Kavram
ergon
- Yunanca
- ἔργον
- Latince
- opus / munus / officium
- Almanca
- Werk, Funktion, Leistung
- Fransızca
- œuvre, fonction, tâche
- İngilizce
- function, work
- Türkçe
- iş (ergon)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde ergon (1) eylem, yapılan iş (Homeros'ta savaş işleri, tarla işleri); (2) ortaya çıkan eser, ürün; (3) logos karşıtı olarak "söz değil fiil, gerçekte" (ergōi). Felsefi anlam Devlet I'de kurulur: Bir şeyin ergon'u, "ya yalnızca onunla ya da en iyi onunla" yapılabilen şeydir (352e–353a). Her ergon'a bir aretē karşılık gelir (353b); psykhē'nin ergon'u yönetmek, özen göstermek, danışıp karar vermek ve yaşamaktır (353d). Böylece aretē, işlevsel bir yetkinlik olarak tanımlanmış olur ve adalet psykhē'nin aretē'si sayılınca adil kişinin "iyi yaşadığı" sonucuna varılır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Arkaik | Hesiodos | Tarım ve emek işleri; "iş utanç değildir, işsizlik utançtır" (İşler ve Günler 311) | |
| Klasik | Sokratik gelenek | Tekhnē'lerin işi: dülgerin, hekimin, ad koyucunun ürettiği | tekhne |
| Klasik | Platon | Bir şeyin kendine özgü ve en iyi yaptığı; aretē'nin ölçütü; psykhē'nin işi yaşamak ve yönetmek (Devlet 352d–353e) | arete · psyche |
| Klasik | Aristoteles | İnsanın ergon'u: aretē'ye uygun psykhē etkinliği; energeia kavramına geçiş | eudaimonia |
Dönüşüm: Emekten ve ürünün kendisinden, bir şeyin ne için olduğunu gösteren ereksel ölçüte. Değer işareti yükselir: Hesiodos'ta onurlu emek, Platon ve Aristoteles'te iyi yaşamın tanımını taşıyan kavram.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἔργον (ergon) | werg- kökü (Almanca Werk, İngilizce work ile akraba); fiili ergazesthai (çalışmak, iş görmek), türevleri energeia, dēmiourgos (halk için iş gören = usta), geōrgos (toprak işçisi). Çoğulu erga. Projede ilk geçiş: Kratylos 388c ("dülgerin işi"); teknik "işlev" anlamında: Devlet 346d, 352d–353e. |
| Latince | opus / munus / officium | opus yapılan eser, munus görev, officium ödev; Devlet I'deki "bir şeyin kendine özgü yaptığı" anlamını hiçbiri tek başına taşımaz. |
| Almanca / Fransızca | Werk, Funktion / œuvre, fonction | Çevirilerde Devlet 352e için genellikle Werk / fonction. |
| İngilizce | function, work |
Türkçe karşılığı
iş (ergon).
"İşlev" dersem Devlet 352d–353e argümanını bir biyoloji ya da sistem kuramı diline çevirmiş, Aristoteles'in erekselliğini Platon'a geriye yansıtmış olurum. "İş" ise gündelik kalır: Platon'un argümanı tam da gündelik örneklerden (at, göz, bağ bıçağı) yola çıkar; okur, "adil adamın işi" sonucuna bu gündelik sözcükle varmalı. Bedeli, "iş"in "meslek, uğraş" çağrışımıdır; bu da Devlet'in "herkes kendi işini yapsın" (IV, 433a) ilkesiyle zaten örtüşür.
Çeviride kullanımı
Platon çevirisinde ergon her yerde "iş" olarak veriliyor; teknik anlamın öne çıktığı yerlerde (Devlet 346d, 351d, 352d–353e) "iş (ergon)" biçiminde transliterasyonla ve bu nota bağlanarak. Logos/ergon karşıtlığında ("sözde değil işte") ayrıca bağlantı verilmiyor.
Atıf ve kaynak notu
"İşlev argümanı" (function argument) adı modern yorumculuğa aittir ve çoğu zaman Aristoteles'in Nikomakhos'a Etik I.7'deki biçimiyle okunur. Devlet I'deki argüman Thrasymakhos'a karşı diyalektik bir hamledir; Sokrates'in kendisi de sonunda (354b–c) adil olanın ne olduğunu bilmeden yola çıktığını kabul eder.
İlgili kavramlar
- arete (aretē her şey için aynı anlamda mı "yetkinlik"tir?)
- psyche (psykhē'nin tek bir işi mi var, yoksa parçalarının ayrı işleri mi? — Devlet IV)
- eudaimonia (iyi iş görmek iyi yaşamak, iyi yaşamak mutlu olmak mıdır?)
- tekhne
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: iş, işi, ergon, işle, işini, işlevlerini
Metinlerde işaretlendiği yerler
15 yer · 12 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Antisthenes, Aias (Aias'ın Konuşması)giriş
- Platon, Devlet346d
- Platon, Timaios46e
- Platon, Kanunlar757b 777b 814c
- Aristoteles, Fizik194b
- Aristoteles, Gök Üzerine286a_2
- Aristoteles, Meteorologika4.12
- Aristoteles, Ruh Üzerine2.4
- Aristoteles, Hayvanlar Tarihis5 8.1
- Aristoteles, Hayvanların Türeyişi Üzerine1.23
- Aristoteles, Metafizik1045b_2
- Aristoteles, Nikomakhos'a Etik1094a