İçeriğe geç
Metafizik

Aristoteles · Metafizik

IX. Kitap (Θ)

1045b_21. Bölüm

İlk anlamda varolan ve varolanın öteki bütün kategorilerinin kendisine bağlandığı şey hakkında, yani ousia hakkında konuştuk (öteki varolanlar, yani kemiyet, keyfiyet ve bu şekilde söylenen diğer şeyler, ousia'nın logos'una göre varolan diye söylenir; çünkü ilk sözlerimizde dediğimiz gibi hepsi ousia'nın logos'unu içerecektir). Varolan bir bakıma "ne", keyfiyet ya da kemiyet olarak, bir bakıma da kuvve ve entelekheia bakımından, yani iş (ergon) bakımından söylendiğine göre, şimdi kuvve ve entelekheia hakkında da tayin yapalım. Önce de kuvvenin en asıl anlamda söylenen türünü ele alalım; gerçi şimdi varmak istediğimiz şey için en yararlısı o değildir.

1045b_2

περὶ μὲν οὖν τοῦ πρώτως ὄντος καὶ πρὸς ὃ πᾶσαι αἱ ἄλλαι κατηγορίαι τοῦ ὄντος ἀναφέρονται εἴρηται, περὶ τῆς οὐσίας (κατὰ γὰρ τὸν τῆς οὐσίας λόγον λέγεται τἆλλα ὄντα, τό τε ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν καὶ τἆλλα τὰ οὕτω λεγόμενα· πάντα γὰρ ἕξει τὸν τῆς οὐσίας λόγον, ὥσπερ εἴπομεν ἐν τοῖς πρώτοις λόγοις)· ἐπεὶ δὲ λέγεται τὸ ὂν τὸ μὲν τὸ τὶ ἢ ποιὸν ἢ ποσόν, τὸ δὲ κατὰ δύναμιν καὶ ἐντελέχειαν καὶ κατὰ τὸ ἔργον, διορίσωμεν καὶ περὶ δυνάμεως καὶ ἐντελεχείας, καὶ πρῶτον περὶ δυνάμεως ἣ λέγεται μὲν μάλιστα κυρίως, οὐ μὴν χρησιμωτάτη γέ ἐστι πρὸς ὃ βουλόμεθα νῦν·

1046aÇünkü kuvve ve fiil, yalnızca hareket bakımından söylenen şeylerin ötesine uzanır. Ama bu kuvveden söz ettikten sonra, fiil hakkındaki tayinlerde ötekilerini de açıklayacağız. Kuvvenin ve "yapabilmek"in birçok anlamda söylendiğini başka bir yerde ayırt etmiştik. Bunlardan yalnızca adı ortak olduğu için kuvve denenler bir yana bırakılsın (bazılarına bir tür benzerlik yüzünden böyle denir; geometride de bir şeyin bir bakıma olup olmamasına bakarak "mümkün" ve "imkânsız" deriz). Aynı eidos'a nispetle söylenenlerin hepsi ise birer ilkedir ve tek bir ilk kuvveye nispetle söylenir; bu da başka bir şeyde ya da başka bir şey olmak bakımından bulunan değişme ilkesidir. Bunlardan biri etkilenme kuvvesidir: etkilenen şeyin kendisinde bulunan, başka bir şey tarafından ya da başka bir şey olmak bakımından etkilenerek değişmenin ilkesi. Bir başkası, daha kötüye doğru etkilenmemenin ve başka bir şey tarafından ya da başka bir şey olmak bakımından, değiştirici bir ilke eliyle yok olmamanın melekesidir. Çünkü bu tariflerin hepsinde ilk kuvvenin logos'u bulunur. Bu kuvvelere de ya yalnızca yapmanın ya da etkilenmenin, ya da bunu iyi yapmanın kuvvesi denir; dolayısıyla bunların logos'larında da önceki kuvvelerin logos'ları bir şekilde bulunur.

Demek ki yapma kuvvesi ile etkilenme kuvvesi bir bakıma tek bir kuvvedir (çünkü bir şeye hem kendisi etkilenebildiği için hem de başka bir şey ondan etkilenebildiği için "yapabilir" denir), bir bakıma da ayrı kuvvelerdir. Biri etkilenende bulunur: etkilenen şey içinde belli bir ilke bulunduğu ve madde de bir tür ilke olduğu için etkilenir; biri bir şeyden, öteki başka bir şeyden etkilenir; yağlı olan yanabilir, belli bir şekilde boyun eğen ezilebilir, öteki şeylerde de böyledir. Öteki kuvve ise yapanda bulunur; sözgelişi sıcaklık ve yapı ustalığı: biri ısıtabilen şeyde, öteki yapı ustasındadır. Bu yüzden bir şey, tabiatça bir bütün oluşturduğu ölçüde kendi kendinden hiçbir etki görmez; çünkü tektir, başka değildir. Kuvvesizlik ve "yapamaz" ise böyle bir kuvveye zıt olan yoksunluktur; dolayısıyla her kuvve, aynı şeyde ve aynı bakımdan bir kuvvesizliğin karşısındadır. Yoksunluk da birçok anlamda söylenir: hem bir şeye sahip olmayan, hem de tabiatça sahip olması gerekirken sahip olmayan için; bu da ya hiç sahip olmamak ya da tabiatça sahip olması gereken zamanda sahip olmamaktır; ya belli bir şekilde, sözgelişi tamamen, ya da herhangi bir şekilde. Bazı şeyler de, tabiatça sahip olmaları gereken bir şeye zor yüzünden sahip değilse, onlar için "yoksun bırakılmış" deriz.

1046a

ἐπὶ πλέον γάρ ἐστιν ἡ δύναμις καὶ ἡ ἐνέργεια τῶν μόνον λεγομένων κατὰ κίνησιν. ἀλλʼ εἰπόντες περὶ ταύτης, ἐν τοῖς περὶ τῆς ἐνεργείας διορισμοῖς δηλώσομεν καὶ περὶ τῶν ἄλλων. ὅτι μὲν οὖν λέγεται πολλαχῶς ἡ δύναμις καὶ τὸ δύνασθαι, διώρισται ἡμῖν ἐν ἄλλοις· τούτων δʼ ὅσαι μὲν ὁμωνύμως λέγονται δυνάμεις ἀφείσθωσαν (ἔνιαι γὰρ ὁμοιότητί τινι λέγονται, καθάπερ ἐν γεωμετρίᾳ καὶ δυνατὰ καὶ ἀδύνατα λέγομεν τῷ εἶναί πως ἢ μὴ εἶναι), ὅσαι δὲ πρὸς τὸ αὐτὸ εἶδος, πᾶσαι ἀρχαί τινές εἰσι, καὶ πρὸς πρώτην μίαν λέγονται, ἥ ἐστιν ἀρχὴ μεταβολῆς ἐν ἄλλῳ ἢ ᾗ ἄλλο. ἡ μὲν γὰρ τοῦ παθεῖν ἐστὶ δύναμις, ἡ ἐν αὐτῷ τῷ πάσχοντι ἀρχὴ μεταβολῆς παθητικῆς ὑπʼ ἄλλου ἢ ᾗ ἄλλο· ἡ δʼ ἕξις ἀπαθείας τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον καὶ φθορᾶς τῆς ὑπʼ ἄλλου ἢ ᾗ ἄλλο ὑπʼ ἀρχῆς μεταβλητικῆς. ἐν γὰρ τούτοις ἔνεστι πᾶσι τοῖς ὅροις ὁ τῆς πρώτης δυνάμεως λόγος. πάλιν δʼ αὗται δυνάμεις λέγονται ἢ τοῦ μόνον ποιῆσαι ἢ [τοῦ] παθεῖν ἢ τοῦ καλῶς, ὥστε καὶ ἐν τοῖς τούτων λόγοις ἐνυπάρχουσί πως οἱ τῶν προτέρων δυνάμεων λόγοι.—φανερὸν οὖν ὅτι ἔστι μὲν ὡς μία δύναμις τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν (δυνατὸν γάρ ἐστι καὶ τῷ ἔχειν αὐτὸ δύναμιν τοῦ παθεῖν καὶ τῷ ἄλλο ὑπʼ αὐτοῦ), ἔστι δὲ ὡς ἄλλη. ἡ μὲν γὰρ ἐν τῷ πάσχοντι (διὰ γὰρ τὸ ἔχειν τινὰ ἀρχήν, καὶ εἶναι καὶ τὴν ὕλην ἀρχήν τινα, πάσχει τὸ πάσχον, καὶ ἄλλο ὑπʼ ἄλλου· τὸ λιπαρὸν μὲν γὰρ καυστὸν τὸ δʼ ὑπεῖκον ὡδὶ θλαστόν, ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων), ἡ δʼ ἐν τῷ ποιοῦντι, οἷον τὸ θερμὸν καὶ ἡ οἰκοδομική, ἡ μὲν ἐν τῷ θερμαντικῷ ἡ δʼ ἐν τῷ οἰκοδομικῷ· διὸ ᾗ συμπέφυκεν, οὐθὲν πάσχει αὐτὸ ὑφʼ ἑαυτοῦ· ἓν γὰρ καὶ οὐκ ἄλλο. καὶ ἡ ἀδυναμία καὶ τὸ ἀδύνατον ἡ τῇ τοιαύτῃ δυνάμει ἐναντία στέρησίς ἐστιν, ὥστε τοῦ αὐτοῦ καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ πᾶσα δύναμις ἀδυναμίᾳ. ἡ δὲ στέρησις λέγεται πολλαχῶς· καὶ γὰρ τὸ μὴ ἔχον καὶ τὸ πεφυκὸς ἂν μὴ ἔχῃ, ἢ ὅλως ἢ ὅτε πέφυκεν, καὶ ἢ ὡδί, οἷον παντελῶς, ἢ κἂν ὁπωσοῦν. ἐπʼ ἐνίων δέ, ἂν πεφυκότα ἔχειν μὴ ἔχῃ βίᾳ, ἐστερῆσθαι ταῦτα λέγομεν.

1046a352. Bölüm

Bu türden ilkelerin bazıları cansız şeylerde, bazıları ise canlılarda, psykhē'de ve psykhē'nin logos sahibi kısmında bulunduğuna göre, açıktır ki kuvvelerin de bazıları logos'suz, bazıları logos'la birlikte olacaktır.

1046a35

ἐπεὶ δʼ αἱ μὲν ἐν τοῖς ἀψύχοις ἐνυπάρχουσιν ἀρχαὶ τοιαῦται, αἱ δʼ ἐν τοῖς ἐμψύχοις καὶ ἐν ψυχῇ καὶ τῆς ψυχῆς ἐν τῷ λόγον ἔχοντι,

1046bBu yüzden bütün tekhnē'ler, yani yapıcı epistēmē'ler kuvvedir; çünkü başka bir şeyde ya da başka bir şey olmak bakımından bulunan değiştirici ilkelerdir. Logos'la birlikte olan kuvvelerin her biri iki zıttın da kuvvesidir; logos'suz olanlarda ise bir kuvve tek bir şeyin kuvvesidir: sözgelişi sıcak yalnızca ısıtmanın kuvvesidir, hekimlik ise hem hastalığın hem sağlığın. Sebebi şudur: epistēmē bir logos'tur; aynı logos da hem şeyi hem yoksunluğunu gösterir, ama aynı şekilde değil; bir bakıma ikisinin de logos'udur, bir bakıma ise daha çok mevcut olanın. Dolayısıyla bu türden epistēmē'ler de zorunlu olarak zıtların epistēmē'sidir, ama birinin kendisi bakımından, ötekinin ise kendisi bakımından olmayarak; çünkü logos da birini kendisi bakımından, ötekini bir bakıma araz olarak gösterir: zıttı inkâr ve uzaklaştırma yoluyla gösterir; çünkü zıt, ilk yoksunluktur, bu da öteki terimin uzaklaştırılmasıdır.

Zıtlar aynı şeyde birlikte meydana gelmediğine, epistēmē logos'a sahip olduğu için kuvve olduğuna ve psykhē hareket ilkesine sahip olduğuna göre, sağlık veren şey yalnızca sağlık, ısıtan yalnızca sıcaklık, soğutan yalnızca soğukluk meydana getirir; bilen ise ikisini de. Çünkü logos ikisinin de logos'udur, ama aynı şekilde değil; ve hareket ilkesine sahip olan psykhē'de bulunur. Dolayısıyla psykhē, ikisini de aynı ilkeden, aynı logos'a bağlayarak harekete geçirecektir. Bu yüzden logos'a göre yapabilen şeyler, logos'suz yapabilenlerden farklı olarak zıtları yapar; çünkü ikisi de tek bir ilkenin, yani logos'un içinde kapsanır. Şu da açıktır ki iyi yapma kuvvesine yalnızca yapma ya da etkilenme kuvvesi eşlik eder; ama ikincisine birincisi her zaman eşlik etmez. Çünkü iyi yapanın yapması da zorunludur, ama yalnızca yapanın iyi de yapması zorunlu değildir.

1046b

δῆλον ὅτι καὶ τῶν δυνάμεων αἱ μὲν ἔσονται ἄλογοι αἱ δὲ μετὰ λόγου· διὸ πᾶσαι αἱ τέχναι καὶ αἱ ποιητικαὶ ἐπιστῆμαι δυνάμεις εἰσίν· ἀρχαὶ γὰρ μεταβλητικαί εἰσιν ἐν ἄλλῳ ἢ ᾗ ἄλλο. καὶ αἱ μὲν μετὰ λόγου πᾶσαι τῶν ἐναντίων αἱ αὐταί, αἱ δὲ ἄλογοι μία ἑνός, οἷον τὸ θερμὸν τοῦ θερμαίνειν μόνονʼ ἡ δὲ ἰατρικὴ νόσου καὶ ὑγιείας. αἴτιον δὲ ὅτι λόγος ἐστὶν ἡ ἐπιστήμη, ὁ δὲ λόγος ὁ αὐτὸς δηλοῖ τὸ πρᾶγμα καὶ τὴν στέρησιν, πλὴν οὐχ ὡσαύτως, καὶ ἔστιν ὡς ἀμφοῖν ἔστι δʼ ὡς τοῦ ὑπάρχοντος μᾶλλον, ὥστʼ ἀνάγκη καὶ τὰς τοιαύτας ἐπιστήμας εἶναι μὲν τῶν ἐναντίων, εἶναι δὲ τοῦ μὲν καθʼ αὑτὰς τοῦ δὲ μὴ καθʼ αὑτάς· καὶ γὰρ ὁ λόγος τοῦ μὲν καθʼ αὑτὸ τοῦ δὲ τρόπον τινὰ κατὰ συμβεβηκός· ἀποφάσει γὰρ καὶ ἀποφορᾷ δηλοῖ τὸ ἐναντίον· ἡ γὰρ στέρησις ἡ πρώτη τὸ ἐναντίον, αὕτη δὲ ἀποφορὰ θατέρου. ἐπεὶ δὲ τὰ ἐναντία οὐκ ἐγγίγνεται ἐν τῷ αὐτῷ, ἡ δʼ ἐπιστήμη δύναμις τῷ λόγον ἔχειν, καὶ ἡ ψυχὴ κινήσεως ἔχει ἀρχήν, τὸ μὲν ὑγιεινὸν ὑγίειαν μόνον ποιεῖ καὶ τὸ θερμαντικὸν θερμότητα καὶ τὸ ψυκτικὸν ψυχρότητα, ὁ δʼ ἐπιστήμων ἄμφω. λόγος γάρ ἐστιν ἀμφοῖν μέν, οὐχ ὁμοίως δέ, καὶ ἐν ψυχῇ ἣ ἔχει κινήσεως ἀρχήν· ὥστε ἄμφω ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς κινήσει πρὸς ταὐτὸ συνάψασα· διὸ τὰ κατὰ λόγον δυνατὰ τοῖς ἄνευ λόγου δυνατοῖς ποιεῖ τἀναντία· μιᾷ γὰρ ἀρχῇ περιέχεται, τῷ λόγῳ. φανερὸν δὲ καὶ ὅτι τῇ μὲν τοῦ εὖ δυνάμει ἀκολουθεῖ ἡ τοῦ μόνον ποιῆσαι ἢ παθεῖν δύναμις, ταύτῃ δʼ ἐκείνη οὐκ ἀεί· ἀνάγκη γὰρ τὸν εὖ ποιοῦντα καὶ ποιεῖν, τὸν δὲ μόνον ποιοῦντα οὐκ ἀνάγκη καὶ εὖ ποιεῖν.

1046b253. Bölüm

Megaralılar gibi bazıları, bir şeyin ancak fiil hâlindeyken yapabildiğini, fiil hâlinde değilken yapamadığını söyler; sözgelişi ev yapmayanın ev yapamadığını, yalnızca ev yapanın, ev yaptığı sırada yapabildiğini; öteki şeylerde de böyle. Bundan çıkan saçmalıkları görmek zor değil. Açıktır ki o zaman kimse ev yapmadığı sürece yapı ustası da olmayacaktır (çünkü yapı ustası olmak, ev yapabilir olmaktır); öteki tekhnē'lerde de durum aynıdır. Peki, böyle tekhnē'lere bir zaman öğrenip edinmeden sahip olmak imkânsızsa, bir zaman yitirmeden de bunlara sahip olmamak imkânsızsa (insan onları ya unutarak ya bir hâl yüzünden ya da zamanla yitirir; tekhnē'nin konusu yok olduğu için değil elbette, çünkü o her zaman vardır), kişi ev yapmayı bıraktığında tekhnē'ye sahip olmayacak, hemen ardından yeniden ev yapmaya başladığında ise onu nereden edinmiş olacaktır?

1046b25

εἰσὶ δέ τινες οἵ φασιν, οἷον οἱ Μεγαρικοί, ὅταν ἐνεργῇ μόνον δύνασθαι, ὅταν δὲ μὴ ἐνεργῇ οὐ δύνασθαι, οἷον τὸν μὴ οἰκοδομοῦντα οὐ δύνασθαι οἰκοδομεῖν, ἀλλὰ τὸν οἰκοδομοῦντα ὅταν οἰκοδομῇ· ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. οἷς τὰ συμβαίνοντα ἄτοπα οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν. δῆλον γὰρ ὅτι οὔτʼ οἰκοδόμος ἔσται ἐὰν μὴ οἰκοδομῇ (τὸ γὰρ οἰκοδόμῳ εἶναι τὸ δυνατῷ εἶναί ἐστιν οἰκοδομεῖν), ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν. εἰ οὖν ἀδύνατον τὰς τοιαύτας ἔχειν τέχνας μὴ μαθόντα ποτὲ καὶ λαβόντα,

1047aCansız şeyler için de aynı şey geçerlidir: kimse hissetmiyorsa ne soğuk ne sıcak ne tatlı ne de genel olarak hissedilir hiçbir şey olacaktır; dolayısıyla Protagoras'ın sözünü onlar da söylemek zorunda kalacaktır. Üstelik bir şey hissetmiyorsa, yani fiil hâlinde değilse, hissi de olmayacaktır. Kör, görmesi tabiatında olduğu hâlde, tabiatında olduğu zamanda ve hâlâ yaşarken görme gücüne sahip olmayan şeyse, aynı insanlar günde birçok kez kör olacak, sağır da. Ayrıca kuvveden yoksun olan şey "imkânsız" ise, şu an meydana gelmeyen bir şeyin meydana gelmesi imkânsız olacaktır; meydana gelmesi imkânsız olan bir şeyin var olduğunu ya da var olacağını söyleyen de yanlış söylemiş olur (çünkü "imkânsız" bunu ifade ediyordu); dolayısıyla bu sözler hem hareketi hem oluşu ortadan kaldırır. Zira ayakta duran hep ayakta duracak, oturan hep oturacaktır; oturuyorsa kalkmayacaktır, çünkü kalkamayanın kalkması imkânsızdır.

Bunları söylemek mümkün olmadığına göre, açıktır ki kuvve ve fiil farklı şeylerdir (oysa bu sözler kuvve ile fiili aynı şey yapar; bu yüzden ortadan kaldırmaya çalıştıkları şey de küçük bir şey değildir). Dolayısıyla bir şeyin olabilir olduğu hâlde olmaması, olmayabilir olduğu hâlde de olması mümkündür; öteki kategorilerde de böyledir: yürüyebilen bir şey yürümeyebilir, yürümeyen bir şey de yürüyebilir. Bir şey de şu durumda "yapabilir"dir: kuvvesine sahip olduğu söylenen fiil ona mevcut olduğunda, ortaya imkânsız hiçbir şey çıkmayacaksa. Sözgelişi bir şey oturabiliyorsa ve oturması mümkünse, ona oturmak mevcut olduğunda imkânsız hiçbir şey çıkmayacaktır; hareket ettirilmek ya da hareket ettirmek, durmak ya da durdurmak, var olmak ya da oluşmak, var olmamak ya da oluşmamak için de aynı şey geçerlidir.

Entelekheia'yla birlikte kullanılan "fiil" adı, başka şeylere en çok hareketlerden geçmiştir; çünkü fiil en çok hareket gibi görünür. Bu yüzden insanlar varolmayan şeylere hareket etmeyi yakıştırmaz, başka bazı kategorileri yakıştırır: varolmayan şeylerin düşünülebilir ve arzu edilebilir olduğunu söylerler, ama hareket ettiklerini söylemezler. Bunun sebebi de şudur: fiil hâlinde var olmadıkları hâlde, hareket etselerdi fiil hâlinde var olmaları gerekirdi.

1047a

καὶ μὴ ἔχειν μὴ ἀποβαλόντα ποτέ (ἢ γὰρ λήθῃ ἢ πάθει τινὶ ἢ χρόνῳ· οὐ γὰρ δὴ τοῦ γε πράγματος φθαρέντος, ἀεὶ γὰρ ἔστιν), ὅταν παύσηται, οὐχ ἕξει τὴν τέχνην, πάλιν δʼ εὐθὺς οἰκοδομήσει πῶς λαβών; καὶ τὰ ἄψυχα δὴ ὁμοίως· οὔτε γὰρ ψυχρὸν οὔτε θερμὸν οὔτε γλυκὺ οὔτε ὅλως αἰσθητὸν οὐθὲν ἔσται μὴ αἰσθανομένων· ὥστε τὸν Πρωταγόρου λόγον συμβήσεται λέγειν αὐτοῖς. ἀλλὰ μὴν οὐδʼ αἴσθησιν ἕξει οὐδὲν ἂν μὴ αἰσθάνηται μηδʼ ἐνεργῇ. εἰ οὖν τυφλὸν τὸ μὴ ἔχον ὄψιν, πεφυκὸς δὲ καὶ ὅτε πέφυκε καὶ ἔτι ὄν, οἱ αὐτοὶ τυφλοὶ ἔσονται πολλάκις τῆς ἡμέρας, καὶ κωφοί. ἔτι εἰ ἀδύνατον τὸ ἐστερημένον δυνάμεως, τὸ μὴ γιγνόμενον ἀδύνατον ἔσται γενέσθαι· τὸ δʼ ἀδύνατον γενέσθαι ὁ λέγων ἢ εἶναι ἢ ἔσεσθαι ψεύσεται (τὸ γὰρ ἀδύνατον τοῦτο ἐσήμαινεν), ὥστε οὗτοι οἱ λόγοι ἐξαιροῦσι καὶ κίνησιν καὶ γένεσιν. ἀεὶ γὰρ τό τε ἑστηκὸς ἑστήξεται καὶ τὸ καθήμενον καθεδεῖται· οὐ γὰρ ἀναστήσεται ἂν καθέζηται· ἀδύνατον γὰρ ἔσται ἀναστῆναι ὅ γε μὴ δύναται ἀναστῆναι. εἰ οὖν μὴ ἐνδέχεται ταῦτα λέγειν, φανερὸν ὅτι δύναμις καὶ ἐνέργεια ἕτερόν ἐστιν (ἐκεῖνοι δʼ οἱ λόγοι δύναμιν καὶ ἐνέργειαν ταὐτὸ ποιοῦσιν, διὸ καὶ οὐ μικρόν τι ζητοῦσιν ἀναιρεῖν), ὥστε ἐνδέχεται δυνατὸν μέν τι εἶναι μὴ εἶναι δέ, καὶ δυνατὸν μὴ εἶναι εἶναι δέ, ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων κατηγοριῶν δυνατὸν βαδίζειν ὂν μὴ βαδίζειν, καὶ μὴ βαδίζειν δυνατὸν ὂν βαδίζειν. ἔστι δὲ δυνατὸν τοῦτο ᾧ ἐὰν ὑπάρξῃ ἡ ἐνέργεια οὗ λέγεται ἔχειν τὴν δύναμιν, οὐθὲν ἔσται ἀδύνατον. λέγω δὲ οἷον, εἰ δυνατὸν καθῆσθαι καὶ ἐνδέχεται καθῆσθαι, τούτῳ ἐὰν ὑπάρξῃ τὸ καθῆσθαι, οὐδὲν ἔσται ἀδύνατον· καὶ εἰ κινηθῆναι ἢ κινῆσαι ἢ στῆναι ἢ στῆσαι ἢ εἶναι ἢ γίγνεσθαι ἢ μὴ εἶναι ἢ μὴ γίγνεσθαι, ὁμοίως. ἐλήλυθε δʼ ἡ ἐνέργεια τοὔνομα, ἡ πρὸς τὴν ἐντελέχειαν συντιθεμένη, καὶ ἐπὶ τὰ ἄλλα ἐκ τῶν κινήσεων μάλιστα· δοκεῖ γὰρ ἡ ἐνέργεια μάλιστα ἡ κίνησις εἶναι, διὸ καὶ τοῖς μὴ οὖσιν οὐκ ἀποδιδόασι τὸ κινεῖσθαι, ἄλλας δέ τινας κατηγορίας, οἷον διανοητὰ καὶ ἐπιθυμητὰ εἶναι τὰ μὴ ὄντα, κινούμενα δὲ οὔ, τοῦτο δὲ ὅτι οὐκ ὄντα ἐνεργείᾳ ἔσονται ἐνεργείᾳ.

1047bÇünkü varolmayan şeylerin bazıları kuvve hâlinde vardır; ama entelekheia hâlinde olmadıkları için var değildir.

1047b

τῶν γὰρ μὴ ὄντων ἔνια δυνάμει ἐστίν· οὐκ ἔστι δέ, ὅτι οὐκ ἐντελεχείᾳ ἐστίν.

1047b14. Bölüm

Söylediğimiz "mümkün" buysa ya da buna bağlıysa, açıktır ki "şu şey mümkündür ama olmayacaktır" demek doğru olamaz; yoksa imkânsız olanlar bu yoldan elimizden kaçıp giderdi. Diyelim ki imkânsızın ne olduğunu hesaba katmayan biri, köşegenin ölçülebilmesinin mümkün olduğunu ama hiçbir zaman ölçülmeyeceğini söylüyor; çünkü mümkün olan bir şeyin var olmamasına ve var olmayacak olmasına hiçbir şeyin engel olmadığını düşünüyor. Ama koyduğumuz öncüllerden zorunlu olarak şu çıkar: var olmayan ama mümkün olan bir şeyin var olduğunu ya da meydana geldiğini varsaysak bile, ortaya imkânsız hiçbir şey çıkmayacaktır; oysa burada çıkacaktır, çünkü köşegenin ölçülmesi imkânsızdır. Zira yanlış ile imkânsız aynı şey değildir: şu an ayakta durduğun yanlıştır, ama imkânsız değildir.

Şu da aynı zamanda açıktır: A varken B'nin var olması zorunluysa, A'nın var olması mümkün olduğunda B'nin var olması da zorunlu olarak mümkündür. Çünkü B'nin mümkün olması zorunlu değilse, mümkün olmamasına hiçbir şey engel değildir. O hâlde A mümkün olsun. A'nın var olması mümkünse, A'yı var saydığımızda imkânsız hiçbir şey çıkmıyordu; B'nin ise zorunlu olarak var olması gerekir. Oysa B'nin imkânsız olduğunu varsaymıştık. Öyleyse imkânsız olsun. B'nin var olması imkânsızsa, A'nın da imkânsız olması zorunludur. Demek ki birincisi imkânsızmış; öyleyse ikincisi de imkânsızdır. O hâlde A mümkünse B de mümkün olacaktır; yeter ki aralarındaki ilişki, A varken B'nin zorunlu olarak var olacağı türden olsun. A ile B bu ilişki içindeyken B bu şekilde mümkün değilse, A ile B varsayıldığı gibi bir ilişki içinde olmayacaktır. Ve A mümkünken B'nin zorunlu olarak mümkün olduğu yerde, A varsa B'nin de var olması zorunludur. Çünkü "A mümkünse B'nin zorunlu olarak var olması mümkündür" sözü şunu ifade eder: A, var olmasının mümkün olduğu zamanda ve mümkün olduğu şekilde varsa, B'nin de o zaman ve o şekilde var olması zorunludur.

1047b1

εἰ δέ ἐστι τὸ εἰρημένον τὸ δυνατὸν ἢ ἀκολουθεῖ, φανερὸν ὅτι οὐκ ἐνδέχεται ἀληθὲς εἶναι τὸ εἰπεῖν ὅτι δυνατὸν μὲν τοδί, οὐκ ἔσται δέ, ὥστε τὰ ἀδύνατα εἶναι ταύτῃ διαφεύγειν· λέγω δὲ οἷον εἴ τις φαίη δυνατὸν τὴν διάμετρον μετρηθῆναι οὐ μέντοι μετρηθήσεσθαι—ὁ μὴ λογιζόμενος τὸ ἀδύνατον εἶναι—ὅτι οὐθὲν κωλύει δυνατόν τι ὂν εἶναι ἢ γενέσθαι μὴ εἶναι μηδʼ ἔσεσθαι. ἀλλʼ ἐκεῖνο ἀνάγκη ἐκ τῶν κειμένων, εἰ καὶ ὑποθοίμεθα εἶναι ἢ γεγονέναι ὃ οὐκ ἔστι μὲν δυνατὸν δέ, ὅτι οὐθὲν ἔσται ἀδύνατον· συμβήσεται δέ γε, τὸ γὰρ μετρεῖσθαι ἀδύνατον. οὐ γὰρ δή ἐστι ταὐτὸ τὸ ψεῦδος καὶ τὸ ἀδύνατον· τὸ γάρ σε ἑστάναι νῦν ψεῦδος μέν, οὐκ ἀδύνατον δέ. ἅμα δὲ δῆλον καὶ ὅτι, εἰ τοῦ Α ὄντος ἀνάγκη τὸ Β εἶναι, καὶ δυνατοῦ ὄντος εἶναι τοῦ Α καὶ τὸ Β ἀνάγκη εἶναι δυνατόν· εἰ γὰρ μὴ ἀνάγκη δυνατὸν εἶναι, οὐθὲν κωλύει μὴ εἶναι δυνατὸν εἶναι. ἔστω δὴ τὸ Α δυνατόν. οὐκοῦν ὅτε τὸ Α δυνατὸν εἴη εἶναι, εἰ τεθείη τὸ Α, οὐθὲν ἀδύνατον εἶναι συνέβαινεν· τὸ δέ γε Β ἀνάγκη εἶναι. ἀλλʼ ἦν ἀδύνατον. ἔστω δὴ ἀδύνατον. εἰ δὴ ἀδύνατον [ἀνάγκη] εἶναι τὸ Β, ἀνάγκη καὶ τὸ Α εἶναι. ἀλλʼ ἦν ἄρα τὸ πρῶτον ἀδύνατον· καὶ τὸ δεύτερον ἄρα. ἂν ἄρα ᾖ τὸ Α δυνατόν, καὶ τὸ Β ἔσται δυνατόν, εἴπερ οὕτως εἶχον ὥστε τοῦ Α ὄντος ἀνάγκη εἶναι τὸ Β. ἐὰν δὴ οὕτως ἐχόντων τῶν Α Β μὴ ᾖ δυνατὸν τὸ Β οὕτως, οὐδὲ τὰ Α Β ἕξει ὡς ἐτέθη· καὶ εἰ τοῦ Α δυνατοῦ ὄντος ἀνάγκη τὸ Β δυνατὸν εἶναι, εἰ ἔστι τὸ Α ἀνάγκη εἶναι καὶ τὸ Β. τὸ γὰρ δυνατὸν εἶναι ἐξ ἀνάγκης τὸ Β εἶναι, εἰ τὸ Α δυνατόν, τοῦτο σημαίνει, ἐὰν ᾖ τὸ Α καὶ ὅτε καὶ ὡς ἦν δυνατὸν εἶναι, κἀκεῖνο τότε καὶ οὕτως εἶναι ἀναγκαῖον.

1047b305. Bölüm

Bütün kuvvelerin bazıları doğuştandır, sözgelişi hisler; bazıları alışkanlıkla edinilir, sözgelişi aulos çalma kuvvesi; bazıları da öğrenmeyle, sözgelişi tekhnē'lerin kuvvesi. Alışkanlıkla ve logos'la edinilen kuvvelere sahip olmak için önce onları fiil hâline getirmiş olmak zorunludur; böyle olmayanlarda ve etkilenmeye ait olanlarda bu zorunlu değildir.

1047b30

ἁπασῶν δὲ τῶν δυνάμεων οὐσῶν τῶν μὲν συγγενῶν οἷον τῶν αἰσθήσεων, τῶν δὲ ἔθει οἷον τῆς τοῦ αὐλεῖν, τῶν δὲ μαθήσει οἷον τῆς τῶν τεχνῶν, τὰς μὲν ἀνάγκη προενεργήσαντας ἔχειν, ὅσαι ἔθει καὶ λόγῳ, τὰς δὲ μὴ τοιαύτας καὶ τὰς ἐπὶ τοῦ πάσχειν οὐκ ἀνάγκη.

1048a"Yapabilen", bir şeyi, belli bir zamanda ve belli bir şekilde yapabilen olduğuna ve tarife eklenmesi gereken öteki şartlar da bulunduğuna göre; bazı şeyler logos'a göre hareket ettirebildiği ve kuvveleri logos'la birlikte olduğu, bazıları ise logos'suz olduğu ve kuvveleri de logos'suz olduğu, birinciler zorunlu olarak canlı bir şeyde, ikinciler ise ikisinde de bulunduğuna göre: ikinci türden kuvvelerde, etkileyen ile etkilenen yapabildikleri şekilde birbirine yaklaştığında birinin yapması, ötekinin etkilenmesi zorunludur; birinci türden kuvvelerde ise zorunlu değildir. Çünkü ikinci türden kuvvelerin her biri tek bir şeyi yapabilir, birinciler ise zıtları; dolayısıyla zıtları aynı anda yaparlardı, bu da imkânsızdır. O hâlde belirleyici olan başka bir şey olmalıdır; bununla isteği ya da prohairesis'i kastediyorum. Çünkü canlı iki şeyden hangisini asıl isterse, yapabildiği şekilde bulunduğunda ve etkilenen şeye yaklaştığında onu yapacaktır. Dolayısıyla logos'a göre yapabilen her şey, kuvvesine sahip olduğu bir şeyi, sahip olduğu şekilde istediğinde, onu zorunlu olarak yapar. Kuvvesine de etkilenen şey mevcutken ve belli bir durumdayken sahiptir; değilse yapamayacaktır. (Dışarıdan hiçbir şeyin engel olmaması şartını ayrıca eklemeye artık gerek yoktur; çünkü kuvveye, yapmanın kuvvesi olduğu ölçüde sahiptir; bu da her koşulda değil, belli şartlar altında geçerlidir ve dışarıdan gelen engeller de bu şartlarla dışlanmış olur; çünkü tarifte bulunan şartların bazıları bunları ortadan kaldırır.) Bu yüzden insan iki şeyi ya da zıtları aynı anda yapmayı dilese ya da arzu etse bile onları yapmayacaktır; çünkü onlara böyle bir kuvvesi yoktur, kuvve aynı anda yapmanın kuvvesi değildir; insan kuvvesi olduğu şeyleri ancak kuvvesi olduğu şekilde yapacaktır.

1048a

ἐπεὶ δὲ τὸ δυνατὸν τὶ δυνατὸν καὶ ποτὲ καὶ πὼς καὶ ὅσα ἄλλα ἀνάγκη προσεῖναι ἐν τῷ διορισμῷ, καὶ τὰ μὲν κατὰ λόγον δύναται κινεῖν καὶ αἱ δυνάμεις αὐτῶν μετὰ λόγου, τὰ δὲ ἄλογα καὶ αἱ δυνάμεις ἄλογοι, κἀκείνας μὲν ἀνάγκη ἐν ἐμψύχῳ εἶναι ταύτας δὲ ἐν ἀμφοῖν, τὰς μὲν τοιαύτας δυνάμεις ἀνάγκη, ὅταν ὡς δύνανται τὸ ποιητικὸν καὶ τὸ παθητικὸν πλησιάζωσι, τὸ μὲν ποιεῖν τὸ δὲ πάσχειν, ἐκείνας δʼ οὐκ ἀνάγκη· αὗται μὲν γὰρ πᾶσαι μία ἑνὸς ποιητική, ἐκεῖναι δὲ τῶν ἐναντίων, ὥστε ἅμα ποιήσει τὰ ἐναντία· τοῦτο δὲ ἀδύνατον. ἀνάγκη ἄρα ἕτερόν τι εἶναι τὸ κύριον· λέγω δὲ τοῦτο ὄρεξιν ἢ προαίρεσιν. ὁποτέρου γὰρ ἂν ὀρέγηται κυρίως, τοῦτο ποιήσει ὅταν ὡς δύναται ὑπάρχῃ καὶ πλησιάζῃ τῷ παθητικῷ· ὥστε τὸ δυνατὸν κατὰ λόγον ἅπαν ἀνάγκη, ὅταν ὀρέγηται οὗ ἔχει τὴν δύναμιν καὶ ὡς ἔχει, τοῦτο ποιεῖν· ἔχει δὲ παρόντος τοῦ παθητικοῦ καὶ ὡδὶ ἔχοντος [ποιεῖν]· εἰ δὲ μή, ποιεῖν οὐ δυνήσεται (τὸ γὰρ μηθενὸς τῶν ἔξω κωλύοντος προσδιορίζεσθαι οὐθὲν ἔτι δεῖ· τὴν γὰρ δύναμιν ἔχει ὡς ἔστι δύναμις τοῦ ποιεῖν, ἔστι δʼ οὐ πάντως ἀλλʼ ἐχόντων πῶς, ἐν οἷς ἀφορισθήσεται καὶ τὰ ἔξω κωλύοντα· ἀφαιρεῖται γὰρ ταῦτα τῶν ἐν τῷ διορισμῷ προσόντων ἔνια)· διὸ οὐδʼ ἐὰν ἅμα βούληται ἢ ἐπιθυμῇ ποιεῖν δύο ἢ τὰ ἐναντία, οὐ ποιήσει· οὐ γὰρ οὕτως ἔχει αὐτῶν τὴν δύναμιν οὐδʼ ἔστι τοῦ ἅμα ποιεῖν ἡ δύναμις, ἐπεὶ ὧν ἐστὶν οὕτως ποιήσει.

1048a206. Bölüm

Hareket bakımından söylenen kuvve hakkında konuştuğumuza göre, şimdi fiil hakkında, onun ne ve nasıl bir şey olduğunu tayin edelim. Ayırımı yaptıkça "yapabilen"in de yalnızca tabiatça başka bir şeyi hareket ettiren ya da başka bir şeyden hareket eden şey —ister mutlak olarak ister belli bir şekilde— anlamında söylenmediği, başka bir anlamı da olduğu ortaya çıkacaktır; bu yüzden araştırmamızda bunları da ele aldık. Fiil, şeyin, kuvve hâlinde dediğimiz şekilde değil de [gerçekten] mevcut olmasıdır. Kuvve hâlinde dediğimiz şuna benzer: tahtanın içinde Hermes'in, bütünün içinde yarımın bulunduğunu söyleriz, çünkü ondan çıkarılabilir; o an bilgisini temaşa etmese bile, temaşa edebiliyorsa birine bilen deriz; bunların karşılığı ise fiil hâlindedir. Ne demek istediğimiz cüzîlerde istikrayla açıktır; her şeyin tarifini aramamalı, benzerliği de bir bakışta görmeliyiz: ev yapan, ev yapabilene göre neyse; uyanık olan uyuyana, gözü kapalı olup da görme gücüne sahip olana göre gören, maddeden biçimlenip ayrılmış olan maddeye, işlenmiş olan da işlenmemişe göre odur.

1048a20

ἐπεὶ δὲ περὶ τῆς κατὰ κίνησιν λεγομένης δυνάμεως εἴρηται, περὶ ἐνεργείας διορίσωμεν τί τέ ἐστιν ἡ ἐνέργεια καὶ ποῖόν τι. καὶ γὰρ τὸ δυνατὸν ἅμα δῆλον ἔσται διαιροῦσιν, ὅτι οὐ μόνον τοῦτο λέγομεν δυνατὸν ὃ πέφυκε κινεῖν ἄλλο ἢ κινεῖσθαι ὑπʼ ἄλλου ἢ ἁπλῶς ἢ τρόπον τινά, ἀλλὰ καὶ ἑτέρως, διὸ ζητοῦντες καὶ περὶ τούτων διήλθομεν. ἔστι δὴ ἐνέργεια τὸ ὑπάρχειν τὸ πρᾶγμα μὴ οὕτως ὥσπερ λέγομεν δυνάμει· λέγομεν δὲ δυνάμει οἷον ἐν τῷ ξύλῳ Ἑρμῆν καὶ ἐν τῇ ὅλῃ τὴν ἡμίσειαν, ὅτι ἀφαιρεθείη ἄν, καὶ ἐπιστήμονα καὶ τὸν μὴ θεωροῦντα, ἂν δυνατὸς ᾖ θεωρῆσαι· τὸ δὲ ἐνεργείᾳ. δῆλον δʼ ἐπὶ τῶν καθʼ ἕκαστα τῇ ἐπαγωγῇ ὃ βουλόμεθα λέγειν, καὶ οὐ δεῖ παντὸς ὅρον ζητεῖν ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνάλογον συνορᾶν, ὅτι ὡς τὸ οἰκοδομοῦν πρὸς τὸ οἰκοδομικόν,

1048bBu farkın bir tarafı fiille, öteki tarafı "yapabilen"le belirlensin. Ama her şeye aynı şekilde fiil hâlinde denmez; ancak benzerlik yoluyla denir: bu, bunda ya da buna göre neyse, öteki de ötekinde ya da ötekine göre odur. Çünkü bazıları kuvveye göre hareket gibidir, bazıları ise bir maddeye göre ousia gibi.

Sonsuz, boşluk ve bu türden şeyler ise, varolanların çoğundan, sözgelişi gören, yürüyen ve görülen şeyden farklı bir anlamda kuvve hâlinde ve fiil hâlinde söylenir. Çünkü bunlar hakkında bir zaman mutlak olarak da doğru söylenebilir (görülen şeye bazen görüldüğü için, bazen görülebildiği için görülen denir); sonsuz ise, ileride fiil hâlinde ayrı olarak var olacakmış gibi kuvve hâlinde değildir, yalnızca bilgide öyledir. Çünkü bölmenin hiç tükenmemesi, bu fiilin kuvve hâlinde var olmasını sağlar, ama ayrı olarak var olmasını sağlamaz.

Sınırı olan eylemlerin hiçbiri gaye değildir, gayeye yönelik şeylerdir; sözgelişi zayıflatmak ya da zayıflama: beden zayıflarken, hareketin uğruna olduğu şey henüz mevcut olmadığı için hareket hâlindedir; bunlar eylem değildir, en azından tam eylem değildir (çünkü gaye değildir); asıl eylem, içinde gayenin de bulunduğu eylemdir. Sözgelişi insan görür ve aynı anda görmüştür, düşünür ve düşünmüştür, kavrar ve kavramıştır; ama öğrenirken aynı anda öğrenmiş değildir, iyileşirken iyileşmiş değildir. İyi yaşar ve aynı anda iyi yaşamıştır, mesuttur ve mesut olmuştur. Böyle olmasaydı, zayıflamada olduğu gibi bir zaman durması gerekirdi; oysa durmaz, yaşar ve yaşamıştır. Bunlardan birine hareket, ötekine fiil demek gerekir. Çünkü her hareket tamamlanmamıştır: zayıflama, öğrenme, yürüme, ev yapma. Bunlar harekettir, hem de tamamlanmamış hareketler. İnsan aynı anda yürüyüp yürümüş, ev yapıp ev yapmış, oluşup oluşmuş, hareket edip hareket etmiş olmaz; bunlar farklıdır; hareket ettirmek ile hareket ettirmiş olmak da farklıdır. Oysa aynı şey aynı anda görmüştür ve görür, kavrar ve kavramıştır. İşte bu türüne fiil, ötekine hareket diyorum. Fiil hâlinde olanın ne ve nasıl bir şey olduğu, bunlardan ve bu türden şeylerden bize açık olsun.

1048b

καὶ τὸ ἐγρηγορὸς πρὸς τὸ καθεῦδον, καὶ τὸ ὁρῶν πρὸς τὸ μῦον μὲν ὄψιν δὲ ἔχον, καὶ τὸ ἀποκεκριμένον ἐκ τῆς ὕλης πρὸς τὴν ὕλην, καὶ τὸ ἀπειργασμένον πρὸς τὸ ἀνέργαστον. ταύτης δὲ τῆς διαφορᾶς θατέρῳ μορίῳ ἔστω ἡ ἐνέργεια ἀφωρισμένη θατέρῳ δὲ τὸ δυνατόν. λέγεται δὲ ἐνεργείᾳ οὐ πάντα ὁμοίως ἀλλʼ ἢ τῷ ἀνάλογον, ὡς τοῦτο ἐν τούτῳ ἢ πρὸς τοῦτο, τόδʼ ἐν τῷδε ἢ πρὸς τόδε· τὰ μὲν γὰρ ὡς κίνησις πρὸς δύναμιν τὰ δʼ ὡς οὐσία πρός τινα ὕλην. ἄλλως δὲ καὶ τὸ ἄπειρον καὶ τὸ κενόν, καὶ ὅσα τοιαῦτα, λέγεται δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ ⟨ἢ⟩ πολλοῖς τῶν ὄντων, οἷον τῷ ὁρῶντι καὶ βαδίζοντι καὶ ὁρωμένῳ. ταῦτα μὲν γὰρ ἐνδέχεται καὶ ἁπλῶς ἀληθεύεσθαί ποτε (τὸ μὲν γὰρ ὁρώμενον ὅτι ὁρᾶται, τὸ δὲ ὅτι ὁρᾶσθαι δυνατόν)· τὸ δʼ ἄπειρον οὐχ οὕτω δυνάμει ἔστιν ὡς ἐνεργείᾳ ἐσόμενον χωριστόν, ἀλλὰ γνώσει. τὸ γὰρ μὴ ὑπολείπειν τὴν διαίρεσιν ἀποδίδωσι τὸ εἶναι δυνάμει ταύτην τὴν ἐνέργειαν, τὸ δὲ χωρίζεσθαι οὔ. ἐπεὶ δὲ τῶν πράξεων ὧν ἔστι πέρας οὐδεμία τέλος ἀλλὰ τῶν περὶ τὸ τέλος, οἷον τὸ ἰσχναίνειν ἢ ἰσχνασία [αὐτό], αὐτὰ δὲ ὅταν ἰσχναίνῃ οὕτως ἐστὶν ἐν κινήσει, μὴ ὑπάρχοντα ὧν ἕνεκα ἡ κίνησις, οὐκ ἔστι ταῦτα πρᾶξις ἢ οὐ τελεία γε (οὐ γὰρ τέλος)· ἀλλʼ ἐκείνη ⟨ᾗ⟩ ἐνυπάρχει τὸ τέλος καὶ [ἡ] πρᾶξις. οἷον ὁρᾷ ἅμα ⟨καὶ ἑώρακε,⟩ καὶ φρονεῖ ⟨καὶ πεφρόνηκε,⟩ καὶ νοεῖ καὶ νενόηκεν, ἀλλʼ οὐ μανθάνει καὶ μεμάθηκεν οὐδʼ ὑγιάζεται καὶ ὑγίασται· εὖ ζῇ καὶ εὖ ἔζηκεν ἅμα, καὶ εὐδαιμονεῖ καὶ εὐδαιμόνηκεν. εἰ δὲ μή, ἔδει ἄν ποτε παύεσθαι ὥσπερ ὅταν ἰσχναίνῃ, νῦν δʼ οὔ, ἀλλὰ ζῇ καὶ ἔζηκεν. τούτων δὴ ⟨δεῖ⟩ τὰς μὲν κινήσεις λέγειν, τὰς δʼ ἐνεργείας. πᾶσα γὰρ κίνησις ἀτελής, ἰσχνασία μάθησις βάδισις οἰκοδόμησις· αὗται δὴ κινήσεις, καὶ ἀτελεῖς γε. οὐ γὰρ ἅμα βαδίζει καὶ βεβάδικεν, οὐδʼ οἰκοδομεῖ καὶ ᾠκοδόμηκεν, οὐδὲ γίγνεται καὶ γέγονεν ἢ κινεῖται καὶ κεκίνηται, ἀλλʼ ἕτερον, καὶ κινεῖ καὶ κεκίνηκεν· ἑώρακε δὲ καὶ ὁρᾷ ἅμα τὸ αὐτό, καὶ νοεῖ καὶ νενόηκεν. τὴν μὲν οὖν τοιαύτην ἐνέργειαν λέγω, ἐκείνην δὲ κίνησιν. τὸ μὲν οὖν ἐνεργείᾳ τί τέ ἐστι καὶ ποῖον, ἐκ τούτων καὶ τῶν τοιούτων δῆλον ἡμῖν ἔστω.

1048b357. Bölüm

Her şeyin ne zaman kuvve hâlinde olduğunu, ne zaman olmadığını belirlemek gerekir; çünkü bir şey herhangi bir zamanda kuvve hâlinde değildir.

1048b35

πότε δὲ δυνάμει ἔστιν ἕκαστον καὶ πότε οὔ, διοριστέον· οὐ γὰρ ὁποτεοῦν.

1049aSözgelişi toprak kuvve hâlinde insan mıdır? Yoksa değil midir de, daha çok tohum olduğunda mı öyledir, belki o zaman bile değil mi? Nasıl ki her şey hekimlik ya da tesadüf sayesinde iyileşmez, iyileşebilen belli bir şey vardır ve kuvve hâlinde sağlıklı olan odur [, burada da öyledir]. Düşünceden kaynaklanarak, kuvve hâlinde olandan entelekheia hâline gelen şeyin tarifi şudur: dışarıdan hiçbir şey engel olmadığı hâlde, [yapan] dilediğinde meydana gelir; iyileşen şeyde ise, kendisinde bulunan hiçbir şey engel olmadığında. Ev de böyle kuvve hâlindedir: bu şeyde, yani maddede ev olmaya engel olan hiçbir şey yoksa, ona eklenmesi, ondan çıkarılması ya da değişmesi gereken hiçbir şey yoksa, bu kuvve hâlinde evdir; oluş ilkesi dışarıda olan öteki şeylerde de durum aynıdır. Oluş ilkesi sahibinin kendisinde olan şeylerde ise, dışarıdan hiçbir şey engel olmazsa kendi kendine o şey olacak olan, kuvve hâlinde odur. Sözgelişi tohum henüz değildir (başka bir şeyin içine düşüp değişmesi gerekir); ama kendi ilkesiyle artık o niteliğe ulaşmışsa, artık kuvve hâlinde odur. Önceki durumda ise başka bir ilkeye ihtiyacı vardır; tıpkı toprağın henüz kuvve hâlinde heykel olmaması gibi (çünkü önce değişip tunç olacaktır).

Görünüşe göre bir şeyi "şu" değil de "şundan yapılma" diye söyleriz —sözgelişi sandık tahta değil tahtadandır, tahta da toprak değil topraktandır; toprak da aynı şekilde başka bir şey değil, ondan yapılmaysa— ve her zaman önceki, mutlak anlamda sonrakinin kuvve hâlinde olanıdır. Sözgelişi sandık topraktan ya da toprak değil, tahtadandır; çünkü kuvve hâlinde sandık olan tahtadır ve sandığın maddesi budur: mutlak olarak sandığın maddesi mutlak olarak tahta, şu sandığın maddesi de şu tahtadır. Başka bir şeye göre artık "ondan yapılma" denmeyen ilk bir şey varsa, o ilk maddedir; sözgelişi toprak havadansa, hava da ateş değil ateştense, ateş, belirli bir şey olmayan ilk maddedir. Çünkü yüklemin kendisi hakkında söylendiği şey, yani dayanak, belirli bir şey olup olmamasıyla ayrılır. Sözgelişi hâllerin dayanağı insandır, yani beden ve psykhē; hâl ise musikişinas ve beyaz olmaktır (musiki kazanıldığında o şeye musiki değil musikişinas denir, insana beyazlık değil beyaz denir, yürüme ya da hareket değil yürüyen ya da hareket eden denir; tıpkı "ondan yapılma" gibi). Bu şekilde olan şeylerde son dayanak ousia'dır; böyle olmayan, yüklemin bir eidos ve belirli bir şey olduğu şeylerde ise son dayanak madde ve maddi ousia'dır. "Ondan yapılma" ifadesinin hem maddeye hem hâllere göre söylenmesi de yerindedir; çünkü ikisi de belirsizdir.

1049a

οἷον ἡ γῆ ἆρʼ ἐστὶ δυνάμει ἄνθρωπος; ἢ οὔ, ἀλλὰ μᾶλλον ὅταν ἤδη γένηται σπέρμα, καὶ οὐδὲ τότε ἴσως; ὥσπερ οὖν οὐδʼ ὑπὸ ἰατρικῆς ἅπαν ἂν ὑγιασθείη οὐδʼ ἀπὸ τύχης, ἀλλʼ ἔστι τι ὃ δυνατόν ἐστι, καὶ τοῦτʼ ἔστιν ὑγιαῖνον δυνάμει. ὅρος δὲ τοῦ μὲν ἀπὸ διανοίας ἐντελεχείᾳ γιγνομένου ἐκ τοῦ δυνάμει ὄντος, ὅταν βουληθέντος γίγνηται μηθενὸς κωλύοντος τῶν ἐκτός, ἐκεῖ δʼ ἐν τῷ ὑγιαζομένῳ, ὅταν μηθὲν κωλύῃ τῶν ἐν αὐτῷ· ὁμοίως δὲ δυνάμει καὶ οἰκία· εἰ μηθὲν κωλύει τῶν ἐν τούτῳ καὶ τῇ ὕλῃ τοῦ γίγνεσθαι οἰκίαν, οὐδʼ ἔστιν ὃ δεῖ προσγενέσθαι ἢ ἀπογενέσθαι ἢ μεταβαλεῖν, τοῦτο δυνάμει οἰκία· καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως ὅσων ἔξωθεν ἡ ἀρχὴ τῆς γενέσεως. καὶ ὅσων δὴ ἐν αὐτῷ τῷ ἔχοντι, ὅσα μηθενὸς τῶν ἔξωθεν ἐμποδίζοντος ἔσται διʼ αὐτοῦ· οἷον τὸ σπέρμα οὔπω (δεῖ γὰρ ἐν ἄλλῳ ⟨πεσεῖν⟩ καὶ μεταβάλλειν), ὅταν δʼ ἤδη διὰ τῆς αὑτοῦ ἀρχῆς ᾖ τοιοῦτον, ἤδη τοῦτο δυνάμει· ἐκεῖνο δὲ ἑτέρας ἀρχῆς δεῖται, ὥσπερ ἡ γῆ οὔπω ἀνδριὰς δυνάμει (μεταβαλοῦσα γὰρ ἔσται χαλκός). ἔοικε δὲ ὃ λέγομεν εἶναι οὐ τόδε ἀλλʼ ἐκείνινον—οἷον τὸ κιβώτιον οὐ ξύλον ἀλλὰ ξύλινον, οὐδὲ τὸ ξύλον γῆ ἀλλὰ γήϊνον, πάλιν ἡ γῆ εἰ οὕτως μὴ ἄλλο ἀλλὰ ἐκείνινον—ἀεὶ ἐκεῖνο δυνάμει ἁπλῶς τὸ ὕστερόν ἐστιν. οἷον τὸ κιβώτιον οὐ γήϊνον οὐδὲ γῆ ἀλλὰ ξύλινον· τοῦτο γὰρ δυνάμει κιβώτιον καὶ ὕλη κιβωτίου αὕτη, ἁπλῶς μὲν τοῦ ἁπλῶς τουδὶ δὲ τοδὶ τὸ ξύλον. εἰ δέ τί ἐστι πρῶτον ὃ μηκέτι κατʼ ἄλλο λέγεται ἐκείνινον, τοῦτο πρώτη ὕλη· οἷον εἰ ἡ γῆ ἀερίνη, ὁ δʼ ἀὴρ μὴ πῦρ ἀλλὰ πύρινος, τὸ πῦρ ὕλη πρώτη οὐ τόδε τι οὖσα. τούτῳ γὰρ διαφέρει τὸ καθʼ οὗ καὶ τὸ ὑποκείμενον, τῷ εἶναι τόδε τι ἢ μὴ εἶναι· οἷον τοῖς πάθεσι τὸ ὑποκείμενον ἄνθρωπος καὶ σῶμα καὶ ψυχή, πάθος δὲ τὸ μουσικὸν καὶ λευκόν (λέγεται δὲ τῆς μουσικῆς ἐγγενομένης ἐκεῖνο οὐ μουσικὴ ἀλλὰ μουσικόν, καὶ οὐ λευκότης ὁ ἄνθρωπος ἀλλὰ λευκόν, οὐδὲ βάδισις ἢ κίνησις ἀλλὰ βαδίζον ἢ κινούμενον, ὡς τὸ ἐκείνινον)·—ὅσα μὲν οὖν οὕτω, τὸ ἔσχατον οὐσία· ὅσα δὲ μὴ οὕτως ἀλλʼ εἶδός τι καὶ τόδε τι τὸ κατηγορούμενον, τὸ ἔσχατον ὕλη καὶ οὐσία ὑλική. καὶ ὀρθῶς δὴ συμβαίνει τὸ ἐκείνινον λέγεσθαι κατὰ τὴν ὕλην καὶ τὰ πάθη·

1049bNe zaman kuvve hâlinde denmesi gerektiği, ne zaman denmemesi gerektiği söylendi.

1049b

ἄμφω γὰρ ἀόριστα. πότε μὲν οὖν λεκτέον δυνάμει καὶ πότε οὔ, εἴρηται.

1049b18. Bölüm

"Önce"nin kaç anlamda söylendiğini belirlediğimize göre, açıktır ki fiil kuvveden öncedir. Kuvve derken yalnızca, başka bir şeyde ya da başka bir şey olmak bakımından değiştirici ilke diye tarif edilen kuvveyi değil, genel olarak bütün hareket ettirici ya da durdurucu ilkeleri kastediyorum. Çünkü tabiat da kuvveyle aynı cinstendir; o da hareket ettirici bir ilkedir, ama başka bir şeyde değil, kendisinde, kendisi olmak bakımından. Fiil, bu türden bütün kuvvelerden hem logos bakımından hem ousia bakımından öncedir; zaman bakımından ise bir bakıma öncedir, bir bakıma değildir.

Logos bakımından önce olduğu açıktır. Çünkü ilk anlamda yapabilir olan, fiil hâline gelmesi mümkün olduğu için yapabilirdir: sözgelişi ev yapabilene yapı ustası, görebilene görme gücüne sahip, görülebilene görünür derim; öteki şeylerde de aynı açıklama geçerlidir; dolayısıyla fiilin logos'unun ve bilgisinin, kuvvenin bilgisinden önce gelmesi zorunludur. Zaman bakımından ise şöyle öncedir: eidos bakımından aynı olan fiil hâlindeki şey öncedir, sayıca aynı olan değil. Şunu demek istiyorum: fiil hâlinde artık var olan şu insandan, şu buğdaydan ve şu görenden zaman bakımından önce madde, tohum ve görme gücüne sahip olan gelir; bunlar kuvve hâlinde insan, buğday ve görendir, ama henüz fiil hâlinde değildir. Ama bunlardan da zaman bakımından önce, fiil hâlinde var olan başka şeyler vardır ki bunlar onlardan meydana gelmiştir. Çünkü fiil hâlinde olan, her zaman kuvve hâlinde olandan, fiil hâlinde olan bir şey tarafından meydana gelir: insan insandan, musikişinas musikişinastan; her zaman ilk bir hareket ettiren vardır, hareket ettiren ise zaten fiil hâlindedir. Ousia hakkındaki sözlerde, oluşan her şeyin bir şeyden bir şey olarak ve bir şey tarafından oluştuğu, bunun da eidos bakımından aynı olduğu söylenmişti. Bu yüzden hiç ev yapmamış birinin yapı ustası, hiç kithara çalmamış birinin kitharacı olması imkânsız görünür; çünkü kithara çalmayı öğrenen, kithara çalarak öğrenir; ötekiler de böyle. Sofistlerin şu çürütmesi de buradan doğuyordu: epistēmē'ye sahip olmayan biri, o epistēmē'nin konusu olan şeyi yapacaktır; çünkü öğrenen ona henüz sahip değildir. Ama oluşan şeyin bir kısmı oluşmuş, genel olarak hareket edenin bir kısmı hareket etmiş olduğundan (bu, hareket hakkındaki yazılarda gösterilmiştir), öğrenenin de herhalde epistēmē'nin bir kısmına sahip olması zorunludur.

1049b1

ἐπεὶ δὲ τὸ πρότερον διώρισται ποσαχῶς λέγεται, φανερὸν ὅτι πρότερον ἐνέργεια δυνάμεώς ἐστιν. λέγω δὲ δυνάμεως οὐ μόνον τῆς ὡρισμένης ἣ λέγεται ἀρχὴ μεταβλητικὴ ἐν ἄλλῳ ἢ ᾗ ἄλλο, ἀλλʼ ὅλως πάσης ἀρχῆς κινητικῆς ἢ στατικῆς. καὶ γὰρ ἡ φύσις ἐν ταὐτῷ [γίγνεται· ἐν ταὐτῷ γὰρ] γένει τῇ δυνάμει· ἀρχὴ γὰρ κινητική, ἀλλʼ οὐκ ἐν ἄλλῳ ἀλλʼ ἐν αὐτῷ ᾗ αὐτό.—πάσης δὴ τῆς τοιαύτης προτέρα ἐστὶν ἡ ἐνέργεια καὶ λόγῳ καὶ τῇ οὐσίᾳ· χρόνῳ δʼ ἔστι μὲν ὥς, ἔστι δὲ ὡς οὔ. τῷ λόγῳ μὲν οὖν ὅτι προτέρα, δῆλον (τῷ γὰρ ἐνδέχεσθαι ἐνεργῆσαι δυνατόν ἐστι τὸ πρώτως δυνατόν, οἷον λέγω οἰκοδομικὸν τὸ δυνάμενον οἰκοδομεῖν, καὶ ὁρατικὸν τὸ ὁρᾶν, καὶ ὁρατὸν τὸ δυνατὸν ὁρᾶσθαι· ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, ὥστʼ ἀνάγκη τὸν λόγον προϋπάρχειν καὶ τὴν γνῶσιν τῆς γνώσεως)· τῷ δὲ χρόνῳ πρότερον ὧδε· τὸ τῷ εἴδει τὸ αὐτὸ ἐνεργοῦν πρότερον, ἀριθμῷ δʼ οὔ. λέγω δὲ τοῦτο ὅτι τοῦδε μὲν τοῦ ἀνθρώπου τοῦ ἤδη ὄντος κατʼ ἐνέργειαν καὶ τοῦ σίτου καὶ τοῦ ὁρῶντος πρότερον τῷ χρόνῳ ἡ ὕλη καὶ τὸ σπέρμα καὶ τὸ ὁρατικόν, ἃ δυνάμει μέν ἐστιν ἄνθρωπος καὶ σῖτος καὶ ὁρῶν, ἐνεργείᾳ δʼ οὔπω· ἀλλὰ τούτων πρότερα τῷ χρόνῳ ἕτερα ὄντα ἐνεργείᾳ ἐξ ὧν ταῦτα ἐγένετο· ἀεὶ γὰρ ἐκ τοῦ δυνάμει ὄντος γίγνεται τὸ ἐνεργείᾳ ὂν ὑπὸ ἐνεργείᾳ ὄντος, οἷον ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπου, μουσικὸς ὑπὸ μουσικοῦ, ἀεὶ κινοῦντός τινος πρώτου· τὸ δὲ κινοῦν ἐνεργείᾳ ἤδη ἔστιν. εἴρηται δὲ ἐν τοῖς περὶ τῆς οὐσίας λόγοις ὅτι πᾶν τὸ γιγνόμενον γίγνεται ἔκ τινος τι καὶ ὑπό τινος, καὶ τοῦτο τῷ εἴδει τὸ αὐτό. διὸ καὶ δοκεῖ ἀδύνατον εἶναι οἰκοδόμον εἶναι μὴ οἰκοδομήσαντα μηθὲν ἢ κιθαριστὴν μηθὲν κιθαρίσαντα· ὁ γὰρ μανθάνων κιθαρίζειν κιθαρίζων μανθάνει κιθαρίζειν, ὁμοίως δὲ καὶ οἱ ἄλλοι. ὅθεν ὁ σοφιστικὸς ἔλεγχος ἐγίγνετο ὅτι οὐκ ἔχων τις τὴν ἐπιστήμην ποιήσει οὗ ἡ ἐπιστήμη· ὁ γὰρ μανθάνων οὐκ ἔχει. ἀλλὰ διὰ τὸ τοῦ γιγνομένου γεγενῆσθαί τι καὶ τοῦ ὅλως κινουμένου κεκινῆσθαί τι (δῆλον δʼ ἐν τοῖς περὶ κινήσεως τοῦτο)

1050aHer hâlükârda bu yoldan da açıktır ki fiil, oluş ve zaman bakımından da kuvveden öncedir. Üstelik ousia bakımından da öncedir. Önce, oluşta sonra gelen şeyler eidos ve ousia bakımından öncedir (sözgelişi yetişkin erkek çocuktan, insan tohumdan öncedir; çünkü biri eidos'a zaten sahiptir, öteki değildir). Sonra, oluşan her şey bir ilkeye, yani gayeye doğru ilerler (çünkü ilke, uğruna olunan şeydir; oluş da gaye uğrunadır); gaye ise fiildir, kuvve de onun için edinilir. Çünkü hayvanlar görme gücüne sahip olmak için görmezler, görmek için görme gücüne sahiptirler; aynı şekilde insanlar ev yapmak için yapı ustalığına, temaşa etmek için temaşa yetisine sahiptir; ama temaşa yetisine sahip olmak için temaşa etmezler, alıştırma yapanlar dışında; onlar da gerçek anlamda temaşa etmez, ancak sınırlı bir şekilde ya da temaşaya hiç ihtiyaç duymadıkları bir konuda temaşa ederler. Ayrıca madde, eidos'a girebileceği için kuvve hâlindedir; fiil hâline geldiğinde ise eidos'un içindedir. Öteki şeylerde de, gayesi hareket olanlarda da durum aynıdır; bu yüzden öğretmenler öğrencilerini iş başında gösterdiklerinde gayeyi ortaya koyduklarını düşünürler; tabiat da öyle yapar. Böyle olmasaydı, Pauson'un Hermes'ine dönerdi; çünkü epistēmē'nin de, o resimdeki gibi, içeride mi dışarıda mı olduğu belirsiz kalırdı. Çünkü iş gayedir, fiil de iştir; bu yüzden "fiil" (energeia) adı da işe göre söylenir ve entelekheia'ya doğru uzanır.

Bazı şeylerde son nokta kullanımdır (sözgelişi görme gücünde görmektir ve görme gücünden görmenin yanı sıra başka hiçbir şey meydana gelmez), bazılarından ise bir şey meydana gelir (sözgelişi yapı ustalığından, ev yapmanın yanı sıra bir ev); yine de fiil birinci durumda kuvvenin gayesidir, ikinci durumda ise kuvveden daha çok gayedir. Çünkü ev yapma, yapılan evdedir; evle aynı anda meydana gelir ve vardır. Kullanımın dışında başka bir şeyin meydana geldiği durumlarda fiil yapılan şeydedir (sözgelişi ev yapma yapılan evde, dokuma dokunan şeydedir; öteki şeylerde de böyledir; genel olarak hareket hareket edendedir); fiilin dışında başka bir iş olmayan durumlarda ise fiil o şeylerin kendisinde bulunur (sözgelişi görme görende, temaşa temaşa edende, hayat psykhē'dedir; bu yüzden saadet de psykhē'dedir, çünkü saadet belli türden bir hayattır).

1050a

καὶ τὸν μανθάνοντα ἀνάγκη ἔχειν τι τῆς ἐπιστήμης ἴσως. ἀλλʼ οὖν καὶ ταύτῃ γε δῆλον ὅτι ἡ ἐνέργεια καὶ οὕτω προτέρα τῆς δυνάμεως κατὰ γένεσιν καὶ χρόνον. ἀλλὰ μὴν καὶ οὐσίᾳ γε, πρῶτον μὲν ὅτι τὰ τῇ γενέσει ὕστερα τῷ εἴδει καὶ τῇ οὐσίᾳ πρότερα (οἷον ἀνὴρ παιδὸς καὶ ἄνθρωπος σπέρματος· τὸ μὲν γὰρ ἤδη ἔχει τὸ εἶδος τὸ δʼ οὔ), καὶ ὅτι ἅπαν ἐπʼ ἀρχὴν βαδίζει τὸ γιγνόμενον καὶ τέλος (ἀρχὴ γὰρ τὸ οὗ ἕνεκα, τοῦ τέλους δὲ ἕνεκα ἡ γένεσις), τέλος δʼ ἡ ἐνέργεια, καὶ τούτου χάριν ἡ δύναμις λαμβάνεται. οὐ γὰρ ἵνα ὄψιν ἔχωσιν ὁρῶσι τὰ ζῷα ἀλλʼ ὅπως ὁρῶσιν ὄψιν ἔχουσιν, ὁμοίως δὲ καὶ οἰκοδομικὴν ἵνα οἰκοδομῶσι καὶ τὴν θεωρητικὴν ἵνα θεωρῶσιν· ἀλλʼ οὐ θεωροῦσιν ἵνα θεωρητικὴν ἔχωσιν, εἰ μὴ οἱ μελετῶντες· οὗτοι δὲ οὐχὶ θεωροῦσιν ἀλλʼ ἢ ὡδί, †ἢ ὅτι οὐδὲν δέονται θεωρεῖν†. ἔτι ἡ ὕλη ἔστι δυνάμει ὅτι ἔλθοι ἂν εἰς τὸ εἶδος· ὅταν δέ γε ἐνεργείᾳ ᾖ, τότε ἐν τῷ εἴδει ἐστίν. ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, καὶ ὧν κίνησις τὸ τέλος, διὸ ὥσπερ οἱ διδάσκοντες ἐνεργοῦντα ἐπιδείξαντες οἴονται τὸ τέλος ἀποδεδωκέναι, καὶ ἡ φύσις ὁμοίως. εἰ γὰρ μὴ οὕτω γίγνεται, ὁ Παύσωνος ἔσται Ἑρμῆς· ἄδηλος γὰρ καὶ ἡ ἐπιστήμη εἰ ἔσω ἢ ἔξω, ὥσπερ κἀκεῖνος. τὸ γὰρ ἔργον τέλος, ἡ δὲ ἐνέργεια τὸ ἔργον, διὸ καὶ τοὔνομα ἐνέργεια λέγεται κατὰ τὸ ἔργον καὶ συντείνει πρὸς τὴν ἐντελέχειαν. ἐπεὶ δʼ ἐστὶ τῶν μὲν ἔσχατον ἡ χρῆσις (οἷον ὄψεως ἡ ὅρασις, καὶ οὐθὲν γίγνεται παρὰ ταύτην ἕτερον ἀπὸ τῆς ὄψεως), ἀπʼ ἐνίων δὲ γίγνεταί τι (οἷον ἀπὸ τῆς οἰκοδομικῆς οἰκία παρὰ τὴν οἰκοδόμησιν), ὅμως οὐθὲν ἧττον ἔνθα μὲν τέλος, ἔνθα δὲ μᾶλλον τέλος τῆς δυνάμεώς ἐστιν· ἡ γὰρ οἰκοδόμησις ἐν τῷ οἰκοδομουμένῳ, καὶ ἅμα γίγνεται καὶ ἔστι τῇ οἰκίᾳ. ὅσων μὲν οὖν ἕτερόν τί ἐστι παρὰ τὴν χρῆσιν τὸ γιγνόμενον, τούτων μὲν ἡ ἐνέργεια ἐν τῷ ποιουμένῳ ἐστίν (οἷον ἥ τε οἰκοδόμησις ἐν τῷ οἰκοδομουμένῳ καὶ ἡ ὕφανσις ἐν τῷ ὑφαινομένῳ, ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, καὶ ὅλως ἡ κίνησις ἐν τῷ κινουμένῳ)· ὅσων δὲ μὴ ἔστιν ἄλλο τι ἔργον παρὰ τὴν ἐνέργειαν, ἐν αὐτοῖς ὑπάρχει ἡ ἐνέργεια (οἷον ἡ ὅρασις ἐν τῷ ὁρῶντι καὶ ἡ θεωρία ἐν τῷ θεωροῦντι καὶ ἡ ζωὴ ἐν τῇ ψυχῇ, διὸ καὶ ἡ εὐδαιμονία·

1050bDolayısıyla açıktır ki ousia ve eidos fiildir. Bu açıklamaya göre fiilin ousia bakımından kuvveden önce olduğu açıktır; dediğimiz gibi, zaman bakımından da her zaman bir fiil başka bir fiilden önce gelir, ta ki her zaman ilk olarak hareket ettirenin fiiline varıncaya dek.

Ama daha asıl bir anlamda da öncedir. Ezelî şeyler ousia bakımından yok olabilen şeylerden öncedir, kuvve hâlinde ise hiçbir şey ezelî değildir. Sebebi şudur: her kuvve aynı anda çelişiğin iki tarafının da kuvvesidir; çünkü var olması mümkün olmayan şey hiçbir şeyde var olamaz, mümkün olan her şey ise fiil hâline gelmeyebilir. O hâlde var olması mümkün olan hem var olabilir hem olmayabilir; demek ki aynı şey hem var olabilir hem olmayabilir. Olmayabilen ise olmayabilir; olmayabilen de yok olabilendir: ya mutlak olarak ya da olmayabileceği söylenen o bakımdan, yani yer, kemiyet ya da keyfiyet bakımından; mutlak olarak demek ise ousia bakımından demektir. O hâlde yok olmayan şeylerin hiçbiri mutlak olarak kuvve hâlinde değildir (belli bir bakımdan, sözgelişi keyfiyet ya da yer bakımından kuvve hâlinde olmalarına hiçbir engel yoktur); demek ki hepsi fiil hâlindedir. Zorunlu olarak var olan şeylerin de hiçbiri kuvve hâlinde değildir (oysa bunlar ilk şeylerdir; çünkü bunlar olmasaydı hiçbir şey olmazdı). Ezelî bir hareket varsa o da kuvve hâlinde değildir; ezelî olarak hareket eden bir şey varsa, o da kuvve hâlinde hareket ediyor değildir; olsa olsa bir yerden bir yere gitmesi bakımından kuvve hâlindedir (böyle bir şeyin bu anlamda maddesi olmasına hiçbir engel yoktur). Bu yüzden güneş, yıldızlar ve bütün gök her zaman fiil hâlindedir; tabiat üzerine düşünenlerin korktuğu gibi bir gün durmalarından korkmaya gerek yoktur. Bunu yaparken yorulmazlar da; çünkü hareketleri, yok olabilen şeylerdeki gibi çelişiklerin kuvvesine bağlı değildir ki hareketin sürekliliği onlar için zahmetli olsun; çünkü yorulmanın sebebi fiil değil, madde ve kuvve olan ousia'dır.

Değişme içinde olan şeyler de, sözgelişi toprak ve ateş, yok olmayan şeyleri taklit eder; çünkü bunlar da her zaman fiil hâlindedir, hareketlerini kendi başlarına ve kendilerinde taşırlar. Öteki kuvveler ise, daha önce belirlediğimiz gibi, hep çelişiğin iki tarafının da kuvvesidir; çünkü bir şeyi şöyle hareket ettirebilen, şöyle olmayacak şekilde de hareket ettirebilir; logos'a göre olanlarda en azından durum budur. Logos'suz kuvveler ise mevcut olup olmamalarına göre çelişiğin iki tarafının da kuvvesi olacaktır. O hâlde akıl yürütmelerinde idea'lardan söz edenlerin dediği türden tabiatlar ya da ousia'lar varsa, kendinde epistēmē'den çok daha bilen bir şey, kendinde hareketten çok daha hareket eden bir şey olacaktır; çünkü bunlar daha çok fiildir, ötekiler ise bunların kuvveleridir.

1050b

ζωὴ γὰρ ποιά τίς ἐστιν). ὥστε φανερὸν ὅτι ἡ οὐσία καὶ τὸ εἶδος ἐνέργειά ἐστιν. κατά τε δὴ τοῦτον τὸν λόγον φανερὸν ὅτι πρότερον τῇ οὐσίᾳ ἐνέργεια δυνάμεως, καὶ ὥσπερ εἴπομεν, τοῦ χρόνου ἀεὶ προλαμβάνει ἐνέργεια ἑτέρα πρὸ ἑτέρας ἕως τῆς τοῦ ἀεὶ κινοῦντος πρώτως.—ἀλλὰ μὴν καὶ κυριωτέρως· τὰ μὲν γὰρ ἀΐδια πρότερα τῇ οὐσίᾳ τῶν φθαρτῶν, ἔστι δʼ οὐθὲν δυνάμει ἀΐδιον. λόγος δὲ ὅδε· πᾶσα δύναμις ἅμα τῆς ἀντιφάσεώς ἐστιν· τὸ μὲν γὰρ μὴ δυνατὸν ὑπάρχειν οὐκ ἂν ὑπάρξειεν οὐθενί, τὸ δυνατὸν δὲ πᾶν ἐνδέχεται μὴ ἐνεργεῖν. τὸ ἄρα δυνατὸν εἶναι ἐνδέχεται καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι· τὸ αὐτὸ ἄρα δυνατὸν καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι. τὸ δὲ δυνατὸν μὴ εἶναι ἐνδέχεται μὴ εἶναι· τὸ δὲ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι φθαρτόν, ἢ ἁπλῶς ἢ τοῦτο αὐτὸ ὃ λέγεται ἐνδέχεσθαι μὴ εἶναι, ἢ κατὰ τόπον ἢ κατὰ τὸ ποσὸν ἢ ποιόν· ἁπλῶς δὲ τὸ κατʼ οὐσίαν. οὐθὲν ἄρα τῶν ἀφθάρτων ἁπλῶς δυνάμει ἔστιν ἁπλῶς (κατά τι δὲ οὐδὲν κωλύει, οἷον ποιὸν ἢ πού)· ἐνεργείᾳ ἄρα πάντα· οὐδὲ τῶν ἐξ ἀνάγκης ὄντων (καίτοι ταῦτα πρῶτα· εἰ γὰρ ταῦτα μὴ ἦν, οὐθὲν ἂν ἦν)· οὐδὲ δὴ κίνησις, εἴ τίς ἐστιν ἀΐδιος· οὐδʼ εἴ τι κινούμενον ἀΐδιον, οὐκ ἔστι κατὰ δύναμιν κινούμενον ἀλλʼ ἢ ποθὲν ποί (τούτου δʼ ὕλην οὐδὲν κωλύει ὑπάρχειν), διὸ ἀεὶ ἐνεργεῖ ἥλιος καὶ ἄστρα καὶ ὅλος ὁ οὐρανός, καὶ οὐ φοβερὸν μή ποτε στῇ, ὃ φοβοῦνται οἱ περὶ φύσεως. οὐδὲ κάμνει τοῦτο δρῶντα· οὐ γὰρ περὶ τὴν δύναμιν τῆς ἀντιφάσεως αὐτοῖς, οἷον τοῖς φθαρτοῖς, ἡ κίνησις, ὥστε ἐπίπονον εἶναι τὴν συνέχειαν τῆς κινήσεως· ἡ γὰρ οὐσία ὕλη καὶ δύναμις οὖσα, οὐκ ἐνέργεια, αἰτία τούτου. μιμεῖται δὲ τὰ ἄφθαρτα καὶ τὰ ἐν μεταβολῇ ὄντα, οἷον γῆ καὶ πῦρ. καὶ γὰρ ταῦτα ἀεὶ ἐνεργεῖ· καθʼ αὑτὰ γὰρ καὶ ἐν αὑτοῖς ἔχει τὴν κίνησιν. αἱ δὲ ἄλλαι δυνάμεις, ἐξ ὧν διώρισται, πᾶσαι τῆς ἀντιφάσεώς εἰσιν· τὸ γὰρ δυνάμενον ὡδὶ κινεῖν δύναται καὶ μὴ ὡδί, ὅσα γε κατὰ λόγον· αἱ δʼ ἄλογοι τῷ παρεῖναι καὶ μὴ τῆς ἀντιφάσεως ἔσονται αἱ αὐταί. εἰ ἄρα τινὲς εἰσὶ φύσεις τοιαῦται ἢ οὐσίαι οἵας λέγουσιν οἱ ἐν τοῖς λόγοις τὰς ἰδέας, πολὺ μᾶλλον ἐπιστῆμον ἄν τι εἴη ἢ αὐτὸ ἐπιστήμη καὶ κινούμενον ἢ κίνησις·

1051aDemek ki fiilin hem kuvveden hem de her türlü değiştirici ilkeden önce olduğu açıktır.

1051a

ταῦτα γὰρ ἐνέργειαι μᾶλλον, ἐκεῖναι δὲ δυνάμεις τούτων. ὅτι μὲν οὖν πρότερον ἡ ἐνέργεια καὶ δυνάμεως καὶ πάσης ἀρχῆς μεταβλητικῆς, φανερόν.

1051a19. Bölüm

Fiilin iyi bir kuvveden de daha iyi ve daha değerli olduğu şuradan açıktır. "Yapabilmek" bakımından söylenen her şeyde aynı şey zıtları yapabilir; sözgelişi sağlıklı olabilir denen şey, hasta olabilen şeyin ta kendisidir, hem de aynı anda; çünkü sağlıklı olmanın ve hastalanmanın, durmanın ve hareket etmenin, inşa etmenin ve yıkmanın, inşa edilmenin ve çökmenin kuvvesi aynıdır. Demek ki zıtları yapabilmek aynı anda mevcuttur; ama zıtların kendileri aynı anda mevcut olamaz, fiiller de aynı anda mevcut olamaz (sözgelişi sağlıklı olmak ve hasta olmak); dolayısıyla iyi olan zorunlu olarak bunlardan biridir, kuvve ise aynı şekilde ya ikisidir ya hiçbiri. O hâlde fiil daha iyidir. Kötü şeylerde ise gayenin ve fiilin kuvveden daha kötü olması zorunludur; çünkü yapabilen, iki zıttı da aynı şekilde yapabilir. Öyleyse açıktır ki kötü, şeylerden ayrı değildir; çünkü kötü tabiatça kuvveden sonradır. Demek ki baştan beri var olan ezelî şeylerde ne kötü, ne kusur, ne de bozulmuş bir şey vardır (çünkü bozulma da kötü şeylerdendir).

Geometrik şekillerin özellikleri de fiil yoluyla bulunur; çünkü insanlar onları şekli bölerek bulur. Şekil önceden bölünmüş olsaydı, bu özellikler apaçık olurdu; oysa şimdi şeklin içinde kuvve hâlinde bulunurlar. Üçgenin açıları neden iki dik açıya eşittir? Çünkü bir noktanın etrafındaki açılar iki dik açıya eşittir. Kenara paralel çizgi önceden çekilmiş olsaydı, bakan biri sebebini hemen görürdü. Yarım dairedeki açı neden her durumda diktir? Eğer üç doğru —taban olan iki yarıçap ile ortadan dikilen çizgi— eşitse, bunu bilen biri bakar bakmaz anlar. Dolayısıyla açıktır ki kuvve hâlinde olanlar fiil hâline getirilerek bulunur. Sebebi düşünmenin fiil olmasıdır; demek ki kuvve fiilden çıkar ve bu yüzden insanlar yaparak bilirler (gerçi sayıca tek olan fiil, oluşta kuvveden sonradır).

1051a1

ὅτι δὲ καὶ βελτίων καὶ τιμιωτέρα τῆς σπουδαίας δυνάμεως ἡ ἐνέργεια, ἐκ τῶνδε δῆλον. ὅσα γὰρ κατὰ τὸ δύνασθαι λέγεται, ταὐτόν ἐστι δυνατὸν τἀναντία, οἷον τὸ δύνασθαι λεγόμενον ὑγιαίνειν ταὐτόν ἐστι καὶ τὸ νοσεῖν, καὶ ἅμα· ἡ αὐτὴ γὰρ δύναμις τοῦ ὑγιαίνειν καὶ κάμνειν, καὶ ἠρεμεῖν καὶ κινεῖσθαι, καὶ οἰκοδομεῖν καὶ καταβάλλειν, καὶ οἰκοδομεῖσθαι καὶ καταπίπτειν. τὸ μὲν οὖν δύνασθαι τἀναντία ἅμα ὑπάρχει· τὰ δʼ ἐναντία ἅμα ἀδύνατον, καὶ τὰς ἐνεργείας δὲ ἅμα ἀδύνατον ὑπάρχειν (οἷον ὑγιαίνειν καὶ κάμνειν), ὥστʼ ἀνάγκη τούτων θάτερον εἶναι τἀγαθόν, τὸ δὲ δύνασθαι ὁμοίως ἀμφότερον ἢ οὐδέτερον· ἡ ἄρα ἐνέργεια βελτίων. ἀνάγκη δὲ καὶ ἐπὶ τῶν κακῶν τὸ τέλος καὶ τὴν ἐνέργειαν εἶναι χεῖρον τῆς δυνάμεως· τὸ γὰρ δυνάμενον ταὐτὸ ἄμφω τἀναντία. δῆλον ἄρα ὅτι οὐκ ἔστι τὸ κακὸν παρὰ τὰ πράγματα· ὕστερον γὰρ τῇ φύσει τὸ κακὸν τῆς δυνάμεως. οὐκ ἄρα οὐδʼ ἐν τοῖς ἐξ ἀρχῆς καὶ τοῖς ἀϊδίοις οὐθὲν ἔστιν οὔτε κακὸν οὔτε ἁμάρτημα οὔτε διεφθαρμένον (καὶ γὰρ ἡ διαφθορὰ τῶν κακῶν ἐστίν). εὑρίσκεται δὲ καὶ τὰ διαγράμματα ἐνεργείᾳ· διαιροῦντες γὰρ εὑρίσκουσιν. εἰ δʼ ἦν διῃρημένα, φανερὰ ἂν ἦν· νῦν δʼ ἐνυπάρχει δυνάμει. διὰ τί δύο ὀρθαὶ τὸ τρίγωνον; ὅτι αἱ περὶ μίαν στιγμὴν γωνίαι ἴσαι δύο ὀρθαῖς. εἰ οὖν ἀνῆκτο ἡ παρὰ τὴν πλευράν, ἰδόντι ἂν ἦν εὐθὺς δῆλον διὰ τί. ἐν ἡμικυκλίῳ ὀρθὴ καθόλου διὰ τί; ἐὰν ἴσαι τρεῖς, ἥ τε βάσις δύο καὶ ἡ ἐκ μέσου ἐπισταθεῖσα ὀρθή, ἰδόντι δῆλον τῷ ἐκεῖνο εἰδότι. ὥστε φανερὸν ὅτι τὰ δυνάμει ὄντα εἰς ἐνέργειαν ἀγόμενα εὑρίσκεται· αἴτιον δὲ ὅτι ἡ νόησις ἐνέργεια· ὥστʼ ἐξ ἐνεργείας ἡ δύναμις, καὶ διὰ τοῦτο ποιοῦντες γιγνώσκουσιν (ὕστερον γὰρ γενέσει ἡ ἐνέργεια ἡ κατʼ ἀριθμόν).

1051a3010. Bölüm

"Var" ve "yok" bir anlamda kategorilerin şekillerine göre, bir anlamda bunların kuvvesine ya da fiiline ya da zıtlarına göre, en asıl anlamda ise doğru ya da yanlış olarak söylenir. Bu sonuncusu, şeylerde birleşik ya da ayrık olmaya bağlıdır; dolayısıyla ayrık olanı ayrık, birleşik olanı birleşik sanan doğruyu söyler, şeylerin durumuna aykırı düşünen ise yanılır. Öyleyse doğru ya da yanlış denen şey ne zaman vardır, ne zaman yoktur?

1051a30

ἐπεὶ δὲ τὸ ὂν λέγεται καὶ τὸ μὴ ὂν τὸ μὲν κατὰ τὰ σχήματα τῶν κατηγοριῶν, τὸ δὲ κατὰ δύναμιν ἢ ἐνέργειαν τούτων ἢ τἀναντία,

1051bBunu sorarken ne demek istediğimizi incelemek gerekir. Senin beyaz olduğunu doğru olarak düşündüğümüz için beyaz değilsin; tersine, sen beyaz olduğun için bunu söyleyen bizler doğruyu söylemiş oluruz. Bazı şeyler her zaman birleşikse ve ayrılmaları imkânsızsa, bazıları her zaman ayrıksa ve birleşmeleri imkânsızsa, bazıları da iki zıt duruma açıksa, o zaman var olmak birleşik ve bir olmak, var olmamak ise birleşik olmamak, çok olmaktır. Başka türlü olabilen şeylerde aynı kanaat ve aynı logos hem yanlış hem doğru olur; insan bir zaman doğruyu söyleyebilir, bir zaman yanılabilir. Başka türlü olması imkânsız olan şeylerde ise aynı şey bir zaman doğru, bir zaman yanlış olmaz; aynı şeyler her zaman doğru ya da her zaman yanlıştır.

Peki birleşik olmayan şeylerde var olmak ya da olmamak, doğru ve yanlış nedir? Çünkü bunlar birleşik değildir ki birleştiklerinde var, ayrıldıklarında yok olsunlar; "tahta beyazdır" ya da "köşegen ölçüşmezdir" gibi. Doğru ve yanlış da bunlarda öncekilerdeki gibi bulunmayacaktır. Yoksa, nasıl doğru bunlarda aynı değilse, var olmak da aynı değil midir? Burada doğru ve yanlış şudur: dokunmak ve dile getirmek doğrudur (çünkü olumlama ile dile getirme aynı şey değildir), bilmemek ise dokunmamaktır. (Çünkü "ne olduğu" hakkında aldanmak, araz olarak dışında, mümkün değildir; birleşik olmayan ousia'lar hakkında da durum aynıdır, onlar hakkında aldanmak mümkün değildir. Hepsi fiil hâlindedir, kuvve hâlinde değil; öyle olsaydı oluşur ve yok olurlardı; oysa varolanın kendisi oluşmaz, yok olmaz, çünkü öyle olsaydı bir şeyden oluşması gerekirdi. O hâlde özü itibarıyla belli bir şey olan ve fiil olan şeyler hakkında aldanmak mümkün değildir; onları ya kavrarız ya kavramayız. Onlar hakkında araştırılan, ne oldukları, yani böyle olup olmadıklarıdır.) Doğru anlamında var olmak ve yanlış anlamında var olmamak ise şöyledir: bir durumda, şeyler birleşikse söz doğru, birleşik değilse yanlıştır; öteki durumda ise, bir şey varsa belli bir şekilde vardır, o şekilde değilse hiç yoktur.

1051b

τὸ δὲ [κυριώτατα ὂν] ἀληθὲς ἢ ψεῦδος, τοῦτο δʼ ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐστὶ τῷ συγκεῖσθαι ἢ διῃρῆσθαι, ὥστε ἀληθεύει μὲν ὁ τὸ διῃρημένον οἰόμενος διῃρῆσθαι καὶ τὸ συγκείμενον συγκεῖσθαι, ἔψευσται δὲ ὁ ἐναντίως ἔχων ἢ τὰ πράγματα, πότʼ ἔστιν ἢ οὐκ ἔστι τὸ ἀληθὲς λεγόμενον ἢ ψεῦδος; τοῦτο γὰρ σκεπτέον τί λέγομεν. οὐ γὰρ διὰ τὸ ἡμᾶς οἴεσθαι ἀληθῶς σε λευκὸν εἶναι εἶ σὺ λευκός, ἀλλὰ διὰ τὸ σὲ εἶναι λευκὸν ἡμεῖς οἱ φάντες τοῦτο ἀληθεύομεν. εἰ δὴ τὰ μὲν ἀεὶ σύγκειται καὶ ἀδύνατα διαιρεθῆναι, τὰ δʼ ἀεὶ διῄρηται καὶ ἀδύνατα συντεθῆναι, τὰ δʼ ἐνδέχεται τἀναντία, τὸ μὲν εἶναί ἐστι τὸ συγκεῖσθαι καὶ ἓν εἶναι, τὸ δὲ μὴ εἶναι τὸ μὴ συγκεῖσθαι ἀλλὰ πλείω εἶναι· περὶ μὲν οὖν τὰ ἐνδεχόμενα ἡ αὐτὴ γίγνεται ψευδὴς καὶ ἀληθὴς δόξα καὶ ὁ λόγος ὁ αὐτός, καὶ ἐνδέχεται ὁτὲ μὲν ἀληθεύειν ὁτὲ δὲ ψεύδεσθαι· περὶ δὲ τὰ ἀδύνατα ἄλλως ἔχειν οὐ γίγνεται ὁτὲ μὲν ἀληθὲς ὁτὲ δὲ ψεῦδος, ἀλλʼ ἀεὶ ταὐτὰ ἀληθῆ καὶ ψευδῆ.—περὶ δὲ δὴ τὰ ἀσύνθετα τί τὸ εἶναι ἢ μὴ εἶναι καὶ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος; οὐ γάρ ἐστι σύνθετον, ὥστε εἶναι μὲν ὅταν συγκέηται, μὴ εἶναι δὲ ἐὰν διῃρημένον ᾖ, ὥσπερ τὸ λευκὸν ⟨τὸ⟩ ξύλον ἢ τὸ ἀσύμμετρον τὴν διάμετρον· οὐδὲ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος ὁμοίως ἔτι ὑπάρξει καὶ ἐπʼ ἐκείνων. ἢ ὥσπερ οὐδὲ τὸ ἀληθὲς ἐπὶ τούτων τὸ αὐτό, οὕτως οὐδὲ τὸ εἶναι, ἀλλʼ ἔστι τὸ μὲν ἀληθὲς ἢ ψεῦδος, τὸ μὲν θιγεῖν καὶ φάναι ἀληθές (οὐ γὰρ ταὐτὸ κατάφασις καὶ φάσις), τὸ δʼ ἀγνοεῖν μὴ θιγγάνειν (ἀπατηθῆναι γὰρ περὶ τὸ τί ἐστιν οὐκ ἔστιν ἀλλʼ ἢ κατὰ συμβεβηκός· ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὰς μὴ συνθετὰς οὐσίας, οὐ γὰρ ἔστιν ἀπατηθῆναι· καὶ πᾶσαι εἰσὶν ἐνεργείᾳ, οὐ δυνάμει, ἐγίγνοντο γὰρ ἂν καὶ ἐφθείροντο, νῦν δὲ τὸ ὂν αὐτὸ οὐ γίγνεται οὐδὲ φθείρεται, ἔκ τινος γὰρ ἂν ἐγίγνετο·—ὅσα δή ἐστιν ὅπερ εἶναί τι καὶ ἐνέργειαι, περὶ ταῦτα οὐκ ἔστιν ἀπατηθῆναι ἀλλʼ ἢ νοεῖν ἢ μή· ἀλλὰ τὸ τί ἐστι ζητεῖται περὶ αὐτῶν, εἰ τοιαῦτά ἐστιν ἢ μή)· τὸ δὲ εἶναι ὡς τὸ ἀληθές, καὶ τὸ μὴ εἶναι τὸ ὡς τὸ ψεῦδος, ἓν μέν ἐστιν, εἰ σύγκειται, ἀληθές, τὸ δʼ εἰ μὴ σύγκειται, ψεῦδος· τὸ δὲ ἕν, εἴπερ ὄν, οὕτως ἐστίν, εἰ δὲ μὴ οὕτως, οὐκ ἔστιν·

1052aDoğru, bunları kavramaktır; bunlarda yanlış da, aldanma da yoktur, yalnızca bilmemek vardır; ama körlük gibi bir bilmemek değil, çünkü körlük, kişinin kavrama yetisine hiç sahip olmaması gibi bir şeydir. Şu da açıktır: hareketsiz şeyler hakkında, onları hareketsiz kabul eden biri için zaman bakımından aldanma yoktur. Sözgelişi üçgenin değişmediğini düşünen, onun bir zaman iki dik açıya eşit açıları olduğunu, bir zaman olmadığını düşünmez (o zaman değişirdi); ama bir türün bir kısmının bir özelliğe sahip olduğunu, bir kısmının sahip olmadığını düşünebilir; sözgelişi hiçbir çift sayının asal olmadığını ya da bazılarının asal olduğunu, bazılarının olmadığını. Sayıca tek olan bir şey hakkında ise bu da olmaz; çünkü artık birinin öyle, ötekinin böyle olduğunu düşünmeyecektir; o şey her zaman aynı durumda olduğu için ya doğruyu söyleyecek ya yanılacaktır.

1052a

τὸ δὲ ἀληθὲς τὸ νοεῖν ταῦτα· τὸ δὲ ψεῦδος οὐκ ἔστιν, οὐδὲ ἀπάτη, ἀλλὰ ἄγνοια, οὐχ οἵα ἡ τυφλότης· ἡ μὲν γὰρ τυφλότης ἐστὶν ὡς ἂν εἰ τὸ νοητικὸν ὅλως μὴ ἔχοι τις. φανερὸν δὲ καὶ ὅτι περὶ τῶν ἀκινήτων οὐκ ἔστιν ἀπάτη κατὰ τὸ ποτέ, εἴ τις ὑπολαμβάνει ἀκίνητα. οἷον τὸ τρίγωνον εἰ μὴ μεταβάλλειν οἴεται, οὐκ οἰήσεται ποτὲ μὲν δύο ὀρθὰς ἔχειν ποτὲ δὲ οὔ (μεταβάλλοι γὰρ ἄν), ἀλλὰ τὶ μὲν τὶ δʼ οὔ, οἷον ἄρτιον ἀριθμὸν πρῶτον εἶναι μηθένα, ἢ τινὰς μὲν τινὰς δʼ οὔ· ἀριθμῷ δὲ περὶ ἕνα οὐδὲ τοῦτο· οὐ γὰρ ἔτι τινὰ μὲν τινὰ δὲ οὒ οἰήσεται, ἀλλʼ ἀληθεύσει ἢ ψεύσεται ὡς ἀεὶ οὕτως ἔχοντος.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…