diye, bu bedeni ona bir taşıt ve bir kolaylık olarak verdiler.

44d

εἰκότος ἀντεχομένοις, οὕτω καὶ κατὰ ταῦτα πορευομένοις διεξιτέον.

τὰς μὲν δὴ θείας περιόδους δύο οὔσας, τὸ τοῦ παντὸς σχῆμα ἀπομιμησάμενοι περιφερὲς ὄν, εἰς σφαιροειδὲς σῶμα ἐνέδησαν, τοῦτο ὃ νῦν κεφαλὴν ἐπονομάζομεν, ὃ θειότατόν τέ ἐστιν καὶ τῶν ἐν ἡμῖν πάντων δεσποτοῦν· ᾧ καὶ πᾶν τὸ σῶμα παρέδοσαν ὑπηρεσίαν αὐτῷ συναθροίσαντες θεοί, κατανοήσαντες ὅτι πασῶν ὅσαι κινήσεις ἔσοιντο μετέχοι. ἵνʼ οὖν μὴ κυλινδούμενον ἐπὶ γῆς ὕψη τε καὶ βάθη παντοδαπὰ

44eBeden bu yüzden uzun oldu; tanrı yürüyüşü sağlamak için ona uzayıp bükülebilen dört uzuv bitirdi. Beden bunlarla tutunup dayanarak, en ilahi ve en kutsal olanın yurdunu üstümüzde taşıyarak her yerde ilerleyebilir oldu.

44e

ἐχούσης ἀποροῖ τὰ μὲν ὑπερβαίνειν, ἔνθεν δὲ ἐκβαίνειν, ὄχημα αὐτῷ τοῦτο καὶ εὐπορίαν ἔδοσαν·

ΤΙ. ὅθεν δὴ μῆκος τὸ σῶμα ἔσχεν, ἐκτατά τε κῶλα καὶ καμπτὰ ἔφυσεν τέτταρα θεοῦ μηχανησαμένου πορείαν, οἷς ἀντιλαμβανόμενον καὶ ἀπερειδόμενον διὰ πάντων τόπων πορεύεσθαι δυνατὸν γέγονε,

45aBacaklar ve eller herkese bu şekilde ve bu sebeplerle bitti. Tanrılar ön tarafı arkadan daha değerli ve yönetmeye daha yatkın saydıkları için yürüyüşümüzü çoğunlukla bu yöne verdiler. İnsanın bedeninin ön tarafının ayırt edilmiş ve arkasından farklı olması gerekiyordu. Bu yüzden önce başın kabının çevresinde, yüzü oraya yerleştirip ona psykhē'nin bütün öngörüsüne hizmet eden organlar bağladılar ve tabiatça ön olan bu tarafın yöneten taraf olmasını buyurdular.

45a

τὴν τοῦ θειοτάτου καὶ ἱερωτάτου φέρον οἴκησιν ἐπάνωθεν ἡμῶν. σκέλη μὲν οὖν χεῖρές τε ταύτῃ καὶ διὰ ταῦτα προσέφυ πᾶσιν· τοῦ δʼ ὄπισθεν τὸ πρόσθεν τιμιώτερον καὶ ἀρχικώτερον νομίζοντες θεοὶ ταύτῃ τὸ πολὺ τῆς πορείας ἡμῖν ἔδοσαν. ἔδει δὴ διωρισμένον ἔχειν καὶ ἀνόμοιον τοῦ σώματος τὸ πρόσθεν ἄνθρωπον. διὸ πρῶτον μὲν περὶ τὸ τῆς κεφαλῆς κύτος, ὑποθέντες αὐτόσε τὸ πρόσωπον, ὄργανα ἐνέδησαν

45bOrganlardan önce ışık taşıyan gözleri yaptılar ve onları şu sebeple yerleştirdiler: ateşin yakmayan ama yumuşak bir ışık veren, her günün kendine özgü ışığı olan kısmından bir beden oluşmasını sağladılar. Çünkü içimizdeki, bu ateşin kardeşi olan saf ateşi gözlerden akar hâle getirdiler; gözleri bütünüyle, ama en çok ortalarını düz ve sık olarak sıkıştırdılar ki daha kaba olan her şeyi tutsun, yalnız bu türden saf ateşi süzüp geçirsin.

45b

τούτῳ πάσῃ τῇ τῆς ψυχῆς προνοίᾳ, καὶ διέταξαν τὸ μετέχον ἡγεμονίας τοῦτʼ εἶναι, τὸ κατὰ φύσιν πρόσθεν· τῶν δὲ ὀργάνων πρῶτον μὲν φωσφόρα συνετεκτήναντο ὄμματα, τοιᾷδε ἐνδήσαντες αἰτίᾳ. τοῦ πυρὸς ὅσον τὸ μὲν κάειν οὐκ ἔσχε, τὸ δὲ παρέχειν φῶς ἥμερον, οἰκεῖον ἑκάστης ἡμέρας, σῶμα ἐμηχανήσαντο γίγνεσθαι. τὸ γὰρ ἐντὸς ἡμῶν ἀδελφὸν ὂν τούτου πῦρ εἰλικρινὲς ἐποίησαν διὰ τῶν ὀμμάτων ῥεῖν λεῖον καὶ πυκνὸν ὅλον μέν, μάλιστα δὲ τὸ μέσον συμπιλήσαντες

45cGün ışığı görme akışının çevresinde olunca, akış dışarı çıkar, benzer benzerle kaynaşır ve gözlerin doğrultusunda, içeriden çıkan akışın dışarıdaki bir şeyle karşılaştığı her yerde ona yakınlaşmış tek bir beden oluşur. Bu bütün, benzerlik yüzünden aynı etkilere uğrayan bir şey olduğundan, neye dokunursa ve ona ne dokunursa onun hareketlerini bütün bedene, psykhē'ye kadar iletir ve görmek dediğimiz hissi sağlar.

45c

τῶν ὀμμάτων, ὥστε τὸ μὲν ἄλλο ὅσον παχύτερον στέγειν πᾶν, τὸ τοιοῦτον δὲ μόνον αὐτὸ καθαρὸν διηθεῖν. ὅταν οὖν μεθημερινὸν ᾖ φῶς περὶ τὸ τῆς ὄψεως ῥεῦμα, τότε ἐκπῖπτον ὅμοιον πρὸς ὅμοιον, συμπαγὲς γενόμενον, ἓν σῶμα οἰκειωθὲν συνέστη κατὰ τὴν τῶν ὀμμάτων εὐθυωρίαν, ὅπῃπερ ἂν ἀντερείδῃ τὸ προσπῖπτον ἔνδοθεν πρὸς ὃ τῶν ἔξω συνέπεσεν. ὁμοιοπαθὲς δὴ διʼ ὁμοιότητα πᾶν γενόμενον, ὅτου τε ἂν αὐτό

45dAkraba ateş geceye çekilince bu akış kesilir; çünkü kendisine benzemeyen bir şeye doğru çıkınca kendisi değişir ve söner, içinde ateş bulunmayan yakındaki havayla artık kaynaşmaz. Böylece görmeyi bırakır, üstelik uykuyu da getirir. Çünkü tanrılar gözün korunması için göz kapaklarını tasarlamışlardı; bunlar kapanınca içerideki ateşin gücünü hapseder; o da içerideki hareketleri dağıtıp yatıştırır; hareketler yatışınca dinginlik oluşur; dinginlik derinleşince de az rüyalı bir uyku çöker.

45d

ποτε ἐφάπτηται καὶ ὃ ἂν ἄλλο ἐκείνου, τούτων τὰς κινήσεις διαδιδὸν εἰς ἅπαν τὸ σῶμα μέχρι τῆς ψυχῆς αἴσθησιν παρέσχετο ταύτην ᾗ δὴ ὁρᾶν φαμεν. ἀπελθόντος δὲ εἰς νύκτα τοῦ συγγενοῦς πυρὸς ἀποτέτμηται· πρὸς γὰρ ἀνόμοιον ἐξιὸν ἀλλοιοῦταί τε αὐτὸ καὶ κατασβέννυται, συμφυὲς οὐκέτι τῷ πλησίον ἀέρι γιγνόμενον, ἅτε πῦρ οὐκ ἔχοντι. παύεταί τε οὖν ὁρῶν, ἔτι τε ἐπαγωγὸν ὕπνου γίγνεται· σωτηρίαν γὰρ ἣν οἱ θεοὶ τῆς ὄψεως ἐμηχανήσαντο, τὴν τῶν βλεφάρων

45eAma bazı daha büyük hareketler artakalırsa, ne türden oldukları ve hangi yerlerde kaldıklarına göre, o türden ve o kadar hayal doğururlar: bu hayaller içeride benzetilerek oluşur, uyanınca da dışarıda hatırlanır.

45e

φύσιν, ὅταν ταῦτα συμμύσῃ, καθείργνυσι τὴν τοῦ πυρὸς ἐντὸς δύναμιν, ἡ δὲ διαχεῖ τε καὶ ὁμαλύνει τὰς ἐντὸς κινήσεις, ὁμαλυνθεισῶν δὲ ἡσυχία γίγνεται, γενομένης δὲ πολλῆς μὲν ἡσυχίας βραχυόνειρος ὕπνος ἐμπίπτει,

ΤΙ. καταλειφθεισῶν δέ τινων κινήσεων μειζόνων, οἷαι καὶ ἐν οἵοις ἂν τόποις λείπωνται,

46aAynalarda ve parlak, düz yüzeylerde görüntülerin oluşmasını anlamak artık hiç de zor değil. Çünkü içteki ve dıştaki ateşin birbirleriyle ortaklığından, ayrıca her seferinde düz yüzeyde tek bir ateş oluşup birçok şekilde biçim değiştirmesinden, bu türden şeylerin hepsi zorunlu olarak görünür: yüzün çevresindeki ateş, görme ateşiyle düz ve parlak yüzeyde kaynaşır.

46a

τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα παρέσχοντο ἀφομοιωθέντα ἐντὸς ἔξω τε ἐγερθεῖσιν ἀπομνημονευόμενα φαντάσματα. τὸ δὲ περὶ τὴν τῶν κατόπτρων εἰδωλοποιίαν καὶ πάντα ὅσα ἐμφανῆ καὶ λεῖα, κατιδεῖν οὐδὲν ἔτι χαλεπόν. ἐκ γὰρ τῆς ἐντὸς ἐκτός τε τοῦ πυρὸς ἑκατέρου κοινωνίας ἀλλήλοις, ἑνός τε αὖ περὶ τὴν λειότητα ἑκάστοτε γενομένου καὶ πολλαχῇ μεταρρυθμισθέντος,

46bSol sağ gibi görünür; çünkü görme ışınının zıt kısımları, alışılmış çarpışma düzeninin tersine, nesnenin zıt kısımlarına temas eder. Buna karşılık sağ sağ, sol da sol görünür; ışık kaynaştığı şeyle kaynaşırken yer değiştirdiğinde: aynanın düz yüzeyi iki yandan yükselip görme ışınının sağ kısmını sola, sol kısmını da sağa ittiğinde olur bu.

46b

πάντα τὰ τοιαῦτα ἐξ ἀνάγκης ἐμφαίνεται, τοῦ περὶ τὸ πρόσωπον πυρὸς τῷ περὶ τὴν ὄψιν πυρὶ περὶ τὸ λεῖον καὶ λαμπρὸν συμπαγοῦς γιγνομένου. δεξιὰ δὲ φαντάζεται τὰ ἀριστερά, ὅτι τοῖς ἐναντίοις μέρεσιν τῆς ὄψεως περὶ τἀναντία μέρη γίγνεται ἐπαφὴ παρὰ τὸ καθεστὸς ἔθος τῆς προσβολῆς· δεξιὰ δὲ τὰ δεξιὰ καὶ τὰ ἀριστερὰ ἀριστερὰ τοὐναντίον, ὅταν μεταπέσῃ συμπηγνύμενον ᾧ συμπήγνυται φῶς,

46cAynı ayna yüzün uzunluğu yönünde çevrilince, ışının alt kısmını yukarıya, üst kısmını aşağıya iterek her şeyi baş aşağı gösterir.

Bütün bunlar yardımcı sebeplerdendir; tanrı en iyinin idea'sını gücü yettiğince gerçekleştirirken onları hizmetkâr olarak kullanır.

46c

τοῦτο δέ, ὅταν ἡ τῶν κατόπτρων λειότης, ἔνθεν καὶ ἔνθεν ὕψη λαβοῦσα, τὸ δεξιὸν εἰς τὸ ἀριστερὸν μέρος ἀπώσῃ τῆς ὄψεως καὶ θάτερον ἐπὶ θάτερον. κατὰ δὲ τὸ μῆκος στραφὲν τοῦ προσώπου ταὐτὸν τοῦτο ὕπτιον ἐποίησεν πᾶν φαίνεσθαι, τὸ κάτω πρὸς τὸ ἄνω τῆς αὐγῆς τό τʼ ἄνω πρὸς τὸ κάτω πάλιν ἀπῶσαν.

ταῦτʼ οὖν πάντα ἔστιν τῶν συναιτίων οἷς θεὸς ὑπηρετοῦσιν χρῆται τὴν τοῦ ἀρίστου κατὰ τὸ δυνατὸν ἰδέαν

46dAma çoğu kişi bunların yardımcı sebepler değil, her şeyin asıl sebepleri olduğunu sanır: soğutan, ısıtan, katılaştıran, dağıtan ve buna benzer şeyler yapanlar. Oysa bunların hiçbir konuda logos'a da nous'a da sahip olması mümkün değildir. Çünkü varlıklar arasında nous edinmesi yakışan tek şeyin psykhē olduğunu söylemek gerekir; o ise görünmezdir; ateş, su, toprak ve hava ise hepsi görünür bedenlerdir. Nous'u ve epistēmē'yi seven kişi önce akıllı tabiata ait sebeplerin peşine düşmeli; başkalarınca hareket ettirilip zorunlu olarak başka şeyleri hareket ettiren şeylere ait sebepleri ise ikinci olarak aramalıdır.

46d

ἀποτελῶν· δοξάζεται δὲ ὑπὸ τῶν πλείστων οὐ συναίτια ἀλλὰ αἴτια εἶναι τῶν πάντων, ψύχοντα καὶ θερμαίνοντα πηγνύντα τε καὶ διαχέοντα καὶ ὅσα τοιαῦτα ἀπεργαζόμενα. λόγον δὲ οὐδένα οὐδὲ νοῦν εἰς οὐδὲν δυνατὰ ἔχειν ἐστίν. τῶν γὰρ ὄντων ᾧ νοῦν μόνῳ κτᾶσθαι προσήκει, λεκτέον ψυχήν—τοῦτο δὲ ἀόρατον, πῦρ δὲ καὶ ὕδωρ καὶ γῆ καὶ ἀὴρ σώματα πάντα ὁρατὰ γέγονεν—τὸν δὲ νοῦ καὶ ἐπιστήμης ἐραστὴν ἀνάγκη τὰς τῆς ἔμφρονος φύσεως αἰτίας πρώτας

46eBiz de böyle yapmalıyız: sebeplerin her iki türünü de anlatmalı, ama nous ile birlikte güzel ve iyi şeyler yapanlarla, phronēsis'ten yoksun kalıp her seferinde rastgele ve düzensiz olanı meydana getirenleri ayrı tutmalıyız.

Gözlerin bugün sahip oldukları güce kavuşmalarına katkıda bulunan yardımcı sebepler hakkında bu kadarı söylenmiş olsun. Tanrının gözleri bize bağışlamasının sebebi olan en büyük ve en faydalı işlevlerini ise bundan sonra söylemeliyiz.

46e

μεταδιώκειν, ὅσαι δὲ ὑπʼ ἄλλων μὲν κινουμένων, ἕτερα δὲ κατὰ ἀνάγκης κινούντων γίγνονται, δευτέρας. ποιητέον δὴ κατὰ ταῦτα καὶ ἡμῖν· λεκτέα μὲν ἀμφότερα τὰ τῶν αἰτιῶν γένη, χωρὶς δὲ ὅσαι μετὰ νοῦ καλῶν καὶ ἀγαθῶν δημιουργοὶ καὶ ὅσαι μονωθεῖσαι φρονήσεως τὸ τυχὸν ἄτακτον ἑκάστοτε ἐξεργάζονται.

ΤΙ. τὰ μὲν οὖν τῶν ὀμμάτων συμμεταίτια πρὸς τὸ σχεῖν τὴν δύναμιν ἣν νῦν εἴληχεν εἰρήσθω· τὸ δὲ μέγιστον αὐτῶν εἰς ὠφελίαν ἔργον, διʼ ὃ θεὸς αὔθʼ ἡμῖν

47aBence görme bize en büyük faydanın sebebi olmuştur; çünkü evren hakkında şimdi söylediğimiz sözlerden hiçbiri, yıldızları, Güneş'i ve göğü görmemiş insanlar tarafından söylenemezdi. Oysa şimdi gece ile gündüzün, ayların ve yılların dolanımlarının, gün-gece eşitliklerinin ve dönencelerin görülmesi bize sayıyı buldurdu, zaman kavramını ve evrenin tabiatı hakkında araştırmayı verdi. Bunlardan da felsefeyi edindik; ölümlü soya tanrılardan bundan daha büyük bir iyilik ne bağışlandı ne de bağışlanacaktır.

47a

δεδώρηται, μετὰ τοῦτο ῥητέον. ὄψις δὴ κατὰ τὸν ἐμὸν λόγον αἰτία τῆς μεγίστης ὠφελίας γέγονεν ἡμῖν, ὅτι τῶν νῦν λόγων περὶ τοῦ παντὸς λεγομένων οὐδεὶς ἄν ποτε ἐρρήθη μήτε ἄστρα μήτε ἥλιον μήτε οὐρανὸν ἰδόντων. νῦν δʼ ἡμέρα τε καὶ νὺξ ὀφθεῖσαι μῆνές τε καὶ ἐνιαυτῶν περίοδοι καὶ ἰσημερίαι καὶ τροπαὶ μεμηχάνηνται μὲν ἀριθμόν, χρόνου δὲ ἔννοιαν περί τε τῆς τοῦ παντὸς φύσεως ζήτησιν ἔδοσαν· ἐξ ὧν

47bGözlerin en büyük iyiliği budur diyorum. Bundan küçük olanları niye övelim? Filozof olmayan biri kör olsa onlar için boş yere ağlayıp sızlar. Bizim söyleyeceğimiz şu olsun: tanrı görmeyi, gökteki nous'un dolanımlarını görelim de onları kendi düşüncemizin dönüşlerinde kullanalım diye bulup bize bağışladı; çünkü bunlar onlarla akrabadır, ama onlar sarsılmaz, bunlar ise sarsılmıştır. Onları iyice öğrenip tabiata uygun hesapların doğruluğundan pay alalım, tanrının hiç sapmayan dolanımlarını taklit ederek içimizdeki sapmış dolanımları düzene sokalım diye.

47b

ἐπορισάμεθα φιλοσοφίας γένος, οὗ μεῖζον ἀγαθὸν οὔτʼ ἦλθεν οὔτε ἥξει ποτὲ τῷ θνητῷ γένει δωρηθὲν ἐκ θεῶν. λέγω δὴ τοῦτο ὀμμάτων μέγιστον ἀγαθόν· τἆλλα δὲ ὅσα ἐλάττω τί ἂν ὑμνοῖμεν, ὧν ὁ μὴ φιλόσοφος τυφλωθεὶς ὀδυρόμενος ἂν θρηνοῖ μάτην; ἀλλὰ τούτου λεγέσθω παρʼ ἡμῶν αὕτη ἐπὶ ταῦτα αἰτία, θεὸν ἡμῖν ἀνευρεῖν δωρήσασθαί τε ὄψιν, ἵνα τὰς ἐν οὐρανῷ τοῦ νοῦ κατιδόντες περιόδους χρησαίμεθα ἐπὶ τὰς περιφορὰς τὰς τῆς παρʼ ἡμῖν διανοήσεως, συγγενεῖς

47cSes ve işitme hakkında da yine aynı söz geçerlidir: tanrılar bunları da aynı amaçla ve aynı sebeplerle bağışlamışlardır. Çünkü konuşma tam bunun için düzenlenmiştir ve buna en büyük katkıyı yapar; musikiden de sese ait olup işitmeye yarayan ne varsa, ahenk uğruna verilmiştir.

47c

ἐκείναις οὔσας, ἀταράκτοις τεταραγμένας, ἐκμαθόντες δὲ καὶ λογισμῶν κατὰ φύσιν ὀρθότητος μετασχόντες, μιμούμενοι τὰς τοῦ θεοῦ πάντως ἀπλανεῖς οὔσας, τὰς ἐν ἡμῖν πεπλανημένας καταστησαίμεθα. φωνῆς τε δὴ καὶ ἀκοῆς πέρι πάλιν ὁ αὐτὸς λόγος, ἐπὶ ταὐτὰ τῶν αὐτῶν ἕνεκα παρὰ θεῶν δεδωρῆσθαι. λόγος τε γὰρ ἐπʼ αὐτὰ ταῦτα τέτακται, τὴν μεγίστην συμβαλλόμενος εἰς αὐτὰ μοῖραν, ὅσον τʼ αὖ μουσικῆς

47dPsykhē'nin içimizdeki dolanımlarıyla akraba hareketleri olan ahenk, Musalarla nous eşliğinde ilgilenen kişiye, bugün sanıldığı gibi logos'tan yoksun bir haz için yararlı değildir; içimizde oluşan ahenksiz psykhē dolanımını düzene sokmak ve onu kendisiyle uyumlu hâle getirmek için Musalar tarafından bir müttefik olarak verilmiştir. Ritim de, çoğumuzda oluşan ölçüsüz ve zarafetten yoksun melekeye karşı, aynı amaçla ve aynı tanrılar tarafından bir yardımcı olarak verilmiştir.

47d

φωνῇ χρήσιμον πρὸς ἀκοὴν ἕνεκα ἁρμονίας ἐστὶ δοθέν. ἡ δὲ ἁρμονία, συγγενεῖς ἔχουσα φορὰς ταῖς ἐν ἡμῖν τῆς ψυχῆς περιόδοις, τῷ μετὰ νοῦ προσχρωμένῳ Μούσαις οὐκ ἐφʼ ἡδονὴν ἄλογον καθάπερ νῦν εἶναι δοκεῖ χρήσιμος, ἀλλʼ ἐπὶ τὴν γεγονυῖαν ἐν ἡμῖν ἀνάρμοστον ψυχῆς περίοδον εἰς κατακόσμησιν καὶ συμφωνίαν ἑαυτῇ σύμμαχος ὑπὸ Μουσῶν δέδοται· καὶ ῥυθμὸς αὖ διὰ τὴν ἄμετρον ἐν ἡμῖν καὶ χαρίτων

47eŞimdiye kadar söylediklerimiz, birkaç küçük nokta dışında, nous aracılığıyla yapılmış olanları gösterdi; ama sözümüze zorunluluk aracılığıyla oluşan şeyleri de katmalıyız.

Çünkü bu kâinatın oluşu karışıktır: zorunlulukla nous'un birleşmesinden doğmuştur.

47e

ἐπιδεᾶ γιγνομένην ἐν τοῖς πλείστοις ἕξιν ἐπίκουρος ἐπὶ ταὐτὰ ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἐδόθη.

τὰ μὲν οὖν παρεληλυθότα τῶν εἰρημένων πλὴν βραχέων ἐπιδέδεικται τὰ διὰ νοῦ δεδημιουργημένα· δεῖ δὲ καὶ τὰ διʼ ἀνάγκης γιγνόμενα τῷ λόγῳ παραθέσθαι.

ΤΙ. μεμειγμένη γὰρ

48aNous zorunluluğa hükmederek, oluşan şeylerin çoğunu en iyiye doğru götürmeye onu ikna etti; böylece zorunluluğun akıllıca bir iknaya yenilmesiyle, bu şekilde ve bu yolla evren başlangıçta kuruldu. Öyleyse biri onun nasıl oluştuğunu bu esaslara göre gerçekten anlatacaksa, gezgin sebebin türünü de, onun tabiatı gereği nasıl sürüklediğini de işin içine katmalıdır. O hâlde şöyle yeniden geri dönmeliyiz: bu şeylere uygun başka bir başlangıç alıp, az önceki konular hakkında yaptığımız gibi, şimdi de bunlar hakkında yeniden baştan başlamalıyız.

48a

οὖν ἡ τοῦδε τοῦ κόσμου γένεσις ἐξ ἀνάγκης τε καὶ νοῦ συστάσεως ἐγεννήθη· νοῦ δὲ ἀνάγκης ἄρχοντος τῷ πείθειν αὐτὴν τῶν γιγνομένων τὰ πλεῖστα ἐπὶ τὸ βέλτιστον ἄγειν, ταύτῃ κατὰ ταῦτά τε διʼ ἀνάγκης ἡττωμένης ὑπὸ πειθοῦς ἔμφρονος οὕτω κατʼ ἀρχὰς συνίστατο τόδε τὸ πᾶν. εἴ τις οὖν ᾗ γέγονεν κατὰ ταῦτα ὄντως ἐρεῖ, μεικτέον καὶ τὸ τῆς πλανωμένης εἶδος αἰτίας, ᾗ φέρειν πέφυκεν· ὧδε οὖν πάλιν

48bGöğün oluşundan önceki ateşin, suyun, havanın ve toprağın tabiatını, o zamanki hâllerini kendi başlarına incelemeliyiz. Çünkü şimdiye kadar kimse onların oluşunu açıklamış değildir; sanki ateşin ve ötekilerin her birinin ne olduğunu biliyormuşuz gibi konuşuyoruz; onları evrenin ilkeleri, harfleri (stoikheia) sayıyoruz; oysa birazcık aklı olan biri, akla yakın biçimde, onları hecelerin türlerine bile benzetmezdi.

48b

ἀναχωρητέον, καὶ λαβοῦσιν αὐτῶν τούτων προσήκουσαν ἑτέραν ἀρχὴν αὖθις αὖ, καθάπερ περὶ τῶν τότε νῦν οὕτω περὶ τούτων πάλιν ἀρκτέον ἀπʼ ἀρχῆς. τὴν δὴ πρὸ τῆς οὐρανοῦ γενέσεως πυρὸς ὕδατός τε καὶ ἀέρος καὶ γῆς φύσιν θεατέον αὐτὴν καὶ τὰ πρὸ τούτου πάθη· νῦν γὰρ οὐδείς πω γένεσιν αὐτῶν μεμήνυκεν, ἀλλʼ ὡς εἰδόσιν πῦρ ὅτι ποτέ ἐστιν καὶ ἕκαστον αὐτῶν λέγομεν ἀρχὰς αὐτὰ τιθέμενοι στοιχεῖα τοῦ παντός, προσῆκον αὐτοῖς οὐδʼ ἂν ὡς ἐν συλλαβῆς

48cŞimdi bizim söyleyeceğimiz şöyle olsun: her şeyin ilkesi ya da ilkeleri hakkında, ya da bu konuda nasıl görülüyorsa, şimdilik bir şey söylemeyeceğiz; başka bir sebepten değil, yalnızca şu anki anlatım yolumuzla düşüncelerimizi açıklamak zor olduğu için. Siz de benim bunu söylemem gerektiğini düşünmeyin; ben de böyle büyük bir işe girişmekte haklı olduğuma kendimi ikna edemem.

48c

εἴδεσιν μόνον εἰκότως ὑπὸ τοῦ καὶ βραχὺ φρονοῦντος ἀπεικασθῆναι. νῦν δὲ οὖν τό γε παρʼ ἡμῶν ὧδε ἐχέτω· τὴν μὲν περὶ ἁπάντων εἴτε ἀρχὴν εἴτε ἀρχὰς εἴτε ὅπῃ δοκεῖ τούτων πέρι τὸ νῦν οὐ ῥητέον, διʼ ἄλλο μὲν οὐδέν, διὰ δὲ τὸ χαλεπὸν εἶναι κατὰ τὸν παρόντα τρόπον τῆς διεξόδου δηλῶσαι τὰ δοκοῦντα, μήτʼ οὖν ὑμεῖς οἴεσθε δεῖν ἐμὲ λέγειν, οὔτʼ αὐτὸς αὖ πείθειν ἐμαυτὸν εἴην ἂν δυνατὸς ὡς ὀρθῶς ἐγχειροῖμʼ

48dBaşta söylediğimi, yani akla yakın sözlerin gücünü koruyarak, her bir şey ve hepsi hakkında, hiçbir başkasınınkinden daha az akla yakın olmayan, hatta daha akla yakın şeyler söylemeye, en baştan başlayarak çalışacağım. Şimdi de sözlerimizin başında, bizi tuhaf ve alışılmadık bir anlatımdan akla yakın olanın görüşüne ulaştırıp kurtarsın diye kurtarıcı tanrıyı çağırarak yeniden başlayalım.

48d

ἂν τοσοῦτον ἐπιβαλλόμενος ἔργον· τὸ δὲ κατʼ ἀρχὰς ῥηθὲν διαφυλάττων, τὴν τῶν εἰκότων λόγων δύναμιν, πειράσομαι μηδενὸς ἧττον εἰκότα, μᾶλλον δέ, καὶ ἔμπροσθεν ἀπʼ ἀρχῆς περὶ ἑκάστων καὶ συμπάντων λέγειν. θεὸν δὴ καὶ νῦν ἐπʼ ἀρχῇ τῶν λεγομένων σωτῆρα ἐξ ἀτόπου καὶ ἀήθους διηγήσεως πρὸς τὸ τῶν εἰκότων δόγμα διασῴζειν ἡμᾶς

48eEvrene dair bu yeni başlangıç, öncekinden daha geniş bir bölümlemeyle yapılsın. O zaman iki tür ayırmıştık; şimdi üçüncü bir cins daha göstermeliyiz.

Önce söylediklerimiz için iki tür yetiyordu: biri örnek türü olarak varsayılan, düşünülür ve hep aynı hâlde olan; ikincisi örneğin taklidi, oluşu olan ve görünür olan.

48e

ἐπικαλεσάμενοι πάλιν ἀρχώμεθα λέγειν.

ἡ δʼ οὖν αὖθις ἀρχὴ περὶ τοῦ παντὸς ἔστω μειζόνως τῆς πρόσθεν διῃρημένη· τότε μὲν γὰρ δύο εἴδη διειλόμεθα, νῦν δὲ τρίτον ἄλλο γένος ἡμῖν δηλωτέον.

ΤΙ. τὰ μὲν γὰρ δύο ἱκανὰ ἦν ἐπὶ τοῖς ἔμπροσθεν λεχθεῖσιν, ἓν μὲν ὡς παραδείγματος εἶδος ὑποτεθέν, νοητὸν καὶ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ὄν, μίμημα δὲ

49aÜçüncüsünü o zaman ayırmamıştık, ikisinin yeteceğini düşünmüştük; ama şimdi söz bizi zor ve belirsiz bir türü sözle açıklamaya girişmeye zorluyor gibi. Peki onun nasıl bir güce ve tabiata sahip olduğunu kabul etmeliyiz? En çok şunu: o, bütün oluşun kabı, adeta sütannesidir. Doğruyu söyledik; ama onun hakkında daha açık konuşmak gerekiyor. Bu zordur; özellikle de bunun için önce ateş ve onunla birlikte olan şeyler hakkında bir çıkmaza girmek gerektiği için.

49a

παραδείγματος δεύτερον, γένεσιν ἔχον καὶ ὁρατόν. τρίτον δὲ τότε μὲν οὐ διειλόμεθα, νομίσαντες τὰ δύο ἕξειν ἱκανῶς· νῦν δὲ ὁ λόγος ἔοικεν εἰσαναγκάζειν χαλεπὸν καὶ ἀμυδρὸν εἶδος ἐπιχειρεῖν λόγοις ἐμφανίσαι. τίνʼ οὖν ἔχον δύναμιν καὶ φύσιν αὐτὸ ὑποληπτέον; τοιάνδε μάλιστα· πάσης εἶναι γενέσεως ὑποδοχὴν αὐτὴν οἷον τιθήνην. εἴρηται μὲν οὖν τἀληθές, δεῖ δὲ ἐναργέστερον εἰπεῖν περὶ αὐτοῦ, χαλεπὸν

49bÇünkü bunların her biri hakkında, hangisine gerçekten ateş değil de su demek gerektiğini, hangisine herhangi bir ad değil de hepsinin adını birden ya da her birinin ayrı adını vermek gerektiğini, güvenilir ve sağlam bir sözle söylemek zordur. Peki bu konudaki çıkmazı ortaya koyduktan sonra, akla yakın olarak nasıl, ne yoldan ve ne söyleyebiliriz? Önce, şimdi su dediğimiz şeyin donunca, sanıldığına göre, taş ve toprak olduğunu görüyoruz; eriyip dağılınca aynı şeyin rüzgâr ve hava olduğunu; hava tutuşunca ateş olduğunu; ateşin de tersine sıkışıp sönünce yeniden havanın idea'sına döndüğünü; havanın bir araya gelip yoğunlaşınca bulut ve sis olduğunu; bunlar daha da sıkışınca akan su olduğunu; sudan yeniden toprak ve taş olduğunu görüyoruz. Böylece bunlar, göründüğü kadarıyla, oluşu bir çember içinde birbirine aktarır.

49b

δὲ ἄλλως τε καὶ διότι προαπορηθῆναι περὶ πυρὸς καὶ τῶν μετὰ πυρὸς ἀναγκαῖον τούτου χάριν· τούτων γὰρ εἰπεῖν ἕκαστον ὁποῖον ὄντως ὕδωρ χρὴ λέγειν μᾶλλον ἢ πῦρ, καὶ ὁποῖον ὁτιοῦν μᾶλλον ἢ καὶ ἅπαντα καθʼ ἕκαστόν τε, οὕτως ὥστε τινὶ πιστῷ καὶ βεβαίῳ χρήσασθαι λόγῳ, χαλεπόν. πῶς οὖν δὴ τοῦτʼ αὐτὸ καὶ πῇ καὶ τί περὶ αὐτῶν εἰκότως διαπορηθέντες ἂν λέγοιμεν; πρῶτον μέν, ὃ δὴ νῦν ὕδωρ ὠνομάκαμεν, πηγνύμενον ὡς δοκοῦμεν λίθους καὶ γῆν γιγνόμενον

49cBunların her biri hiçbir zaman aynı olarak görünmediğine göre, hangisini "bu"dur ve başka bir şey değildir diye kesinlikle ileri sürüp de kendinden utanmayacak kimse var mı?

49c

ὁρῶμεν, τηκόμενον δὲ καὶ διακρινόμενον αὖ ταὐτὸν τοῦτο πνεῦμα καὶ ἀέρα, συγκαυθέντα δὲ ἀέρα πῦρ, ἀνάπαλιν δὲ συγκριθὲν καὶ κατασβεσθὲν εἰς ἰδέαν τε ἀπιὸν αὖθις ἀέρος πῦρ, καὶ πάλιν ἀέρα συνιόντα καὶ πυκνούμενον νέφος καὶ ὁμίχλην, ἐκ δὲ τούτων ἔτι μᾶλλον συμπιλουμένων ῥέον ὕδωρ, ἐξ ὕδατος δὲ γῆν καὶ λίθους αὖθις, κύκλον τε οὕτω διαδιδόντα εἰς ἄλληλα, ὡς φαίνεται, τὴν γένεσιν. οὕτω δὴ τούτων οὐδέποτε

49dYoktur. Bu konuda en güvenli olan şu şekilde konuşmaktır: her zaman bir başka yerde bir başka şekilde oluştuğunu gördüğümüz şeye, mesela ateşe, "bu" değil, her seferinde "böyle olan" ateş demeli; suya da "bu" değil, her zaman "böyle olan" demeli. "Bu" ve "şu" sözlerini kullanıp göstererek bir şeyi belirttiğimizi sandığımız başka hiçbir şeye de bir sağlamlığı varmış gibi bakmamalı.

49d

τῶν αὐτῶν ἑκάστων φανταζομένων, ποῖον αὐτῶν ὡς ὂν ὁτιοῦν τοῦτο καὶ οὐκ ἄλλο παγίως διισχυριζόμενος οὐκ αἰσχυνεῖταί τις ἑαυτόν; οὐκ ἔστιν, ἀλλʼ ἀσφαλέστατα μακρῷ περὶ τούτων τιθεμένους ὧδε λέγειν· ἀεὶ ὃ καθορῶμεν ἄλλοτε ἄλλῃ γιγνόμενον, ὡς πῦρ, μὴ τοῦτο ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον ἑκάστοτε προσαγορεύειν πῦρ, μηδὲ ὕδωρ τοῦτο ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον ἀεί, μηδὲ ἄλλο ποτὲ μηδὲν ὥς τινα ἔχον βεβαιότητα, ὅσα

49eÇünkü kaçar; "bu", "şu", "buna" sözlerini ve onları kalıcı varlıklar gibi gösteren hiçbir ifadeyi beklemez. Bunların hiçbirini tek tek böyle anmamalı; her biri ve hepsi hakkında, her zaman benzer olarak dönüp dolaşan "böyle olanı" bu adla çağırmalı; ateşe de baştan sona "böyle olan" demeli, oluşu olan her şeye de öyle.

Ama her birinin içinde oluşarak her zaman göründüğü ve sonra oradan yok olduğu şeyi, yalnız onu "bu" ve "şu" adlarıyla anmalı; herhangi bir keyfiyeti olan şeye ise, sıcak ya da beyaz ya da zıtlardan herhangi biri ve bunlardan oluşan her şey olsun, ona bu adların hiçbirini vermemeli.

49e

δεικνύντες τῷ ῥήματι τῷ τόδε καὶ τοῦτο προσχρώμενοι δηλοῦν ἡγούμεθά τι· φεύγει γὰρ οὐχ ὑπομένον τὴν τοῦ τόδε καὶ τοῦτο καὶ τὴν τῷδε καὶ πᾶσαν ὅση μόνιμα ὡς ὄντα αὐτὰ ἐνδείκνυται φάσις. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἕκαστα μὴ λέγειν, τὸ δὲ τοιοῦτον ἀεὶ περιφερόμενον ὅμοιον ἑκάστου πέρι καὶ συμπάντων οὕτω καλεῖν, καὶ δὴ καὶ πῦρ τὸ διὰ παντὸς τοιοῦτον, καὶ ἅπαν ὅσονπερ ἂν ἔχῃ γένεσιν·

ΤΙ. ἐν ᾧ δὲ ἐγγιγνόμενα ἀεὶ ἕκαστα αὐτῶν φαντάζεται καὶ πάλιν ἐκεῖθεν ἀπόλλυται,

50aBunu daha açık anlatmak için yeniden çaba göstermeliyiz. Biri altından her türlü şekli yapıp bunların her birini durmadan öteki şekillerin hepsine dönüştürse, sonra biri bunlardan birini gösterip "bu nedir?" diye sorsa, doğruya göre en güvenli cevap "altındır" demek olur. Üçgeni ve içinde oluşan öteki şekilleri ise, daha söylenirken değişen şeyler oldukları için, hiçbir zaman var olan şeyler gibi anmamalı; soran kişi "böyle olan" sözünü bir güvenle kabul etmeye razı olursa, bununla yetinmeli.

50a

μόνον ἐκεῖνο αὖ προσαγορεύειν τῷ τε τοῦτο καὶ τῷ τόδε προσχρωμένους ὀνόματι, τὸ δὲ ὁποιονοῦν τι, θερμὸν ἢ λευκὸν ἢ καὶ ὁτιοῦν τῶν ἐναντίων, καὶ πάνθʼ ὅσα ἐκ τούτων, μηδὲν ἐκεῖνο αὖ τούτων καλεῖν. ἔτι δὲ σαφέστερον αὐτοῦ πέρι προθυμητέον αὖθις εἰπεῖν. εἰ γὰρ πάντα τις σχήματα πλάσας ἐκ χρυσοῦ μηδὲν μεταπλάττων παύοιτο ἕκαστα εἰς ἅπαντα, δεικνύντος δή τινος αὐτῶν ἓν καὶ ἐρομένου

50bBütün bedenleri kabul eden tabiat için de aynı söz geçerlidir. Ona her zaman aynı adı vermeliyiz; çünkü kendi gücünden hiç ayrılmaz: her şeyi her zaman kabul eder, ama içine girenlerin hiçbirine benzeyen hiçbir biçimi hiçbir zaman, hiçbir şekilde almamıştır. Çünkü tabiatça her şey için bir kalıp hamuru gibi durur; içine girenlerle hareket eder ve onlarca şekillendirilir; onlar yüzünden de bazen bir türlü, bazen başka türlü görünür. İçine girip çıkan şeyler ise var olanların taklitleridir; onlardan, anlatılması zor ve şaşırtıcı bir şekilde biçim almışlardır; bunu ileride ele alacağız.

50b

τί ποτʼ ἐστί, μακρῷ πρὸς ἀλήθειαν ἀσφαλέστατον εἰπεῖν ὅτι χρυσός, τὸ δὲ τρίγωνον ὅσα τε ἄλλα σχήματα ἐνεγίγνετο, μηδέποτε λέγειν ταῦτα ὡς ὄντα, ἅ γε μεταξὺ τιθεμένου μεταπίπτει, ἀλλʼ ἐὰν ἄρα καὶ τὸ τοιοῦτον μετʼ ἀσφαλείας ἐθέλῃ δέχεσθαί τινος, ἀγαπᾶν. ὁ αὐτὸς δὴ λόγος καὶ περὶ τῆς τὰ πάντα δεχομένης σώματα φύσεως. ταὐτὸν αὐτὴν ἀεὶ προσρητέον· ἐκ γὰρ τῆς ἑαυτῆς τὸ παράπαν οὐκ ἐξίσταται δυνάμεως—δέχεταί τε γὰρ ἀεὶ τὰ πάντα, καὶ

50cŞimdilik üç cinsi düşünmeliyiz: oluşan, içinde oluştuğu şey ve oluşanın benzetilerek doğduğu kaynak.

50c

μορφὴν οὐδεμίαν ποτὲ οὐδενὶ τῶν εἰσιόντων ὁμοίαν εἴληφεν οὐδαμῇ οὐδαμῶς· ἐκμαγεῖον γὰρ φύσει παντὶ κεῖται, κινούμενόν τε καὶ διασχηματιζόμενον ὑπὸ τῶν εἰσιόντων, φαίνεται δὲ διʼ ἐκεῖνα ἄλλοτε ἀλλοῖον—τὰ δὲ εἰσιόντα καὶ ἐξιόντα τῶν ὄντων ἀεὶ μιμήματα, τυπωθέντα ἀπʼ αὐτῶν τρόπον τινὰ δύσφραστον καὶ θαυμαστόν, ὃν εἰς αὖθις μέτιμεν. ἐν δʼ οὖν τῷ παρόντι χρὴ γένη διανοηθῆναι τριττά, τὸ μὲν

50dKabul edeni anneye, kaynağı babaya, ikisinin arasındaki tabiatı da çocuğa benzetmek yerinde olur. Şunu da anlamak gerekir: görünüşte her türlü renge bürünmüş çok renkli bir baskı olacaksa, basılarak içinde yer alacağı şey, ancak dışarıdan alacağı bütün o idea'lardan yoksun, biçimsiz olursa iyi hazırlanmış olur.

50d

γιγνόμενον, τὸ δʼ ἐν ᾧ γίγνεται, τὸ δʼ ὅθεν ἀφομοιούμενον φύεται τὸ γιγνόμενον. καὶ δὴ καὶ προσεικάσαι πρέπει τὸ μὲν δεχόμενον μητρί, τὸ δʼ ὅθεν πατρί, τὴν δὲ μεταξὺ τούτων φύσιν ἐκγόνῳ, νοῆσαί τε ὡς οὐκ ἂν ἄλλως, ἐκτυπώματος ἔσεσθαι μέλλοντος ἰδεῖν ποικίλου πάσας ποικιλίας, τοῦτʼ αὐτὸ ἐν ᾧ ἐκτυπούμενον ἐνίσταται γένοιτʼ ἂν παρεσκευασμένον εὖ, πλὴν ἄμορφον ὂν ἐκείνων ἁπασῶν τῶν ἰδεῶν ὅσας

50eÇünkü içine girenlerden birine benzeseydi, zıt ya da büsbütün başka tabiattaki şeyler geldiğinde onları kabul ederken kendi görünüşünü de araya katar ve kötü benzetirdi. Bu yüzden bütün cinsleri kendi içinde kabul edecek olanın her türlü biçimden uzak olması gerekir. Tıpkı güzel kokulu merhemleri tekhnē ile hazırlayanların önce bunu sağlayıp kokuları kabul edecek sıvıları olabildiğince kokusuz yapmaları gibi; yumuşak maddeler üzerine şekil basmaya girişenler de hiçbir şeklin belirgin kalmasına izin vermez, önce düzleyerek yüzeyi olabildiğince pürüzsüz hâle getirirler.

50e

μέλλοι δέχεσθαί ποθεν. ὅμοιον γὰρ ὂν τῶν ἐπεισιόντων τινὶ τὰ τῆς ἐναντίας τά τε τῆς τὸ παράπαν ἄλλης φύσεως ὁπότʼ ἔλθοι δεχόμενον κακῶς ἂν ἀφομοιοῖ, τὴν αὑτοῦ παρεμφαῖνον ὄψιν. διὸ καὶ πάντων ἐκτὸς εἰδῶν εἶναι χρεὼν τὸ τὰ πάντα ἐκδεξόμενον ἐν αὑτῷ γένη, καθάπερ περὶ τὰ ἀλείμματα ὁπόσα εὐώδη τέχνῃ μηχανῶνται πρῶτον τοῦτʼ αὐτὸ ὑπάρχον, ποιοῦσιν ὅτι μάλιστα ἀώδη τὰ δεξόμενα ὑγρὰ τὰς ὀσμάς· ὅσοι τε ἔν τισιν τῶν μαλακῶν σχήματα ἀπομάττειν ἐπιχειροῦσι, τὸ παράπαν σχῆμα οὐδὲν ἔνδηλον ὑπάρχειν ἐῶσι, προομαλύναντες δὲ ὅτι λειότατον ἀπεργάζονται.

51aHep var olan bütün şeylerin benzerlerini kendi bütünü üzerinde sık sık ve güzelce kabul edecek olanın da tabiatça her türlü biçimden uzak olması yakışır. Bu yüzden oluşmuş, görünür ve her bakımdan hissedilir olanın annesine ve kabına ne toprak ne hava ne ateş ne su diyelim, ne de bunlardan oluşan ya da bunların kendilerinden oluştuğu şeylerin adını verelim. Onun görünmez ve biçimsiz bir eidos olduğunu, her şeyi kabul ettiğini, düşünülür olandan pek anlaşılmaz bir şekilde pay aldığını ve kavranması en zor şey olduğunu söylersek yanılmayız.

51a

ΤΙ. ταὐτὸν οὖν καὶ τῷ τὰ τῶν πάντων ἀεί τε ὄντων κατὰ πᾶν ἑαυτοῦ πολλάκις ἀφομοιώματα καλῶς μέλλοντι δέχεσθαι πάντων ἐκτὸς αὐτῷ προσήκει πεφυκέναι τῶν εἰδῶν. διὸ δὴ τὴν τοῦ γεγονότος ὁρατοῦ καὶ πάντως αἰσθητοῦ μητέρα καὶ ὑποδοχὴν μήτε γῆν μήτε ἀέρα μήτε πῦρ μήτε ὕδωρ λέγωμεν, μήτε ὅσα ἐκ τούτων μήτε ἐξ ὧν ταῦτα γέγονεν· ἀλλʼ ἀνόρατον εἶδός τι καὶ ἄμορφον, πανδεχές, μεταλαμβάνον

51bÖnceki söylediklerimizden onun tabiatına ulaşmak mümkün olduğu ölçüde, en doğru şöyle denebilir: onun her seferinde ateşlenen kısmı ateş, ıslanan kısmı su olarak görünür; toprağın ve havanın taklitlerini kabul ettiği ölçüde de toprak ve hava olarak. Ama bunları sözle daha çok belirleyerek şunu incelemeliyiz: kendi başına var olan bir ateş, hep böyle "kendi başına var olan" dediğimiz bütün şeyler gerçekten var mıdır? Yoksa yalnızca gördüğümüz şeyler ve beden aracılığıyla hissettiğimiz öteki şeyler mi böyle bir hakikate sahiptir, bunların dışında başka hiçbir şey hiçbir şekilde yok mudur, her seferinde her şeyin düşünülür bir eidos'u var dememiz boşuna mıdır, o da sözden başka bir şey değil midir?

51b

δὲ ἀπορώτατά πῃ τοῦ νοητοῦ καὶ δυσαλωτότατον αὐτὸ λέγοντες οὐ ψευσόμεθα. καθʼ ὅσον δʼ ἐκ τῶν προειρημένων δυνατὸν ἐφικνεῖσθαι τῆς φύσεως αὐτοῦ, τῇδʼ ἄν τις ὀρθότατα λέγοι· πῦρ μὲν ἑκάστοτε αὐτοῦ τὸ πεπυρωμένον μέρος φαίνεσθαι, τὸ δὲ ὑγρανθὲν ὕδωρ, γῆν τε καὶ ἀέρα καθʼ ὅσον ἂν μιμήματα τούτων δέχηται. λόγῳ δὲ δὴ μᾶλλον τὸ τοιόνδε διοριζομένους περὶ αὐτῶν διασκεπτέον· ἆρα ἔστιν τι πῦρ αὐτὸ ἐφʼ ἑαυτοῦ καὶ πάντα περὶ ὧν ἀεὶ λέγομεν οὕτως

51cBu meseleyi incelemeden ve hükme bağlamadan bırakıp öyle olduğunu kesinlikle ileri sürmek doğru olmaz; zaten uzun olan bir sözün içine bir yan konu olarak başka bir uzun söz sokmak da doğru olmaz.

51c

αὐτὰ καθʼ αὑτὰ ὄντα ἕκαστα, ἢ ταῦτα ἅπερ καὶ βλέπομεν, ὅσα τε ἄλλα διὰ τοῦ σώματος αἰσθανόμεθα, μόνα ἐστὶν τοιαύτην ἔχοντα ἀλήθειαν, ἄλλα δὲ οὐκ ἔστι παρὰ ταῦτα οὐδαμῇ οὐδαμῶς, ἀλλὰ μάτην ἑκάστοτε εἶναί τί φαμεν εἶδος ἑκάστου νοητόν, τὸ δʼ οὐδὲν ἄρʼ ἦν πλὴν λόγος; οὔτε οὖν δὴ τὸ παρὸν ἄκριτον καὶ ἀδίκαστον ἀφέντα ἄξιον φάναι διισχυριζόμενον ἔχειν οὕτως, οὔτʼ ἐπὶ λόγου μήκει πάρεργον

51dAma kısa sözlerle büyük bir sınır çizilebilirse, en yerinde şey bu olur. Öyleyse ben oyumu şöyle veriyorum: nous ile doğru kanaat iki ayrı cinsse, bu şeyler, bizim hissedemediğimiz, yalnızca düşünülen eidos'lar olarak tamamen kendi başlarına vardır; ama bazılarına göründüğü gibi doğru kanaatin nous'tan hiçbir farkı yoksa, beden yoluyla hissettiğimiz her şeyi en sağlam şeyler olarak kabul etmeliyiz.

51d

ἄλλο μῆκος ἐπεμβλητέον· εἰ δέ τις ὅρος ὁρισθεὶς μέγας διὰ βραχέων φανείη, τοῦτο μάλιστα ἐγκαιριώτατον γένοιτʼ ἄν. ὧδε οὖν τήν γʼ ἐμὴν αὐτὸς τίθεμαι ψῆφον. εἰ μὲν νοῦς καὶ δόξα ἀληθής ἐστον δύο γένη, παντάπασιν εἶναι καθʼ αὑτὰ ταῦτα, ἀναίσθητα ὑφʼ ἡμῶν εἴδη, νοούμενα μόνον· εἰ δʼ, ὥς τισιν φαίνεται, δόξα ἀληθὴς νοῦ διαφέρει τὸ μηδέν, πάνθʼ ὁπόσʼ αὖ διὰ τοῦ σώματος αἰσθανόμεθα θετέον βεβαιότατα.

51eAma bu ikisinin iki ayrı şey olduğunu söylemeliyiz; çünkü ayrı ayrı oluşurlar ve birbirlerine benzemezler. Biri öğretimle, öteki iknayla içimizde oluşur; biri her zaman doğru bir logos eşliğindedir, öteki logos'tan yoksundur; biri iknayla yerinden oynamaz, öteki ikna edilip değiştirilebilir. Doğru kanaatten her insanın pay aldığını, nous'tan ise tanrıların ve insanlardan yalnızca küçük bir topluluğun pay aldığını söylemeliyiz.

Bu böyle olduğuna göre şunu kabul etmeliyiz: biri, hep aynı hâlde olan eidos'tur; doğmamış ve yok olmayandır; ne başka bir yerden başka bir şeyi kendi içine kabul eder ne de kendisi bir yere, başka bir şeyin içine girer; görünmezdir, başka bir yolla da hissedilmez; onu incelemek düşünmenin payına düşer.

51e

δύο δὴ λεκτέον ἐκείνω, διότι χωρὶς γεγόνατον ἀνομοίως τε ἔχετον. τὸ μὲν γὰρ αὐτῶν διὰ διδαχῆς, τὸ δʼ ὑπὸ πειθοῦς ἡμῖν ἐγγίγνεται· καὶ τὸ μὲν ἀεὶ μετʼ ἀληθοῦς λόγου, τὸ δὲ ἄλογον· καὶ τὸ μὲν ἀκίνητον πειθοῖ, τὸ δὲ μεταπειστόν· καὶ τοῦ μὲν πάντα ἄνδρα μετέχειν φατέον, νοῦ δὲ θεούς, ἀνθρώπων δὲ γένος βραχύ τι.

ΤΙ. τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων

52aİkincisi onunla aynı adı taşıyan ve ona benzeyen şeydir: hissedilir, doğmuş, her zaman sürüklenen, bir yerde oluşup sonra oradan yok olan, his eşliğinde kanaatle kavranan. Üçüncüsü de her zaman var olan mekân (khōra) cinsidir: yok oluşu kabul etmez, oluşu olan her şeye bir yer sağlar; kendisi ise his olmadan, bir tür piç akıl yürütmeyle kavranır ve ona inanmak güçtür.

52a

ὁμολογητέον ἓν μὲν εἶναι τὸ κατὰ ταὐτὰ εἶδος ἔχον, ἀγέννητον καὶ ἀνώλεθρον, οὔτε εἰς ἑαυτὸ εἰσδεχόμενον ἄλλο ἄλλοθεν οὔτε αὐτὸ εἰς ἄλλο ποι ἰόν, ἀόρατον δὲ καὶ ἄλλως ἀναίσθητον, τοῦτο ὃ δὴ νόησις εἴληχεν ἐπισκοπεῖν· τὸ δὲ ὁμώνυμον ὅμοιόν τε ἐκείνῳ δεύτερον, αἰσθητόν, γεννητόν, πεφορημένον ἀεί, γιγνόμενόν τε ἔν τινι τόπῳ καὶ πάλιν ἐκεῖθεν ἀπολλύμενον, δόξῃ μετʼ αἰσθήσεως περιληπτόν· τρίτον δὲ αὖ γένος ὂν τὸ τῆς χώρας ἀεί, φθορὰν οὐ προσδεχόμενον,

52bOna bakınca rüya görür gibi oluruz ve var olan her şeyin zorunlu olarak bir yerde bulunması, bir mekân kaplaması gerektiğini, yeryüzünde ya da gökte bir yerde olmayanın hiçbir şey olmadığını söyleriz. Bu rüya hâli yüzünden, bütün bunları ve bunların kardeşi olan başka şeyleri, uykusuz ve gerçekten var olan tabiat hakkında bile, uyanıp ayırt ederek doğru söyleyemeyiz.

52b

ἕδραν δὲ παρέχον ὅσα ἔχει γένεσιν πᾶσιν, αὐτὸ δὲ μετʼ ἀναισθησίας ἁπτὸν λογισμῷ τινι νόθῳ, μόγις πιστόν, πρὸς ὃ δὴ καὶ ὀνειροπολοῦμεν βλέποντες καί φαμεν ἀναγκαῖον εἶναί που τὸ ὂν ἅπαν ἔν τινι τόπῳ καὶ κατέχον χώραν τινά, τὸ δὲ μήτʼ ἐν γῇ μήτε που κατʼ οὐρανὸν οὐδὲν εἶναι. ταῦτα δὴ πάντα καὶ τούτων ἄλλα ἀδελφὰ καὶ περὶ τὴν ἄυπνον καὶ ἀληθῶς φύσιν ὑπάρχουσαν ὑπὸ ταύτης τῆς ὀνειρώξεως

52cDoğru olan şudur: suret, kendisini meydana getiren şey bile kendisine ait olmadığına, her zaman başka bir şeyin hayali olarak sürüklendiğine göre, başka bir şeyin içinde oluşmalı, böylece bir şekilde ousia'ya tutunmalıdır; yoksa hiçbir şey olmazdı. Gerçekten var olana ise kesin ve doğru söz yardım eder: bir şey bir şey, öteki başka bir şey olduğu sürece, hiçbiri ötekinin içinde oluşup aynı anda hem bir ve aynı hem de iki olamaz.

52c

οὐ δυνατοὶ γιγνόμεθα ἐγερθέντες διοριζόμενοι τἀληθὲς λέγειν, ὡς εἰκόνι μέν, ἐπείπερ οὐδʼ αὐτὸ τοῦτο ἐφʼ ᾧ γέγονεν ἑαυτῆς ἐστιν, ἑτέρου δέ τινος ἀεὶ φέρεται φάντασμα, διὰ ταῦτα ἐν ἑτέρῳ προσήκει τινὶ γίγνεσθαι, οὐσίας ἁμωσγέπως ἀντεχομένην, ἢ μηδὲν τὸ παράπαν αὐτὴν εἶναι, τῷ δὲ ὄντως ὄντι βοηθὸς ὁ διʼ ἀκριβείας ἀληθὴς λόγος, ὡς ἕως ἄν τι τὸ μὲν ἄλλο ᾖ, τὸ δὲ ἄλλο, οὐδέτερον ἐν οὐδετέρῳ ποτὲ γενόμενον

52dBenim oyumla hesaplanan söz, kısaca şu olsun: gök oluşmadan önce de varlık, mekân ve oluş, üç ayrı şekilde üç şey olarak vardı. Oluşun sütannesi ise ıslanıp ateşlenerek, toprağın ve havanın biçimlerini kabul ederek ve bunlara eşlik eden bütün öteki hâllere uğrayarak, görünüşte her türlü şekle girer. Ama birbirine benzemeyen ve dengesiz güçlerle dolu olduğu için hiçbir yanı dengede değildir; her yönde düzensizce sallanarak bunlar tarafından sarsılır, hareket ederek de bunları sarsar.

52d

ἓν ἅμα ταὐτὸν καὶ δύο γενήσεσθον.

οὗτος μὲν οὖν δὴ παρὰ τῆς ἐμῆς ψήφου λογισθεὶς ἐν κεφαλαίῳ δεδόσθω λόγος, ὄν τε καὶ χώραν καὶ γένεσιν εἶναι, τρία τριχῇ, καὶ πρὶν οὐρανὸν γενέσθαι· τὴν δὲ δὴ γενέσεως τιθήνην ὑγραινομένην καὶ πυρουμένην καὶ τὰς γῆς τε καὶ ἀέρος μορφὰς δεχομένην, καὶ ὅσα ἄλλα τούτοις πάθη συνέπεται

52eHareket eden şeyler de sürekli ayrışarak bir yerden bir yere sürüklenir; tıpkı tahılı temizlemeye yarayan kalburlarla ve aletlerle sarsılıp savrulan şeylerin, sık ve ağır olanlarının bir yere, seyrek ve hafif olanlarının başka bir yere gidip yerleşmesi gibi.

52e

πάσχουσαν, παντοδαπὴν μὲν ἰδεῖν φαίνεσθαι, διὰ δὲ τὸ μήθʼ ὁμοίων δυνάμεων μήτε ἰσορρόπων ἐμπίμπλασθαι κατʼ οὐδὲν αὐτῆς ἰσορροπεῖν, ἀλλʼ ἀνωμάλως πάντῃ ταλαντουμένην σείεσθαι μὲν ὑπʼ ἐκείνων αὐτήν, κινουμένην δʼ αὖ πάλιν ἐκεῖνα σείειν·

ΤΙ. τὰ δὲ κινούμενα ἄλλα ἄλλοσε ἀεὶ φέρεσθαι διακρινόμενα, ὥσπερ τὰ ὑπὸ τῶν πλοκάνων τε καὶ ὀργάνων τῶν περὶ τὴν τοῦ σίτου κάθαρσιν σειόμενα καὶ

53aO zaman dört cins de böyle, kendisi bir sarsma aleti gibi hareket eden kap tarafından sarsılıyordu; birbirine en çok benzemeyenler birbirinden en çok ayrılıyor, en çok benzeyenler ise en çok aynı yere itiliyordu. Bu yüzden bunlar, evren onlardan düzenlenip oluşmadan önce de farklı yerler tutuyordu. Bundan önce bunların hepsi logos'suz ve ölçüsüz bir hâldeydi.

53a

ἀνικμώμενα τὰ μὲν πυκνὰ καὶ βαρέα ἄλλῃ, τὰ δὲ μανὰ καὶ κοῦφα εἰς ἑτέραν ἵζει φερόμενα ἕδραν· τότε οὕτω τὰ τέτταρα γένη σειόμενα ὑπὸ τῆς δεξαμενῆς, κινουμένης αὐτῆς οἷον ὀργάνου σεισμὸν παρέχοντος, τὰ μὲν ἀνομοιότατα πλεῖστον αὐτὰ ἀφʼ αὑτῶν ὁρίζειν, τὰ δὲ ὁμοιότατα μάλιστα εἰς ταὐτὸν συνωθεῖν, διὸ δὴ καὶ χώραν ταῦτα ἄλλα ἄλλην ἴσχειν, πρὶν καὶ τὸ πᾶν ἐξ αὐτῶν διακοσμηθὲν γενέσθαι. καὶ τὸ μὲν δὴ πρὸ τούτου πάντα ταῦτʼ εἶχεν ἀλόγως καὶ ἀμέτρως·

53bEvren düzene sokulmaya başlanınca, ateş, su, toprak ve hava, kendilerinden birtakım izler taşısalar da, tanrının bulunmadığı her şeyin olması beklenecek bir hâldeydiler; tanrı böyle bir tabiatta bulduğu bu şeylere o zaman önce eidos'larla ve sayılarla şekil verdi. Tanrının, böyle olmayan şeylerden bunları olabildiğince güzel ve iyi olarak kurduğu, her şeyden önce, hep söylediğimiz bir şey olarak esasımız olsun. Şimdi ise her birinin düzenini ve oluşunu size alışılmadık bir sözle açıklamaya girişmeliyiz; ama söylenenleri göstermek için gerekli olan terbiye yollarından pay aldığınız için beni izleyebileceksiniz.

53b

ὅτε δʼ ἐπεχειρεῖτο κοσμεῖσθαι τὸ πᾶν, πῦρ πρῶτον καὶ ὕδωρ καὶ γῆν καὶ ἀέρα, ἴχνη μὲν ἔχοντα αὑτῶν ἄττα, παντάπασί γε μὴν διακείμενα ὥσπερ εἰκὸς ἔχειν ἅπαν ὅταν ἀπῇ τινος θεός, οὕτω δὴ τότε πεφυκότα ταῦτα πρῶτον διεσχηματίσατο εἴδεσί τε καὶ ἀριθμοῖς. τὸ δὲ ᾗ δυνατὸν ὡς κάλλιστα ἄριστά τε ἐξ οὐχ οὕτως ἐχόντων τὸν θεὸν αὐτὰ συνιστάναι, παρὰ πάντα ἡμῖν ὡς ἀεὶ τοῦτο λεγόμενον ὑπαρχέτω· νῦν δʼ οὖν τὴν διάταξιν αὐτῶν ἐπιχειρητέον ἑκάστων καὶ γένεσιν

53cÖnce ateşin, toprağın, suyun ve havanın beden olduğu herhalde herkesçe açıktır. Bedenin her türünün derinliği de vardır. Derinliğin ise düzlemin tabiatını kuşatması büsbütün zorunludur. Düz bir yüzey de üçgenlerden oluşur. Bütün üçgenler de iki üçgenden doğar; her birinin bir dik açısı vardır, öteki açıları ise dar açılardır.

53c

ἀήθει λόγῳ πρὸς ὑμᾶς δηλοῦν, ἀλλὰ γὰρ ἐπεὶ μετέχετε τῶν κατὰ παίδευσιν ὁδῶν διʼ ὧν ἐνδείκνυσθαι τὰ λεγόμενα ἀνάγκη, συνέψεσθε.

πρῶτον μὲν δὴ πῦρ καὶ γῆ καὶ ὕδωρ καὶ ἀὴρ ὅτι σώματά ἐστι, δῆλόν που καὶ παντί· τὸ δὲ τοῦ σώματος εἶδος πᾶν καὶ βάθος ἔχει. τὸ δὲ βάθος αὖ πᾶσα ἀνάγκη τὴν ἐπίπεδον περιειληφέναι φύσιν· ἡ δὲ ὀρθὴ τῆς ἐπιπέδου βάσεως ἐκ τριγώνων συνέστηκεν. τὰ δὲ τρίγωνα πάντα ἐκ δυοῖν ἄρχεται

53dBunlardan birinde dik açı eşit kenarlarla iki eşit parçaya bölünmüştür; ötekinde ise eşit olmayan kenarlarla eşit olmayan parçalara. İşte bunu, zorunlulukla birlikte akla yakın söze göre ilerleyerek, ateşin ve öteki bedenlerin ilkesi olarak varsayıyoruz; bunların daha yukarıdaki ilkelerini tanrı bilir, insanlardan da ancak onun dostu olan. Şimdi en güzel dört bedenin nasıl olacağını söylemeliyiz: birbirlerine benzemeyen, ama bir kısmı çözülerek birbirinden oluşabilen bedenlerin.

53d

τριγώνοιν, μίαν μὲν ὀρθὴν ἔχοντος ἑκατέρου γωνίαν, τὰς δὲ ὀξείας· ὧν τὸ μὲν ἕτερον ἑκατέρωθεν ἔχει μέρος γωνίας ὀρθῆς πλευραῖς ἴσαις διῃρημένης, τὸ δʼ ἕτερον ἀνίσοις ἄνισα μέρη νενεμημένης. ταύτην δὴ πυρὸς ἀρχὴν καὶ τῶν ἄλλων σωμάτων ὑποτιθέμεθα κατὰ τὸν μετʼ ἀνάγκης εἰκότα λόγον πορευόμενοι· τὰς δʼ ἔτι τούτων ἀρχὰς ἄνωθεν θεὸς οἶδεν καὶ ἀνδρῶν ὃς ἂν ἐκείνῳ φίλος ᾖ. δεῖ δὴ λέγειν ποῖα

53eBunu bulursak toprağın, ateşin ve orantıyla ikisinin arasında yer alanların oluşu hakkındaki gerçeği elde etmiş oluruz. Çünkü bunlardan daha güzel görünür bedenlerin, her biri tek bir cins olarak, herhangi bir yerde var olduğunu kimseye kabul etmeyiz. Öyleyse güzellikçe üstün bu dört beden cinsini bir araya getirmeye ve onların tabiatını yeterince kavradığımızı söyleyebilmeye çalışmalıyız.

53e

κάλλιστα σώματα γένοιτʼ ἂν τέτταρα, ἀνόμοια μὲν ἑαυτοῖς, δυνατὰ δὲ ἐξ ἀλλήλων αὐτῶν ἄττα διαλυόμενα γίγνεσθαι· τούτου γὰρ τυχόντες ἔχομεν τὴν ἀλήθειαν γενέσεως πέρι γῆς τε καὶ πυρὸς τῶν τε ἀνὰ λόγον ἐν μέσῳ. τόδε γὰρ οὐδενὶ συγχωρησόμεθα, καλλίω τούτων ὁρώμενα σώματα εἶναί που καθʼ ἓν γένος ἕκαστον ὄν. τοῦτʼ οὖν προθυμητέον, τὰ διαφέροντα κάλλει σωμάτων τέτταρα γένη συναρμόσασθαι καὶ φάναι τὴν τούτων ἡμᾶς φύσιν ἱκανῶς εἰληφέναι.

54aİki üçgenden ikizkenar olanın tek bir tabiatı vardır, uzun olanınsa sınırsız sayıda. Doğru bir şekilde başlayacaksak bu sınırsız sayıdakilerden en güzelini seçmeliyiz. Bunların bileşimi için daha güzelini seçip söyleyebilen biri çıkarsa, o bize düşman olarak değil, dost olarak galip gelir. Biz ise ötekileri geçip çok sayıdaki üçgenden en güzel olarak birini kabul ediyoruz: ikisi birleşince eşkenar üçgeni oluşturan üçgeni.

54a

ΤΙ. τοῖν δὴ δυοῖν τριγώνοιν τὸ μὲν ἰσοσκελὲς μίαν εἴληχεν φύσιν, τὸ δὲ πρόμηκες ἀπεράντους· προαιρετέον οὖν αὖ τῶν ἀπείρων τὸ κάλλιστον, εἰ μέλλομεν ἄρξεσθαι κατὰ τρόπον. ἂν οὖν τις ἔχῃ κάλλιον ἐκλεξάμενος εἰπεῖν εἰς τὴν τούτων σύστασιν, ἐκεῖνος οὐκ ἐχθρὸς ὢν ἀλλὰ φίλος κρατεῖ· τιθέμεθα δʼ οὖν τῶν πολλῶν τριγώνων κάλλιστον ἕν, ὑπερβάντες τἆλλα, ἐξ οὗ τὸ ἰσόπλευρον τρίγωνον ἐκ τρίτου συνέστηκεν.

54bSebebini söylemek uzun sürer; ama bunu çürütüp öyle olmadığını bulana dostça bir ödül hazırdır. O hâlde ateşin ve öteki şeylerin bedenlerinin kendilerinden yapıldığı iki üçgen seçilmiş olsun: biri ikizkenar, öteki de büyük kenarının karesi her zaman küçük kenarının karesinin üç katı olan üçgen. Önce belirsiz söylenen şeyi şimdi daha açık belirlemeliyiz. Dört cinsin hepsi birbiri aracılığıyla birbirine dönüşerek oluşuyor gibi görünüyordu; ama bu görünüş doğru değildi. Çünkü seçtiğimiz üçgenlerden dört cins oluşur: üçü kenarları eşit olmayan tek bir üçgenden; dördüncüsü ise yalnızca ikizkenar üçgenden birleştirilir.

54b

διότι δέ, λόγος πλείων· ἀλλὰ τῷ τοῦτο ἐλέγξαντι καὶ ἀνευρόντι δὴ οὕτως ἔχον κεῖται φίλια τὰ ἆθλα. προῃρήσθω δὴ δύο τρίγωνα ἐξ ὧν τό τε τοῦ πυρὸς καὶ τὰ τῶν ἄλλων σώματα μεμηχάνηται, τὸ μὲν ἰσοσκελές, τὸ δὲ τριπλῆν κατὰ δύναμιν ἔχον τῆς ἐλάττονος τὴν μείζω πλευρὰν ἀεί. τὸ δὴ πρόσθεν ἀσαφῶς ῥηθὲν νῦν μᾶλλον διοριστέον. τὰ γὰρ τέτταρα γένη διʼ ἀλλήλων εἰς ἄλληλα ἐφαίνετο πάντα γένεσιν ἔχειν, οὐκ ὀρθῶς φανταζόμενα· γίγνεται μὲν γὰρ ἐκ

54cBu yüzden hepsi birbirine çözülüp çok sayıda küçükten az sayıda büyük, ya da tersine, oluşamaz; ama üçü oluşabilir. Çünkü bu üçü tek bir üçgenden doğduğu için, büyükler çözülünce aynı üçgenlerden kendilerine uygun şekilleri alan çok sayıda küçük beden oluşur; çok sayıda küçük beden de üçgenlerine ayrılınca, bir araya gelip tek bir kütlenin büyük başka bir eidos'unu meydana getirebilir.

54c

τῶν τριγώνων ὧν προῃρήμεθα γένη τέτταρα, τρία μὲν ἐξ ἑνὸς τοῦ τὰς πλευρὰς ἀνίσους ἔχοντος, τὸ δὲ τέταρτον ἓν μόνον ἐκ τοῦ ἰσοσκελοῦς τριγώνου συναρμοσθέν. οὔκουν δυνατὰ πάντα εἰς ἄλληλα διαλυόμενα ἐκ πολλῶν σμικρῶν ὀλίγα μεγάλα καὶ τοὐναντίον γίγνεσθαι, τὰ δὲ τρία οἷόν τε· ἐκ γὰρ ἑνὸς ἅπαντα πεφυκότα λυθέντων τε τῶν μειζόνων πολλὰ σμικρὰ ἐκ τῶν αὐτῶν συστήσεται, δεχόμενα τὰ προσήκοντα ἑαυτοῖς σχήματα, καὶ σμικρὰ ὅταν αὖ πολλὰ κατὰ

54dBirbirine dönüşerek oluşma hakkında bu kadarı söylenmiş olsun. Bunların her birinin hangi eidos'ta oluştuğunu ve kaç sayının bir araya gelmesinden oluştuğunu söylemek bundan sonra gelir. İlk ve en küçük eidos başlasın: onun öğesi, hipotenüsü kısa kenarının iki katı uzunluğunda olan üçgendir. Bunlardan ikisi köşegen boyunca birleştirilip bu üç kez yapılınca ve köşegenler ile kısa kenarlar merkez gibi tek bir noktaya dayanınca, sayıca altı üçgenden tek bir eşkenar üçgen oluşur.

54d

τὰ τρίγωνα διασπαρῇ, γενόμενος εἷς ἀριθμὸς ἑνὸς ὄγκου μέγα ἀποτελέσειεν ἂν ἄλλο εἶδος ἕν. ταῦτα μὲν οὖν λελέχθω περὶ τῆς εἰς ἄλληλα γενέσεως· οἷον δὲ ἕκαστον αὐτῶν γέγονεν εἶδος καὶ ἐξ ὅσων συμπεσόντων ἀριθμῶν, λέγειν ἂν ἑπόμενον εἴη. ἄρξει δὴ τό τε πρῶτον εἶδος καὶ σμικρότατον συνιστάμενον, στοιχεῖον δʼ αὐτοῦ τὸ τὴν ὑποτείνουσαν τῆς ἐλάττονος πλευρᾶς διπλασίαν ἔχον μήκει· σύνδυο δὲ τοιούτων κατὰ διάμετρον συντιθεμένων καὶ τρὶς τούτου

54eDört eşkenar üçgen üçer düzlem açıda birleşince bir katı açı oluşturur; bu katı açı, düzlem açıların en genişinden hemen sonra gelir.

54e

γενομένου, τὰς διαμέτρους καὶ τὰς βραχείας πλευρὰς εἰς ταὐτὸν ὡς κέντρον ἐρεισάντων, ἓν ἰσόπλευρον τρίγωνον ἐξ ἓξ τὸν ἀριθμὸν ὄντων γέγονεν.

ΤΙ. τρίγωνα δὲ ἰσόπλευρα συνιστάμενα τέτταρα κατὰ σύντρεις ἐπιπέδους γωνίας μίαν στερεὰν

55aBöyle dört açı tamamlanınca birinci katı eidos meydana gelir: çevresine çizilen bütün küreyi eşit ve benzer parçalara bölen eidos. İkincisi aynı üçgenlerden oluşur, ama bunlar sekiz eşkenar üçgen hâlinde birleşip dört düzlem açıdan tek bir katı açı yaparlar; böyle altı açı oluşunca ikinci beden de tamamlanmış olur. Üçüncüsü öğelerden yüz yirmisinin birleşmesinden oluşur; on iki katı açısı vardır, her birini beş eşkenar düzlem üçgen çevreler; yirmi eşkenar üçgen yüzü vardır.

55a

γωνίαν ποιεῖ, τῆς ἀμβλυτάτης τῶν ἐπιπέδων γωνιῶν ἐφεξῆς γεγονυῖαν· τοιούτων δὲ ἀποτελεσθεισῶν τεττάρων πρῶτον εἶδος στερεόν, ὅλου περιφεροῦς διανεμητικὸν εἰς ἴσα μέρη καὶ ὅμοια, συνίσταται. δεύτερον δὲ ἐκ μὲν τῶν αὐτῶν τριγώνων, κατὰ δὲ ἰσόπλευρα τρίγωνα ὀκτὼ συστάντων, μίαν ἀπεργασαμένων στερεὰν γωνίαν ἐκ τεττάρων ἐπιπέδων· καὶ γενομένων ἓξ τοιούτων τὸ δεύτερον αὖ σῶμα οὕτως ἔσχεν τέλος. τὸ δὲ τρίτον ἐκ δὶς ἑξήκοντα τῶν στοιχείων συμπαγέντων,

55bÖğelerden biri bunları doğurduktan sonra işini bitirdi; ikizkenar üçgen ise dördüncünün tabiatını doğurdu: dört tanesi bir araya gelip dik açılarını merkeze toplayarak tek bir eşkenar dörtgen, yani kare yaptı. Böyle altı kare birleşince sekiz katı açı meydana getirdi; her biri üç düzlem dik açının birleşmesiyle oluşmuştu. Oluşan bedenin şekli küp oldu; altı kare yüzü vardı.

55b

στερεῶν δὲ γωνιῶν δώδεκα, ὑπὸ πέντε ἐπιπέδων τριγώνων ἰσοπλεύρων περιεχομένης ἑκάστης, εἴκοσι βάσεις ἔχον ἰσοπλεύρους τριγώνους γέγονεν. καὶ τὸ μὲν ἕτερον ἀπήλλακτο τῶν στοιχείων ταῦτα γεννῆσαν, τὸ δὲ ἰσοσκελὲς τρίγωνον ἐγέννα τὴν τοῦ τετάρτου φύσιν, κατὰ τέτταρα συνιστάμενον, εἰς τὸ κέντρον τὰς ὀρθὰς γωνίας συνάγον, ἓν ἰσόπλευρον τετράγωνον ἀπεργασάμενον· ἓξ δὲ τοιαῦτα

55cGeriye beşinci bir bileşim daha kaldı; tanrı onu evren için kullandı, evreni resimlerle süslerken.

Bütün bunları dikkatle hesaplayan biri, kâinatların sonsuz sayıda mı yoksa sınırlı sayıda mı olduğunu söylemek gerektiği konusunda çıkmaza düşerse, sonsuz (apeiros) sayıda kâinat olduğunu düşünmeyi, bilmesi gereken bir konuda gerçekten bilgisiz (apeiros) birinin görüşü sayar. Ama gerçekte tabiatça bir mi yoksa beş mi olduklarını söylemek gerektiği konusunda durup çıkmaza düşmesi daha akla yakın olur.

55c

συμπαγέντα γωνίας ὀκτὼ στερεὰς ἀπετέλεσεν, κατὰ τρεῖς ἐπιπέδους ὀρθὰς συναρμοσθείσης ἑκάστης· τὸ δὲ σχῆμα τοῦ συστάντος σώματος γέγονεν κυβικόν, ἓξ ἐπιπέδους τετραγώνους ἰσοπλεύρους βάσεις ἔχον. ἔτι δὲ οὔσης συστάσεως μιᾶς πέμπτης, ἐπὶ τὸ πᾶν ὁ θεὸς αὐτῇ κατεχρήσατο ἐκεῖνο διαζωγραφῶν.

ἃ δή τις εἰ πάντα λογιζόμενος ἐμμελῶς ἀποροῖ πότερον ἀπείρους χρὴ κόσμους εἶναι λέγειν ἢ πέρας ἔχοντας, τὸ μὲν

55dBizim görüşümüze göre, akla yakın söz kâinatın tabiatça tek bir tanrı olarak oluştuğunu bildirir; başka biri başka şeylere bakarak başka türlü düşünür. Ama onu bırakalım; şimdi sözümüzle doğan cinsleri ateşe, toprağa, suya ve havaya dağıtalım. Toprağa küp eidos'unu verelim.

55d

ἀπείρους ἡγήσαιτʼ ἂν ὄντως ἀπείρου τινὸς εἶναι δόγμα ὧν ἔμπειρον χρεὼν εἶναι, πότερον δὲ ἕνα ἢ πέντε αὐτοὺς ἀληθείᾳ πεφυκότας λέγειν ποτὲ προσήκει, μᾶλλον ἂν ταύτῃ στὰς εἰκότως διαπορήσαι. τὸ μὲν οὖν δὴ παρʼ ἡμῶν ἕνα αὐτὸν κατὰ τὸν εἰκότα λόγον πεφυκότα μηνύει θεόν, ἄλλος δὲ εἰς ἄλλα πῃ βλέψας ἕτερα δοξάσει. καὶ τοῦτον μὲν μεθετέον, τὰ δὲ γεγονότα νῦν τῷ λόγῳ γένη διανείμωμεν εἰς πῦρ καὶ γῆν καὶ ὕδωρ καὶ ἀέρα. γῇ μὲν δὴ τὸ κυβικὸν εἶδος δῶμεν·

Çünkü toprak dört cinsin en hareketsizi ve bedenlerin en kolay biçim alanıdır; böyle bir şeyin en çok da tabanları en sağlam olan şekilde olması gerekir. Baştan varsaydığımız üçgenlerden eşit kenarlı olanın tabanı tabiatça eşit olmayanınkinden daha sağlamdır; her ikisinden bileşen yüzeylerden de eşkenar dörtgen, eşkenar üçgenden, parçaları bakımından da bütünü bakımından da zorunlu olarak daha sağlam durur.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…