İçeriğe geç

Kavram

Prohairesis (προαίρεσις)

Yunanca
προαίρεσις (prohairesis)
Latince
electio
Almanca
Vorsatz, Entscheidung
Fransızca
choix délibéré
İngilizce
choice, decision
Türkçe
tercih (prohairesis)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "yeğleme, seçme". Aristoteles'te düşünmeye (dianoia) bağlı, yalnızca eylem (praxis) sahibi varlıklara ait seçim: cansız şeyler, hayvanlar ve çocuklar tercih sahibi değildir, bu yüzden rastlantıyla bir şey yapamazlar (197b6–8).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Düşünmeye dayanan seçim; tykhē'nin alanı Aristoteles, Fizik
MÖ 4. yy Aristoteles Aretē'nin tanımında: "tercihle ilgili huy" Aristoteles - Nikomakhos'a Etik II.6
MS 1.–2. yy Epiktetos İnsanın elinde olan tek şey, ahlaki irade

Dönüşüm: Eylem kuramının terimi, Stoa'da ahlaki öznenin çekirdeği hâline gelir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca προαίρεσις (prohairesis) pro "önce, yeğleyerek" + hairein "almak, seçmek". Aristoteles'te düşünüp taşınmaya (bouleusis) dayanan seçim; Fizik II.5 (196b18) ve II.6'da tykhē'nin alanını belirler. Epiktetos'ta ahlaki iradenin adı olur.
Latince electio Ortaçağ ahlak felsefesinde electio.
Almanca / Fransızca Vorsatz, Entscheidung / choix délibéré
İngilizce choice, decision

Türkçe karşılığı

tercih (prohairesis). seçim: sade, ama oy seçimi çağrışımı. irade / kasıt: Stoacı ve modern anlamı geriye yansıtır. ihtiyar: kelâm dilinde yerleşik, bugünkü okura "yaşlı" diye okunur. Tercih: "tercih" — Tanpınar, Yahya Kemal, Ahmet Haşim'de tanıklı; proaireton = tercih edilebilir.

"Tercih" kelimenin "birini ötekine yeğleme" katmanını korur; Stoacı "irade" okumasını peşinen seçmez.

Atıf ve kaynak notu

Teknik ağırlık Aristoteles'e aittir; Platon'da kelime seyrek ve gündeliktir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: prohairesis, prohairesisi

Metinlerde işaretlendiği yerler

34 yer · 34 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.