İçeriğe geç

Kavram

Orexis (ὄρεξις)

Yunanca
ὄρεξις (orexis)
Latince
appetitus
Almanca
Streben, Begehren
Fransızca
désir, appétit
İngilizce
desire
Türkçe
istek (orexis)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "uzanma, iştah, istek". Aristoteles'te canlının, duyum ve phantasia ile birlikte, bir şeye yönelmesini sağlayan genel yeti: duyumun olduğu yerde haz ve acı, onların olduğu yerde zorunlu olarak arzu ve dolayısıyla istek bulunur (Ruh Üzerine II.2–3); III. Kitap'ta yer bakımından devinimin ilkesi olarak nous ile birlikte ele alınır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 5.–4. yy Presokratikler / Platon Gündelik "uzanma, istek"
MÖ 4. yy Aristoteles Arzu, thymos ve dilemeyi kapsayan cins; isteyen (orektikon) dynamis Aristoteles, Ruh Üzerine I.5, II.3
MÖ 3. yy Stoa hormē (dürtü) ile birlikte, akla uygun istek olarak

Dönüşüm: Gündelik "uzanma" kelimesi, Aristoteles'te ruhun yönelim yetilerinin üst cinsi olur; skolastikte appetitus olarak irade kuramının temeline yerleşir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ὄρεξις (orexis); ὀρέγεσθαι; τὸ ὀρεκτικόν oregō "uzanmak, el uzatmak" fiilinden; "bir şeye doğru uzanma". Aristoteles'te cins adı: arzu (epithymia), thymos ve dileme (boulēsis) onun türleridir (Ruh Üzerine II.3).
Latince appetitus appetere "bir şeye yönelmek"; skolastikte appetitus sensitivus / rationalis.
Almanca / Fransızca Streben / désir, appétit Almanca Streben yönelim vurgusunu korur.
İngilizce desire

Türkçe karşılığı

istek (orexis); isteyen (orektikon). arzu: Platon kararıyla epithymia'ya ayrıldı. iştah: bedensel arzuya daraltır. meyil / temayül: yönelimi verir ama Aristoteles'in cins–tür düzenini yansıtmaz. Tercih: "istek" (Presokratik kararı); boulēsis ile karışmasın diye boulēsis Ruh Üzerine'de "dileme" diye verildi.

"Arzu" demek orexis'i hazza yönelen bedensel isteğe indirger; oysa Aristoteles'te akıllı dileme (boulēsis) de bir orexis'tir. "İstek" geniş cins adı olarak bu çatıyı korur.

Atıf ve kaynak notu

Kelime eskidir; teknik cins adı olarak sistemli kullanımı Aristoteles'e aittir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: istek, orexis, isteği

Metinlerde işaretlendiği yerler

6 yer · 6 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.