Kavram
Prohairesis (προαίρεσις)
- Yunanca
- προαίρεσις (prohairesis)
- Latince
- electio
- Almanca
- Vorsatz, Entscheidung
- Fransızca
- choix délibéré
- İngilizce
- choice, decision
- Türkçe
- tercih (prohairesis)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "yeğleme, seçme". Aristoteles'te düşünmeye (dianoia) bağlı, yalnızca eylem (praxis) sahibi varlıklara ait seçim: cansız şeyler, hayvanlar ve çocuklar tercih sahibi değildir, bu yüzden rastlantıyla bir şey yapamazlar (197b6–8).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Düşünmeye dayanan seçim; tykhē'nin alanı | Aristoteles, Fizik |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Aretē'nin tanımında: "tercihle ilgili huy" | Aristoteles - Nikomakhos'a Etik II.6 |
| MS 1.–2. yy | Epiktetos | İnsanın elinde olan tek şey, ahlaki irade |
Dönüşüm: Eylem kuramının terimi, Stoa'da ahlaki öznenin çekirdeği hâline gelir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | προαίρεσις (prohairesis) | pro "önce, yeğleyerek" + hairein "almak, seçmek". Aristoteles'te düşünüp taşınmaya (bouleusis) dayanan seçim; Fizik II.5 (196b18) ve II.6'da tykhē'nin alanını belirler. Epiktetos'ta ahlaki iradenin adı olur. |
| Latince | electio | Ortaçağ ahlak felsefesinde electio. |
| Almanca / Fransızca | Vorsatz, Entscheidung / choix délibéré | |
| İngilizce | choice, decision |
Türkçe karşılığı
tercih (prohairesis). seçim: sade, ama oy seçimi çağrışımı. irade / kasıt: Stoacı ve modern anlamı geriye yansıtır. ihtiyar: kelâm dilinde yerleşik, bugünkü okura "yaşlı" diye okunur. Tercih: "tercih" — Tanpınar, Yahya Kemal, Ahmet Haşim'de tanıklı; proaireton = tercih edilebilir.
"Tercih" kelimenin "birini ötekine yeğleme" katmanını korur; Stoacı "irade" okumasını peşinen seçmez.
Atıf ve kaynak notu
Teknik ağırlık Aristoteles'e aittir; Platon'da kelime seyrek ve gündeliktir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: prohairesis, prohairesisi
Metinlerde işaretlendiği yerler
34 yer · 34 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Aristoteles, Fizik196b10
- Aristoteles, Meteorologika1.1
- Aristoteles, Ruh Üzerines170
- Aristoteles, Hayvanların Hareketi Üzerine6
- Aristoteles, Metafizik1004b
- Aristoteles, Nikomakhos'a Etik1094a
- Aristoteles, Büyük Etik1187b10
- Aristoteles, Eudemos'a Etik1214b5
- Aristoteles, Politika1252a
- Aristoteles, Ekonomika1345b_2
- Aristoteles, Retorik1355b5
- Epikuros, Vatikan Sözleri51
- Philon, Ödüller ve Cezalar Üzerine4
- Philon, Her Erdemli İnsan Özgürdür89
- Philon, Temaşa Hayatı Üzerine2
- Philon, Flaccus'a Karşı144
- Plutarkhos, Kralların ve Komutanların Özdeyişleri1.1
- Plutarkhos, İskender'in Talihi ya da Erdemi Üzerine1.12
- Plutarkhos, Gevezelik Üzerine18
- Plutarkhos, Kıskançlık ve Nefret Üzerine1
- Plutarkhos, Kendini Kıskandırmadan Övmek Üzerine15
- Plutarkhos, Kader Üzerine6
- Plutarkhos, Filozof Özellikle Yöneticilerle Sohbet Etmelidir1
- Plutarkhos, Devlet Yönetimine Dair Öğütler2
- Plutarkhos, Paralel Hayatlar: Caius Marcius Coriolanus32.4
- Plutarkhos, Paralel Hayatlar: Timoleon3.2
- Epiktetos, Söylevler1.1.23
- Epiktetos, Enkheiridion4.1
- Epiktetos, Epiktetos Gnomolojisi8
- Origenes, Philokaliapr.pr.toc
- Origenes, Luka Üzerine Vaazlar11
- Origenes, Matta İncili Şerhi, 10–11. Kitaplar10.12
- Origenes, Matta İncili Üzerine Şerhler7.9
- Plotinos, Enneadlar2.3.2