İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Caius Marcius Coriolanus

Γάϊος Μάρκιος

1.11. Bölüm

Roma'nın patricius ailelerinden Marciuslar birçok ünlü adam yetiştirmiştir. Numa'nın kızının oğlu olup Tullus Hostilius'tan sonra kral olan Ancus Marcius bunlardandı. Roma'ya en bol ve en güzel suyu getiren Publius ile Quintus da Marciustu. Roma halkının iki kez censor seçtiği, sonra da onun telkiniyle kimsenin bu göreve ikinci kez gelemeyeceğine dair kanun çıkardığı Censorinus da öyle.

1.1

ὁ Μαρκίων οἶκος ἐν Ῥώμῃ τῶν πατρικίων πολλοὺς παρέσχεν ἐνδόξους ἄνδρας, ὧν καὶ Μάρκιος ἦν Ἄγκος, ὁ Νομᾶ θυγατριδοῦς καὶ μετὰ Τύλλον Ὁστίλιον βασιλεὺς γενόμενος. Μάρκιοι δʼ ἦσαν καὶ Πόπλιος καὶ Κόιντος οἱ πλεῖστον ὕδωρ καὶ κάλλιστον ἐν Ῥώμῃ καταγαγόντες, καὶ Κηνσωρῖνος, ὃν δὶς ἀπέδειξε τιμητὴν ὁ Ῥωμαίων δῆμος, εἶτα ὑπʼ αὐτοῦ πεισθεὶς ἐκείνου νόμον ἔθετο καὶ ἐψηφίσατο μηδενὶ τὴν ἀρχὴν δὶς ἐξεῖναι μετελθεῖν.

1.2Bu yazının konusu olan Gaius Marcius, babasız kalıp dul annesinin yanında büyüdü. Öksüzlüğün başka kötülükleri olsa da erdemli bir adam olmaya ve sıradan insanlardan üstün çıkmaya hiç engel olmadığını gösterdi; kötülerin boş yere onu suçladığını, ihmalle insanı bozduğunu söylediğini ortaya koydu. Aynı adam, tabiat ne kadar soylu ve iyi olursa olsun terbiyeden yoksun kalırsa, bakım görmeyen verimli bir toprak gibi iyi ürünlerle birlikte bir sürü kötü ürün de vereceğini düşünenlere de tanıklık etti.

1.2

Γάϊος δὲ Μάρκιος, ὑπὲρ οὗ τάδε γέγραπται, τραφεὶς ὑπὸ μητρὶ χήρᾳ πατρὸς ὀρφανός, ἀπέδειξε τὴν ὀρφανίαν ἄλλα μὲν ἔχουσαν κακά, πρὸς δὲ τὸ γενέσθαι σπουδαῖον ἄνδρα καὶ διαφέροντα τῶν πολλῶν οὐδὲν ἐμποδὼν οὖσαν, ἄλλως δὲ τοῖς φαύλοις αἰτιᾶσθαι καὶ ψέγειν παρέχουσαν αὑτὴν ὡς ἀμελείᾳ διαφθείρουσαν. ὁ δʼ αὐτὸς ἀνὴρ ἐμαρτύρησε καὶ τοῖς τὴν φύσιν ἡγουμένοις, ἐὰν οὖσα γενναία καὶ ἀγαθὴ παιδείας ἐνδεὴς γένηται, πολλὰ τοῖς χρηστοῖς ὁμοῦ φαῦλα συναποτίκτειν, ὥσπερ εὐγενῆ χώραν ἐν γεωργίᾳ θεραπείας μὴ τυχοῦσαν.

1.3Çünkü her konudaki kuvvetli ve dirençli iradesi onu güzel işleri sonuna kadar götüren büyük atılımlara sürüklüyordu. Ama öte yandan öfkesi ölçüsüz, rekabeti inatçı olduğundan insanların onunla birlikte olması kolay ve hoş değildi. Hazlara, zahmetlere ve paraya karşı kayıtsızlığına hayran kalıp buna kendine hâkim olma, adalet ve cesaret diyorlardı; ama siyaset ilişkilerinde onu sıkıcı, kaba ve oligarşik buluyor, ondan rahatsız oluyorlardı.

1.3

τὸ γὰρ ἰσχυρὸν αὐτοῦ πρὸς ἅπαντα τῆς γνώμης καὶ καρτερὸν ὁρμάς τε μεγάλας καὶ τελεσιουργοὺς τῶν καλῶν ἐξέφερε, θυμοῖς τε αὖ πάλιν χρώμενον ἀκράτοις καὶ φιλονεικίαις ἀτρέπτοις οὐ ῥᾴδιον οὐδʼ εὐάρμοστον ἀνθρώποις συνεῖναι παρεῖχεν, ἀλλὰ τὴν ἐν ἡδοναῖς καὶ πόνοις καὶ ὑπὸ χρημάτων ἀπάθειαν αὐτοῦ θαυμάζοντες καὶ ὀνομάζοντες ἐγκράτειαν καὶ δικαιοσύνην καὶ ἀνδρείαν, ἐν ταῖς πολιτικαῖς αὖ πάλιν ὁμιλίαις ὡς ἐπαχθῆ καὶ ἄχαριν καὶ ὀλιγαρχικὴν ἐδυσχέραινον.

1.4İnsanların Muslardan gördüğü lütufların en büyüğü, tabiatlarının logos ve terbiyeyle evcilleşmesidir; tabiat böylece logos sayesinde ölçüyü kabul eder, aşırılığı atar. Ama o zamanlar Roma, aretē'nin en çok savaş ve askerlikle ilgili yönüne değer veriyordu. Bunun kanıtı da aretē'nin onlarda tek bir adla, cesaretin adıyla anılmasıdır: Cesarete özel olarak verdikleri ad, aynı zamanda bütün cinsin ortak adıdır.

1.4

οὐδὲν γὰρ ἄλλο Μουσῶν εὐμενείας ἀπολαύουσιν ἄνθρωποι τοσοῦτον ὅσον ἐξημερῶσαι τὴν φύσιν ὑπὸ λόγου καὶ παιδείας, τῷ λόγῳ δεξαμένην τὸ μέτριον καὶ τὸ ἄγαν ἀποβαλοῦσαν. ὅλως μὲν οὖν ἐν τοῖς τότε χρόνοις ἡ Ῥώμη μάλιστα τῆς ἀρετῆς τὸ περὶ τὰς πολεμικὰς καὶ στρατιωτικὰς ἐκύδαινε πράξεις, καὶ μαρτυρεῖ τὸ τὴν ἀρετὴν ὑπʼ αὐτῶν ἑνὶ τῷ τῆς ἀνδρείας ὀνόματι προσαγορεύεσθαι, καὶ τοῦτο τοῦ γένους ὄνομα κοινὸν ὑπάρχειν ᾧ τὴν ἀνδρείαν ἰδίᾳ καλοῦσιν.

2.12. Bölüm

Marcius savaş mücadelelerine başkalarından daha tutkundu; daha çocukluğundan itibaren silahı elinden bırakmadı. Sonradan edinilen silahların, doğuştan gelen ve insanın kendinde taşıdığı silahı donanımlı ve hazır tutmayanlara bir yararı olmadığını düşünüyordu. Bu yüzden bedenini her tür savaşa öyle alıştırdı ki hem koşuda çevikti hem de göğüs göğüse tutuşmalarda kurtulması güç bir ağırlığa sahipti. Nitekim onunla cesaret ve aretē'de yarışanlar, geride kaldıkları zaman, hiç sarsılmayan, hiçbir zahmete pes etmeyen vücut gücünü sebep gösterirlerdi.

2.1

ὁ δὲ Μάρκιος ἑτέρων μᾶλλον ἐμπαθὴς γεγονὼς πρὸς τοὺς πολεμικοὺς ἀγῶνας, εὐθὺς ἐκ παιδὸς τὰ ὅπλα διὰ χειρὸς εἶχε, καὶ τῶν ἐπικτήτων οὐδὲν ἔργον οἰόμενος εἶναι τοῖς μὴ τὸ σύμφυτον ὅπλον καὶ συγγενὲς ἐξηρτυμένον ἔχουσι καὶ παρεσκευασμένον, οὕτως ἤσκησε τὸ σῶμα πρὸς ἅπασαν ἰδέαν μάχης ὥστε καὶ θεῖν ἐλαφρὸν εἶναι καὶ βάρος ἔχειν ἐν λαβαῖς καὶ ἐν διαπάλαις πολέμου δυσεκβίαστον. οἱ γοῦν ἔριν ἔχοντες εὐψυχίας ἀεὶ καὶ ἀρετῆς πρὸς αὐτόν, ἐν οἷς ἐλείποντο, τὴν τοῦ σώματος ᾐτιῶντο ῥώμην ἄτρεπτον οὖσαν καὶ πρὸς μηδένα πόνον ἀπαγορεύουσαν.

3.13. Bölüm

İlk seferine henüz delikanlıyken çıktı. Vaktiyle Roma'nın kralıyken tahttan indirilen Tarquinius, birçok savaş ve yenilgiden sonra adeta son zarını atıyordu. Latinlerin çoğu, öbür İtalyalıların da birçoğu ona yardım edip onu Roma üzerine götürüyordu; bunu ona hoş görünmek için değil, Romalıların büyüyen gücünden korktukları ve onu kıskandıkları için, bu gücü yıkmak için yapıyorlardı.

3.1

ἐστρατεύσατο δὲ πρώτην στρατείαν ἔτι μειράκιον, ὅτε Ταρκυνίῳ τῷ βασιλεύσαντι τῆς Ῥώμης, εἶτα ἐκπεσόντι, μετὰ πολλὰς μάχας καὶ ἥττας ὥσπερ ἔσχατον κύβον ἀφιέντι πλεῖστοι μὲν Λατίνων, πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἄλλων Ἰταλιωτῶν συνελάμβανον καὶ συγκατῆγον ἐπὶ τὴν Ῥώμην, οὐκ ἐκείνῳ χαριζόμενοι μᾶλλον ἢ φόβῳ τὰ Ῥωμαίων αὐξόμενα καὶ φθόνῳ καταβάλλοντες.

3.2Pek çok kez yön değiştiren bu savaşta Marcius diktatörün gözü önünde kahramanca çarpışırken yakınında yere düşen bir Romalı gördü. Onu görmezden gelmedi; önünde durup üzerine gelen düşmanı karşıladı ve öldürdü. Komutan zaferi kazanınca ilk taçlandırdıkları arasında ona meşe tacı verdi.

3.2

ἐν ταύτῃ τῇ μάχῃ πολλὰς τροπὰς ἐπʼ ἀμφότερα λαμβανούσῃ Μάρκιος ἀγωνιζόμενος εὐρώστως ἐν ὄψει τοῦ δικτάτορος, ἄνδρα Ῥωμαῖον πεσόντα πλησίον ἰδών οὐκ ἠμέλησεν, ἀλλʼ ἔστη πρὸ αὐτοῦ καὶ τὸν ἐπιφερόμενον τῶν πολεμίων ἀμυνόμενος ἀπέκτεινεν. ὡς οὖν ἐκράτησεν ὁ στρατηγός, ἐν πρώτοις ἐκεῖνον ἐστεφάνωσε δρυὸς στεφάνῳ.

3.3Çünkü kanun bu tacı, bir vatandaşı kalkanıyla koruyan kimseye ayırmıştır. Belki tanrının bir kehanetinde Arkadyalılara palamut yiyenler demesi yüzünden meşe yüceltilmiştir; belki sefere çıkanlar her yerde kolayca meşe bulabildiği için, belki de meşe tacı Şehrin Koruyucusu Zeus'a kutsal olduğundan bir vatandaşın kurtuluşuna yakışır görüldüğü için verilmiştir. Meşe, yabani ağaçların en güzel meyve vereni, aşılı ağaçların ise en güçlüsüdür.

3.3

τοῦτον γὰρ ὁ νόμος τῷ πολίτην ὑπερασπίσαντι τὸν στέφανον ἀποδέδωκεν, εἴτε δὴ μάλιστα τιμήσας διʼ Ἀρκάδας τὴν δρῦν βαλανηφάγους ὑπὸ τοῦ θεοῦ χρησμῷ προσαγορευθέντας, εἴτε ὡς ταχὺ καὶ πανταχοῦ δρυὸς οὖσαν εὐπορίαν στρατευομένοις, εἴτε Διὸς Πολιέως ἱερὸν ὄντα τὸν τῆς δρυὸς στέφανον οἰόμενος ἐπὶ σωτηρίᾳ πολίτου δίδοσθαι πρεπόντως. ἔστι δὲ ἡ δρῦς τῶν μὲν ἀγρίων καλλικαρπότατον, τῶν δὲ τιθασῶν ἰσχυρότατον.

3.4Ondan yiyecek olarak palamut, içecek olarak ballı su elde edilirdi; katık olarak da otlayan hayvanların ve kuşların çoğunu sağlardı, çünkü av aleti olan ökseyi o verirdi.

O savaşta Dioskurların da göründüğünü, savaştan hemen sonra atları ter içinde meydanda belirip zaferi haber verdiklerini söylerler. Bugün çeşmenin yanında onların tapınağı bu yerde durur. Bu yüzden zafer günü olan Temmuz ayının idus günü Dioskurlara adanmıştır.

3.4

ἦν δὲ καὶ σιτίον ἀπʼ αὐτῆς ἡ βάλανος καὶ ποτὸν τὸ μελίτειον, ὄψον δὲ παρεῖχε τὰ πλεῖστα τῶν νεμομένων τε καὶ πτηνῶν, θήρας ὄργανον φέρουσα τὸν ἰξόν. ἐν ἐκείνῃ δὲ τῇ μάχῃ καὶ τοὺς Διοσκούρους ἐπιφανῆναι λέγουσι, καὶ μετὰ τὴν μάχην εὐθὺς ὀφθῆναι ῥεομένοις ἱδρῶτι τοῖς ἵπποις ἐν ἀγορᾷ τὴν νίκην ἀπαγγέλλοντας, οὗ νῦν παρὰ τὴν κρήνην νεώς ἐστιν αὐτοῖς ἱδρυμένος, ὅθεν καὶ τὴν ἡμέραν ἐπινίκιον οὖσαν, ἐν τῷ Ἰουλίῳ μηνὶ τὰς εἰδούς, Διοσκούροις ἀνιερώκασι.

4.14. Bölüm

Görünüşe göre genç yaşta kazanılan ün ve itibar, kolay kazanılan şana düşkün tabiatları söndürür; susuzluklarını ve çabuk doyan heveslerini hemen giderir. Ağır ve sağlam mizaçları ise itibar büyütüp parlatır, rüzgârla uyanmış gibi güzel görünene doğru sürükler. Çünkü bu insanlar şanı alınmış bir ücret gibi değil, verilmiş bir rehin gibi gördüklerinden, onu olduğu yerde bırakıp aynı işlerle aşamamaktan utanırlar.

4.1

νέων δέ, ὡς ἔοικεν, ἀνδρῶν ἐπιφάνεια καὶ τιμὴ τὰς μὲν ἐλαφρῶς φιλοτίμους φύσεις πρωιαίτερον παραγενομένη σβέννυσι, καὶ ἀποπίμπλησι ταχὺ τὸ διψῶδες αὐτῶν καὶ ἁψίκορον τὰ δʼ ἐμβριθῆ καὶ βέβαια φρονήματα αὔξουσιν αἱ τιμαὶ καὶ λαμπρύνουσιν ὥσπερ ὑπὸ πνεύματος ἐγειρόμενα πρὸς τὸ φαινόμενον καλόν, οὐ γὰρ ὡς μισθὸν ἀπολαμβάνοντες, ἀλλʼ ὡς ἐνέχυρον διδόντες αἰσχύνονται τὴν δόξαν καταλιπεῖν καὶ μὴ τοῖς αὐτοῖς ἔργοις ὑπερβαλέσθαι.

4.2Marcius da böyleydi; yiğitlikte kendi kendisinin rakibi oldu. İşleriyle hep yenilenmek istediğinden kahramanlık üstüne kahramanlık, ganimet üstüne ganimet ekliyor, sonraki komutanları öncekilerle onu onurlandırmada ve tanıklıklarını aşmada yarıştırıyordu. O zamanlar Romalıların yaptığı pek çok savaş ve çarpışmanın hiçbirinden tacsız ve ödülsüz dönmedi.

4.2

τοῦτο παθὼν καὶ ὁ Μάρκιος αὐτὸς αὑτῷ ζῆλον ἀνδραγαθίας προὔθηκε, καινός τε ἀεὶ βουλόμενος εἶναι ταῖς πράξεσιν ἀριστείαις ἀριστείας συνῆπτε καὶ λάφυρα λαφύροις ἐπέφερε, καὶ τοῖς προτέροις ἀεὶ τοὺς ὑστέρους ἡγεμόνας εἶχε περὶ τῆς ἐκείνου τιμῆς ἐρίζοντας, καὶ μαρτυρίας ὑπερβαλέσθαι. πολλῶν γέ τοι τότε Ῥωμαίοις ἀγώνων καὶ πολέμων γενομένων, ἐξ οὐδενὸς ἀστεφάνωτος ἦλθεν οὐδʼ ἀγέραστος.

4.3Başkaları için aretē'nin gayesi şandı, onun için şanın gayesi annesinin sevinciydi. Annesinin onun övüldüğünü duymasını, taçlandığını görmesini ve hazdan ağlayarak onu kucaklamasını, kendisinin en şerefli ve en mesut insan olması sayıyordu. Epameinondas'ın da aynı duyguyu itiraf ettiği, Leuktra'daki komutanlığını ve zaferini annesiyle babasının sağken görmesini en büyük talihi saydığı söylenir.

4.3

ἦν δὲ τοῖς μὲν ἄλλοις ἡ δόξα τῆς ἀρετῆς τέλος, ἐκείνῳ δὲ τῆς δόξης ἡ τῆς μητρὸς εὐφροσύνη, τὸ γὰρ ἐκείνην ἐπαινούμενον ἀκοῦσαι καὶ στεφανούμενον ἰδεῖν καὶ περιβαλεῖν δακρύουσαν ὑφʼ ἡδονῆς ἐντιμότατον αὑτὸν ἐνόμιζε ποιεῖν καὶ μακαριώτατον. τοῦτο δʼ ἀμέλει καὶ τὸν Ἐπαμεινώνδαν φασὶν ἐξομολογήσασθαι τὸ πάθος, εὐτυχίαν ποιούμενον αὑτοῦ μεγίστην ὅτι τὴν ἐν Λεύκτροις στρατηγίαν αὐτοῦ καὶ νίκην ὁ πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ ἔτι ζῶντες ἐπεῖδον.

4.4Ama o, iki ebeveyninin de sevincini ve mutluluğunu paylaşma imkânı buldu. Marcius ise babasına borçlu olduğu şükranı da annesine ödemesi gerektiğini düşünerek Volumnia'yı sevindirmeye ve onurlandırmaya doyamıyordu. Evlenmeyi de onun isteği ve ricasıyla yaptı, çocukları olduktan sonra da annesiyle aynı evde yaşadı.

4.4

ἀλλʼ ἐκεῖνος μὲν ἀμφοτέρων ἀπέλαυσε τῶν γονέων συνηδομένων καὶ συνευημερούντων, Μάρκιος δὲ τῇ μητρὶ καὶ τὰς τοῦ πατρὸς ὀφείλειν χάριτας οἰόμενος οὐκ ἐνεπίμπλατο τὴν Οὐολουμνίαν εὐφραίνων καὶ τιμῶν, ἀλλὰ καὶ γυναῖκα βουλομένης καὶ δεομένης ἐκείνης, ἔγημε καὶ τὴν οἰκίαν ᾤκει γενομένων παίδων ὁμοῦ μετὰ τῆς μητρός.

5.15. Bölüm

Aretē'si sayesinde şehirde büyük bir şan ve nüfuz kazandığı sırada senato, zenginleri koruyarak halkla çatıştı. Halk alacaklılardan pek çok ağır muamele gördüğünü düşünüyordu. Mülkü az olanların her şeyini rehin ve satışla alıyorlar, büsbütün yoksulları ise götürüp hapsediyorlardı. Oysa bunların vücutlarında, vatan için yapılan seferlerde çektikleri zahmetlerin ve aldıkları yaraların pek çok izi vardı.

5.1

ἤδη δὲ καί δόξαν αὐτοῦ καί δύναμιν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς ἐν τῇ πόλει μεγάλην ἔχοντος, ἡ βουλὴ τοῖς πλουσίοις ἀμύνουσα πρὸς τὸν δῆμον ἐστασίασε πολλὰ καί δεινὰ πάσχειν ὑπὸ τῶν δανειστῶν δοκοῦντα. τοὺς μὲν γὰρ κεκτημένους μέτρια πάντων ἀφῃροῦντο τῶν ὄντων ἐνεχυρασμοῖς καί πράσεσι, τοὺς δὲ παντελῶς ἀπόρους αὐτοὺς ἀπῆγον καί τὰ σώματα καθείργνυσαν αὐτῶν, ὠτειλὰς ἔχοντα τετρωμένων πολλὰς καί πεπονηκότων ἐν ταῖς ὑπὲρ τῆς πατρίδος στρατείαις,

5.2Sonuncu sefer Sabinlere karşıydı; o sefere, en zenginler ılımlı davranacaklarını vaat ettiği, senato da yönetici Marcus Valerius'un buna kefil olmasına karar verdiği için çıkmışlardı. Ama bu savaşta da canla başla çarpışıp düşmanı yendikleri hâlde alacaklılardan hiçbir insaf görmediler.

5.2

ὧν τὴν τελευταίαν ἐδέξαντο πρὸς Σαβίνους, τῶν τε πλουσιωτάτων ἐπαγγειλαμένων μετριάσειν καί τῆς βουλῆς τὸν ἄρχοντα Μάρκον Οὐαλλέριον ἐγγυήσασθαι ψηφισαμένης. ἐπεὶ δὲ κἀκείνην ἀγωνισαμένοις τὴν μάχην προθύμως καί κρατήσασι τῶν πολεμίων οὐδὲν ἐγίνετο παρὰ τῶν δανειστῶν ἐπιεικές,

5.3Senato da verdiği sözü hatırlıyor görünmedi, yeniden götürülüp haczedilmelerine göz yumdu. Şehirde kötü kargaşalar ve toplanmalar başladı. Halkın huzursuzluğu düşmanın da gözünden kaçmadı; ülkeye girip yakıp yıkmaya başladılar. Yöneticiler askerlik çağındakileri silah başına çağırınca kimse gelmedi. Böylece yetkililerin görüşleri yine ikiye ayrıldı.

5.3

οὐδʼ ἡ βουλὴ προσεποιεῖτο μεμνῆσθαι τῶν ὡμολογημένων, ἀλλʼ ἀγομένους πάλιν περιεώρα καί ῥυσιαζομένους, θόρυβοι δὲ καί συστάσεις ἦσαν ἐν τῇ πόλει πονηραί, καί τοὺς πολεμίους οὐκ ἔλαθε ταραχωδῶς ἔχων ὁ δῆμος, ἀλλʼ ἐμβαλόντες ἐπυρπόλουν τὴν χώραν, τῶν δʼ ἀρχόντων εἰς τὰ ὅπλα τοὺς ἐν ἡλικίᾳ καλούντων οὐδεὶς ὑπήκουεν, οὕτω διέστησαν αἱ γνῶμαι πάλιν τῶν ἐν τέλει.

5.4Bazıları yoksullara ödün verilmesi, aşırı katı olan hukukun gevşetilmesi gerektiğini düşünüyordu. Bazıları ise karşı çıkıyordu; Marcius da bunlardandı. Para meselesini asıl mesele saymıyor, kanunlara karşı ayaklanan ayak takımının küstahlığının ve cüretinin başlangıcı ve denemesi olarak görüyor, akılları varsa bunu durdurup söndürmelerini öğütlüyordu.

5.4

καί τινες μὲν ᾤοντο δεῖν ὑφίεσθαι τοῖς πένησι καί χαλάσαι τὸ σύντονον ἄγαν καί νόμιμον, ἔνιοι δʼ ἀντέτεινον, ὧν ἦν καὶ Μάρκιος, οὐ τὸ τῶν χρημάτων μέγιστον ἡγούμενος, ἀρχὴν δὲ καί πεῖραν ὕβρεως ὄχλου καὶ θρασύτητος ἐπανισταμένου τοῖς νόμοις, εἰ σωφρονοῦσι, παύειν καί σβεννύειν παρακελευόμενος.

6.16. Bölüm

Senato bu konuda kısa sürede defalarca toplandı, ama bir sonuca varamadı. Yoksullar ansızın bir araya gelip birbirlerini yüreklendirerek şehri terk ettiler; şimdi Kutsal Dağ denilen tepeyi tutup Anio ırmağının kıyısına yerleştiler. Hiçbir zorbalık ya da isyan hareketinde bulunmuyor, yalnız zenginlerin kendilerini çoktan şehirden sürdüğünü, İtalya'nın her yerinin onlara hava, su ve mezar yeri vereceğini haykırıyorlardı.

6.1

συνιούσης δὲ περὶ τούτων πολλάκις ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τῆς βουλῆς καὶ μηδὲν τέλος ἐκφερούσης, συστάντες οἱ πένητες ἄφνω καὶ παρακαλέσαντες ἀλλήλους ἀπέλιπον τὴν πόλιν, καὶ καταλαβόντες ὄρος ὃ νῦν ἱερὸν καλεῖται, παρὰ τὸν Ἀνίωνα ποταμὸν ἐκαθέζοντο, πράττοντες μὲν οὐδὲν βίαιον οὐδὲ στασιαστικόν, ἐκπεπτωκέναι δὲ τῆς πόλεως ὑπὸ τῶν πλουσίων πάλαι βοῶντες, ἀέρα δὲ καὶ ὕδωρ καὶ τόπον ἐνταφῆναι πανταχοῦ τὴν Ἰταλίαν αὐτοῖς παρέξειν,

6.2Roma'da oturmakla da bundan fazlası ellerine geçmiyordu; zenginler için savaşıp yaralanmak ve ölmekten başka bir şey kalmıyordu.

Bundan korkan senato yaşlılar arasından en ılımlı ve halka en yakın olanları gönderdi; sözcüleri Menenius Agrippa idi. Halka uzun uzun yalvardı, senato adına da uzun uzun açık konuştu, sonunda sözünü hep anılan bir masala bağladı.

6.2

ὧν πλέον οὐδὲν οἰκοῦσι τὴν Ῥώμην ὑπάρχειν αὐτοῖς, ἀλλʼ ἢ τιτρώσκεσθαι καὶ ἀποθνῄσκειν ὑπὲρ τῶν πλουσίων στρατευομένοις. ταῦτʼ ἔδεισεν ἡ βουλή, καὶ τοὺς ἐπιεικεῖς μάλιστα καὶ δημοτικοὺς τῶν πρεσβυτέρων ἐξαπέστειλε, προηγόρει δὲ Μενήνιος Ἀγρίππας· καὶ πολλὰ μὲν τοῦ δήμου δεόμενος, πολλὰ δʼ ὑπὲρ τῆς βουλῆς παρρησιαζόμενος τελευτῶντι τῷ λόγῳ περιῆλθεν εἰς σχῆμα μύθου διαμνημονευόμενον.

6.3Bir zamanlar, dedi, insanın bütün uzuvları mideye karşı ayaklanmış. Onu, bedenin içinde tek başına tembel ve yararsız oturmakla suçluyorlarmış; kendileri ise onun isteklerini karşılamak için büyük zahmetlere ve hizmetlere katlanıyormuş. Mide onların saflığına gülmüş, çünkü besinin hepsini kendi içine aldığını, ama sonra yine kendinden gönderip ötekilere dağıttığını bilmiyorlarmış.

6.3

ἔφη γὰρ τοῦ ἀνθρώπου τὰ μέλη πάντα πρὸς τὴν γαστέρα στασιάσαι, καὶ κατηγορεῖν αὑτῆς ὡς μόνης ἀργοῦ καὶ ἀσυμβόλου καθεζομένης ἐν τῷ σώματι, τῶν δʼ ἄλλων εἰς τὰς ἐκείνης ὀρέξεις πόνους τε μεγάλους καὶ λειτουργίας ὑπομενόντων τὴν δὲ γαστέρα τῆς εὐηθείας αὐτῶν καταγελᾶν, ἀγνοούντων ὅτι τὴν τροφὴν ὑπολαμβάνει μὲν εἰς ἑαυτὴν ἅπασαν, ἀναπέμπει δʼ αὖθις ἐξ αὑτῆς καὶ διανέμει τοῖς ἄλλοις.

6.4"İşte vatandaşlar," dedi, "senatonun size karşı durumu da böyledir. Orada gereken özen ve düzenle görüşülen kararlar ve işler, faydayı ve yararı hepinize ulaştırır ve dağıtır."

6.4

οὕτως οὖν, ἔφη, καὶ τῆς συγκλήτου λόγος ἐστὶν, ὦ πολῖται, πρὸς ὑμᾶς· τὰ γὰρ ἐκεῖ τυγχάνοντα τῆς προσηκούσης ἐπιμελείας καὶ οἰκονομίας βουλεύματα καὶ πράγματα πᾶσιν ὑμῖν ἐπιφέρει καὶ διανέμει τὸ χρήσιμον καὶ ὠφέλιμον.

7.17. Bölüm

Bunun üzerine barıştılar. Senatodan, yardıma muhtaç olanları koruyacak beş adam seçme hakkını istediler ve aldılar; bugün tribün denilenler bunlardır. İlk olarak, ayrılmada başlarında bulunan Iunius Brutus ile Sicinius Vellutus'u seçtiler. Şehir birliğe kavuşunca halk hemen silah başına geçti, yöneticilerin emrinde hevesle savaşa katıldı.

7.1

ἐκ τούτου διηλλάγησαν, αἰτησάμενοι παρὰ τῆς βουλῆς καὶ τυχόντες ἄνδρας αἱρεῖσθαι πέντε προστάτας τῶν δεομένων βοηθείας, τοὺς νῦν δημάρχους καλουμένους, εἵλοντο δὲ πρώτους, οἷς ἐχρήσαντο καὶ τῆς ἀποστάσεως ἡγεμόσι, τοὺς περὶ Βροῦτον Ἰούνιον καὶ Σικίννιον Βέλλουτον. ἐπεὶ δʼ ἡ πόλις εἰς ἓν ἦλθεν, εὐθὺς ἐν τοῖς ὅπλοις ἦσαν οἱ πολλοὶ, καὶ παρεῖχον αὑτοὺς τοῖς ἄρχουσι χρῆσθαι προθύμως ἐπὶ τὸν πόλεμον.

7.2Marcius, aristokrasinin geri adım atmasıyla halkın güçlenmesinden hoşlanmıyor, öteki patriciusların da çoğunun aynı durumda olduğunu görüyordu. Yine de onları, vatan için yapılan mücadelelerde halktan geri kalmamaya, güçleriyle değil aretē'leriyle üstün görünmeye çağırdı.

7.2

ὁ δὲ Μάρκιος οὔτʼ αὐτὸς ἡδόμενος οἷς ὁ δῆμος ἴσχυεν ἐνδούσης τῆς ἀριστοκρατίας, καὶ τῶν ἄλλων πατρικίων πολλοὺς ὁρῶν τὸ αὐτὸ πεπονθότας, ὅμως παρεκάλει μὴ ἀπολείπεσθαι τῶν δημοτικῶν ἐν τοῖς περὶ τῆς πατρίδος ἀγῶσιν, ἀλλὰ τῇ ἀρετῇ μᾶλλον ἢ τῇ δυνάμει φαίνεσθαι διαφέροντας αὐτῶν.

8.18. Bölüm

Savaştıkları Volsci halkının içinde en saygın şehir Corioli idi. Konsül Cominius burayı kuşatınca öbür Volsciler korkup Romalılara karşı her yandan yardıma koştular; şehrin önünde savaşıp onlara iki yandan saldırmak niyetindeydiler.

8.1

ἐν δὲ τῷ Οὐολούσκων ἔθνει, πρὸς οὓς ἐπολέμουν, ἡ Κοριολανῶν πόλις ἀξίωμα μέγιστον εἶχε. ταύτην οὖν τοῦ ὑπάτου Κομινίου περιστρατοπεδεύσαντος, οἱ λοιποὶ Οὐολοῦσκοι δείσαντες ἐπὶ τοὺς Ῥωμαίους συνεβοήθουν πανταχόθεν, ὡς πρὸς τῇ πόλει ποιησόμενοι μάχην καὶ διχόθεν ἐπιχειρήσοντες αὐτοῖς.

8.2Cominius kuvvetini ikiye ayırdı; kendisi dışarıdan gelen Volscileri karşılamaya gitti, kuşatmanın başına da Romalıların en iyilerinden Titus Larcius'u bıraktı. Bunun üzerine Coriolililer oradakileri küçümseyip şehirden çıktılar, önce üstün gelip Romalıları ordugâhlarına kadar kovaladılar.

8.2

ἐπεὶ δʼ ὁ Κομίνιος διελὼν τὴν δύναμιν αὐτὸς μὲν ἀπήντα τοῖς ἔξωθεν ἐπιοῦσι τῶν Οὐολούσκων, Λάρκιον δὲ Τίτον, ἄνδρα Ῥωμαίων ἐν τοῖς ἀρίστοις, ἐπὶ τῆς πολιορκίας ἀπέλιπε, καταφρονήσαντες οἱ Κοριολανοὶ τῶν παρόντων ἐπεξῆλθον, καὶ προσμαχόμενοι τὸ πρῶτον ἐκράτουν καὶ κατεδίωκον εἰς τὸν χάρακα τοὺς Ῥωμαίους.

8.3Tam o anda Marcius birkaç adamla çıkıp karşısına ilk gelenleri devirdi, ötekileri durdurdu ve yüksek sesle Romalıları geri çağırdı. Cato'nun askerde istediği gibi, düşmanın karşısına çıkınca yalnız eliyle ve darbesiyle değil, sesinin tonuyla ve yüzünün ifadesiyle de korkutucuydu, karşı konulması güçtü. Çevresinde pek çok asker toplanınca düşman korkup geri çekildi.

8.3

ἔνθα δὴ Μάρκιος ἐκδραμὼν σὺν ὀλίγοις καὶ καταβαλὼν τοὺς προσμίξαντας αὐτῷ μάλιστα, τοὺς δʼ ἄλλους στήσας ἐπιφερομένους, ἀνεκαλεῖτο μεγάλῃ βοῇ τοὺς Ῥωμαίους, καὶ γὰρ ἦν, ὥσπερ ἠξίου τὸν στρατιώτην ὁ Κάτων, οὐ χειρὶ καὶ πληγῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ τόνῳ φωνῆς καὶ ὄψει προσώπου φοβερὸς ἐντυχεῖν πολεμίῳ καὶ δυσυπόστατος. ἀθροιζομένων δὲ πολλῶν καὶ συνισταμένων περὶ αὐτόν ἀπεχώρουν οἱ πολέμιοι δείσαντες.

8.4O bununla yetinmedi, bozgun hâlinde kaçanları kapılara kadar kovaladı. Orada Romalıların kovalamaktan vazgeçtiğini gördü. Surlardan çok sayıda ok yağıyordu; kaçanlarla birlikte, silahlı savaşçılarla dolu bir şehre dalmak kimsenin aklından bile geçmiyordu. Yine de durup onları yüreklendirdi, talihin şehri kaçanlardan çok kovalayanlara açtığını haykırdı.

8.4

ὁ δʼ οὐκ ἠγάπησεν, ἀλλʼ ἐπηκολούθει καὶ συνήλαυνεν ἤδη προτροπάδην φεύγοντας ἄχρι τῶν πυλῶν. ἐκεῖ δʼ ὁρῶν ἀποτρεπομένους τοῦ διώκειν τοὺς Ῥωμαίους, πολλῶν μὲν ἀπὸ τοῦ τείχους βελῶν προσφερομένων, τὸ δὲ συνεισπεσεῖν τοῖς φεύγουσιν εἰς πόλιν ἀνδρῶν πολεμικῶν γέμουσαν ἐν τοῖς ὅπλοις ὄντων οὐδενὸς εἰς νοῦν ἐμβαλέσθαι τολμῶντος, ὅμως ἐπιστὰς παρεκάλει καὶ παρεθάρρυνεν, ἀνεῷχθαι βοῶν ὑπὸ τῆς τύχης τοῖς διώκουσι μᾶλλον ἢ τοῖς φεύγουσι τὴν πόλιν.

8.5Arkasından gelmek isteyen pek az kişi çıkınca düşmanın arasından geçip kapıya atıldı ve onlarla birlikte içeri daldı. Önce hiç kimse ona karşı koymaya, önünde durmaya cesaret edemedi. Ama içeride çok az adam olduğunu görünce yardıma gelip saldırdılar.

8.5

οὐ πολλῶν δὲ βουλομένων ἐπακολουθεῖν, ὠσάμενος διὰ τῶν πολεμίων ἐνήλατο ταῖς πύλαις καὶ συνεισέπεσε, μηδενὸς τὸ πρῶτον ἀντισχεῖν μηδʼ ὑποστῆναι τολμήσαντος, ἔπειτα δέ, ὡς κατεῖδον ὀλίγους παντάπασιν ἔνδον ὄντας, συμβοηθούντων καὶ προσμαχομένων,

8.6Anlatıldığına göre dostlarla düşmanların arasına karışmış hâlde şehrin içinde inanılmaz bir mücadele verdi. Eliyle, ayaklarının çevikliğiyle, yüreğinin cüretiyle savaştı, saldırdığı herkesi yendi; kimini en uzak köşelere sürdü, kimi pes edip silahını attı. Böylece Larcius'a, Romalıları dışarıdan içeri sokması için tam bir güvenlik sağladı.

8.6

ἀναμεμιγμένος ὁμοῦ φίλοις καὶ πολεμίοις ἄπιστον ἀγῶνα λέγεται καὶ χειρὸς ἔργοις καὶ ποδῶν τάχει καὶ τολμήμασι ψυχῆς ἀγωνιζόμενος ἐν τῇ πόλει, καὶ κρατῶν ἁπάντων πρὸς οὓς ὀρούσειε, τοὺς μὲν ἐξῶσαι πρὸς τὰ ἔσχατα μέρη, τῶν δʼ ἀπειπαμένων καὶ καταβαλόντων τὰ ὅπλα πολλὴν ἄδειαν τῷ Λαρκίῳ παρασχεῖν ἔξωθεν ἐπάγοντι τοὺς Ῥωμαίους.

9.19. Bölüm

Şehir böyle düşünce askerlerin çoğu yağmaya ve mal taşımaya girişti. Marcius öfkelenip bağırdı: Konsül ve yanındaki vatandaşlar belki de düşmanla tutuşmuş çarpışırken onların gezip para toplaması ya da para bahanesiyle tehlikeden kaçması ona korkunç geliyordu. Az kişi kulak verdi; gönüllüleri alıp ordunun ilerlediğini anladığı yoldan yürüdü. Sık sık yanındakileri yüreklendirip gevşememelerini istiyor, sık sık da tanrılara, savaşı kaçırmamak, vatandaşlarıyla birlikte çarpışıp tehlikeye atılabileceği bir anda yetişmek için dua ediyordu.

9.1

οὕτω δὲ τῆς πόλεως ἁλούσης καὶ τῶν πλείστων ἐν ἁρπαγαῖς ὄντων καὶ διαφορήσεσι χρημάτων, ὁ Μάρκιος ἠγανάκτει καὶ ἐβόα, δεινὸν ἡγούμενος, τοῦ ὑπάτου καὶ τῶν σὺν ἐκείνῳ πολιτῶν τάχα που συμπεπτωκότων τοῖς πολεμίοις καὶ διαμαχομένων, αὐτοὺς χρηματίζεσθαι περιιόντας ἢ προφάσει χρηματισμοῦ τὸν κίνδυνον ἀποδιδράσκειν. ἐπεὶ δʼ οὐ πολλοὶ προσεῖχον αὐτῷ, τοὺς βουλομένους ἀναλαβὼν ἐβάδιζε τὴν ὁδὸν ᾗ τὸ στράτευμα προκεχωρηκὸς ᾔσθετο, πολλάκις μὲν ἐποτρύνων τοὺς σὺν αὐτῷ καὶ παρακαλῶν μὴ ἐνδιδόναι, πολλάκις δὲ τοῖς θεοῖς εὐχόμενος μὴ ἀπολειφθῆναι τῆς μάχης, ἀλλʼ εἰς καιρὸν ἐλθεῖν ἐν ᾧ συναγωνιεῖται καὶ συγκινδυνεύσει τοῖς πολίταις.

9.2O zamanlar Romalılarda şöyle bir âdet vardı: Safa girip kalkanlarını alacakları ve togalarını kuşanacakları sırada, üç dört kişi dinlerken mirasçılarının adını söyleyerek yazısız vasiyetlerini de yaparlardı.

9.2

ἦν δὲ τότε τοῖς Ῥωμαίοις ἔθος εἰς τάξιν καθισταμένοις καὶ μέλλουσι τοὺς θυρεοὺς ἀναλαμβάνειν καὶ περιζώννυσθαι τὴν τήβεννον ἅμα καὶ διαθήκας ἀγράφους γίνεσθαι, τριῶν ἢ τεττάρων ἐπακουόντων ὀνομάζοντας τὸν κληρονόμον.

9.3Düşman görünecek kadar yakındayken askerlerin bunu yaptığı anda Marcius yetişti. Yanında az adamla, kan ve ter içinde görününce önce bazılarını telaşlandırdı. Ama koşarak konsüle gelip sevinçle sağ elini uzatınca ve şehrin düştüğünü bildirince, Cominius da onu kucaklayıp öpünce, olanı öğrenenler de tahmin edenler de cesaret buldu; bağırarak onları savaşa götürmesini istediler.

9.3

ταῦτα δὴ πράττοντας ἤδη τοὺς στρατιώτας Μάρκιος ἐν ὄψει τῶν πολεμίων ὄντων κατελάμβανε, καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἐνίους διετάραξεν ὀφθεὶς μετʼ ὀλίγων, αἵματος περίπλεως καὶ ἱδρῶτος ἐπεὶ δὲ προσδραμὼν τῷ ὑπάτῳ περιχαρὴς τὴν δεξιὰν ἐνέβαλε καὶ τῆς πόλεως ἀπήγγειλε τὴν ἅλωσιν, ὁ δὲ Κομίνιος περιεπτύξατο αὐτὸν καὶ κατησπάσατο, τοῖς μὲν πυθομένοις τὸ γεγενημένον κατόρθωμα, τοῖς δʼ εἰκάσασι θάρσος παρέστη, καὶ βοῇ παρεκάλουν ἄγειν καὶ συνάπτειν.

9.4Marcius, Cominius'a düşmanın nasıl dizildiğini, en savaşçı kısmının nerede olduğunu sordu. Cominius ortadaki birliklerin, gururda kimseden aşağı kalmayan en savaşçı adamlar olan Antiumlular olduğunu sandığını söyleyince, "O hâlde senden rica ediyorum," dedi Marcius, "bizi onların karşısına diz." Konsül onun hevesine hayran kalıp kabul etti.

9.4

ὁ δὲ Μάρκιος ἠρώτησε τὸν Κομίνιον πῶς διακεκόσμηται τὰ τῶν πολεμίων ὅπλα καὶ ποῦ τέτακται τὸ μαχιμώτατον. ἐκείνου δὲ φήσαντος οἴεσθαι τὰς κατὰ μέσον σπείρας Ἀντιατῶν εἶναι, πολεμικωτάτων καὶ μηδενὶ φρονήματος ὑφιεμένων, ἀξιῶ σε τοίνυν, ὁ Μάρκιος ἔφη, καὶ αἰτοῦμαι, κατὰ τούτους τάξον ἡμᾶς τοὺς ἄνδρας. ἔδωκεν οὖν ὁ ὕπατος, θαυμάσας αὐτοῦ τὸ πρόθυμον.

9.5Mızraklar savrulup Marcius ileri atılınca karşısındaki Volsciler dayanamadı; saldırdığı yerde saf hemen yarıldı. İki yandakiler dönüp onu silahlarla çevirince korkan konsül yanındaki en iyi askerleri gönderdi.

9.5

ὡς δʼ ἦσαν ἐμβολαὶ δοράτων, καὶ τοῦ Μαρκίου προεκδραμόντος οὐκ ἀντέσχον οἱ κατὰ στόμα τῶν Οὐολούσκων, ἀλλʼ ᾧ προσέμιξε μέρει τῆς φάλαγγος εὐθὺς διεκέκοπτο, τῶν δʼ ἑκατέρωθεν ἐπιστρεφόντων καὶ περιλαμβανόντων τοῖς ὅπλοις τὸν ἄνδρα, δείσας ὁ ὕπατος τοὺς κρατίστους τῶν περὶ αὑτὸν ἐξέπεμπεν.

9.6Marcius'un çevresinde çetin bir çarpışma oldu, az zamanda çok kişi öldü. Romalılar yüklenip düşmanı zorlayarak geri attılar. Kovalamaya koyulurken, yorgunluk ve yaralarla ağırlaşan Marcius'tan ordugâha çekilmesini istediler. O ise yorulmanın kazananlara yakışmadığını söyleyip kaçanların peşine düştü. Düşman ordusunun geri kalanı da yenildi; pek çoğu öldü, pek çoğu esir düştü.

9.6

ἰσχυρᾶς δὲ περὶ τὸν Μάρκιον μάχης γενομένης καὶ πολλῶν ἐν ὀλίγῳ νεκρῶν πεσόντων, ἐγκείμενοι καὶ καταβιαζόμενοι τοὺς πολεμίους ἐώσαντο, καὶ τρεπόμενοι πρὸς δίωξιν αὐτῶν τὸν Μάρκιον ἠξίουν ὑπό τε καμάτου βαρὺν ὄντα καὶ τραυμάτων ἀναχωρεῖν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον. εἰπὼν δʼ ἐκεῖνος ὅτι νικώντων οὐκ ἔστι τὸ κάμνειν, ἐφείπετο τοῖς φεύγουσιν. ἡττήθη δὲ καὶ τὸ λοιπὸν στράτευμα, πολλῶν μὲν διαφθαρέντων, πολλῶν δὲ ἁλόντων.

10.110. Bölüm

Ertesi gün Larcius geldi, öbürleri de konsülün yanında toplandı. Cominius kürsüye çıktı, bu kadar büyük başarılar için tanrılara gereken şükrü sundu, sonra Marcius'a döndü. Önce onu hayranlıkla övdü; yaptıklarının bir kısmını savaşta kendisi görmüştü, bir kısmına da Larcius tanıklık ediyordu.

10.1

τῇ δʼ ὑστεραίᾳ τοῦ Λαρκίου παραγενομένου καὶ τῶν ἄλλων ἀθροιζομένων πρὸς τὸν ὕπατον, ἀναβὰς ἐπὶ τὸ βῆμα, καὶ τοῖς θεοῖς τὴν πρέπουσαν ἀποδοὺς ἐπὶ τηλικούτοις κατορθώμασιν εὐφημίαν, πρὸς τὸν Μάρκιον τρέπεται, καὶ πρῶτον μὲν αὐτοῦ θαυμαστὸν ἔπαινον εἶπε, τῶν μὲν αὐτὸς ἐν τῇ μάχῃ γεγονὼς θεατής, τὰ δὲ τοῦ Λαρκίου μαρτυροῦντος.

10.2Sonra, çok miktarda mal, at ve esir ele geçirildiği için, başkalarına dağıtılmadan önce hepsinden onda birini seçmesini söyledi; bunun dışında ona ödül olarak süslü bir at armağan etti. Romalılar alkışlayınca Marcius öne çıktı. Atı kabul ettiğini, komutanın övgülerine sevindiğini, ama ötekileri onur değil ücret saydığı için bıraktığını, herkes gibi kendi payıyla yetineceğini söyledi.

10.2

ἔπειτα, πολλῶν χρημάτων καὶ ἵππων γεγονότων αἰχμαλώτων καὶ ἀνθρώπων, ἐκέλευσεν αὐτὸν ἐξελέσθαι δέκα πάντα πρὸ τοῦ νέμειν τοῖς ἄλλοις, ἄνευ δὲ ἐκείνων ἀριστεῖον αὐτῷ κεκοσμημένον ἵππον ἐδωρήσατο. τῶν δὲ Ῥωμαίων ἐπαινεσάντων ὁ Μάρκιος προελθών τὸν μὲν ἵππον ἔφη δέχεσθαι καὶ χαίρειν τοῖς ἐπαίνοις τοῦ ἄρχοντος, τὰ δὲ ἄλλα μισθόν, οὐ τιμὴν ἡγούμενος ἐᾶν, καὶ ἀγαπήσειν ὡς εἷς ἕκαστος τὴν νέμησιν.

10.3"Yalnız bir lütuf istiyorum," dedi, "ve verilmesini rica ediyorum. Volsciler arasında konuk dostum olan, ölçülü, iyi bir adam vardı. Şimdi esir düştü; zengin ve mesutken köle oldu. Başına gelen bunca kötülükten birini almak yeter: satılmasını."

Bu sözler üzerine Marcius daha büyük bir alkış aldı; adamın paraya yenilmezliğine hayran olanlar, savaştaki yiğitliğine hayran olanlardan çok oldu.

10.3

ἐξαίρετον δὲ μίαν αἰτοῦμαι χάριν, ἔφη, καὶ δέομαι λαβεῖν. ἦν μοι ξένος ἐν Οὐολούσκοις καὶ φίλος, ἀνὴρ ἐπιεικὴς καὶ μέτριος· οὗτος ἑάλωκε νῦν καὶ γέγονεν ἐκ πλουσίου καὶ μακαρίου δοῦλος, πολλῶν οὖν αὐτῷ κακῶν παρόντων ἓν ἀφελεῖν ἀρκεῖ, τὴν πρᾶσιν. ἐπὶ τούτοις λεχθεῖσι βοή τε μείζων ἀπήντησε τῷ Μαρκίῳ, καὶ πλείονες οἱ θαυμάζοντες ἐγένοντο τὸ μὴ κρατούμενον ὑπὸ χρημάτων τἀνδρὸς ἢ τὴν ἐν τοῖς πολέμοις ἀνδραγαθίαν.

10.4Çünkü bu kadar olağanüstü onurlandırılmasına karşı içinde biraz kıskançlık ve rekabet bulunanlar bile o anda, büyük ödülleri almadığı için hak ettiğini düşündüler; ona bu ödülleri kazandıran şeylerden çok, onları küçümsemesini sağlayan aretē'yi sevdiler. Gerçekten de parayı iyi kullanmak silahları iyi kullanmaktan güzeldir, ama paraya ihtiyaç duymamak onu iyi kullanmaktan daha yücedir.

10.4

καὶ γὰρ οἷς φθόνου τι καὶ ζήλου πρὸς αὐτὸν ὑπέκειτο τιμώμενον ἐκπρεπῶς, κἀκείνοις τότε τοῦ λαβεῖν μεγάλα τῷ μὴ λαβεῖν ἄξιος ἔδοξε, καὶ μᾶλλον αὐτοῦ τὴν ἀρετὴν ἠγάπησαν, ἀφʼ ἧς κατεφρόνει τηλικούτων, ἢ διʼ ὧν ἠξιοῦτο. τὸ μὲν γὰρ εὖ χρῆσθαι χρήμασι κάλλιόν ἐστιν ἢ ὅπλοις, τοῦ δὲ χρῆσθαι τὸ μὴ δεῖσθαι χρημάτων σεμνότερον.

11.111. Bölüm

Kalabalığın çığlığı ve gürültüsü kesilince Cominius söz alıp şöyle dedi: "Arkadaşlar, o armağanları almak istemeyen bir adama zorla kabul ettiremezsiniz. Ama verildiğinde reddetmesi onun elinde olmayan bir şeyi ona verelim: Adının Coriolanus olması için oy verelim; tabii bunu bizden önce yaptığı iş zaten vermediyse." Böylece üçüncü adı olan Coriolanus'u aldı.

11.1

ἐπεὶ δὲ ἐπαύσατο βοῆς καὶ θορύβου τὸ πλῆθος, ὑπολαβὼν ὁ Κομίνιος, ἀλλʼ ἐκείνας μέν, εἶπεν, ὦ συστρατιῶται, τὰς δωρεὰς οὐ δύνασθε βιάζεσθαι μὴ δεχόμενον τὸν ἄνδρα μηδὲ βουλόμενον λαβεῖν ἣν δὲ οὐκ ἐστιν ἐπὶ τούτῳ διδομένην ἀπώσασθαι, δῶμεν αὐτῷ καὶ ψηφισώμεθα καλεῖσθαι Κοριολανόν, εἰ μὴ καὶ πρὸ ἡμῶν ἡ πρᾶξις αὐτὴ τοῦτο δέδωκεν. ἐκ τούτου τρίτον ἔσχεν ὄνομα τὸν Κοριολανόν.

11.2Buradan çok açık biçimde anlaşılır ki adlardan Gaius kişiye özgüdür, ikincisi Marcius ailenin ya da soyun ortak adıdır, üçüncüsü ise sonradan bir işe, talihe, görünüşe ya da aretē'ye verilen lakaptır. Yunanlılar da böyle yapmıştır: İşlerden ötürü Soter (Kurtarıcı) ve Kallinikos (Şanlı Galip), görünüşten ötürü Physkon (Göbekli) ve Grypos (Kartal Burunlu), aretē'den ötürü Euergetes (Velinimet) ve Philadelphos (Kardeşini Seven), talihten ötürü de Battosların ikincisine Eudaimon (Mesut) adlarını takmışlardır.

11.2

ωι καὶ μάλιστα δῆλόν ἐστιν ὅτι τῶν ὀνομάτων ἴδιον ἦν ὁ Γάϊος, τὸ δὲ δεύτερον οἰκίας ἢ γένους κοινὸν ὁ Μάρκιος, τῷ δὲ τρίτῳ ὕστερον ἐχρήσαντο πράξεώς τινος ἢ τύχης ἢ ἰδέας ἢ ἀρετῆς ἐπιθέτῳ, καθάπερ Ἕλληνες ἐτίθεντο πράξεώς μὲν ἐπώνυμον τὸν Σωτῆρα καὶ τὸν Καλλίνικον, ἰδέας δὲ τὸν Φύσκωνα καὶ τὸν Γρυπόν, ἀρετῆς δὲ τὸν Εὐεργέτην καὶ τὸν Φιλάδελφον, εὐτυχίας δὲ τὸν Εὐδαίμονα τῷ δευτέρῳ τῶν Βάττων.

11.3Bazı krallara lakap alay yoluyla da verilmiştir: Antigonos'a Doson, Ptolemaios'a Lathyros. Romalılar bu tür adları daha da çok kullanmıştır. Metelluslardan birine, bir yara yüzünden uzun süre alnı sargılı gezdiği için Diadematus, bir başkasına da babasının ölümünden birkaç gün sonra cenaze için gladyatör oyunları düzenlemekte acele ettiğinden, hazırlığın hızına şaşarak Celer demişlerdir.

11.3

ἐνίοις δὲ τῶν βασιλέων καὶ σκώμματα παρέσχεν ἐπικλήσεις, ὡς Ἀντιγόνῳ τὸν Δώσωνα καὶ Πτολεμαίῳ τὸν Λάθυρον. ἐπὶ πλέον δὲ τῷ γένει τούτῳ καὶ Ῥωμαῖοι κέχρηνται, Διαδήματόν τινα τῶν Μετέλλων καλέσαντες, ὅτι πολὺν χρόνον ἕλκος ἔχων περιενόστει διαδεδεμένος τὸ μέτωπον, ἕτερον δὲ Κέλερα σπεύσαντα μεθʼ ἡμέρας ὀλίγας τῆς τοῦ πατρὸς τελευτῆς ἐπιταφίους μονομάχων ἀγῶνας παρασχεῖν, τὸ τάχος καὶ τὴν ὀξύτητα τῆς παρασκευῆς θαυμάσαντες.

11.4Bazılarına bugün de doğum koşullarına göre ad verirler: Baba yolculuktayken doğana Proculus, babanın ölümünden sonra doğana Postumus, ikizlerden biri ölüp öteki hayatta kalırsa ona Vopiscus denir. Bedensel özelliklerden de yalnız Sulla, Niger, Rufus gibi değil, Caecus ve Clodius gibi lakaplar takarlar; körlüğü ya da başka bir bedensel talihsizliği ayıp ve hakaret saymamayı, bu adları insanın kendi adı gibi karşılamayı öğreterek iyi bir alışkanlık kazandırırlar. Ama bunlar başka tür bir yazının konusudur.

11.4

ἐνίους δὲ συντυχίᾳ γενέσεως μέχρι νῦν καλοῦσι, Πρόκλον μέν, ἐὰν ἀποδημοῦντος πατρὸς γένηται, καὶ Πόστουμον, ἂν τεθνηκότος· ᾧ δʼ ἂν διδύμῳ γενομένῳ συμβῇ περιβιῶναι, θατέρου τελευτήσαντος, Οὐοπίσκον. τῶν δὲ σωματικῶν οὐ μόνον Σύλλας οὐδὲ Νίγρους οὐδὲ Ῥούφους, ἀλλὰ καὶ Καίκους καὶ Κλωδίους ἐπωνυμίας τίθενται, καλῶς ἐθίζοντες μήτε τυφλότητα μήτʼ ἄλλην τινὰ σωματικὴν ἀτυχίαν ὄνειδος ἡγεῖσθαι μηδὲ λοιδορίαν, ἀλλʼ ὡς οἰκείοις ὑπακούειν ὀνόμασιν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἑτέρῳ γένει γραφῆς προσήκει.

12.112. Bölüm

Savaş bitince demagoglar iç çekişmeyi yeniden körüklediler. Ne yeni bir sebepleri ne de haklı bir şikâyetleri vardı; önceki anlaşmazlıkların ve kargaşaların zorunlu sonucu olan kötülükleri patriciuslara karşı bahane ediyorlardı. Çünkü toprağın çoğu ekilmemiş, işlenmemiş kalmış, savaş yüzünden dışarıdan tahıl getirtmeye imkân bulunamamıştı.

12.1

παυσαμένῳ δὲ τῷ πολέμῳ τὴν στάσιν ἐπήγειρον αὖθις οἱ δημαγωγοί, καινὴν μὲν οὐδεμίαν αἰτίαν ἔχοντες οὐδʼ ἔγκλημα δίκαιον, ἃ δὲ ταῖς προτέραις αὐτῶν διαφοραῖς καὶ ταραχαῖς ἀναγκαίως ἐπηκολούθησε κακά, ταῦτα ποιούμενοι πρόφασιν ἐπὶ τοὺς πατρικίους, ἄσπορος γὰρ ἡ πλείστη καὶ ἀγεώργητος ἀπελείφθη τῆς χώρας, ἀγορᾶς δʼ ἐπεισάκτου παρασκευὴν διὰ τὸν πόλεμον ὁ καιρὸς οὐκ ἔδωκεν.

12.2Şiddetli bir sıkıntı başladı. Demagoglar, halkın alacağı tahıl olmadığını, olsa bile parası bulunmadığını görünce zenginlere karşı iftiralar yayıp açlığı onların kin yüzünden başlarına getirdiğini söylediler.

Bu sırada Velitraelilerden elçiler geldi: Şehirlerini teslim ediyor ve yerleşimci gönderilmesini rica ediyorlardı. Aralarına giren salgın hastalık öyle büyük bir yıkım yapmıştı ki halkın ancak onda biri kalmıştı.

12.2

ἰσχυρᾶς οὖν ἀπορίας γενομένης, ὁρῶντες οἱ δημαγωγοὶ μήτʼ ἀγορὰν ἔχοντα μήτʼ, εἰ παρῆν ἀγορά, χρημάτων εὐποροῦντα τὸν δῆμον, ἐνέβαλλον λόγους καὶ διαβολὰς κατὰ τῶν πλουσίων, ὡς ἐκεῖνοι τὸν λιμὸν ἐπάγοιεν αὐτοῖς ὑπὸ μνησικακίας. ἐκ δὲ τῶν Οὐελιτρανῶν ἧκε πρεσβεία τὴν πόλιν παραδιδόντων καὶ δεομένων ἀποίκους ἀποστέλλειν. νόσος γὰρ ἐμπεσοῦσα λοιμώδης αὐτοῖς τοσοῦτον ὄλεθρον καὶ φθορὰν ἀπειργάσατο τῶν ἀνθρώπων ὥστε μόλις τὸ δέκατον τοῦ παντὸς ἀπολειφθῆναι μέρος.

12.3Aklı başında kişiler, Velitraelilerin bu ihtiyacının tam yerinde ve zamanında geldiğini düşündüler; çünkü sıkıntı yüzünden şehrin yükünün hafifletilmesi gerekiyordu. Ayrıca en gürültücü, demagoglara en çok kapılmış kısım şehrin hastalıklı ve karışıklık çıkaran fazlalığı gibi temizlenirse iç çekişmenin de dağılacağını umuyorlardı.

12.3

ἔδοξεν οὖν τοῖς νοῦν ἔχουσιν εἰς δέον γεγονέναι καὶ κατὰ καιρὸν ἡ χρεία τῶν Οὐελιτρανῶν διά τε τὴν ἀπορίαν κουφισμοῦ δεομένοις, καὶ τὴν στάσιν ἅμα σκεδάσειν ἤλπιζον, εἰ τὸ θορυβοῦν μάλιστα καὶ συνεπηρμένον τοῖς δημαγωγοῖς ὥσπερ περίττωμα τῆς πόλεως νοσερὸν καὶ ταραχῶδες ἀποκαθαρθείη.

12.4Konsüller bunları yazıp koloniye yolladılar, ötekileri de Volscilere karşı sefere çağırdılar. Hem iç kargaşadan oyalayacak bir iş yaratmak istiyor, hem de zenginlerin ve yoksulların, halkın ve patriciusların yeniden silah altında, ordugâhta, ortak mücadelelerde bir araya gelince birbirlerine daha yumuşak ve daha hoş davranacağını düşünüyorlardı.

12.4

τούτους τε δὴ καταλέγοντες εἰς τὴν ἀποικίαν ἐξέπεμπον οἱ ὕπατοι, καὶ στρατείαν ἐπήγγελλον ἑτέροις ἐπὶ τοὺς Οὐολούσκους, ἀσχολίαν τε τῶν ἐμφυλίων μηχανώμενοι θορύβων, καὶ νομίζοντες ἐν ὅπλοις καὶ στρατοπέδῳ καὶ κοινοῖς ἀγῶσιν αὖθις γενομένους πλουσίους ὁμοῦ καὶ πένητας καὶ δημοτικοὺς καὶ πατρικίους, ἡμερώτερον ἂν διατεθῆναι πρὸς ἀλλήλους καὶ ἥδιον.

13.113. Bölüm

Ama Sicinius ile Brutus'un başını çektiği demagoglar karşı çıktılar. Konsüllerin en acımasız işe en yumuşak adı, koloni adını verip yoksulları adeta uçuruma ittiğini, onları havası hastalıklı ve gömülmemiş cesetlerle dolu bir şehre yollayıp yabancı ve kana susamış bir daimōn'la bir arada oturmaya zorladığını haykırıyorlardı.

13.1

ἐνίσταντο δὲ λοιπὸν οἱ περὶ Σικίννιον καὶ Βροῦτον δημαγωγοί, βοῶντες ἔργον ὠμότατον αὐτοὺς τῷ πρᾳοτάτῳ τῶν ὀνομάτων ἀποικίαν προσαγορεύσαντας ἀνθρώπους πένητας ὥσπερ εἰς βάραθρον ὠθεῖν, ἐκπέμποντας εἰς πόλιν ἀέρος τε νοσεροῦ καὶ νεκρῶν ἀτάφων γέμουσαν, ἀλλοτρίῳ δαίμονι καὶ παλαμναίῳ συνοικιζομένους·

13.2Üstelik, vatandaşların bir kısmını açlıktan öldürmek, bir kısmını salgına atmakla yetinmiyormuş gibi, kendi istekleriyle bir de savaş çıkarıyorlardı; zenginlere köle olmaktan bıkan şehrin başında eksik kötülük kalmasın diye. Bu sözlerle dolan halk ne konsüllerin yazımına geldi ne de koloniye sıcak baktı.

13.2

εἶτα ὥσπερ οὐκ ἀρκουμένους τούς μὲν ὑπὸ λιμοῦ διολλύναι τῶν πολιτῶν, τούς δὲ λοιμῷ προσβάλλειν, ἔτι καὶ πόλεμον αὐθαίρετον ἐπάγειν, ὅπως μηδὲν κακὸν ἀπῇ τῆς πόλεως, ὅτι δουλεύουσα τοῖς πλουσίοις ἀπεῖπε. τοιούτων ἀναπιμπλάμενος λόγων ὁ δῆμος οὔτε τῷ καταλόγῳ προσῄει τῶν ὑπάτων πρός τε τὴν ἀποικίαν διεβέβλητο.

13.3Senato kararsız kalmışken, artık gururla dolu, kendini beğenmiş ve en güçlülerin hayran olduğu Marcius, demagoglara en açık karşı çıkan kişi oldu. Koloniyi gönderdiler, kurada çıkanları ağır cezalarla gitmeye zorladılar. Halk sefere katılmayı ise büsbütün reddedince Marcius bizzat kendi himayesindekileri ve ikna edebildiği öbür kişileri alıp Antium topraklarına akın etti.

13.3

τῆς δὲ βουλῆς διαπορουμένης ὁ Μάρκιος, ἤδη μεστὸς ὢν ὄγκου καὶ μέγας γεγονὼς τῷ φρονήματι καὶ θαυμαζόμενος ὑπὸ τῶν κρατίστων, φανερὸς ἦν μάλιστα τοῖς δημαγωγοῖς ἀνθιστάμενος, καὶ τὴν μὲν ἀποικίαν ἀπέστειλαν, ἐπιτιμίοις μεγάλοις τούς λαχόντας ἐξελθεῖν ἀναγκάσαντες· πρός δὲ τὴν στρατείαν παντάπασιν ἀπαγορευόντων, αὐτὸς ὁ Μάρκιος τούς τε πελάτας ἀναλαβὼν καὶ τῶν ἄλλων ὅσους ἔπεισε, κατέδραμε τὴν Ἀντιατῶν χώραν.

13.4Bol tahıl buldu, büyük miktarda hayvan ve köle ganimet aldı. Kendine hiçbir şey ayırmadı; askerleri pek çok şey sürüp taşıyarak Roma'ya döndü. Öbürleri pişman oldu, zenginleşenleri kıskandı, Marcius'a içerledi; onun şanından ve gücünden, bunun halka karşı büyüdüğünü düşünerek rahatsız oldular.

13.4

καὶ πολὺν μὲν σῖτον εὑρών, πολλῇ δὲ λείᾳ θρεμμάτων καὶ ἀνδραπόδων περιτυχών, αὑτῷ μὲν οὐδὲν ἐξείλετο, τούς δὲ στρατευσαμένους πολλὰ μὲν ἄγοντας ἔχων, πολλὰ δὲ φέροντας, ἐπανῆλθεν εἰς τὴν Ῥώμην, ὥστε τούς ἄλλους μεταμελομένους καὶ φθονήσαντας τοῖς εὐπορήσασιν ἄχθεσθαι τῷ Μαρκίῳ καὶ βαρύνεσθαι τὴν δόξαν αὐτοῦ καὶ τὴν δύναμιν, ὡς ἐπὶ τὸν δῆμον αὐξομένην.

14.114. Bölüm

Kısa süre sonra Marcius konsüllüğe aday oldu. Çoğunluk yumuşadı; halk, soyu ve aretē'siyle birinci olan bir adamı, bunca büyük iyilikten sonra aşağılayıp düşürmekten utanıyordu. Âdet gereği adaylar tuniksiz, yalnız bir toga ile meydana iner, vatandaşlara seslenip ellerini sıkarlardı. Bu, belki ricalarına güç katmak için kılıklarıyla kendilerini alçaltmak, belki de yaraları olanların cesaret nişanelerini göstermesi içindi.

14.1

ὀλίγου δὲ χρόνου μετῄει μὲν ὑπατείαν ὁ Μάρκιος, ἐκάμπτοντο δὲ οἱ πολλοί, καὶ τὸν δῆμον αἰδώς τις εἶχεν ἄνδρα καὶ γένει καὶ ἀρετῇ πρῶτον ἀτιμάσαι καὶ καταβαλεῖν ἐπὶ τοσούτοις καὶ τηλικούτοις εὐεργετήμασι. καὶ γὰρ ἔθος ἦν τοῖς μετιοῦσι τὴν ἀρχὴν παρακαλεῖν καὶ δεξιοῦσθαι τοὺς πολίτας ἐν ἱματίῳ κατιόντας εἰς τὴν ἀγορὰν ἄνευ χιτῶνος, εἴτε μᾶλλον ἐκταπεινοῦντας ἑαυτοὺς τῷ σχήματι πρὸς τὴν δέησιν, εἴτε δεικνύντας οἷς ἦσαν ὠτειλαί προφανῆ τὰ σύμβολα τῆς ἀνδρείας.

14.2Oy isteyenin vatandaşlara kuşaksız ve tuniksiz gelmesini para dağıtma ve rüşvet şüphesiyle istemiş olamazlardı; çünkü alım satım çok sonraları ortaya çıkmış, meclis oylarına para ancak o zaman karışmıştır.

14.2

οὐ γὰρ ὑποψίᾳ δήπου διανομῆς ἀργυρίου καὶ δεκασμῶν ἄζωστον ἐβούλοντο προσιέναι καὶ ἀχίτωνα τοῖς πολίταις τὸν δεόμενον αὐτῶν ὀψὲ γὰρ μετὰ πολὺν χρόνον ὠνὴ καὶ πρᾶσις ἐπεισῆλθε, καὶ συνεμίγη ταῖς ἐκκλησιαστικαῖς ψήφοις ἀργύριον.

14.3Bundan sonra rüşvet hâkimlere ve ordulara da bulaşmış, silahları paraya köle ederek şehri monarşiye çevirmiştir. Halkı ilk yediren ve ona ilk rüşvet veren adamın demokrasiyi de ilk yıkan kişi olduğunu söyleyen doğru söylemiş görünüyor. Bu kötülüğün Roma'da gizlice ve yavaş yavaş sızdığı, hemen ortaya çıkmadığı anlaşılıyor.

14.3

ἐκ δὲ τούτου καὶ δικαστῶν θιγοῦσα καὶ στρατοπέδων ἡ δωροδοκία περιέστησεν εἰς μοναρχίαν τὴν πόλιν, ἐξανδραποδισαμένη τὰ ὅπλα τοῖς χρήμασιν. οὐ γὰρ κακῶς ἔοικεν εἰπεῖν ὁ εἰπὼν ὅτι πρῶτος κατέλυσε τὸν δῆμον ὁ πρῶτος ἑστιάσας καὶ δεκάσας. φαίνεται δὲ κρύφα καὶ κατὰ μικρὸν ὑπορρέον οὐκ εὐθὺς ἔκδηλον ἐν Ῥώμῃ γενέσθαι τὸ κακόν.

14.4Çünkü Roma'da halka ya da mahkemeye ilk rüşvet verenin kim olduğunu bilmiyoruz. Atina'da hâkimlere ilk para verenin, Peloponnesos Savaşı'nın sonlarına doğru Pylos yüzünden ihanetle yargılanan Anthemion oğlu Anytos olduğu söylenir; o sıralarda Roma'da meydana hâlâ altın ve katışıksız nesil hâkimdi.

14.4

οὐ γὰρ ἴσμεν ὅστις ἦν ὁ δεκάσας πρῶτος ἐν Ῥώμῃ δῆμον ἢ δικαστήριον· Ἀθήνησι δὲ λέγεται πρῶτος ἀργύριον δοῦναι δικασταῖς Ἄνυτος ὁ Ἀνθεμίωνος, προδοσίας περὶ Πύλου κρινόμενος, ἐν τοῖς Πελοποννησιακοῖς ἤδη τελευτῶσιν, ὁπηνίκα τὸ χρυσοῦν ἔτι γένος καὶ ἀκήρατον ἐν Ῥώμῃ τὴν ἀγορὰν κατεῖχεν.

15.115. Bölüm

Yine de Marcius, on yedi yıl aralıksız seferde birinci olduğu pek çok çarpışmadan kalma yara izlerini gösterince aretē'si karşısında utandılar ve birbirlerine onu seçeceklerine söz verdiler. Ama oylama günü gelince Marcius meydana gösterişle girdi, senato ona eşlik ediyordu. Bütün patriciuslar çevresindeydi ve kimse için bu kadar çırpınmadıkları açıkça görülüyordu.

15.1

ἀλλὰ τοῦ γε Μαρκίου πολλὰς ὑποφαίνοντος ὠτειλὰς ἀπὸ πολλῶν ἀγώνων, ἐν οἷς ἐπρώτευσεν ἑπτακαίδεκα ἔτη συνεχῶς στρατευόμενος, ἐδυσωποῦντο τὴν ἀρετὴν, καὶ λόγον ἀλλήλοις ἐδίδοσαν ὡς ἐκεῖνον ἀποδείξοντες. ἐπεὶ δέ, τῆς ἡμέρας ἐν ᾗ τὴν ψῆφον ἔδει φέρειν ἐνστάσης, ὁ Μάρκιος εἰς ἀγορὰν ἐνέβαλε σοβαρῶς ὑπὸ τῆς βουλῆς προπεμπόμενος, καὶ πάντες οἱ πατρίκιοι περὶ αὐτὸν ἐγένοντο φανεροὶ πρὸς μηδένʼ οὕτω μηδέποτε σπουδάσαντες,

15.2Bu yüzden halk ona duyduğu iyi niyetten yine döndü, öfkeye ve kıskançlığa kapıldı. Bu duyguya korku da eklendi: Patriciuslar arasında bu kadar itibarı olan aristokrat bir adam makama gelirse halkın özgürlüğünü büsbütün elinden alabilirdi.

15.2

ἐξέπεσον αὖθις οἱ πολλοὶ τῆς πρὸς αὐτὸν εὐνοίας, εἰς τὸ νεμεσᾶν καὶ φθονεῖν ὑποφερόμενοι. προσῆν δὲ τῷ πάθει τούτῳ καὶ δέος, εἰ γένοιτο τῆς ἀρχῆς κύριος ἀνὴρ ἀριστοκρατικὸς καὶ τοσοῦτον ἔχων ἐν τοῖς πατρικίοις ἀξίωμα, μὴ παντάπασιν ἀφέλοιτο τοῦ δήμου τὴν ἐλευθερίαν.

15.3Böyle düşünerek Marcius'u reddettiler. Başkaları konsül ilan edilince senato, aşağılananın Marcius'tan çok kendisi olduğunu düşünüp bunu ağır karşıladı. Marcius'un kendisi de olanı ölçülü ve uysalca karşılamadı. Çünkü psykhē'sinin öfkeli ve rekabetçi yanına, büyüklük ve yücelik taşıyormuş gibi fazlasıyla uymuştu; siyasi aretē'nin büyük kısmını oluşturan ağırbaşlılık ve yumuşaklık ise onda logos ve terbiyeyle harmanlanmamıştı.

15.3

οὕτω δὴ φρονήσαντες ἀπεψηφίσαντο τὸν Μάρκιον, ὡς δʼ ἀνηγορεύθησαν ἕτεροι, βαρέως μὲν ἤνεγκεν ἡ βουλή δοκοῦσα προπεπηλακίσθαι μᾶλλον ἑαυτὴν ἢ τὸν Μάρκιον, αὐτὸς δʼ ἐκεῖνος οὐ μετρίως ἔσχεν οὐδʼ ἐπιεικῶς πρὸς τὸ συμβεβηκός, ἅτε δὴ πλεῖστα τῷ θυμοειδεῖ καὶ φιλονείκῳ μέρει τῆς ψυχῆς, ὡς ἔχοντι μέγεθος καὶ φρόνημα, κεχρημένος, τὸ δʼ ἐμβριθὲς καὶ τὸ πρᾷον, οὗ τὸ πλεῖστον ἀρετῇ πολιτικῇ μέτεστιν, ἐγκεκραμένον οὐκ ἔχων ὑπὸ λόγου καὶ παιδείας,

15.4Platon'un yalnızlıkla bir evde oturduğunu söylediği kibirden, kamu işlerine girişip insanlarla ilişki kurmak isteyen birinin özellikle kaçınması gerektiğini de bilmiyordu; bazılarının çok alay ettiği sabrın âşığı olmak gerektiğini de. Her zaman dosdoğru ve dik başlıydı; ne olursa olsun herkesi yenmeyi ve herkese üstün gelmeyi cesaretin işi sayıyordu, güçsüzlüğün ve gevşekliğin değil. Oysa öfke, psykhē'nin en hasta ve acı çeken yerinden bir şişkinlik gibi çıkar. Böylece kargaşayla ve halka karşı acılıkla dolu olarak oradan ayrıldı.

15.4

οὐδὲ τὴν ἐρημίᾳ ξύνοικον, ὡς Πλάτων ἔλεγεν, αὐθάδειαν εἰδὼς ὅτι δεῖ μάλιστα διαφεύγειν ἐπιχειροῦντα πράγμασι κοινοῖς καὶ ἀνθρώποις ὁμιλεῖν, καὶ γενέσθαι τῆς πολλὰ γελωμένης ὑπʼ ἐνίων ἀνεξικακίας ἐραστήν. ἀλλʼ ἁπλοῦς τις ὢν ἀεὶ καὶ ἀτενής, καὶ τὸ νικᾶν καὶ κρατεῖν ἁπάντων πάντως ἀνδρείας ἔργον ἡγούμενος, οὐκ ἀσθενείας καὶ μαλακίας, ἐκ τοῦ πονοῦντος καὶ πεπονθότος μάλιστα τῆς ψυχῆς, ὥσπερ οἴδημα, τὸν θυμὸν ἀναδιδούσης, ἀπῄει ταραχῆς μεστὸς ὢν καὶ πικρίας πρὸς τὸν δῆμον.

15.5Patriciusların genç kuşağı, şehrin soyuyla en çok övünen, en parlak kesimi, ona her zaman şaşılacak ölçüde bağlıydı. O sırada da yanından ayrılmayıp onunla birlikte öfkelenip üzülerek öfkesini hayırsız biçimde körüklediler. Çünkü seferlerde onların önderi ve savaş işlerinin iyi yürekli öğretmeniydi; başaranlara, kıskanmadan aretē yarışıyla övünmeyi öğretmişti.

15.5

οἱ δʼ ἐν ἡλικίᾳ τῶν πατρικίων, ὅ τι περ ἦν ἐν τῇ πόλει μάλιστα γαυρούμενον εὐγενείᾳ καὶ ἀνθοῦν, ἀεί τε θαυμαστῶς ἐσπουδάκεσαν περὶ τὸν ἄνδρα, καὶ τότε προσκείμενοι καὶ παρόντες οὐκ ἐπʼ ἀγαθῷ τὸν θυμὸν ἐξερρίπιζον αὐτοῦ τῷ συναγανακτεῖν καὶ συναλγεῖν. ἦν γὰρ ἡγεμὼν αὐτοῖς καὶ διδάσκαλος εὐμενὴς τῶν πολεμικῶν ἐν ταῖς στρατείαις, καὶ ζῆλον ἀρετῆς ἄνευ φθόνου πρὸς ἀλλήλους γαυρῶσαι τοὺς κατορθοῦντας.

16.116. Bölüm

Bu sırada Roma'ya tahıl geldi: Büyük bir kısmı İtalya'dan satın alınmıştı, bir o kadarı da Syrakusai'den tiran Gelon'un armağanıydı. Böylece çoğu kimse umutlandı, şehrin hem sıkıntıdan hem anlaşmazlıktan kurtulacağını bekledi. Senato hemen toplandı; halk dışarıda toplaşıp sonucu bekliyor, ucuz fiyat ve armağanların bedava dağıtılmasını umuyordu. İçeride de senatoyu buna ikna etmeye çalışanlar vardı.

16.1

ἐν τούτῳ δὲ σῖτος ἧκεν εἰς Ῥώμην, πολὺς μέν ὠνητὸς ἐξ Ἰταλίας, οὐκ ἐλάττων δὲ δωρητὸς ἐκ Συρακουσῶν, Γέλωνος τοῦ τυράννου πέμψαντος· ὥστε τοὺς πλείστους ἐν ἐλπίσι γενέσθαι χρησταῖς, ἅμα τῆς ἀπορίας καὶ τῆς διαφορᾶς τὴν πόλιν ἀπαλλαγήσεσθαι προσδοκῶντας, εὐθὺς οὖν βουλῆς ἀθροισθείσης περιχυθεὶς ὁ δῆμος ἔξωθεν ἐκαραδόκει τό τέλος, ἐλπίζων ἀγορᾷ τε χρήσεσθαι φιλανθρώπῳ καὶ προῖκα τὰς δωρεὰς νεμήσεσθαι. καὶ γὰρ ἔνδον ἦσαν οἱ ταῦτα τὴν βουλὴν πείθοντες.

16.2Ama Marcius ayağa kalkıp halka yaranmak isteyenlere ağır biçimde saldırdı. Onlara demagog ve aristokrasinin hainleri dedi; ayak takımına serpilmiş küstahlık ve cüret tohumlarını kendi aleyhlerine besliyorlardı. Bunlar filizlenirken göz yumulmamalı, halk böyle büyük bir makamla güçlendirilmemeliydi. Artık korkutucu da olmuştu: İstedikleri her şey oluyor, istemedikleri hiçbir şeye zorlanmıyorlar, konsüllere itaat etmiyor, anarşinin önderlerine kendi yöneticileri diyorlardı.

16.2

ὁ μέντοι Μάρκιος ἀναστὰς σφόδρα καθήψατο τῶν χαριζομένων τοῖς πολλοῖς, δημαγωγοὺς καὶ προδότας ἀποκαλῶν τῆς ἀριστοκρατίας καὶ σπέρματα πονηρὰ θρασύτητος καὶ ὕβρεως εἰς ὄχλον ἀφειμένα τρέφοντας καθʼ αὑτῶν, ἃ καλῶς μέν εἶχε μὴ περιιδεῖν ἐν ἀρχῇ φυόμενα μηδʼ ἰσχυρὸν ἀρχῇ τηλικαύτῃ ποιῆσαι τὸν δῆμον, ἤδη δὲ καὶ φοβερὸν εἶναι τῷ πάντα βουλομένοις αὐτοῖς ὑπάρχειν καὶ μηδὲν ἄκοντας βιάζεσθαι, μηδὲ πείθεσθαι τοῖς ὑπάτοις, ἀλλʼ ἀναρχίας ἔχοντας ἡγεμόνας ἰδίους ἄρχοντας προσαγορεύειν.

16.3Yunanların en aşırı demokrasilerindeki gibi oturup bağışlar ve dağıtımlar kararlaştırmanın, onların itaatsizliğini ortak yıkıma doğru beslemek olduğunu söyledi. "Elbette bunları terk ettikleri seferler, vatanı yüzüstü bıraktıkları ayrılmalar ve senatoya karşı inandıkları iftiralar için bir teşekkür olarak almayacaklar. Sizin korkudan geri adım atıp yaltaklanarak bunları verdiğinizi, ödün verdiğinizi umacaklar; itaatsizliklerinin sonu gelmeyecek, çekişmeyi ve isyanı bırakmayacaklar.

16.3

ἐπιδόσεις μέν οὖν καὶ διανομάς, ὥσπερ Ἑλλήνων οἱ κράτιστα δημοκρατούμενοι, καθέζεσθαι ψηφιζομένους ἔφη παντελῶς εἰς κοινὸν ὄλεθρον τὴν ἀπείθειαν αὑτῶν ἐφοδιάζειν. οὐ γὰρ χάριν γε δήπου φήσουσιν ἀπολαμβάνειν τῶν στρατειῶν ἃς ἐγκατέλιπον, καὶ τῶν ἀποστάσεων αἷς προήκαντο τὴν πατρίδα, καὶ τῶν διαβολῶν ἃς ἐδέξαντο κατὰ τῆς βουλῆς· ἀλλʼ ὑφιεμένους διὰ φόβον καὶ κολακεύοντας ὑμᾶς ταῦτα διδόναι καὶ συγχωρεῖν ἐλπίσαντες, οὐδὲν ἕξουσι πέρας ἀπειθείας, οὐδὲ παύσονται διαφερόμενοι καὶ στασιάζοντες.

16.4Bunu yapmak düpedüz deliliktir. Aklımız varsa tribünlüğü ellerinden alırız. Bu makam konsüllüğü ortadan kaldırıyor, şehri bölüyor; şehir eskisi gibi tek değil, bir yara almıştır. Bu yara bir daha kaynaşmamıza, birleşmemize, hastalanmayı ve birbirimizi altüst etmeyi bırakmamıza izin vermeyecektir."

16.4

ὥστε τοῦτο μέν ἐστι κομιδῇ μανικόν· εἰ δὲ σωφρονοῦμεν, ἀφαιρησόμεθα τὴν δημαρχίαν αὑτῶν, ἀναίρεσιν οὖσαν ὑπατείας καὶ διάστασιν τῆς πόλεως, οὐκέτι μιᾶς, ὡς πρότερον, οὔσης, ἀλλὰ δεδεγμένης τομήν μηδέποτε συμφῦναι μηδʼ ὁμοφρονῆσαι μηδὲ παύσασθαι νοσοῦντας ἡμᾶς καὶ ταραττομένους ὑπʼ ἀλλήλων ἐάσουσαν.

17.117. Bölüm

Marcius bu tür şeyler söyleyerek gençleri ve neredeyse bütün zenginleri büyük bir coşkuya sürükledi; şehirde yenilmez ve yaltaklanmaz tek adamın o olduğunu haykırıyorlardı. Bazı yaşlılar ise sonunu sezip karşı çıktı. Sonu da iyi olmadı. Orada bulunan tribünler, görüşünün kazanacağını anlayınca bağırarak kalabalığa koştular, halkı toplanmaya ve kendilerine yardıma çağırdılar.

17.1

πολλὰ τοιαῦτα λέγων ὁ Μάρκιος ὑπερφυῶς εἶχε τοὺς νέους συνενθουσιῶντας αὐτῷ καὶ τοὺς πλουσίους ὀλίγου δεῖν ἅπαντας, μόνον ἐκεῖνον ἄνδρα τὴν πόλιν ἔχειν ἀήττητον καὶ ἀκολάκευτον βοῶντας, ἔνιοι δὲ τῶν πρεσβυτέρων ἠναντιοῦντο, ὑφορώμενοι τὸ ἀποβησόμενον. ἀπέβη δὲ χρηστὸν οὐδέν. οἱ γὰρ δήμαρχοι παρόντες, ὡς ᾔσθοντο τῇ γνώμῃ κρατοῦντα τὸν Μάρκιον, ἐξέδραμον εἰς τὸν ὄχλον μετὰ βοῆς παρακελευόμενοι συνίστασθαι καὶ βοηθεῖν αὐτοῖς τοὺς πολλούς.

17.2Gürültülü bir meclis toplandı. Marcius'un sözleri ilan edilince halk öfkeyle neredeyse senatoya saldıracaktı. Tribünler suçu Marcius'a yükleyip adam gönderdiler, savunma yapması için çağırdılar. O gönderilen hizmetlileri hakaretle kovunca kendileri aedillerle birlikte onu zorla götürmeye geldiler ve üzerine el attılar. Patriciuslar toplanıp tribünleri itip uzaklaştırdılar, aedillere de dayak attılar.

17.2

ἐκκλησίας δὲ θορυβώδους γενομένης, καὶ τῶν λόγων οὓς ὁ Μάρκιος εἶπεν ἀναγορευθέντων, ὀλίγον ἐδέησεν ἐμπεσεῖν ὑπʼ ὀργῆς φερόμενος εἰς τὴν βουλὴν ὁ δῆμος· οἱ δὲ δήμαρχοι τοῦ Μαρκίου τὴν αἰτίαν ἐποιοῦντο, καὶ πέμποντες ἐκάλουν αὐτὸν ἀπολογησόμενον. ὡς δὲ πρὸς ὕβριν τοὺς πεμφθέντας ἐξήλασεν ὑπηρέτας, αὐτοὶ μετὰ τῶν ἀγορανόμων ἧκον ἄξοντες βίᾳ τὸν ἄνδρα, καὶ τοῦ σώματος ἐπελαμβάνοντο. συστάντες δʼ οἱ πατρίκιοι τοὺς μὲν δημάρχους ἀπετρίψαντο, τοῖς δʼ ἀγορανόμοις καὶ πληγὰς ἐνέβαλον.

17.3Akşamın basması kargaşayı dağıttı. Ama gün ağarırken konsüller halkın azgınlaştığını ve her yandan meydana koştuğunu görüp şehir için korktular. Senatoyu toplayıp halkı yumuşak sözler ve iyi kararlarla nasıl yatıştırabileceklerini düşünmelerini istediler. Akılları varsa, bu şan hırsının ya da şeref yarışının zamanı değildi; tehlikeli ve keskin bir andı, anlayışlı ve insanca bir yönetim gerektiriyordu.

17.3

τότε μὲν οὖν ἑσπέρα καταλαβοῦσα τὴν ταραχὴν διέλυσεν· ἅμα δὲʼ ἡμέρᾳ τὸν δῆμον ἐξηγριωμένον ὁρῶντες οἱ ὕπατοι καὶ συντρέχοντα πανταχόθεν εἰς τὴν ἀγοράν ἔδεισαν ὑπὲρ τῆς πόλεως, καὶ τὴν βουλὴν ἀθροίσαντες ἐκέλευον σκοπεῖν ὅπως ἐπιεικέσι λόγοις καὶ δόγμασι χρηστοῖς πραΰνωσι καὶ καταστήσωσι τοὺς πολλούς, ὡς οὐ φιλοτιμίας οὖσαν ὥραν, οὐδʼ ὑπὲρ δόξης ἅμιλλαν, εἰ σωφρονοῦσιν, ἀλλὰ καιρὸν ἐπισφαλῆ καὶ ὀξὺν, εὐγνώμονος πολιτείας καὶ φιλανθρώπου δεόμενον.

17.4Çoğu razı olunca öne çıktılar, halkla olabildiğince konuşup onu yatıştırdılar. Suçlamalara ölçülü cevap verdiler, öğütte ve azarlamada da ölçüyü kaçırmadılar; erzak fiyatları ve piyasa konusunda onlarla bir anlaşmazlıkları olmayacağını söylediler.

17.4

εἰξάντων δὲ τῶν πλείστων προελθόντες ὡς ἐνῆν μάλιστα τῷ δήμῳ διελέγοντο καὶ κατεπράϋνον, ἀπολυόμενοί τε τὰς διαβολὰς ἐπιεικῶς καὶ τῷ νουθετοῦντι καὶ δάκνοντι μετρίως χρώμενοι, περὶ δὲ τιμῆς ὠνίων καὶ ἀγορᾶς οὐδὲν διοίσεσθαι πρὸς αὐτοὺς φάσκοντες.

18.118. Bölüm

Halkın çoğu yumuşadı; düzen içinde, ağırbaşlılıkla dinlemesinden etkilenip gönlünün alındığı belliydi. Bunun üzerine tribünler ayağa kalktı. Senato akıllı davrandığına göre halkın da iyi olan her konuda ona uyacağını söylediler; ama Marcius'un savunma yapmasını istediler: Senatoyu, devlet düzenini bozup halkı ortadan kaldırmak için kışkırtmadığını, kendileri çağırınca gelmemezlik etmediğini,

18.1

ὡς οὖν ἐνεδίδου τὸ πολὺ τοῦ δήμου καὶ φανερὸν ἦν τῷ κοσμίως καὶ σωφρόνως ἀκούειν ἀγόμενον καὶ κηλούμενον, ἀνέστησαν οἱ δήμαρχοι, τῇ μὲν βουλῇ σωφρονούσῃ τὸν δῆμον ἀνθυπείξειν ὅσα καλῶς ἔχει φάσκοντες, τὸν δὲ Μάρκιον ἀπολογεῖσθαι κελεύοντες, εἰ μή φησιν ἐπὶ συγχύσει τῆς πολιτείας καὶ καταλύσει τοῦ δήμου τήν τε βουλὴν παροξύνειν καὶ καλούμενος ὑπʼ αὐτῶν ἀπειθῆσαι,

18.2nihayet aedilleri meydanda dövüp aşağılayarak elinden geldiğince iç savaş çıkarmadığını ve vatandaşları silaha sürüklemediğini göstersindi. Bunları söylerken Marcius'u ya alçaltmak istiyorlardı, tabiatına aykırı olarak gururunu kırıp halka yaltaklansın diye, ya da tabiatına uyup halkın öfkesini onarılmaz hâle getirsin diye. İkincisini daha çok umuyorlardı ve adamı doğru tahmin etmişlerdi.

18.2

τέλος δὲ τοὺς ἀγορανόμους τύπτων ἐν ἀγορᾷ καὶ προπηλακίζων ἐμφύλιον, ὅσον ἐπʼ αὐτῷ, πόλεμον ἐξεργάσασθαι καὶ προαγαγεῖν εἰς ὅπλα τοὺς πολίτας. ἔλεγον δὲ ταῦτα βουλόμενοι τὸν Μάρκιον ἢ ταπεινὸν ἀποδεῖξαι, παρὰ φύσιν ὑφέντα τὸ φρόνημα καὶ θεραπεύοντα τὸν δῆμον, τῇ φύσει χρώμενον ἀνήκεστον ἀπεργάσασθαι τὴν πρὸς αὑτὸν ὀργήν ὃ μᾶλλον ἤλπιζον, ὀρθῶς στοχαζόμενοι τοῦ ἀνδρός.

18.3Gerçekten de savunma yapmak üzere ayağa kalktı, halk da sessizlik sağladı. Ama ricayla konuşacağını bekleyen insanlara karşı sıkıcı bir açık sözlülükle, hatta açık sözlülükten de öte suçlamalarla konuşmaya başladı; ses tonu ve yüz ifadesiyle de kibre ve küçümsemeye yakın bir korkusuzluk gösterdi.

18.3

ἔστη μὲν γὰρ ὡς ἀπολογησόμενος, καὶ παρέσχεν αὐτῷ σιωπὴν καὶ ἡσυχίαν ὁ δῆμος· ὡς δʼ ἤρξατο πρὸς τοὺς ἀνθρώπους δεητικόν τινα λόγον προσδεχομένους οὐ μόνον ἐπαχθεῖ παρρησίᾳ χρῆσθαι καὶ πλείονι κατηγορίᾳ τῆς παρρησίας, ἀλλὰ καὶ τόνῳ φωνῆς καὶ διαθέσει προσώπου τήν ἐγγὺς ὑπεροψίας καὶ ὀλιγωρίας ἀφοβίαν ἐπιδεικνύμενος,

18.4Halk sertleşti, söylenenlere dayanamadığı ve rahatsız olduğu belli oldu. Tribünlerin en cüretlisi Sicinius, arkadaşlarıyla kısa bir görüşmeden sonra herkesin önünde tribünlerin Marcius'u ölüme mahkûm ettiğini ilan etti ve aedillere onu tepeye çıkarıp derhal alttaki uçurumdan atmalarını emretti.

18.4

ὁ μὲν δῆμος ἐξετραχύνθη καὶ φανερὸς ἦν δυσανασχετῶν καὶ βαρυνόμενος τοῖς λεγομένοις, τῶν δὲ δημάρχων ὁ θρασύτατος Σικίννιος μικρὰ τοῖς συνάρχουσι διαλεχθείς, εἶτʼ εἰς μέσον ἀναγορεύσας ὡς θάνατος ὑπὸ τῶν δημάρχων τοῦ Μαρκίου κατέγνωσται, προσέταξε τοῖς ἀγορανόμοις ἀναγαγόντας αὐτὸν ἐπὶ τήν ἄκραν εὐθὺς ὦσαι κατὰ τῆς ὑποκειμένης φάραγγος.

18.5Aediller onu yakalayınca, yapılan şey halktan birçoğuna bile korkunç ve haddini aşan bir iş göründü. Patriciuslar ise kendilerinden geçip büyük bir üzüntüyle çığlıklar atarak yardıma koştular. Kimi yakalayanları elleriyle itiyor, Marcius'u kendi aralarına alıyordu.

18.5

ἁπτομένων δὲ τῶν ἀγορανόμων τοῦ σώματος ἔδοξε μὲν καὶ τῶν δημοτῶν πολλοῖς φρικτὸν εἶναι τὸ γιγνόμενον καὶ ὑπερήφανον, οἱ δὲ πατρίκιοι παντάπασιν ἐκστάντες καὶ περιπαθήσαντες ὥρμησαν ἀπὸ κραυγῆς βοηθεῖν, οἱ δὲ καὶ χερσὶ τοὺς ἐπιλαμβανομένους ἀνείργοντες καὶ καταμιγνύντες ἑαυτοῖς τὸν Μάρκιον·

18.6Kimi de ellerini uzatıp halka yalvarıyordu, çünkü bu karışıklık ve gürültüde sözün de sesin de faydası yoktu. Sonunda tribünlerin dostları ve yakınları, patriciuslardan pek çok kan dökülmeden Marcius'u götürüp cezalandırmanın mümkün olmadığını anladılar. Onları ikna ettiler: Cezanın bu olağandışı ve ağır yanını kaldırsınlar, adamı zorla ve yargısız öldürmesinler, kararı halkın oyuna bıraksınlar.

18.6

ἔνιοι δὲ καὶ τὰς χεῖρας ὀρέγοντες ἐδέοντο τῶν πολλῶν, ἐπειδὴ λόγου τε καὶ φωνῆς οὐδὲν ἔργον ἦν ἐν ἀκοσμίᾳ τοσαύτῃ καὶ θορύβοις, ἄχρι οὗ συμφρονήσαντες οἱ φίλοι καὶ οἰκεῖοι τῶν δημάρχων ὡς ἄνευ φόνου πολλοῦ τῶν πατρικίων οὐκ ἔστιν ἐξαγαγεῖν οὐδὲ κολάσαι τὸν Μάρκιον, ἔπεισαν αὐτοὺς ἀφελεῖν τῆς τιμωρίας τὸ ἀλλόκοτον καὶ βαρύ, μὴ βίᾳ μηδʼ ἄκριτον ἀποκτιννύντας, ἀλλὰ τῷ δήμῳ ψῆφον ἐπενεγκεῖν ἀποδόντας.

18.7Bunun üzerine Sicinius öne çıkıp patriciuslara sordu: Ne istiyorlardı da halkın cezalandırmak istediği Marcius'u elinden alıyorlardı? Onlar da karşılık olarak, "Asıl siz ne düşünüyor, ne istiyorsunuz," diye sordular, "Romalıların en iyilerinden birini yargısız, böyle acımasız ve kanunsuz bir cezaya götürerek?" "Peki,"

18.7

ἐκ τούτου καταστὰς ὁ Σικίννιος ἠρώτα τοὺς πατρικίους τί βουλόμενοι τὸν Μάρκιον ἀφαιροῦνται τοῦ δήμου βουλομένου κολάζειν. ἐκείνων δὲ πάλιν ἀντερωτώντων τί μὲν οὖν διανοεῖσθε καὶ τί βούλεσθε ὑμεῖς, ἄνδρα Ῥωμαίων ἐν τοῖς ἀρίστοις ἄνευ κρίσεως ἐπὶ τιμωρίαν ὠμὴν καὶ παράνομον οὕτως ἄγοντες; ἀλλὰ ταύτην μέν.

18.8dedi Sicinius, "bunu halkla anlaşmazlığa ve isyana bahane etmeyin. İstediğinizi halk size veriyor: Adam yargılansın. Sana da, Marcius, ilan ediyoruz: Üçüncü pazar günü gel, bir suçun yoksa oy verecek vatandaşları ikna et."

18.8

εἶπεν ὁ Σικίννιος, ὑμεῖς μὴ ποιεῖσθε πρόφασιν διαφορᾶς καὶ στάσεως πρὸς τὸν δῆμον ὃ γὰρ ἀξιοῦτε, δίδωσιν ὑμῖν, κριθῆναι τὸν ἄνδρα, σοὶ δέ, Μάρκιε, προαγορεύομεν εἰς τρίτην ἀγορὰν παρεῖναι καὶ πείθειν τοὺς πολίτας, εἰ μηδὲν ἀδικεῖς, ὡς ψήφῳ κρινοῦντας.

19.119. Bölüm

O zaman patriciuslar bu çözüme razı oldu, Marcius'u sevinçle alıp gittiler. Üçüncü pazar gününe kadar geçen sürede (Romalılar pazarı dokuz günde bir kurar ve buna nundinae derler) Antiumlulara karşı yapılan bir sefer onlara işi savuşturma umudu verdi. Sefer uzun sürecek, bu arada halk uysallaşacak, öfkesi meşguliyet ve savaş yüzünden ya sönecek ya da büsbütün kaybolacaktı.

19.1

τότε μὲν οὖν ἠγάπησαν οἱ πατρίκιοι τήν διάλυσιν, καὶ τόν Μάρκιον ἀσμένως ἔχοντες ἀπῆλθον. ἐν δὲ τῷ μεταξὺ χρόνῳ τῆς τρίτης ἀγορᾶς (ἀγορᾶς δὲ ποιοῦσι Ῥωμαῖοι διʼ ἡμέρας ἐνάτης, νουνδίνας καλοῦντες) ἐλπίδα μὲν αὐτοῖς παρέσχε διακρούσεως στρατεία γενομένη πρὸς Ἀντιάτας, ὡς μῆκος ἕξουσα καὶ χρόνον ἐν ᾧ χειροήθης ὁ δῆμος ἔσται, τῆς ὀργῆς ἀπομαρανθείσης ἢ παντελῶς ἐκπεσούσης διʼ ἀσχολίαν καὶ πόλεμον·

19.2Ama Antiumlularla çabuk anlaşıp dönünce patriciuslar korku içinde sık sık toplandı; Marcius'u nasıl feda etmeyeceklerini, demagoglara halkı yeniden kışkırtma fırsatını nasıl vermeyeceklerini düşünüyorlardı. En çok halk düşmanı sayılanlardan Appius Claudius, halkın patriciuslar üzerinde oy yetkisine sahip olmasını kabul ederlerse senatoyu yok edeceklerini, devleti büsbütün feda edeceklerini söyleyerek uyardı.

19.2

ἔπειτα δέ, ὡς ταχὺ διαλυσάμενοι πρὸς τοὺς Ἀντιάτας ἐπανῆλθον, ἐγίνοντο σύνοδοι τῶν πατρικίων πολλάκις, δεδιότων καὶ σκοπούντων ὅπως τόν τε Μάρκιον οὐ προήσονται τόν τε δῆμον αὖθις οὐ παρέξουσιν ἐκταράττειν τοῖς δημαγωγοῖς Ἄππιος μὲν οὖν Κλαύδιος αἰτίαν ἔχων ἐν τοῖς μάλιστα μισόδημος εἶναι διεμαρτύρετο, λέγων τήν τε βουλὴν αὐτοὺς ἀναιρήσειν καὶ προήσεσθαι παντάπασι τήν πολιτείαν, εἰ κύριον τῆς ψήφου κατὰ τῶν πατρικίων δέξονται γενόμενον τόν δῆμον·

19.3En yaşlılar ve halka en yakın olanlar ise tersine, bu yetkiyle halkın sert ve ağır değil, yumuşak ve insanca olacağını savundu. Çünkü halk senatoyu küçümsemiyor, küçümsendiğini sanıyordu; yargılama ona bir şeref ve teselli olacak, oy hakkını alır almaz öfkesini bırakacaktı.

19.3

οἱ δὲ πρεσβύτατοι καὶ δημοτικώτατοι τοὐναντίον ἠξίουν οὐ χαλεπὸν οὐδὲ βαρύν, ἀλλὰ πρᾷον καὶ φιλάνθρωπον ὑπὸ τῆς ἐξουσίας ἔσεσθαι τόν δῆμον· οὐ γὰρ καταφρονοῦντι τῆς βουλῆς, ἀλλʼ οἰομένῳ καταφρονεῖσθαι τιμὴν καὶ παραμυθίαν γενήσεσθαι τήν κρίσιν, ὥσθʼ ἅμα τήν ψῆφον λαβόντας ἀποθήσεσθαι τήν ὀργήν.

20.120. Bölüm

Marcius, senatonun ona duyduğu sevgi ile halktan duyduğu korku arasında kararsız kaldığını görünce tribünlere neyle suçlandığını, hangi konuda yargılanmak üzere halkın önüne çıkarıldığını sordu. Suçun tiranlık olduğunu, tiranlık peşinde olduğunu ispat edeceklerini söylediler. Bunun üzerine ayağa kalkıp hemen halkın önüne gidip savunma yapacağını, hiçbir yargılama biçimini ve suçlu bulunursa hiçbir cezayı reddetmeyeceğini söyledi. "Yeter ki," dedi, "suçlamanız bu olsun, senatoya yalan söylemeyin." Kabul ettiler ve yargılama bu şartla başladı.

20.1

ὁρῶν οὖν ὁ Μάρκιος εὐνοίᾳ μὲν αὐτοῦ, φόβῳ δὲ τοῦ δήμου τὴν σύγκλητον ἀπορουμένην, ἠρώτησε τοὺς δημάρχους τί κατηγοροῦσιν αὑτοῦ καὶ περί τίνος κριθησόμενον ἐπὶ τὸν δῆμον ἐξάγουσιν. εἰπόντων δʼ ἐκείνων ὅτι τυραννίς ἐστὶ τὸ ἔγκλημα καὶ τυραννεῖν διανοούμενον ἀποδείξουσιν αὐτόν, οὕτως ἐξαναστὰς αὐτὸς ἔφη πρὸς τὸν δῆμον ἤδη βαδίζειν ἀπολογησόμενος καὶ μηδένα τρόπον κρίσεως μηδέ, ἂν ἁλῷ, κολάσεως παραιτεῖσθαι· μόνον ὅπως, ἔφη, τοῦτο κατηγορήσητε καὶ μὴ ψεύσησθε τὴν βουλήν. ὡς δʼ ὡμολόγησαν, ἐπὶ τούτοις ἡ κρίσις ἐγίνετο.

20.2Halk toplanınca önce oylamanın centuria'lara göre değil, kabilelere göre yapılmasını zorla sağladılar; böylece varlıklı, tanınmış ve askerlik yapan kişilerin önüne, oylarda yoksul, işgüzar ve güzel olanı hiç umursamayan ayak takımını geçirdiler.

20.2

συνελθόντος δὲ τοῦ δῆμον πρῶτον μὲν οὐ κατὰ λόχους, ἀλλὰ κατὰ φυλὰς ἐβιάζοντο γίνεσθαι τὴν ψηφοφορίαν, τῶν εὐπόρων καὶ γνωρίμων καὶ στρατευομένων τὸν ἄπορον καὶ πολυπράγμονα καὶ τὸν καλοῦ φροντίζοντα μηδὲν ὄχλον ἐπίπροσθεν ταῖς ψήφοις ποιοῦντες.

20.3Sonra ispat edilemeyen tiranlık suçlamasını bırakıp Marcius'un daha önce senatoda söylediği sözleri hatırlattılar: Tahılın ucuzlatılmasına engel olmuş, tribünlüğün halktan alınmasını istemişti. Ona yeni bir suçlama daha yönelttiler, ganimet dağıtımını: Antium topraklarından aldığı ganimeti devlet hazinesine vermemiş, yanında savaşanlara dağıtmıştı.

20.3

ἔπειτα τὴν τυραννίδος ἀφέντες αἰτίαν ἀναπόδεικτον οὖσαν, ἐκείνων πάλιν ἐμέμνηντο τῶν λόγων οὓς ὁ Μάρκιος πρότερον εἶπεν ἐν τῇ βουλῇ, κωλύων μὲν ἐπευωνίσαι τὴν ἀγοράν, ἀφελέσθαι δὲ τὴν δημαρχίαν τοῦ δῆμον κελεύων. καινὸν δὲ κατηγόρησαν αὑτοῦ κατηγόρημα τὴν διανομὴν τῶν λαφύρων, ἃ λαβὼν ἐκ τῆς Ἀντιατῶν χώρας οὐκ ἀνήνεγκεν εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλὰ διένειμε τοῖς μεθʼ αὑτοῦ στρατευομένοις·

20.4Söylendiğine göre Marcius'u en çok bu suçlama sarstı. Çünkü bunu beklemiyordu ve kalabalığa karşı inandırıcı sözler hemen bulamadı. Seferde bulunanları övünce sefere katılmamış olan çoğunluk onu gürültüyle bastırdı. Sonunda kabileler oy verdi, mahkûmiyet oyu verenler üç kabile farkla kazandı. Cezası ömür boyu sürgün oldu.

20.4

ὑφʼ οὗ δὴ καὶ μάλιστα λέγεται διαταραχθῆναι τὸν Μάρκιον. οὐ γὰρ προσεδόκησεν οὐδʼ εὐπόρησε πρὸς τὸν ὄχλον ἐκ τοῦ παραυτίκα λόγων πιθανῶν, ἀλλʼ ἐπαινοῦντι τοὺς στρατευσαμένους ἐθορύβησαν αὐτῷ πλείονες ὄντες οἱ μὴ στρατευσάμενοι. τέλος δʼ οὖν ταῖς φυλαῖς τῆς ψήφου δοθείσης αἱ καθαιροῦσαι τρεῖς ἐγένοντο. ἦν δὲ τίμημα τῆς καταδίκης ἀίδιος φυγή.

20.5Karar ilan edilince halk, hiçbir savaşta düşmanı yendiğinde duymadığı kadar gururlanıp sevinç içinde dağıldı. Senatoyu ise keder ve derin bir üzüntü sardı. Halkın böyle bir küstahlık yapıp bu kadar büyük bir yetkiyi kullanmasına göz yummaktansa her şeyi yapıp her şeye katlanmadıkları için pişmanlık duyuyor, kahroluyorlardı. O zaman insanları ayırt etmek için giysiye ya da başka işaretlere gerek yoktu: Sevinenin halktan, üzülenin patricius olduğu hemen belliydi.

20.5

μετὰ δὲ τὴν ἀναγόρευσιν ὁ μὲν δῆμος οὐδέποτε νικήσας μάχῃ πολεμίους τοσοῦτον ἐφρόνησεν ὅσον τότε φρονῶν καὶ γεγηθὼς ἀπῄει, τὴν δὲ βουλὴν ἄχος ἔσχε καὶ κατήφεια δεινή, μεταμελομένην καὶ δυσφοροῦσαν ἐπὶ τῷ μὴ πάντα ποιῆσαι καὶ παθεῖν πρότερον ἢ περιιδεῖν ὑβρίσαντα καὶ χρησάμενον ἐξουσίᾳ τοσαύτῃ τὸν δῆμον. οὐδὲν δʼ ἔδει τότε πρὸς διάγνωσιν ἐσθῆτος ἢ παρασήμων ἑτέρων, ἀλλʼ εὐθὺς ἦν δῆλος ὅτι δημότης ὁ χαίρων καὶ ὁ δυσφορῶν ὅτι πατρίκιος.

21.121. Bölüm

Yalnız Marcius'un kendisi sarsılmamış, küçülmemişti; duruşu, yürüyüşü, yüzü sakindi. Herkes acı çekerken kendine acımayan tek kişi oydu. Bu, düşünceden ya da yumuşaklıktan, olanı sükûnetle karşılamaktan değildi; öfkeden ve ağır kederden kendinden geçmişti. Çoğu insan bunun aslında acı olduğunu bilmez.

21.1

πλὴν αὐτὸς ὁ Μάρκιος, ἀνέκπληκτος καὶ ἀταπείνωτος, καὶ σχήματι καὶ βαδίσματι καὶ προσώπῳ καθεστηκὼς, ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἐφαίνετο πεπονθόσιν ἀσυμπαθὴς ἑαυτῷ μόνος, οὐχ ὑπὸ λογισμοῦ καὶ πρᾳότητος, οὐδὲ τῷ φέρειν μετρίως τὸ συμβεβηκός, ἀλλʼ ἐμπαθὴς ὢν ὑπʼ ὀργῆς καὶ βαρυφροσύνης, ὅπερ ἀγνοοῦσιν οἱ πολλοὶ λύπην οὖσαν.

21.2Çünkü acı hiddete dönüşünce adeta alev alıp bütün bezginliğini ve uyuşukluğunu atar. Hiddetlenenin işlere girişken görünmesi bundandır, tıpkı ateşi çıkanın sıcak olması gibi; psykhē sanki nabız atışına, gerilime ve şişkinliğe kapılmıştır. Marcius bu hâli işleriyle kısa zamanda gösterdi.

21.2

ὅταν γὰρ εἰς θυμὸν μεταβάλῃ, καθάπερ ἐκπυρωθεῖσα τὸ ταπεινὸν ἀποβάλλει καὶ ἀργόν· ᾗ καὶ δοκεῖ δραστικὸς ὁ θυμούμενος ὡς θερμὸς ὁ πυρέττων, οἷον ἐν σφυγμῷ καὶ διατάσει καὶ ὄγκῳ γενομένης τῆς ψυχῆς, Ἐδήλωσε δὲ τοῖς ἔργοις αὐτίκα μάλα τὴν διάθεσιν ταύτην ὁ Μάρκιος.

21.3Eve girdi, ağlayıp feryat eden annesini ve karısını kucakladı, olanı sükûnetle karşılamalarını söyledi ve hemen çıkıp şehir kapılarına yürüdü. Orada bütün patriciuslar onu uğurlarken hiçbir şey almadan, kimseden bir şey istemeden, yanında himayesindeki üç dört adamla ayrıldı.

21.3

εἰσελθὼν γὰρ οἴκαδε, καὶ τὴν μητέρα καὶ τὴν γυναῖκα μετὰ κλαυθμοῦ καὶ βοῆς ὀλοφυρομένας ἀσπασάμενος καὶ κελεύσας μετρίως φέρειν τὸ συμβεβηκός, εὐθὺς ἀπιὼν ἐβάδιζεν ἐπὶ τὰς πύλας. ἐκεῖ δὲ τῶν πατρικίων ὁμοῦ πάντων προπεμπόντων αὐτὸν οὔτε τι λαβὼν οὔτε τινὸς δεηθεὶς ἀπηλλάττετο, τρεῖς ἢ τέτταρας πελάτας ἔχων περὶ αὑτόν.

21.4Birkaç gün bir çiftlikte yalnız başına, hiddetin aklına soktuğu pek çok düşünce arasında gidip geldi. Ne güzel ne de yararlı hiçbir şey görmüyordu, tek düşüncesi Romalılardan öç almaktı; bu yüzden onlara karşı ağır bir sınır savaşı çıkarmaya karar verdi. Önce Volscileri denemeye yöneldi. Onların hâlâ insan ve para bakımından güçlü olduğunu biliyor, son yenilgilerin güçlerini kırmaktan çok onlara rekabet ve öfke kazandırdığını düşünüyordu.

21.4

ἡμέρας δʼ ὀλίγας ἔν τισιν ἀγροῖς αὐτὸς καθʼ ἑαυτὸν ὑπὸ πολλῶν διενεχθεὶς διαλογισμῶν, οἵους ὁ θυμὸς ὑπέβαλλεν, ὥστʼ οὔτʼ εἰς καλὸν οὔτε συμφέρον οὐδὲν, ἀλλʼ ἢ τὸ Ῥωμαίους μετελθεῖν, ἐγίνωσκε πόλεμόν τινα βαρὺν καὶ ὅμορον ἀναστῆσαι ἐπʼ αὐτούς, ὥρμησεν οὖν διαπειρᾶσθαι πρῶτον Οὐολούσκων, ἀκμάζοντας μὲν εἰδὼς ἔτι καὶ σώμασι καὶ χρήμασι, ταῖς δὲ γεγενημέναις ἔναγχος ἥτταις οὐ τοσοῦτον ἀπολωλέναι τῆς δυνάμεως ὅσον ἐγγεγονέναι φιλονεικίας αὐτοῖς καὶ ὀργῆς οἰόμενος.

22.122. Bölüm

Antium şehrinden Tullus Aufidius adında bir adam vardı; zenginliği, cesareti ve soyunun parlaklığıyla bütün Volsciler arasında kral gibi itibar görürdü. Marcius, ondan hiçbir Romalıya duymadığı kadar nefret gördüğünü biliyordu. Çünkü savaşlarda sık sık birbirlerini tehdit etmiş, meydan okumuş, genç savaşçıların şan hırsı ve rekabetinin getirdiği gibi rakip olarak böbürlenip atışmış, ortak düşmanlığa şahsi bir kin eklemişlerdi.

22.1

ἦν δέ τις ἀνὴρ ἐξ Ἀντίου πόλεως διά τε πλοῦτον καὶ ἀνδρείαν καὶ γένους ἐπιφάνειαν ἀξίωμα βασιλικὸν ἔχων ἐν πᾶσιν Οὐολούσκοις, ὄνομα Τύλλος Ἀμφίδιος. ὑπὸ τούτου μισούμενον Μάρκιος ἑαυτὸν ὡς οὐδένα Ῥωμαίων ἐγίνωσκε· πολλάκις γὰρ ἐν ἀπειλαῖς καὶ προκλήσεσι κατὰ τὰς μάχας γενόμενοι, καὶ κομπάσαντες διά τὸ ἐνάμιλλον οἷα νεανιῶν πολεμικῶν φιλοτιμίαι καὶ ζῆλοι φέρουσιν, ἴδιον προσεκτήσαντο τῷ κοινῷ τὸ κατʼ ἀλλήλων ἔχθος.

22.2Yine de Tullus'un yüce gönüllü olduğunu ve Volsciler içinde Romalılar fırsat verdiğinde onları küçük düşürmeyi en çok isteyenin o olduğunu görüyordu. Bu noktada, "Hiddetle savaşmak zordur, çünkü istediğini canı pahasına satın alır" diyen sözü doğruladı. Görünüşüyle kim olduğu hiç anlaşılmayacak bir kılık ve giysi alarak, Odysseus gibi, "düşman adamların şehrine girdi."

22.2

οὐ μὴν ἀλλὰ μέγεθός τι φρονήματος ἔχοντα τὸν Τύλλον ὁρῶν, καὶ μάλιστα δὴ Οὐολούσκων ἐπιθυμοῦντα Ῥωμαίους λαβὴν παρασχόντας ἐν μέρει κολοῦσαι, μαρτυρίαν ἀπέλιπε τῷ εἰπόντι· θυμῷ μάχεσθαι χαλεπόν ὃ γὰρ ἂν θέλῃ, ψυχῆς ὠνεῖται. λαβὼν γὰρ ἐσθῆτα καὶ σκευὴν ἐν ᾗ μάλιστα μὴ δόξειν ὃς ἦν ἔμελλεν ὁρώμενος, ὥσπερ Ὀδυσσεὺς, ἀνδρῶν δυσμενέων κατέδυ πόλιν.

23.123. Bölüm

Akşamdı; birçok kişiyle karşılaştı, ama kimse onu tanımadı. Tullus'un evine yürüdü, ansızın içeri girip ocağın başına sessizce oturdu, başını örtüp kımıldamadan bekledi. Evdekiler şaşırdı ama onu kaldırmaya cesaret edemediler, çünkü duruşunda ve sessizliğinde bir heybet vardı. Yemekte olan Tullus'a bu tuhaf durumu bildirdiler.

23.1

ἦν δʼ ἑσπέρα, καὶ πολλοὶ μὲν αὐτῷ προσετύγχανον, ἐγνώριζε δʼ οὐδείς. ἐβάδιζεν οὖν ἐπὶ τὴν οἰκίαν τοῦ Τύλλου, καὶ παρεισελθὼν ἄφνω πρὸς τὴν ἑστίαν ἐκάθισε σιωπῇ, καὶ τὴν κεφαλὴν ἐγκαλυψάμενος ἡσυχίαν ἦγεν. οἱ δὲ κατὰ τὴν οἰκίαν θαυμάσαντες ἀναστῆσαι μὲν οὐκ ἐτόλμησαν ἦν γάρ τι καὶ περὶ αὐτὸν ἀξίωμα καὶ τοῦ σχήματος καὶ τῆς σιωπῆς, ἔφρασαν δὲ τῷ Τύλλῳ περὶ δεῖπνον ὄντι τὴν ἀτοπίαν τοῦ πράγματος.

23.2Tullus kalkıp yanına geldi, kim olduğunu ve ne istediğini sordu. Marcius başını açtı, biraz bekledi. "Beni hâlâ tanımıyorsan, Tullus," dedi, "gördüğüne inanamıyorsan, kendimi ele vermek zorundayım. Ben Gaius Marcius'um; sana ve Volscilere en çok kötülüğü yapan adamım; bunu inkâr etmeme izin vermeyen Coriolanus adını taşıyorum.

23.2

ὁ δʼ ἐξαναστὰς ἧκε πρὸς αὐτὸν, καὶ ἀνέκρινε τίς ὢν ἀφῖκται καὶ τίνων δεόμενος. οὕτως οὖν ὁ Μάρκιος ἀποκαλυψάμενος καὶ μικρὸν ἀνασχών, εἰ μήπω με γινώσκεις, ὦ Τύλλε, εἶπεν, ἀλλʼ ὁρῶν ἀπιστεῖς, ἀνάγκη με κατήγορον ἐμαυτοῦ γενέσθαι. γάιός εἰμι Μάρκιος, ὁ πλεῖστα σὲ καὶ Οὐολούσκους ἐργασάμενος κακά, καὶ τὴν οὐκ ἐῶσαν ἀρνεῖσθαι ταῦτα περιφέρων προσηγορίαν τὸν Κοριολανόν.

23.3O kadar zahmetten ve tehlikeden kazandığım tek ödül, size düşmanlığımın nişanesi olan bu addır; elimde bir bu kaldı, onu kimse alamaz. Geri kalan her şeyimi halkın kıskançlığı ve küstahlığı, yöneticilerin ve eşitlerimin gevşekliği ve ihaneti yüzünden kaybettim. Sürgüne kovuldum ve senin ocağına sığındım; canımı kurtarmak için değil (ölmekten korksam buraya ne işim vardı?), öç almak için. Seni kendime efendi yapmakla beni kovanlardan şimdiden öç alıyorum.

23.3

οὐδὲν γὰρ ἄλλο τῶν πολλῶν πόνων καὶ κινδύνων ἐκείνων ἐκτησάμην ἔπαθλον ἢ τὸ παράσημον ὄνομα τῆς πρὸς ὑμᾶς ἔχθρας, καὶ τοῦτό μοι περίεστιν ἀναφαίρετον τὰ δʼ ἄλλα ὁμοῦ πάντα φθόνῳ δήμου καὶ ὕβρει, μαλακίᾳ δὲ καὶ προδοσίᾳ τῶν ἐν τέλει καὶ ἰσοτίμων ἀπεστέρημαι, καὶ φυγὰς ἐλήλαμαι, καὶ γέγονα τῆς ἑστίας τῆς σῆς ἱκέτης, οὐχ ὑπὲρ ἀδείας καὶ σωτηρίας τί γὰρ ἔδει με δεῦρο ἥκειν φοβούμενον ἀποθανεῖν;ʼ ἀλλὰ δίκας λαβεῖν χρῄζων, καὶ λαμβάνων ἤδη παρὰ τῶν ἐκβαλλόντων τῷ σὲ ποιεῖν ἐμαυτοῦ κύριον.

23.4Düşmanlarına saldırmaya yüreğin varsa, ey yiğit adam, felaketlerimden yararlan, benim talihsizliğimi bütün Volscilerin ortak talihi yap. Sizin için, size karşı savaştığımdan çok daha iyi savaşacağım, çünkü düşmanın durumunu bilenler bilmeyenlerden daha iyi savaşır. Ama vazgeçtiysen ben de yaşamak istemiyorum, senin de eski düşmanın olan, şimdi de işe yaramaz hâle gelmiş bir adamı kurtarman doğru olmaz."

23.4

εἰ μὲν οὖν ἐστί σοὶ θυμὸς ἐπιχειρεῖν τοῖς πολεμίοις, ἴθι, ταῖς ἐμαῖς συμφοραῖς, ὦ γενναῖε, χρῆσαι, καὶ κοινὸν εὐτύχημα ποίησον Οὐολούσκων τὴν ἐμὴν ἀτυχίαν, τοσούτῳ βέλτιον ὑπὲρ ὑμῶν πολεμήσοντος ἢ πρὸς ὑμᾶς, ὅσῳ πολεμοῦσι βέλτιον οἱ γινώσκοντες τὰ παρὰ τοῖς πολεμίοις τῶν ἀγνοούντων. εἰ δʼ ἀπείρηκας, οὔτʼ ἐγὼ βούλομαι ζῆν οὔτε σοὶ καλῶς ἔχει σῴζειν πάλαι μὲν ἐχθρὸν ἄνδρα καὶ πολέμιον, νῦν δʼ ἀνωφελῆ καὶ ἄχρηστον.

23.5Tullus bunları duyunca son derece sevindi, sağ elini uzatarak, "Kalk Marcius," dedi, "yüreğini ferah tut. Kendini bize vermekle büyük bir iyilik ediyorsun; Volscilerden daha büyüğünü bekle." O akşam Marcius'u dostça ağırladı, izleyen günlerde ikisi baş başa savaş üzerine görüştüler.

23.5

ὡς οὖν ταῦτα ὁ Τύλλος ἤκουσεν, ἥσθη τε θαυμαστῶς καὶ τὴν δεξιὰν ἐμβαλών, ἀνίστασο, εἶπεν, ὦ Μάρκιε, καὶ θάρρει. μέγα γὰρ ἡμῖν ἀγαθὸν ἥκεις διδοὺς σεαυτόν, ἔλπιζε δὲ μείζονα παρὰ Οὐολούσκων. καὶ τότε μὲν εἱστία φιλοφρονούμενος τὸν Μάρκιον, ἐν δὲ ταῖς ἐπιούσαις ἡμέραις ἐβουλεύοντο περὶ τοῦ πολέμου καθʼ ἑαυτούς.

24.124. Bölüm

Roma'yı patriciusların halka düşmanlığı karıştırıyordu; bunun başlıca sebeplerinden biri Marcius'un mahkûmiyetiydi. Kâhinler, rahipler ve sıradan insanlar da dikkate değer pek çok ilahi işaret bildiriyordu. Bunlardan biri şöyle anlatılır: Titus Latinus adında, çok ünlü olmayan, kendi halinde, ölçülü, batıl inançtan ve hele övünmekten uzak bir adam vardı.

24.1

τὴν δὲ Ῥώμην ἥ τε τῶν πατρικίων δυσμένεια πρὸς τὸν δῆμον, οὐχ ἥκιστα τὴν τοῦ Μαρκίου καταδίκην αἰτίαν ἐχόντων, ἐτάραττε, καὶ πολλὰ δαιμόνια μάντεις καὶ ἱερεῖς καὶ ἰδιῶται προσήγγελλον ἄξια φροντίδος. ἓν δὲ λέγεται τοιοῦτό τι γενέσθαι. Τίτος ἦν Λατῖνος, ἀνὴρ οὐκ ἄγαν ἐπιφανής, ἀπράγμων δὲ καὶ μέτριος ἄλλως καὶ καθαρὸς δεισιδαιμονίας, ἔτι δὲ μᾶλλον ἀλαζονείας.

24.2Rüyasında Zeus ona görünmüş ve senatoya, alayın önünde kendisine gönderdikleri dansçının kötü ve hiç hoş olmadığını söylemesini emretmişti. Anlattığına göre önce rüyaya pek aldırmamış, ikinci ve üçüncü kez görüp yine önemsemeyince iyi oğlunun ölümünü görmüş, kendisi de birden felç olup vücuduna hâkim olamaz hâle gelmişti.

24.2

οὗτος ὄναρ εἶδεν ὡς τοῦ Διὸς εἰς ὄψιν ἥκοντος αὐτῷ καὶ κελεύοντος εἰπεῖν πρὸς τὴν σύγκλητον ὅτι κακὸν τὸν ὀρχηστὴν ἔστειλαν αὐτῷ πρὸ τῆς πομπῆς καὶ ἀτερπέστατον. ἰδὼν δὲ τὴν ὄψιν ἔλεγε μὴ πάνυ φροντίσαι τὸ πρῶτον ὡς δὲ καὶ δεύτερον ἰδὼν καὶ τρίτον ἠμέλησε, παιδός τε χρηστοῦ θάνατον ἐπιδεῖν καὶ τοῦ σώματος ἄφνω παρεθέντος ἀκρατὴς γενέσθαι.

24.3Bunları sedye üstünde taşınarak senatoya anlattı. Söylendiğine göre anlatır anlatmaz vücuduna güç geldiğini hissetti, kalkıp kendi ayaklarıyla yürüyüp gitti. Senatörler şaşırıp olayı uzun uzun araştırdılar.

Olan şuydu: Biri, kölesini başka kölelere teslim edip meydandan kamçılayarak geçirmelerini, sonra öldürmelerini emretmişti.

24.3

ταῦτα δʼ ἐν κλινιδίῳ φοράδην κομισθεὶς εἰς τὴν σύγκλητον ἀπήγγειλεν. ἀπαγγείλας δʼ, ὥς φασιν, εὐθὺς ᾔσθετο ῥωννύμενον αὑτοῦ τὸ σῶμα, καὶ ἀναστὰς ἀπῄει διʼ αὑτοῦ βαδίζων, θαυμάσαντες οὖν οἱ βουλευταὶ πολλὴν ἐποιήσαντο τοῦ πράγματος ζήτησιν. ἦν δὲ τοιοῦτον· οἰκέτην τις αὑτοῦ παραδοὺς οἰκέταις ἑτέροις ἐκέλευσεν ἐξάγειν διʼ ἀγορᾶς μαστιγοῦντας, εἶτʼ ἀποκτεῖναι.

24.4Onlar bunu yapıp adama işkence ederken, adam acıdan her yana kıvranıyor, ıstırapla başka çirkin hareketler yapıyordu; alay da tesadüfen arkalarından geliyordu. Oradakilerin çoğu ne neşeli bir görüntü ne de uygun hareketler gördüğü için rahatsız oldu, ama kimse müdahale etmedi; yalnız böyle acımasızca ceza veren adama sövüp lanet ettiler. Çünkü o zamanlar kölelere çok iyi davranılırdı; kendi işlerini kendileri gördükleri ve onlarla aynı hayatı paylaştıkları için onlara daha yumuşak ve samimiydiler.

24.4

ταῦτα πράττουσιν αὐτοῖς καὶ τὸν ἄνθρωπον αἰκιζομένοις, στροφάς τε παντοδαπὰς ὑπʼ ὀδύνης στρεφόμενον καὶ κινήσεις ἄλλας ἀτερπεῖς τῷ περιπαθεῖν κινούμενον, ἡ πομπὴ κατὰ τύχην ἠκολουθήκει. καὶ πολλοὶ μὲν ἐδυσχέραινον τῶν παρόντων, οὔτε ὄψιν ἱλαρὰν ὁρῶντες οὔτε κινήσεις πρεπούσας, οὐδεὶς δʼ ἐπεξῆλθεν, ἀλλὰ λοιδορίαι μόνον ἐγένοντο καὶ κατάραι τῷ πικρῶς οὕτως κολάζοντι. καὶ γὰρ ἐχρῶντο πολλῇ πρὸς τοὺς οἰκέτας ἐπιεικείᾳ τότε, διὰ αὐτουργίαν καὶ τὸ κοινωνεῖν διαίτης ἡμερώτερον ἔχοντες πρὸς αὐτοὺς καὶ συνηθέστερον.

24.5Hata yapan bir köle için büyük ceza, arabanın okunu destekleyen ağacı omuzlayıp komşuların arasında dolaşmaktı. Bunu yaşayıp ev halkına ve komşulara görünen kölenin artık itibarı kalmazdı. Ona furcifer denirdi, çünkü Yunanların destek dediği şeye Romalılar furca der.

24.5

ἦν δὲ μεγάλη κόλασις οἰκέτου πλημμελήσαντος, εἰ ξύλον ἁμάξης, ᾧ τὸν ῥυμὸν ὑπερείδουσιν, ἀράμενος διεξέλθοι παρὰ τὴν γειτνίασιν. γὰρ τοῦτο παθὼν καὶ ὀφθεὶς παρὰ τῶν συνοίκων καὶ γειτόνων οὐκέτι πίστιν εἶχεν. ἐκαλεῖτο δὲ φούρκιφερ· ὃ γὰρ οἱ Ἕλληνες ὑποστάτην καὶ στήριγμα, τοῦτο Ῥωμαῖοι φοῦρκαν ὀνομάζουσιν.

25.125. Bölüm

Latinus rüyayı anlatınca, alayın önündeki o hoş olmayan kötü dansçının kim olduğunu bilemediler. Cezanın tuhaflığı yüzünden bazıları, kamçılanarak meydandan geçirilip sonra öldürülen köleyi hatırladı. Rahipler de bunda birleşince kölenin sahibi cezalandırıldı, tanrı için alay ve oyunlar baştan yapıldı.

25.1

ὡς οὖν ὁ Λατῖνος ἀπήγγειλε τὴν ὄψιν αὐτοῖς καὶ διηπόρουν ὅστις ἦν ὁ τῆς πομπῆς τότε προηγούμενος ἀτερπὴς καὶ κακὸς ὀρχηστής, ἀνεμνήσθησαν ἔνιοι διὰ τὴν ἀτοπίαν τῆς τιμωρίας ἐκείνου τοῦ θεράποντος, ὃν μαστιγοῦντες ἐξήγαγον διʼ ἀγορᾶς, εἶτʼ ἐθανάτωσαν. συμφωνησάντων οὖν τῶν ἱερέων ὅ τε δεσπότης δίκην ἔδωκε, καὶ τῷ θεῷ τὴν πομπὴν καὶ τὰς θέας αὖθις ἐξ ἀρχῆς ἐπετέλουν.

25.2Görünüşe göre Numa kutsal işlerin en bilge yorumcusuydu ve özellikle şu kuralı onların dinî titizliği için çok güzel koymuştu: Yöneticiler ya da rahipler bir dinî görev yaparken münadi önden gider ve yüksek sesle "Hoc age!" diye bağırır. Bu söz "Bunu yap!" demektir; kutsal işe dikkat etmelerini, araya hiçbir iş ve meşguliyet sokmamalarını emreder. Çünkü insanların işlerinin çoğu bir tür zorunlulukla, zorla yapılır.

25.2

ἔοικεν οὖν ὁ Νομᾶς τά τʼ ἄλλα τῶν ἱερῶν σοφώτατος ἐξηγητὴς γεγονέναι, καὶ τοῦτο παγκάλως γε νομοθετῆσαι πρὸς εὐλάβειαν αὐτοῖς. ὅταν γὰρ ἄρχοντες ἢ ἱερεῖς πράττωσί τι τῶν θείων, ὁ κῆρυξ πρόεισι μεγάλῃ φωνῇ βοῶν, Ὃκ ἄγε. σημαίνει δʼ ἡ φωνή, τοῦτο πρᾶττε, προσέχειν κελεύουσα τοῖς ἱεροῖς καὶ μηδὲν ἔργον ἐμβαλεῖν μεταξὺ μηδὲ χρείαν ἀσχολίας, ὡς τὰ πλεῖστα τῶν ἀνθρωπίνων ἀναγκαίῳ τινὶ τρόπῳ καὶ διὰ βίας περαινόμενα.

25.3Romalılarda kurbanları, alayları ve oyunları yalnız böyle önemli bir sebeple değil, küçük sebeplerle de yenilemek âdettir. Thensae denilen arabaları çeken atlardan biri güçsüz düştüğünde, bir kez de arabacı dizginleri sol eliyle tuttuğunda alayın yeniden yapılmasına karar vermişlerdir. Daha sonraki zamanlarda aynı kurbanı, her seferinde bir eksiklik ya da aksaklık olduğu düşünülerek otuz kez yapmışlardır. Romalıların tanrılar konusundaki titizliği böyledir.

25.3

θυσίας δὲ καὶ πομπὰς καὶ θέας οὐ μόνον ἐξ αἰτίας τηλικαύτης, ἀλλὰ καὶ διὰ μικρὰς Ῥωμαίοις ἔθος ἐστὶν ἀναλαμβάνειν, ἵππου τε γὰρ ἑνὸς τῶν ἀγόντων τὰς καλουμένας θήσσας ἀτονήσαντος, καὶ πάλιν τοῦ ἡνιόχου τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ τὰς ἡνίας συλλαβόντος, αὖθις ἐψηφίσαντο τὴν πομπὴν ἐπιτελεῖν. ἐν δὲ τοῖς κάτω χρόνοις μίαν θυσίαν τριακοντάκις ἐποίησαν, ἀεί τινος ἐλλείμματος ἢ προσκρούσματος γίνεσθαι δοκοῦντος. τοιαύτη μὲν εὐλάβεια πρὸς τὸ θεῖον Ῥωμαίων.

26.126. Bölüm

Marcius ile Tullus, Antium'da en nüfuzlu kişilerle gizlice görüşüyor, Romalılar kendi aralarında çekişirken savaşa girişmelerini istiyorlardı. Onlar iki yıllık antlaşma ve ateşkes yüzünden çekinince bahaneyi Romalılar kendileri verdi: Bir şüphe ya da iftira yüzünden oyunlar ve yarışmalar sırasında Volscilerin güneş batmadan şehirden çıkmasını ilan ettiler.

26.1

ὁ δὲ Μάρκιος καὶ Τύλλος ἐν Ἀντίῳ τοῖς δυνατωτάτοις κρύφα διελέγοντο, καὶ παρεκάλουν, ἕως στασιάζουσιν οἱ Ῥωμαῖοι πρὸς ἀλλήλους, τὸν πόλεμον ἐξενεγκεῖν. τῶν δὲ δυσωπουμένων, ὅτι σπονδαὶ διέτεις ἦσαν αὐτοῖς καὶ ἀνοχαὶ γεγενημέναι, πρόφασιν αὐτοὶ Ῥωμαῖοι παρέσχον, ἔκ τινος ὑποψίας ἢ διαβολῆς ἐν θέαις καὶ ἀγῶσι κηρύξαντες ἀπιέναι Οὐολούσκους πρὸ ἡλίου δύνοντος ἐκ τῆς πόλεως.

26.2Bazıları bunun Marcius'un oyunu ve hilesi olduğunu söyler: Roma'ya, yöneticilere, Volscileri yalan yere suçlayan bir adam göndermiş, oyunlar sırasında Romalılara saldırıp şehri yakacaklarını söyletmişti. Bu ilan hepsini Romalılara daha da düşman etti. Tullus meseleyi büyütüp kışkırttı, sonunda onları Roma'ya adam gönderip savaşla Volscilerden alınan toprakları ve şehirleri geri istemeye ikna etti.

26.2

ἔνιοι δέ φασιν ἀπάτῃ τοῦ Μαρκίου καὶ δόλῳ γενέσθαι τοῦτο, πέμψαντος εἰς Ῥώμην πρὸς τοὺς ἄρχοντας οὐκ ἀληθῆ κατήγορον τῶν Οὐολούσκων, ὡς ἐν ταῖς θέαις διανοουμένων ἐπιθέσθαι τοῖς Ῥωμαίοις καὶ τὴν πόλιν ἐμπιπρᾶν. πάντας μὲν γὰρ αὐτοὺς τὸ κήρυγμα τοῦτο δυσμενεστέρους ἐποίησε τοῖς Ῥωμαίοις· ὁ δὲ Τύλλος ἐπὶ μεῖζον αἴρων τὸ πρᾶγμα καὶ παροξύνων τέλος ἔπεισε πέμψαντας εἰς Ῥώμην τήν τε χώραν ἀπαιτεῖν καὶ τὰς πόλεις, ὅσας ἀφῄρηνται πολέμῳ τῶν Οὐολούσκων.

26.3Romalılar elçileri dinleyince öfkelendi ve silaha önce Volscilerin sarılabileceğini, ama silahı en son Romalıların bırakacağını söyledi. Tullus bunun üzerine genel bir meclis topladı. Savaş kararı alınınca Marcius'u çağırmalarını, ona kin tutmamalarını, müttefik olarak düşmanken verdiği zarardan fazlasını kazandıracağına güvenmelerini öğütledi.

26.3

οἱ δὲ Ῥωμαῖοι τῶν πρέσβεων ἀκούσαντες ἠγανάκτησαν, καὶ ἀπεκρίναντο προτέρους μὲν ἀναλήψεσθαι τὰ ὅπλα τοὺς Οὐολούσκους, ὑστέρους δὲ καταθήσεσθαι Ῥωμαίους. ἐκ τούτου συναγαγὼν ἐκκλησίαν πάνδημον ὁ Τύλλος, ἐπεὶ τὸν πόλεμον ἐψηφίσαντο, συνεβούλευε τὸν Μάρκιον καλέσαι, μηδὲν αὐτῷ μνησικακοῦντας, ἀλλὰ πιστεύσαντας ὅτι συμμαχῶν ὠφελήσει ὅσα πολεμῶν οὐκ ἔβλαψεν.

27.127. Bölüm

Marcius çağrılıp halka konuşunca, sözleriyle de silahları kadar usta, savaşçı, aklı ve cesaretiyle seçkin bir adam olduğunu gösterdi ve Tullus'la birlikte savaşın tam yetkili komutanı seçildi.

27.1

ἐπεὶ δὲ κληθεὶς ὁ Μάρκιος καὶ διαλεχθεὶς πρὸς τὸ πλῆθος οὐχ ἧττον ἀπὸ τῶν λόγων ἢ τῶν ὅπλων ἀνὴρ δεινὸς ἐφάνη καὶ πολεμικὸς καὶ τὸ φρονεῖν καὶ τολμᾶν περιττός, ἀποδείκνυται μετὰ Τύλλου στρατηγὸς αὐτοκράτωρ τοῦ πολέμου.

27.2Volscilerin hazırlanması için gereken sürenin uzayıp işin fırsatını kaçırmasından korktu. Şehirdeki ileri gelenlere ve yöneticilere gereken her şeyi toplayıp hazırlamalarını söyledi; kendisi en istekli kişileri, asker yazmadan gönüllü olarak yanına alıp Roma topraklarına ansızın, kimsenin beklemediği bir anda girdi.

27.2

δεδιὼς δὲ τὸν χρόνον ἐν ᾧ παρασκευάσασθαι τοὺς Οὐολούσκους ἔδει, μὴ πολὺς γενόμενος τὸν καιρὸν ἀφέληται τῆς πράξεως, τὰ μὲν ἄλλα τοὺς κατὰ πόλιν δυνατοὺς καὶ ἄρχοντας ἐκέλευε συνάγειν καὶ πορίζειν, αὐτὸς δὲ τοὺς προθυμοτάτους ἄνευ καταλόγου πείσας ἑκόντας αὐτῷ συνεξελθεῖν, ἐνέβαλεν εἰς τὴν τῶν Ῥωμαίων ἄφνω καὶ μηδενὸς προσδοκῶντος.

27.3Oradan öyle bol ganimet elde etti ki Volsciler götürmekten, taşımaktan ve ordugâhta kullanmaktan bıktı. Ama zenginlik ve ülkeye verdiği büyük zarar, bu seferdeki en küçük işiydi. Bunları yapmasının asıl amacı patriciusları halkın gözünde kötülemekti. Çünkü her yeri yakıp yıkarken onların çiftliklerini sıkıca koruyor, oralara zarar verilmesine, oradan bir şey alınmasına izin vermiyordu.

27.3

ὅθεν ηὐπόρησε λείας τοσαύτης ὅσην ἄγοντας καὶ φέροντας καὶ χρωμένους ἐν τῷ στρατοπέδῳ τοὺς Οὐολούσκους ἀπειπεῖν, ἦν δὲ μικρότατον ἔργον αὐτῷ τῆς στρατείας ἐκείνης ἡ εὐπορία καὶ τὸ πολλὰ βλάψαι καὶ κακῶσαι τὴν χώραν οὗ δʼ ἕνεκα ταῦτʼ ἔπραττε, μέγα, τὸ τοὺς πατρικίους προσδιαβαλεῖν τῷ δήμῳ. τὰ γὰρ ἄλλα πάντα λυμαινόμενος καὶ διαφθείρων, τοὺς ἐκείνων ἀγροὺς ἰσχυρῶς ἐφύλαττε, καὶ οὐκ εἴα κακουργεῖν οὐδὲ λαμβάνειν ἐξ ἐκείνων οὐδέν.

27.4Bu yüzden birbirlerine karşı iftira ve kargaşa daha da arttı. Patriciuslar halkı, güçlü bir adamı haksız yere sürmekle suçluyordu; halk ise onları, kin yüzünden Marcius'u getirmekle, başkaları savaşırken seyirci olmakla, savaşı da zenginliklerine ve mallarına dışarıda bekçi yapmakla suçluyordu. Marcius bunları başarıp Volscilere cesaret ve düşmanı küçümseme bakımından büyük yarar sağladıktan sonra ordusunu güvenle geri çekti.

27.4

ὅθεν ἐν διαβολαῖς ἔτι μᾶλλον ἐγένοντο καὶ ταραχαῖς πρὸς ἀλλήλους, οἱ μὲν πατρίκιοι τοῖς πολλοῖς ἐγκαλοῦντες ὡς ἄνδρα δυνατὸν ἀδίκως ἐκβαλοῦσιν, ὁ δὲ δῆμος ἐκείνους ᾐτιᾶτο διὰ μνησικακίαν ἐπάγειν τὸν Μάρκιον, εἶτα πολεμουμένων ἑτέρων θεατὰς καθῆσθαι, φύλακα τοῦ πλούτου καὶ τῶν χρημάτων ἔξω τὸν πόλεμον αὐτὸν ἔχοντας, ταῦτα διαπραξάμενος ὁ Μάρκιος, καὶ μεγάλα πρὸς τὸ θαρρεῖν καὶ καταφρονεῖν τῶν πολεμίων τοὺς Οὐολούσκους ὠφελήσας, ἀπήγαγεν ἀσφαλῶς.

28.128. Bölüm

Volscilerin bütün gücü çabucak ve istekle toplandı, çok kalabalık göründü. Bir kısmını güvenlik için şehirlerde bırakmaya, bir kısmıyla da Romalılara sefer açmaya karar verdiler. Marcius iki komutadan birini seçmeyi Tullus'a bıraktı. Tullus, Marcius'un aretē'de kendisinden aşağı olmadığını, üstelik bütün savaşlarda daha iyi bir talihi olduğunu gördüğünü söyleyerek sefere çıkanların başına geçmesini istedi; kendisi şehirlerde kalıp onları koruyacak, seferdekilere gerekli yardımı yapacaktı.

28.1

ἐπεὶ δὲ πᾶσα ταχὺ καὶ προθύμως ἡ τῶν Οὐολούσκων δύναμις ἠθροίσθη πολλὴ φανεῖσα, μέρος μὲν ἔγνωσαν ὑπολιπεῖν ταῖς πόλεσιν ὑπὲρ ἀσφαλείας, μέρει δὲ στρατεύειν ἐπὶ τοὺς Ῥωμαίους· ἑλέσθαι δὲ τῶν ἡγεμονιῶν ὁ Μάρκιος ἔδωκε τῷ Τύλλῳ τὴν ἑτέραν. ὁ δὲ Τύλλος, εἰπὼν ὡς οὐδὲν ἀρετῇ λειπόμενον αὑτοῦ τὸν Μάρκιον ὁρᾷ, τύχῃ δὲ βελτίονι κεχρημένον ἐν ταῖς μάχαις ἁπάσαις, ἐκέλευσεν ἡγεῖσθαι τῶν ἐξιόντων, αὐτὸς δὲ τάς τε πόλεις ὑπομένων φυλάξειν καὶ τοῖς στρατευομένοις ὑπουργήσειν τὰ πρόσφορα.

28.2Bununla daha da güç bulan Marcius önce Roma kolonisi Circeii üzerine yürüdü; şehir kendiliğinden teslim olunca ona dokunmadı. Ardından Latin topraklarını yağmalamaya başladı; Romalıların, müttefikleri olan ve sık sık yardım isteyen Latinler için burada savaşa geleceğini umuyordu.

28.2

μᾶλλον οὖν ἐπιρρωσθεὶς ὁ Μάρκιος ἐχώρει πρῶτον ἐπὶ Κίρκαιον, πόλιν ἀποικίδα Ῥωμαίων, καὶ ταύτην ἐνδοῦσαν ἑκουσίως οὐδὲν ἠδίκησε. μετὰ δὲ ταύτην ἐπόρθει τὴν Λατίνων χώραν, ἐνταῦθα προσμαχεῖσθαι προσδεχόμενος αὐτῷ τοὺς Ῥωμαίους ὑπὲρ τῶν Λατίνων συμμάχων ὄντων καὶ πολλάκις αὐτοὺς ἐπικαλουμένων.

28.3Ama halk isteksiz davrandı, konsüllerin de görev süresi bitmek üzereydi ve bu kısa sürede tehlikeye atılmak istemediler; bu yüzden Latinleri geri çevirdiler. Bunun üzerine Marcius doğrudan şehirlerin üzerine yürüdü. Kendisine direnen Tolerium, Lavicum ve Pedum halklarını, ayrıca Bolalıları zorla yendi, insanlarını esir etti, mallarını yağmaladı. Teslim olanlara ise büyük özen gösterdi; istemeden de olsa zarar görmesinler diye ordugâhını en uzağa kuruyor, topraklarına dokunmuyordu.

28.3

ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ πλῆθος ἀπρόθυμον ἐγένετο καὶ τοῖς ὑπάτοις ὀλίγος ἔτι περιῆν τῆς ἀρχῆς χρόνος, ἐν ᾧ κινδυνεύειν οὐκ ἐβούλοντο, καὶ διὰ ταῦτα τοὺς Λατίνους ἀπέπεμψαν, οὕτως ὁ Μάρκιος ἐπʼ αὐτὰς τάς πόλεις ἦγε, καὶ Τολερίνους καὶ Λαουικανοὺς καὶ Πεδανούς, ἔτι δὲ Βωλανοὺς ἀντιστάντας αὐτῷ κατὰ κράτος ἑλών, τά τε σώματα λείαν ἐποιήσατο καὶ τὰ χρήματα διήρπασε. τῶν δὲ προστιθεμένων ἐπιμέλειαν ἐποιεῖτο πολλήν, ὅπως μηδʼ ἄκοντος αὐτοῦ βλάπτοιντο, πορρωτάτω στρατοπεδεύων καὶ τῆς χώρας ἀπεχόμενος.

29.129. Bölüm

Roma'ya yüz stadion uzaklıktaki Bollae şehrini de alıp çok mal ele geçirdi ve askerlik çağındakilerin neredeyse hepsini öldürdü. Volscilerden şehirlerde kalmakla görevlendirilenler bile dayanamadı, silahlarıyla Marcius'a koşup tek komutan ve tek yöneticilerinin o olduğunu söylediler. Adı bütün İtalya'da büyüdü, şanı hayret uyandırdı: Tek bir adamın taraf değiştirmesiyle aretē işlerde bu kadar beklenmedik bir değişiklik yaratmıştı.

29.1

ἐπεὶ δὲ καὶ Βόλλας πόλιν οὐ πλείους σταδίους ἑκατὸν ἀπέχουσαν τῆς Ῥώμης ἑλὼν χρημάτων πολλῶν ἐκράτησε καὶ πάντας ὀλίγου δεῖν τοὺς ἐν ἡλικίᾳ διέφθειρε, τῶν δὲ Οὐολούσκων οὐδʼ οἱ μένειν ἐν ταῖς πόλεσι ταχθέντες ἐκαρτέρουν, ἀλλʼ ἐφέροντο σὺν τοῖς ὅπλοις πρὸς τὸν Μάρκιον, ἕνα στρατηγὸν καὶ μόνον ἄρχοντα ἑαυτῶν γινώσκειν ἐκεῖνον εἶναι λέγοντες, ἦν ὄνομα κατὰ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν Ἰταλίαν μέγα καὶ δόξα θαυμαστὴ, τῆς ἀρετῆς ἑνὸς σώματος μεταθέσει τοσοῦτον ἀπεργασαμένης τὸ παράλογον ἐν τοῖς πράγμασι.

29.2Romalıların hâli perişandı. Savaşmaktan vazgeçmişler, her gün birbirleriyle çekişen toplantılar yapıp konuşuyorlardı. Derken düşmanın Lavinium'u surla kuşattığı haberi geldi. Orada Romalıların atalarının tanrılarına ait kutsal eşyalar saklıydı; soylarının başlangıcı da oradandı, çünkü Aeneas'ın kurduğu ilk şehirdi.

29.2

τὰ δὲ τῶν Ῥωμαίων οὐδένα κόσμον εἶχε, μάχεσθαι μὲν ἀπεγνωκότων, ἐν δὲ συστάσεσι καὶ λόγοις στασιαστικοῖς ὁσημέραι πρὸς ἀλλήλους ὄντων, ἄχρι οὗ Λαουΐνιον ἀπηγγέλθη περιτειχιζόμενον ὑπὸ τῶν πολεμίων, ὅπου καὶ θεῶν ἱερὰ Ῥωμαίοις πατρῴων ἀπέκειτο, καὶ τοῦ γένους ἦσαν αὐτοῖς ἀρχαὶ, διὰ τὸ πρώτην πόλιν ἐκείνην κτίσαι τὸν Αἰνείαν.

29.3Bunun üzerine halkta şaşırtıcı ve topyekûn bir görüş değişikliği oldu, patriciuslarda ise büsbütün tuhaf ve beklenmedik bir değişiklik. Halk Marcius'un cezasını kaldırmaya ve onu şehre çağırmaya kalktı. Senato ise toplanıp konuyu görüştükten sonra bunu reddedip engelledi. Belki halkın canla başla istediği her şeye karşı durmak hırsıyla,

29.3

ἐκ δὲ τούτου θαυμαστὴ μὲν ἔσχε καὶ ἀθρόα μεταβολὴ γνώμης τὸν δῆμον, ἄτοπος δὲ κομιδῇ καὶ παράλογος τοὺς πατρικίους, ὁ μὲν γὰρ δῆμος ὥρμησε λύειν τὴν τοῦ Μαρκίου καταδίκην καὶ καλεῖν αὐτὸν εἰς τὴν πόλιν, ἡ δὲ βουλὴ συναχθεῖσα καὶ σκοποῦσα περὶ τοῦ βουλεύματος ἀπέγνω καὶ διεκώλυσεν, εἴτε πάντως ἐνίστασθαι φιλονεικοῦσα πᾶσιν οἷς ὁ δῆμος ἐσπούδαζεν,

29.4belki adamın halkın lütfuyla dönmesini istemediği için, belki de artık ona öfkelendiği için böyle yaptı: Çünkü herkes ona nankörlük etmemişken o herkese kötülük ediyor, şehrin en yetkili ve en güçlü kesiminin kendisine acıdığını ve onunla birlikte haksızlığa uğradığını bildiği hâlde vatanına düşman çıkıyordu. Karar halka bildirildi; halkın da senato önerisi olmadan oyla ve kanunla bir şey yapmaya yetkisi yoktu.

29.4

εἴτʼ ἄλλως χάριτι τοῦ δήμου τὸν ἄνδρα μὴ βουλομένη κατελθεῖν, εἴτε κἀκεῖνον αὐτὸν ἤδη πεποιημένη διʼ ὀργῆς, ὅτι πάντας ἐποίει κακῶς οὐχ ὑπὸ πάντων ἀγνωμονηθείς, καὶ τῆς πατρίδος αὑτὸν ἔδειξεν ἐχθρόν, ἐν ᾗ τὸ κυριώτατον καὶ κράτιστον μέρος ἐγίνωσκε συμπαθοῦν αὐτῷ καὶ συναδικούμενον. ἐξενεχθείσης δὲ τῆς γνώμης εἰς τοὺς πολλούς, ὁ μὲν δῆμος ἄκυρος ἦν τοῦ ψήφῳ καὶ νόμῳ τι ποιεῖν ἄνευ προβουλεύματος.

30.130. Bölüm

Marcius bunu duyunca daha da sertleşti, kuşatmayı bırakıp öfkeyle şehre yürüdü ve şehrin kırk stadion uzağında, Cloelia hendekleri denilen yerde ordugâh kurdu. Görünüşü korku saldı, büyük kargaşa çıkardı, ama o an için iç çekişmeyi durdurdu. Artık ne bir yönetici ne bir senatör Marcius'un geri getirilmesine karşı çıkmaya cesaret edebildi.

30.1

ὁ δὲ Μάρκιος ἀκούσας ἔτι μᾶλλον ἐξετραχύνθη, καὶ τὴν πολιορκίαν ἀπολιπὼν ἐπὶ τὴν πόλιν ὑπʼ ὀργῆς ἐχώρει, καὶ περὶ τὰς λεγομένας Κλοιλίας τάφρους κατεστρατοπέδευσε τεσσαράκοντα τῆς πόλεως σταδίους ἀφεστώς. ὀφθεὶς δὲ φοβερὸς καὶ πολὺν θόρυβον παρασχών, ὅμως ἐν τῷ παρόντι τὴν στάσιν ἔπαυσεν· οὐδεὶς γὰρ ἔτι τοῖς πολλοῖς ἐτόλμησεν ἀντειπεῖν οὔτʼ ἄρχων οὔτε βουλευτὴς περὶ τοῦ τὸν Μάρκιον κατάγειν,

30.2Şehirde kadınların koşuşturmasını, tapınaklarda yalvarışları, yaşlıların gözyaşlarını ve dualarını, her şeyin cesaretten ve kurtarıcı düşünceden yoksun olduğunu görünce, halkın Marcius'la barışmaya yönelmekte haklı olduğunu, senatonun ise öfke ve kinden vazgeçmesi gereken anda onlara kapılarak büsbütün yanıldığını kabul ettiler. Hepsi Marcius'a elçi göndermeye karar verdi: Ona vatana dönüş hakkı verecek, savaşa son vermesini rica edeceklerdi.

30.2

ἀλλʼ ὁρῶντες ἐν τῇ πόλει διαδρομὰς γυναικῶν καὶ πρὸς ἱεροῖς ἱκεσίας καὶ δάκρυα πρεσβυτῶν καὶ δεήσεις, πάντα δʼ ἐνδεᾶ τόλμης καὶ σωτηρίων λογισμῶν, συνέγνωσαν ὀρθῶς τὸν δῆμον ἐπὶ τὰς διαλλαγὰς τοῦ Μαρκίου τραπέσθαι, τὴν δὲ βουλὴν τοῦ παντὸς ἁμαρτάνειν, ὅτε παύσασθαι καλῶς εἶχεν ὀργῆς καὶ μνησικακίας, ἀρχομένην. ἔδοξεν οὖν πᾶσι πρέσβεις ἀποστεῖλαι πρὸς τὸν Μάρκιον ἐκείνῳ τε κάθοδον διδόντας εἰς τὴν πατρίδα καὶ τὸν πόλεμον αὐτοῖς λῦσαι δεομένους.

30.3Senatonun gönderdiği kişiler Marcius'un yakınlarıydı; en azından ilk karşılaşmada akraba ve tanıdık bir adamdan büyük bir dostluk bekliyorlardı. Öyle olmadı. Düşman ordugâhının içinden geçirilerek götürüldüler ve onu büyük bir kibirle, dayanılmaz bir ağırlıkla oturur buldular.

30.3

οἱ δὲ πεμφθέντες ἀπὸ βουλῆς ἦσαν μὲν ἐπιτήδειοι τῷ Μαρκίῳ, προσεδέχοντο δὲ πολλὴν περί γε τὰς πρώτας ἀπαντήσεις φιλοφροσύνην παρʼ ἀνδρὸς οἰκείου καὶ συνήθους, ἐγίνετο τοιοῦτον οὐδέν, ἀλλὰ διὰ τοῦ στρατοπέδου τῶν πολεμίων ἀχθέντες ἐνετύγχανον αὐτῷ μετʼ ὄγκου καθεζομένῳ καὶ βαρύτητος οὐκ ἀνεκτῆς.

30.4Volscilerin ileri gelenleri çevresindeydi. Ne istediklerini söylemelerini emretti. Onlar yakışır bir tavırla ölçülü ve insanca sözler söyleyip sustular. Marcius bir yandan kendi adına, gördüğü kötülüklere öfkeyle acı acı cevap verdi, bir yandan da Volsciler adına komutan olarak konuştu: Savaşla aldıkları şehirleri ve toprakları geri vermelerini, Volscilere Latinlere tanıdıkları eşit vatandaşlık hakkını tanımalarını istedi.

30.4

ἔχων δὲ τοὺς πρώτους τῶν Οὐολούσκων περί αὑτόν, ἐκέλευε λέγειν ὧν δεόμενοι τυγχάνουσιν. εἰπόντων δὲ λόγους ἐπιεικεῖς καὶ φιλανθρώπους ἐν ἤθει τῷ πρέποντι καὶ παυσαμένων, ἀπεκρίνατο τὰ μὲν πικρῶς ὑπὲρ αὑτοῦ καὶ πρὸς ὀργὴν ὧν ἔπαθε, τὰ δʼ ὑπὲρ τῶν Οὐολούσκων ὡς στρατηγός, ἀποδοῦναι τὰς πόλεις καὶ τὴν χώραν, ὅσην ἀπετέμοντο πολέμῳ, κελεύων, καὶ ψηφίσασθαι Οὐολούσκοις ἰσοπολιτείαν ἥνπερ Λατίνοις·

30.5Çünkü savaştan kalıcı kurtuluş, ancak eşit ve adil şartlarla olabilirdi. Düşünmeleri için otuz gün süre verdi. Elçiler gidince hemen ordusunu ülkeden çekti.

30.5

ἄλλην γὰρ οὐκ εἶναι βέβαιον ἢ τὴν ἐπὶ τοῖς ἴσοις καὶ δικαίοις ἀπαλλαγὴν τοῦ πολέμου, χρόνον δὲ βουλῆς ἔδωκεν αὐτοῖς ἡμέρας τριάκοντα· καὶ τῶν πρέσβεων ἀπελθόντων εὐθὺς ἀνέζευξεν ἐκ τῆς χώρας.

31.131. Bölüm

Öteden beri gücünden rahatsız olan ve onu kıskanan Volsciler ilk suçlamayı buradan yakaladı. Tullus da onlardandı. Marcius'tan şahsen bir kötülük görmemişti, ama insanca bir duyguya kapılmıştı. Şanının büsbütün sönmesine, Volscilerin ona aldırmamasına üzülüyordu; çünkü onlar Marcius'u her şeyleri sayıyor, ötekilerden onun verdiği kadar güç ve yetkiyle yetinmelerini bekliyorlardı.

31.1

τοῦτο δὴ πρῶτον αἰτίαμα τῶν Οὐολούσκων οἱ πάλαι βαρυνόμενοι τὴν δύναμιν αὐτὸν καὶ φθονοῦντες ἐλάμβανον· ὧν ἦν καὶ ὁ Τύλλος, ἰδίᾳ μὲν ὑπὸ τοῦ Μαρκίου μηδὲν ἀδικούμενος, ἐν δʼ ἀνθρωπίνῳ πάθει γεγονώς. ἤχθετο γὰρ ἠμαυρωμένος παντάπασι τῇ δόξῃ καὶ παρορώμενος ὑπὸ τῶν Οὐολούσκων, πάντα μόνον ἡγουμένων αὐτοῖς εἶναι τὸν Μάρκιον, τοὺς δὲ ἄλλους ἀξιούντων, ὅσον ἐκεῖνος αὐτοῖς μεταδώσει δυνάμεως καὶ ἀρχῆς, ἀγαπᾶν ἔχοντας.

31.2İlk suçlamalar gizlice yayıldı. Bir araya gelip öfkeleniyor, geri çekilmeye ihanet diyorlardı: Surlara ya da silahlara değil, her şeyin kurtulmasını da yok olmasını da belirleyen fırsatlara ihanet etmişti. Çünkü savaşa otuz gün verilmişti, oysa bu kadar kısa sürede savaştan daha büyük değişikliğe uğrayan şey yoktu.

31.2

ὅθεν αἱ πρῶται κατηγορίαι κρύφα διεσπείροντο, καὶ συνιστάμενοι πρὸς ἀλλήλους ἠγανάκτουν, καὶ προδοσίαν ἐκάλουν τὴν ἀνάζευξιν, οὐ τειχῶν οὐδʼ ὅπλων, ἀλλὰ καιρῶν, οἷς καὶ τἆλλα πάντα σῴζεσθαι καὶ πάλιν ἀπόλλυσθαι πέφυκεν, ἡμερῶν τριάκοντα τῷ πολέμῳ δεδομένων, οὗ μείζονας οὐδὲν ἐν ἐλάττονι χρόνῳ λαμβάνειν μεταβολάς.

31.3Oysa Marcius bu süreyi boşa geçirmedi; düşmanın müttefiklerine saldırıp onları yıpratıyor, kol kanat kırıyordu, yedi büyük ve kalabalık şehir aldı. Romalılar yardıma gitmeye cesaret edemiyordu; psykhē'leri çekingenlikle doluydu, savaş karşısında uyuşmuş ve felç olmuş vücutlar gibiydiler.

31.3

καίτοι τὸν χρόνον τοῦτον ὁ Μάρκιος οὐκ ἀργὸν διῆγεν, ἀλλὰ τοὺς συμμάχους τῶν πολεμίων ἔφθειρεν ἐπιὼν καὶ περιέκοπτε καὶ πόλεις ἑπτὰ μεγάλας καὶ πολυανθρώπους ἔλαβεν. οἱ δὲ Ῥωμαῖοι βοηθεῖν μὲν οὐκ ἐτόλμων, ἀλλʼ ὄκνου πλήρεις ἦσαν αὐτῶν αἱ ψυχαί, καὶ τοῖς ἐκνεναρκηκόσι κομιδῇ καὶ παραλελυμένοις σώμασιν ὁμοίως διέκειντο πρὸς τὸν πόλεμον.

31.4Süre dolup Marcius bütün ordusuyla yeniden gelince Romalılar yeni bir elçi heyeti gönderdi. Marcius'tan öfkesini yatıştırmasını, Volscileri ülkeden çekip iki taraf için en iyi olduğunu düşündüğü şeyi yapıp söylemesini rica ediyorlardı. Romalılar korkuyla hiçbir ödün vermeyecekti; ama Volsciler bir lütuf hak ettiğini düşünüyorsa, silahlarını bıraktıklarında her şeyi elde edeceklerdi.

31.4

ἐπεὶ δʼ ὁ χρόνος διῆλθε καὶ παρῆν αὖθις ὁ Μάρκιος μετὰ τῆς δυνάμεως ἁπάσης, ἐκπέμπουσι πρεσβείαν πάλιν τοῦ Μαρκίου δεησομένην ὑφέσθαι τῆς ὀργῆς καὶ τοὺς Οὐολούσκους ἐκ τῆς χώρας ἀπαγαγόντα πράττειν καὶ λέγειν ὅ τι ἂν ἀμφοτέροις οἴηται βέλτιον εἶναι· φόβῳ μὲν γὰρ οὐδὲν ἐνδώσειν Ῥωμαίους, ἐὰν δέ τινος τῶν φιλανθρώπων οἴηται δεῖν τυχεῖν τοὺς Οὐολούσκους, ἅπαν αὐτοῖς γενήσεσθαι τὰ ὅπλα καταθεμένοις.

31.5Marcius buna, Volsci komutanı olarak bir cevap vermeyeceğini, ama hâlâ Roma vatandaşı olarak onlara öğüt verdiğini söyledi: Daha ölçülü düşünsünler, istediklerini oylayıp üç gün içinde adil şartlarla kendisine gelsinler. Başka karar alırlarsa, boş sözlerle yeniden ordugâha gelmelerinin güvenli olmayacağını bilsinler.

31.5

πρὸς ταῦθʼ ὁ Μάρκιος ἔφη μηδὲν ὡς Οὐολούσκων ἀποκρίνεσθαι στρατηγός, ὡς δὲ Ῥωμαίων ἔτι πολίτης παραινεῖν καὶ παρακαλεῖν μετριώτερα φρονήσαντας ἐπὶ τοῖς δικαίοις ἥκειν πρὸς αὐτὸν ἐν ἡμέραις τρισίν, ἃ προκαλεῖται ψηφισαμένους· εἰ δʼ ἕτερα δόξειε, γιγνώσκειν οὐκ οὖσαν αὐτοῖς ἄδειαν αὖθις μετὰ λόγων κενῶν βαδίζουσιν εἰς τὸ στρατόπεδον.

32.132. Bölüm

Elçiler dönüp senato bunu duyunca, şehir büyük bir fırtınaya tutulmuş gibi kutsal çapayı saldı. Tanrıların bütün rahiplerinin, gizem ayinlerini yönetenlerin ve koruyanların, atalardan kalma kuş kehanetiyle uğraşanların Marcius'a gitmesine, her birinin törenlerde âdet olduğu gibi giyinmesine karar verdi. Aynı şeyi söyleyecek, önce savaşı bitirmesini, Volsciler konusunu sonra vatandaşlarla görüşmesini isteyeceklerdi.

32.1

ἐπανελθόντων δὲ τῶν πρέσβεων ἀκούσασα ἡ βουλή, καθάπερ ἐν χειμῶνι πολλῷ καὶ κλύδωνι τῆς πόλεως, ἄρασα τὴν ἀφʼ· ἱερᾶς ἀφῆκεν. ὅσοι γὰρ ἦσαν ἱερεῖς θεῶν ἢ μυστηρίων ὀργιασταὶ ἢ φύλακες ἢ τὴν ἀπʼ οἰωνῶν πάτριον οὖσαν ἐκ παλαιῶν μαντικὴν ἔχοντες, τούτους πάντας ἀπιέναι πρὸς τὸν Μάρκιον ἐψηφίσαντο, κεκοσμημένους ὡς ἦν ἑκάστῳ νόμος ἐν ταῖς ἱερουργίαις· λέγειν δὲ ταὐτὰ, καὶ παρακαλεῖν ὅπως ἀπαλλάξας τὸν πόλεμον οὕτω διαλέγηται περὶ τῶν Οὐολούσκων τοῖς πολίταις.

32.2Marcius bu adamları ordugâha kabul etti, ama başka hiçbir şey vermedi, daha yumuşak bir şey yapmadı, söylemedi: Ya daha önceki şartlarla anlaşacaklar ya da savaşı kabul edeceklerdi. Rahipler dönünce, şehirde kımıldamadan surları korumaya, saldırırsa düşmanı püskürtmeye karar verdiler.

32.2

ἐδέξατο μὲν οὖν εἰς τὸ στρατόπεδον τοὺς ἄνδρας, ἄλλο δʼ οὐδὲν ἔδωκεν οὐδʼ ἔπραξεν οὐδʼ εἶπε μαλακώτερον, ἀλλʼ ἐφʼ οἷς πρότερον ἐκέλευε ποιεῖσθαι τὰς διαλύσεις ἢ δέχεσθαι τὸν πόλεμον. ἐπανελθόντων οὖν τῶν ἱερέων ἔδοξεν ἀτρεμοῦντας ἐν τῇ πόλει τὰ τείχη φυλάττειν καὶ προσβάλλοντας ἀποκρούεσθαι τοὺς πολεμίους,

32.3Umutlarını en çok zamana ve talihin beklenmedik işlerine bağlamışlardı, çünkü kendi başlarına kurtarıcı hiçbir şey yapamadıklarını biliyorlardı. Şehri kargaşa, korku ve kötü söylentiler sarmıştı. Derken Homeros'un sık sık söylediği, ama çoğu insanı pek ikna etmeyen şeye benzer bir şey oldu.

32.3

ἐν τῷ χρόνῳ μάλιστα καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς τύχης παραλόγοις τιθεμένοις τὰς ἐλπίδας, ἐπεὶ διʼ αὑτῶν γε σωτήριον οὐδὲν ἠπίσταντο πράττοντες, ἀλλὰ ταραχὴ καὶ πτοία καὶ φήμη πονηρὰ τὴν πόλιν κατεῖχεν, ἄχρι οὗ συνέβη τι πρᾶγμα τῷ πολλάκις ὑφʼ Ὁμήρου λεγομένῳ, μὴ τάνυ δὲ πείθοντι τοὺς πολλούς, ὅμοιον.

32.4Homeros büyük ve beklenmedik işlerde şöyle der:

Parlak gözlü tanrıça Athena aklına koydu onun

ve

Ama ölümsüzlerden biri aklını çevirdi, gönlüne
halkın sözünü yerleştirdi

ve

Ya bir şey sezdiğinden ya da tanrı öyle buyurduğundan.

İnsanlar bunları imkânsız şeyler ve inanılmaz masallar diye küçümserler; sanki bunlar, herkesin kendi prohairesis'iyle düşünüp karar verdiğini inanılmaz kılıyormuş gibi.

32.4

λέγοντος γὰρ αὐτοῦ καὶ ἀναφωνοῦντος ἐπὶ ταῖς μεγάλαις πράξεσι καὶ παραλόγοις· τῷ δʼ ἄρʼ ἐπὶ φρεσὶ θῆκε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη· καὶ τὸ ἀλλά τις ἀθανάτων τρέψεν φρένας, ὅς γʼ ἐνὶ θυμῷ δήμου θῆκε φάτιν· καὶ τὸ ἤ τι ὀϊσσάμενος ἢ καὶ θεὸς ὣς ἐκέλευε· καταφρονοῦσιν ὡς ἀδυνάτοις πράγμασι καὶ μυθεύμασιν ἀπίστοις τὸν ἑκάστου λογισμὸν τῆς προαιρέσεως ἄπιστον καθιστάντος.

32.5Oysa Homeros böyle yapmaz. Akla yatkın, olağan, mantıkla yürüyen işleri bizim elimizde olana bağlar, sık sık şöyle der:

Ben de yüce gönlümde düşünüp karar verdim

ve

Böyle dedi; Peleus oğlunu keder sardı, tüylü göğsünde
yüreği ikiye bölünüp tartıştı

ve yine

Ama onu ikna edemedi, iyi düşünceliydi
yiğit yürekli Bellerophontes.

32.5

οὐ ποιεῖ δὲ τοῦτο Ὅμηρος, ἀλλὰ τὰ μὲν εἰκότα καὶ συνήθη καὶ κατὰ λόγον περαινόμενα τῷ ἐφʼ ἡμῖν ἀποδίδωσι, καὶ λέγει δήπου πολλάκις· αὐτὰρ ἐγὼ βούλευσα κατὰ μεγαλήτορα θυμόν· καὶ, ὣς φάτο, Πηλείωνι δʼ ἄχος γένετʼ, ἐν δέ οἱ ἦτορ στήθεσσιν λασίοισι διάνδιχα μερμήριζεν· καὶ πάλιν, ἀλλὰ τὸν οὔ τι πεῖθʼ ἀγαθὰ φρονέοντα, δαΐφρονα Βελλεροφόντην·

32.6Tuhaf ve tehlikeli işlerde, coşkulu bir atılım ve yüreklilik gereken yerlerde ise tanrıyı prohairesis'i ortadan kaldıran biri olarak değil, harekete geçiren biri olarak gösterir; atılımlar yaratan değil, atılıma götüren tasavvurlar yaratan biri olarak. Bu tasavvurlarla da eylemi istemsiz yapmaz, isteyerek yapılana bir başlangıç verir, ona cesaret ve umut ekler.

32.6

ἐν δὲ ταῖς ἀτόποις καὶ παραβόλοις πράξεσι καὶ φορᾶς τινος ἐνθουσιώδους καὶ παραστάσεως δεομέναις οὐκ ἀναιροῦντα ποιεῖ τὸν θεόν, ἀλλὰ κινοῦντα τὴν προαίρεσιν, οὐδʼ ὁρμὰς ἐνεργαζόμενον, ἀλλὰ φαντασίας ὁρμῶν ἀγωγούς, αἷς οὐδὲ ποιεῖ τὴν πρᾶξιν ἀκούσιον, ἀλλὰ τῷ ἑκουσίῳ δίδωσιν ἀρχήν, καὶ τὸ θαρρεῖν καὶ τὸ ἐλπίζειν προστίθησιν.

32.7Çünkü ya ilahi şeyleri bizimle ilgili her türlü sebepten ve ilkeden büsbütün uzak tutmalıyız ya da tanrıların insanlara yardım edip işbirliği yapacağı başka ne yol olabilir? Bedenimizi biçimlendirerek, ellerimizi ve ayaklarımızı gereği gibi kendileri yerine koyarak değil elbette; psykhē'nin eyleme ve prohairesis'e yönelen kısmını birtakım ilkeler, tasavvurlar ve düşüncelerle uyandırarak ya da tersine yönünü çevirip durdurarak.

32.7

ἢ γὰρ ἀπαλλακτέον ὅλως τὰ θεῖα πάσης αἰτίας καὶ ἀρχῆς τῶν καθʼ ἡμᾶς, ἤ τις ἂν ἄλλος εἴη τρόπος ᾧ βοηθοῦσιν ἀνθρώποις καὶ συνεργοῦσιν; οὐ τὸ σῶμα δήπου πλάττοντες ἡμῶν, οὐδὲ τὰς χεῖρας, ὡς δεῖ, μετατιθέντες αὐτοὶ καὶ τοὺς πόδας, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς τὸ πρακτικὸν καὶ προαιρετικὸν ἀρχαῖς τισι καὶ φαντασίαις καὶ ἐπινοίαις ἐγείροντες ἢ τοὐναντίον ἀποστρέφοντες καὶ ἱστάντες.

33.133. Bölüm

O sırada Roma'da kadınlar çeşitli tapınaklarda, en çoğu ve en saygını ise Capitolium'daki Zeus'un sunağı başında yalvarıyordu. Aralarında, Romalılara savaşta ve devlet işlerinde büyük yararlar sağlamış olan Publicola'nın kız kardeşi Valeria da vardı. Publicola, hakkındaki yazıda anlattığımız gibi daha önce ölmüştü; Valeria ise şehirde saygı görüyor, hayatıyla soyunu utandırmadığı düşünülüyordu.

33.1

ἐν δὲ τῇ Ῥώμῃ τότε τῶν γυναικῶν ἄλλαι μὲν πρὸς ἄλλοις ἱεροῖς, αἱ δὲ πλεῖσται καὶ δοκιμώταται περὶ τὸν τοῦ Καπιτωλίου Διὸς βωμὸν ἱκέτευον. ἐν δὲ ταύταις ἦν ἡ Ποπλικόλα τοῦ μεγάλα καὶ πολλὰ Ῥωμαίους ἔν τε πολέμοις καὶ πολιτείαις ὠφελήσαντος ἀδελφὴ Οὐαλερία. Ποπλικόλας μὲν οὖν ἐτεθνήκει πρότερον, ὡς ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γεγραμμένοις ἱστορήκαμεν, ἡ δὲ Οὐαλερία δόξαν εἶχεν ἐν τῇ πόλει καὶ τιμήν, δοκοῦσα τῷ βίῳ μὴ καταισχύνειν τὸ γένος.

33.2İşte bu kadın, sözünü ettiğim duyguya ansızın kapıldı ve tanrısal olduğu belli bir sezgiyle çıkar yolu kavradı. Kendisi ayağa kalktı, ötekilerin hepsini de kaldırıp Marcius'un annesi Volumnia'nın evine geldi. İçeri girince onu gelininin yanında, Marcius'un çocukları kucağında oturur buldu. Kadınları çevresine dizip şöyle dedi:

33.2

ὅπερ οὖν λέγω πάθος ἐξαπίνης παθοῦσα, καὶ κατʼ ἐπίνοιαν οὐκ ἀθείαστον ἁψαμένη τοῦ συμφέροντος, αὐτή τε ἀνέστη καὶ τὰς ἄλλας ἀναστήσασα πάσας ἧκεν ἐπὶ τὴν οἰκίαν τῆς τοῦ Μαρκίου μητρὸς Οὐολουμνίας. ὡς δʼ εἰσῆλθε καὶ κατέλαβε μετὰ τῆς νυοῦ καθεζομένην καὶ τὰ παιδία τοῦ Μαρκίου πρὸς τοῖς κόλποις ἔχουσαν, ἐν κύκλῳ περιστήσασα τὰς γυναῖκας αὐτῆς·

33.3"Volumnia, sen de Vergilia, biz kadınlar kadınlara geldik; ne senato kararıyla ne bir yöneticinin emriyle. Görünüşe göre tanrı yalvarışımıza acıyıp içimize buraya, size yönelme isteği verdi; size yalvaralım diye. Yalvarışımız kendimize ve öbür vatandaşlara kurtuluş getirecek, ikna olursanız size de, Sabin kızlarının babalarını ve kocalarını savaştan dostluk ve barışa getirmekle kazandığından daha parlak bir şan kazandıracak.

33.3

αὐταί γε ἡμεῖς, εἶπεν, ὦ Οὐολουμνία, καὶ σύ, Οὐεργιλία, γυναῖκες ἥκομεν πρὸς γυναῖκας, οὔτε βουλῆς ψηφισαμένης οὔτʼ ἄρχοντος κελεύσαντος, ἀλλʼ ὁ θεὸς ἡμῶν, ὡς ἔοικεν, οἰκτείρας τὴν ἱκετείαν, ὁρμὴν παρέστησε δευρὶ τραπέσθαι πρὸς ὑμᾶς καὶ δεηθῆναι σωτηρίαν μὲν αὑταῖς καὶ τοῖς ἄλλοις πολίταις, ὑμῖν δὲ πεισθείσαις ἐπιφανεστέραν φέροντα δόξαν ἧς αἱ Σαβίνων θυγατέρες ἔσχον, εἰς φιλίαν καὶ εἰρήνην ἐκ πολέμων συναγαγοῦσαι πατέρας καὶ ἄνδρας.

33.4Gelin, bizimle birlikte Marcius'a gidin, yalvarışımıza katılın, vatana doğru ve adil bir tanıklıkta bulunun: Çok kötülük gördüğü hâlde öfkeyle size hiçbir kötülük yapmadı, düşünmedi; hiçbir insaf görmeyecek olsa da sizi ona geri veriyor."

33.4

δεῦτε πρὸς Μάρκιον ἰοῦσαι μεθʼ ἡμῶν συνάψασθε τῆς ἱκετηρίας, καὶ μαρτυρήσατε τῇ πατρίδι μαρτυρίαν ἀληθῆ καὶ δικαίαν, ὅτι πολλὰ πάσχουσα κακῶς οὐδὲν οὔτʼ ἔπραξε δεινὸν οὔτʼ ἐβούλευσε περὶ ὑμῶν διʼ ὀργήν, ἀλλʼ ἀποδίδωσιν ὑμᾶς ἐκείνῳ κἂν μηδενὸς τυγχάνειν μέλλῃ τῶν ἐπιεικῶν.

33.5Valeria bunları söyleyince öbür kadınlar haykırdı. Volumnia şu cevabı verdi: "Ortak felaketlerden, kadınlar, bizim de eşit payımız var. Üstelik biz ayrıca Marcius'un şanını ve aretē'sini yitirmenin acısını çekiyoruz; onun düşman silahlarınca korunduğunu değil, gözetim altında tutulduğunu görüyoruz. Ama en büyük talihsizliğimiz şu: Vatanın hâli o kadar zayıflamış ki umudu bize kalmış.

33.5

ταῦτα τῆς Οὐαλερίας εἰπούσης ἀνεβόησαν αἱ λοιπαὶ γυναῖκες, ἠμείψατο δὲ ἡ Οὐολουμνία· καὶ τῶν κοινῶν ἡμῖν συμφορῶν, ὦ γυναῖκες, ἴσον μέτεστι, καὶ ἰδίᾳ πράττομεν κακῶς ἀπολέσασαι τὴν Μαρκίου δόξαν καὶ ἀρετήν, τὸ σῶμα δʼ αὐτοῦ τοῖς τῶν πολεμίων ὅπλοις φρουρουμενον μᾶλλον ἡ σῳζόμενον ἐφορῶσαι. μέγιστον δʼ ἡμῖν τῶν ἀτυχημάτων ἐστίν, εἰ τὰ τῆς πατρίδος οὕτως ἐξησθένηκεν ὥστʼ ἐν ἡμῖν ἔχειν τὰς ἐλπίδας.

33.6Anneden, kadından, çocuklardan üstün tuttuğu vatanı hiçe sayan adam bizi sayar mı bilmiyorum. Yine de bizi alın, ona götürün; başka bir şey olmazsa, vatan için yalvarırken son nefesimizi verebiliriz."

33.6

οὐκ οἶδα γὰρ εἴ τινα ποιήσεται λόγον ἡμῶν ἐκεῖνος, εἴ γε μηδένα ποιεῖται τῆς πατρίδος, ἣν καὶ μητρὸς καὶ γυναικὸς καὶ τέκνων προετίμησεν. οὐ μὴν ἀλλὰ χρῆσθε ἡμῖν λαβοῦσαι καὶ κομίζετε πρὸς ἐκεῖνον, εἰ μηδὲν ἄλλο, ταῖς ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἱκεσίαις ἐναποπνεῦσαι δυναμένας.

34.134. Bölüm

Sonra çocukları ve Vergilia'yı kaldırıp öbür kadınlarla Volsci ordugâhına yürüdü. Görünüşleri ve acıklı hâlleri düşmanı bile saygıyla susturdu. Marcius o sırada komutanlarla birlikte kürsüde oturuyordu.

34.1

ἐκ τούτου τά τε παιδία καὶ τὴν Οὐεργιλίαν ἀναστήσασα μετὰ τῶν ἄλλων γυναικῶν ἐβάδιζεν εἰς τὸ στρατόπεδον τῶν Οὐολούσκων. ἡ δʼ ὄψις αὐτῶν τό τʼ οἰκτρὸν καὶ τοῖς πολεμίοις ἐνεποίησεν αἰδῶ καὶ σιωπήν. ἔτυχε δʼ ὁ Μάρκιος ἐπὶ βήματος καθεζόμενος μετὰ τῶν ἡγεμονικῶν.

34.2Kadınların yaklaştığını görünce şaşırdı. Önde yürüyenin annesi olduğunu tanıyınca o sarsılmaz, yalvarışa kapalı kararlarında kalmak istedi, ama duygusuna yenildi. Bu manzara karşısında altüst olup onu oturduğu yerde karşılamaya dayanamadı. Aşağı indi, hızla karşılarına gidip önce annesini, en uzun süre de onu kucakladı, sonra karısını ve çocuklarını. Artık ne gözyaşlarını ne sevgisini esirgedi, kendini bir selin akışına kapılmış gibi duygusuna bıraktı.

34.2

ὡς οὖν εἶδε προσιούσας τὰς γυναῖκας, ἐθαύμασεν ἐπιγνοὺς δὲ τὴν μητέρα πρώτην βαδίζουσαν ἐβούλετο μὲν ἐμμένειν τοῖς ἀτρέπτοις ἐκείνοις καὶ ἀπαραιτήτοις λογισμοῖς, γενόμενος δὲ τοῦ πάθους ἐλάττων καὶ συνταραχθεὶς πρὸς τὴν ὄψιν οὐκ ἔτλη καθεζομένῳ προσελθεῖν, ἀλλὰ καταβὰς θᾶττον ἢ βάδην καὶ ἀπαντήσας πρώτην μὲν ἠσπάσατο τὴν μητέρα καὶ πλεῖστον χρόνον, εἶτα δὲ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ τέκνα, μήτε δακρύων ἔτι μήτε τοῦ φιλοφρονεῖσθαι φειδόμενος, ἀλλʼ ὥσπερ ὑπὸ ῥεύματος φέρεσθαι τοῦ πάθους ἑαυτὸν ἐνδεδωκώς.

35.135. Bölüm

Bunlara doyunca ve annesinin artık konuşmak istediğini fark edince Volsci danışmanlarını yanına çağırdı ve Volumnia'yı dinledi. Şöyle dedi: "Biz söylemesek de, oğlum, giysilerimizden ve zavallı vücutlarımızın hâlinden, sürgününün bize nasıl bir ev hayatı yaşattığını görüyorsun.

35.1

ἐπεὶ δὲ τούτων ἄδην εἶχε καὶ τὴν μητέρα βουλομένην ἤδη λόγων ἄρχειν ᾔσθετο, τοὺς τῶν Οὐολούσκων προβούλους παραστησάμενος ἤκουσε τῆς Οὐολουμνίας τοιαῦτα λεγούσης ὁρᾷς μὲν, ὦ παῖ, κἂν αὐταὶ μὴ λέγωμεν, ἐσθῆτι καὶ μορφῇ τῶν ἀθλίων σωμάτων τεκμαιρόμενος, οἵαν οἰκουρίαν ἡμῖν ἡ σὴ φυγὴ περιεποιήσατο·

35.2Şimdi düşün: Kadınların en talihsizi olarak geldik. Talih en tatlı manzarayı bize en korkunç hâle getirdi; ben oğlumu, bu kadın da kocasını vatanının surları karşısında oturur görüyor. Başkaları için her talihsizlikte ve felakette teselli olan şey, tanrılara dua etmek, bizim için en büyük çıkmaz oldu. Çünkü tanrılardan hem vatana zafer hem sana kurtuluş isteyemeyiz; bir düşmanın bize edeceği beddua, kendi dualarımızın içinde.

35.2

λόγισαι δὲ νῦν ὡς ἀτυχέσταται πασῶν ἀφίγμεθα γυναικῶν, αἷς τὸ ἥδιστον θέαμα φοβερώτατον ἡ τύχη πεποίηκεν, ἐμοὶ μὲν υἱόν, ταύτῃ δʼ ἄνδρα τοῖς τῆς πατρίδος τείχεσιν ἰδεῖν ἀντικαθήμενον. ὃ δʼ ἔστι τοῖς ἄλλοις ἀτυχίας πάσης καὶ κακοπραγίας παραμύθιον, εὔχεσθαι θεοῖς, ἡμῖν ἀπορώτατον γέγονεν. οὐ γὰρ οἷόν τε καὶ τῇ πατρίδι νίκην ἅμα καὶ σοὶ σωτηρίαν αἰτεῖσθαι παρὰ τῶν θεῶν, ἀλλʼ ἅ τις ἂν ἡμῖν καταράσαιτο τῶν ἐχθρῶν, ταῦτα ταῖς ἡμετέραις ἔνεστιν εὐχαῖς.

35.3Karın ve çocukların ya vatanından ya senden yoksun kalacak. Ben ise bu savaşı talihin hayattayken karara bağlamasını beklemeyeceğim. Seni anlaşmazlık ve kötülük yerine dostluk ve uyumu seçip bir tarafın mahvedicisi olmaktansa iki tarafın velinimeti olmaya ikna edemezsem, şunu bil ve ona göre hazırlan: Seni doğuran kadının cesedini çiğnemeden vatanına saldıramazsın. Oğlumun vatandaşlarınca zafer alayında sürüklendiğini ya da vatanına karşı zafer alayı yaptığını göreceğim günü bekleyecek değilim.

35.3

ἀνάγκη γὰρ ἢ τῆς πατρίδος ἢ σοῦ στέρεσθαι γυναικὶ σῇ καὶ τέκνοις, ἐγὼ δʼ οὐ περιμενῶ ταύτην μοι διαιτῆσαι τὴν τύχην ζώσῃ τὸν πόλεμον, ἀλλʼ εἰ μή σε πείσαιμι φιλίαν καὶ ὁμόνοιαν ἀντὶ διαφορᾶς καὶ κακῶν θέμενον ἀμφοτέρων εὐεργέτην γενέσθαι μᾶλλον ἢ λυμεῶνα τῶν ἑτέρων, οὕτω διανοοῦ καὶ παρασκεύαζε σεαυτὸν ὡς τῇ πατρίδι μὴ προσμῖξαι δυνάμενος πρὶν ἢ νεκρὰν ὑπερβῆναι τὴν τεκοῦσαν. οὐ γὰρ ἐκείνην με δεῖ τὴν ἡμέραν ἀναμένειν ἐν ᾗ τὸν υἱὸν ἐπόψομαι θριαμβευόμενον ὑπὸ τῶν πολιτῶν ἢ θριαμβεύοντα κατὰ τῆς πατρίδος.

35.4Senden Volscileri mahvederek vatanı kurtarmanı isteseydim, oğlum, önünde zor ve çözümü güç bir mesele olurdu; çünkü vatandaşları yok etmek güzel değildir, sana güvenenlere ihanet etmek de adil değildir. Ama biz kötülüklerden kurtuluş istiyoruz. Bu, iki taraf için de kurtarıcıdır, Volsciler için ise daha şanlı ve güzeldir; çünkü en büyük iyilikleri, barış ve dostluğu, kendileri de aldıkları hâlde üstün oldukları için veriyormuş görünecekler. Bunlar gerçekleşirse asıl sebebi sen olacaksın, gerçekleşmezse iki taraf önünde de tek sorumlu sen olacaksın.

35.4

εἰ μὲν οὖν ἀξιῶ σε τὴν πατρίδα σῶσαι Οὐολούσκους ἀπολέσαντα, χαλεπή σοὶ καὶ δυσδιαίτητος, ὦ παῖ, πρόκειται σκέψις· οὔτε γὰρ διαφθεῖραι τοὺς πολίτας καλόν, οὔτε τοὺς πεπιστευκότας προδοῦναι δίκαιον νῦν δʼ ἀπαλλαγὴν κακῶν αἰτούμεθα, σωτήριον μὲν ἀμφοτέροις ὁμοίως, ἔνδοξον δὲ καὶ καλὴν μᾶλλον Οὐολούσκοις, ὅτι τῷ κρατεῖν δόξουσι διδόναι τὰ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν, οὐχ ἧττον λαμβάνοντες, εἰρήνην καὶ φιλίαν, ὧν μάλιστα μὲν αἴτιος ἔσῃ γινομένων, μὴ γινομένων δὲ μόνος αἰτίαν ἕξεις παρʼ ἀμφοτέροις.

35.5Savaşın sonu belirsizdir, ama şu bellidir: Kazanırsan vatanının belası olacaksın, kaybedersen öfke yüzünden sana iyilik etmiş dostlarının başına en büyük felaketleri getirmiş görüneceksin."

35.5

ἄδηλος δʼ ὢν ὁ πόλεμος τοῦτʼ ἔχει πρόδηλον, ὅτι σοὶ νικῶντι μὲν ἀλάστορι τῆς πατρίδος εἶναι περίεστιν, ἡττώμενος δὲ δόξεις ὑπʼ ὀργῆς εὐεργέταις ἀνδράσι καὶ φίλοις τῶν μεγίστων συμφορῶν αἴτιος γεγονέναι.

36.136. Bölüm

Marcius, Volumnia bunları söylerken hiç cevap vermeden dinledi. O sustuktan sonra da uzun süre sessiz durunca Volumnia yine konuştu: "Neden susuyorsun, oğlum? Öfkeye ve kine her şeyi feda etmek güzel de, böyle önemli konularda yalvaran anneye

36.1

ταῦτα τῆς Οὐολουμνίας λεγούσης ὁ Μάρκιος ἠκροᾶτο μηδὲν ἀποκρινόμενος, ἐπεὶ δὲ καὶ παυσαμένης εἱστήκει σιωπῶν πολὺν χρόνον, αὖθις ἡ Οὐολουμνία· τί σιγᾷς, εἶπεν, ὦ παῖ; πότερον ὀργῇ καὶ μνησικακίᾳ πάντα συγχωρεῖν καλόν, οὐ καλὸν δὲ μητρὶ χαρίσασθαι δεομένῃ

36.2hatır etmek güzel değil mi? Yoksa gördüğü kötülüğü hatırlamak büyük adama yakışır da, anne babanın çocuklarına ettiği iyiliklere saygı göstermek büyük ve iyi adamın işi değil mi? Nankörlüğün peşine bu kadar acı biçimde düşen sana, minnet göstermek herkesten çok yakışırdı.

36.2

περὶ τηλικούτων; ἡ τὸ μεμνῆσθαι πεπονθότα κακῶς ἀνδρὶ μεγάλῳ προσήκει, τὸ δʼ εὐεργεσίας, αἷς εὐεργετοῦνται παῖδες ὑπὸ τῶν τεκόντων, σέβεσθαι καὶ τιμᾶν οὐκ ἀνδρὸς ἔργον ἐστὶ μεγάλου καὶ ἀγαθοῦ; καὶ μὴν οὐδενὶ μᾶλλον ἔπρεπε τηρεῖν χάριν ὡς σοί, πικρῶς οὕτως ἀχαριστίαν ἐπεξιόντι.

36.3Üstelik vatandan büyük intikam aldın, annene ise hiçbir minnet ödemedin. Hiçbir zorlama olmadan böyle güzel ve adil bir ricayı senden kabul ettirmem en kutsal olanıydı; ama ikna edemiyorsam, son umudumu neden saklayayım?" Bunları söyleyip karısı ve çocuklarıyla birlikte ayaklarına kapandı.

36.3

καίτοι παρὰ τῆς πατρίδος ἤδη μεγάλας δίκας ἀπείληφας, τῇ μητρὶ δʼ οὐδεμίαν χάριν ἀποδέδωκας. ἦν μὲν οὖν ὁσιώτατον ἄνευ τινὸς ἀνάγκης τυχεῖν με παρὰ σοῦ δεομένην οὕτω καλῶν καὶ δικαίων μὴ πείθουσα δὲ τί φείδομαι τῆς ἐσχάτης ἐλπίδος ; καὶ ταῦτʼ εἰποῦσα προσπίπτει τοῖς ποσὶν αὐτοῦ μετὰ τῆς γυναικὸς ἅμα καὶ τῶν τέκνων.

36.4Marcius, "Ne yaptın bana, anne!" diye haykırarak onu kaldırdı ve sağ elini sıkıca kavrayıp, "Kazandın," dedi, "vatan için mutlu, benim için ölümcül bir zafer; yalnız senin yendiğin bir adam olarak gidiyorum." Bunu söyleyip annesi ve karısıyla kısa bir özel görüşme yaptı, istekleri üzerine onları Roma'ya geri gönderdi. Gece geçince Volscileri geri çekti; hepsi aynı hâlde, aynı duyguda değildi.

36.4

ὁ δὲ Μάρκιος ἀναβοήσας· οἷα εἴργασαί με, ὦ μῆτερ , ἐξανίστησιν αὐτὴν, καὶ τὴν δεξιὰν πιέσας σφόδρα· νενίκηκας, εἶπεν, εὐτυχῆ μὲν τῇ πατρίδι νίκην, ἐμοὶ δʼ ὀλέθριον· ἄπειμι γὰρ ὑπὸ σοῦ μόνης ἡττώμενος. τοῦτο δʼ εἰπὼν, καὶ βραχέα τῇ μητρὶ καὶ τῇ γυναικὶ διαλεχθεὶς ἰδίᾳ, τὰς μὲν ἀπέπεμψεν εἰς Ῥώμην πάλιν αὐτὰς δεομένας, τῆς δὲ νυκτὸς παρελθούσης ἀπήγαγεν Οὐολούσκους, οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον οὐδʼ ὁμοίως διακειμένους ἅπαντας.

36.5Kimi adamı da işi de kınıyor, kimi barış ve anlaşmaya yatkın olduğu için ikisini de kınamıyordu. Bazıları yapılandan rahatsız olsa da Marcius'u kötü bir adam saymıyor, böyle güçlü baskılar karşısında yumuşamasını bağışlanır buluyordu. Kimse karşı çıkmadı, hepsi ardından gitti; yetkisinden çok aretē'sine hayrandılar.

36.5

οἱ μὲν γὰρ ἐμέμφοντο καὶ τὸν ἄνδρα καὶ τὴν πρᾶξιν, οἱ δὲ οὐδέτερα, πρὸς διάλυσιν καὶ εἰρήνην οἰκείως ἔχοντες, ἔνιοι δὲ δυσχεραίνοντες τὰ πραττόμενα τὸν Μάρκιον ὅμως οὐ πονηρὸν ἐνόμιζον, ἀλλὰ συγγνωστόν ἐπικλασθέντα τηλικαύταις ἀνάγκαις. ἀντεῖπε δʼ οὐδείς, ἀλλὰ πάντες εἵποντο, τὴν ἀρετὴν μᾶλλον αὐτοῦ θαυμάζοντες ἢ τὴν ἐξουσίαν.

37.137. Bölüm

Roma halkının savaş sırasında ne büyük korku ve tehlike içinde olduğu, savaş sona erince daha iyi anlaşıldı. Surlardakiler Volscilerin çekildiğini görür görmez bütün tapınaklar açıldı, insanlar zafer kazanmış gibi taç takıp kurban sundular. Şehrin sevinci en çok senatonun ve bütün halkın kadınlara gösterdiği sevgi ve saygıda görünüyordu; kurtuluşun apaçık onlar sayesinde olduğunu söylüyor ve öyle düşünüyorlardı.

37.1

ὁ δὲ Ῥωμαίων δῆμος ἐν ὅσῳ φόβῳ καί κινδύνῳ καθειστήκει τοῦ πολέμου παρόντος, αἴσθησιν παρέσχε μᾶλλον λυθέντος. ἅμα γὰρ ἀφεώρων τοὺς Οὐολούσκους ἀναζευγνύοντας οἱ περὶ τὰ τείχη, καί πᾶν εὐθὺς ἱερὸν ἀνεῴγει στεφανηφορούντων ὥσπερ ἐπὶ νίκῃ καί θυόντων. μάλιστα δὲ τῇ περὶ τὰς γυναῖκας ἀγαπήσει καί τιμῇ τῆς τε βουλῆς τοῦ τε πλήθους ἅπαντος ἔνδηλος ἦν ἡ χαρὰ τῆς πόλεως, καί λεγόντων καί νομιζόντων γεγονέναι τῆς σωτηρίας περὶφανῶς ἐκείνας αἰτίας.

37.2Senato, şan ya da şükran için ne isterlerse yöneticilerin yapıp vermesine karar verdi. Kadınlar, Kadınların Talihi'ne bir tapınak yapılmasından başka bir şey istemediler; masrafı kendileri karşılayacak, tanrılara yaraşan ayinleri ve onurları ise şehir kamu adına üstlenecekti.

37.2

ψηφισαμένης δὲ τῆς βουλῆς, ὅ τι ἂν αὑταῖς ἀξιώσωσι γενέσθαι πρὸς δόξαν ἢ χάριν, τοῦτο ποιῆσαι καί παρασχεῖν τοὺς ἄρχοντας, οὐδὲν ἠξίωσαν ἄλλο ἢ Τύχης γυναικείας ἱερὸν ἱδρύσασθαι, τὸ μὲν ἀνάλωμα συμβαλόμεναι παρʼ αὑτῶν, ἱερουργίας δὲ καί τιμὰς, ὅσαι θεοῖς πρέπουσι, δημοσίᾳ τῆς πόλεως ἀναλαβούσης.

37.3Senato bu cömertliği övdü, ama tapınağı ve heykeli kamu parasıyla yaptırdı. Kadınlar yine de aralarında para toplayıp ikinci bir heykel yaptırdılar. Romalılar bu heykelin tapınağa konurken şöyle bir şey söylediğini anlatırlar: "Tanrıların sevdiği bir âdetle, ey kadınlar, beni adadınız."

37.3

ἐπεὶ δὲ ἡ βουλὴ τὴν μὲν φιλοτιμίαν ἐπῄνεσε, δημοσίαις δὲ δαπάναις ἐποιήσατο τὸν νεὼν καί τὸ ἕδος, οὐδὲν ἧττον αὐταὶ χρήματα συνεισενεγκοῦσαι δεύτερον ἄγαλμα κατεσκεύασαν, ὃ δὴ καί φασι Ῥωμαῖοι καθιστάμενον ἐν τῷ ἱερῷ φθέγξασθαί τι τοιοῦτον· θεοφιλεῖ με θεσμῷ γυναῖκες δεδώκατε.

38.138. Bölüm

Bu sesin iki kez duyulduğunu anlatarak bizi olmamışa benzeyen, inanması güç şeylere inandırmak isterler. Heykellerin terlediğinin, gözyaşı döktüğünün, kan rengi sıvılar sızdırdığının görülmesi imkânsız değildir. Çünkü tahta ve taşlar sık sık nem doğuran küf tutar, kendilerinden çok çeşitli renkler çıkarır, çevreden boya alır; tanrısal gücün bunlarla bazı işaretler vermesine hiçbir şey engel değil gibi görünür.

38.1

ταύτην καὶ δὶς γενέσθαι τὴν φωνὴν μυθολογοῦσιν, ἀγενήτοις ὅμοια καὶ χαλεπὰ πεισθῆναι πείθοντες ἡμᾶς. ἰδίοντα μὲν γὰρ ἀγάλματα φανῆναι καὶ δακρυρροοῦντα καί τινας μεθιέντα νοτίδας αἱματώδεις οὐκ ἀδύνατόν ἐστι καὶ γὰρ ξύλα καὶ λίθοι πολλάκις μὲν εὐρῶτα συνάγουσι γόνιμον ὑγρότητος, πολλὰς δὲ χροιὰς ἀνιᾶσιν ἐξ ἑαυτῶν, καὶ δέχονται βαφὰς ἐκ τοῦ περιέχοντος, οἷς ἔνια σημαίνειν τὸ δαιμόνιον οὐδὲν ἂν δόξειε κωλύειν.

38.2Heykellerin, derinlerinde parçaların şiddetli bir kırılması ya da ayrılması sonucu inlemeye ve iniltiye benzer ses çıkarması da mümkündür. Ama cansız bir nesnede boğumlu sesin ve bu kadar açık, seçkin, düzgün konuşmanın meydana gelmesi büsbütün imkânsızdır; çünkü psykhē ve tanrı bile, organları olan ve konuşma parçalarıyla donanmış bir beden olmaksızın ses çıkaramaz, konuşamaz.

38.2

δυνατὸν δὲ καὶ μυγμῷ καὶ στεναγμῷ ψόφον ὅμοιον ἐκβάλλειν ἀγάλματα κατὰ ῥῆξιν ἢ διάστασιν μορίων βιαιοτέραν ἐν βάθει γενομένην ἔναρθρον δὲ φωνὴν καὶ διάλεκτον οὕτω σαφῆ καὶ περιττὴν καὶ ἀρτίστομον ἐν ἀψύχῳ γενέσθαι παντάπασιν ἀμήχανον, εἰ μηδὲ τὴν ψυχὴν καὶ τὸν θεὸν ἄνευ σώματος ὀργανικοῦ καὶ διηρμοσμένου μέρεσι λογικοῖς γέγονεν ἠχεῖν καὶ διαλέγεσθαι.

38.3Tarih bizi pek çok inandırıcı tanıkla zorladığı yerde, psykhē'nin tasavvur gücünde hisse benzemeyen bir hâl doğar ve kanaati de buna ikna eder; tıpkı uykuda duymadığımız hâlde duyduğumuzu, görmediğimiz hâlde gördüğümüzü sanmamız gibi. Ama tanrıya sevgi ve bağlılıkla aşırı tutkulu olan, böyle şeylerin hiçbirini reddedemeyen insanlar için, tanrının gücünün şaşırtıcılığı ve bize benzememesi inanç için büyük bir dayanaktır.

38.3

ὅπου δʼ ἡμᾶς ἡ ἱστορία πολλοῖς ἀποβιάζεται καὶ πιθανοῖς μάρτυσιν, ἀνόμοιον αἰσθήσει πάθος ἐγγινόμενον τῷ φανταστικῷ τῆς ψυχῆς συναναπείθει τὸ δόξαν, ὥσπερ ἐν ὕπνοις ἀκούειν οὐκ ἀκούοντες καὶ βλέπειν οὐ βλέποντες δοκοῦμεν. οὐ μὴν ἀλλὰ τοῖς ὑπʼ εὐνοίας καὶ φιλίας πρὸς τὸν θεὸν ἄγαν ἐμπαθῶς ἔχουσι, καὶ μηδὲν ἀθετεῖν μηδʼ ἀναίνεσθαι τῶν τοιούτων δυναμένοις, μέγα πρὸς πίστιν ἐστὶ τὸ θαυμάσιον καὶ μὴ καθʼ ἡμᾶς τῆς τοῦ θεοῦ δυνάμεως.

38.4Çünkü tanrı ne tabiatı ne hareketi ne tekhnē'si ne de gücüyle insana benzer. Bizim yapamadığımız bir şeyi yapması, imkânsız olanı gerçekleştirmesi de akla aykırı değildir; her bakımdan bizden farklı olduğundan, en çok da işlerinde bize benzemez, ayrıdır. Ama ilahi şeylerin çoğu, Herakleitos'un dediği gibi, inançsızlık yüzünden bilinmekten kaçar.

38.4

οὐδὲν γὰρ οὐδαμῶς ἀνθρωπίνῳ προσέοικεν οὔτε φύσιν οὔτε κίνησιν οὔτε τέχνην οὔτʼ ἰσχύν, οὐδʼ εἴ τι ποιεῖ τῶν ἡμῖν ἀποιήτων καὶ μηχανᾶται τῶν ἀμηχάνων, παράλογόν ἐστιν, ἀλλὰ μᾶλλον ἐν πᾶσι διαφέρων πολύ μάλιστα τοῖς ἔργοις ἀνόμοιός ἐστι καὶ παρηλλαγμένος. ἀλλὰ τῶν μὲν θείων τὰ πολλά, καθʼ Ἡράκλειτον, ἀπιστίῃ διαφυγγάνει μὴ γινώσκεσθαι.

39.139. Bölüm

Marcius seferden Antium'a dönünce, ondan öteden beri nefret eden ve kıskançlıktan rahatsız olan Tullus onu hemen ortadan kaldırmak için kolladı; şimdi elinden kaçarsa bir daha fırsat vermezdi. Ona karşı birçok kişiyi toplayıp hazırladıktan sonra, görevini bırakıp Volscilere hesap vermesini istedi.

39.1

τὸν δὲ Μάρκιον, ὡς ἐπανῆλθεν εἰς τὸ Ἄντιον ἀπὸ τῆς στρατείας, μισῶν πάλαι καὶ βαρυνόμενος διὰ φθόνον ὁ Τύλλος ἐπεβούλευεν ἀνελεῖν εὐθύς, ὡς εἰ νῦν διαφύγοι, λαβὴν ἑτέραν οὐ παρέξοντα. πολλοὺς δὲ συστήσας καὶ παρασκευάσας ἐπʼ αὐτόν ἐκέλευσεν εὐθύνας ὑποσχεῖν τοῖς Οὐολούσκοις, ἀποδόντα τὴν ἀρχήν.

39.2Marcius, Tullus komutan ve vatandaşları arasında en güçlü adam olarak kalırken sıradan bir adam olmaktan korktu. Volsciler isterse görevi bırakacağını, çünkü hepsinin isteğiyle aldığını, isteyen Antiumlulara şimdi de hesap vermekten kaçınmadığını söyledi. Meclis toplandı; hazırlanmış demagoglar kalkıp kalabalığı kışkırttı.

39.2

ὁ δὲ φοβούμενος ἰδιώτης γενέσθαι τοῦ Τύλλου στρατηγοῦντος καὶ δυναμένου μέγιστον ἐν τοῖς ἑαυτοῦ πολίταις, ἔλεγε τὴν ἀρχὴν ἀποδώσειν Οὐολούσκοις, ἐὰν κελεύωσι, καὶ γὰρ λαβεῖν πάντων κελευόντων, εὐθύνας δὲ διδόναι καὶ λόγον οὐδὲ νῦν παραιτεῖσθαι τοῖς βουλομένοις Ἀντιατῶν. γενομένης οὖν ἐκκλησίας, οἱ παρεσκευασμένοι τῶν δημαγωγῶν ἀνιστάμενοι παρώξυνον τὸ πλῆθος.

39.3Marcius ayağa kalkınca en gürültücü olanlar saygıdan susup ona korkusuzca konuşma imkânı verdi. Antiumluların en iyileri, barıştan en çok memnun olanlar da onu iyi niyetle dinleyip adil bir karar vereceklerini belli etti. Tullus adamın savunmasından korktu. Çünkü çok güçlü bir hatipti; önceki işlerinin minneti sonraki suçlamadan büyüktü, hatta suçlamanın kendisi minnetin büyüklüğünün kanıtıydı.

39.3

ἐπεὶ δʼ ἀναστάντι τῷ Μαρκίῳ τὸ μὲν ἄγαν θορυβοῦν ὑπʼ αἰδοῦς ἐνεδίδου καὶ παρεῖχεν ἀδεῶς λέγειν, οἱ δὲ βέλτιστοι καὶ μάλιστα χαίροντες εἰρήνῃ τῶν Ἀντιατῶν ἐγένοντο φανεροὶ μετʼ εὐνοίας ἀκουσόμενοι καὶ δικαίως κρινοῦντες, ἔδεισεν ὁ Τύλλος τὴν ἀπολογίαν τοῦ ἀνδρός. ἦν γὰρ ἐν τοῖς μάλιστα δεινὸς εἰπεῖν, καὶ τὰ πρόσθεν ἔργα μείζονα τὴν χάριν εἶχε τῆς ὕστερον αἰτίας, μᾶλλον δʼ ὅλως τὸ ἔγκλημα τοῦ μεγέθους τῆς χάριτος ἦν μαρτύριον.

39.4Çünkü Marcius sayesinde Roma'yı ele geçirmeye yaklaşmasalardı, onu alamadılar diye haksızlığa uğramış saymazlardı kendilerini.

Bu yüzden artık geciktirmemeye, halkı denememeye karar verdiler. Tertipçilerin en cüretlileri, hainin dinlenmemesi, Volscilerin onun görevini bırakmayıp tiran kesilmesine göz yummaması gerektiğini bağırıp toplu hâlde üzerine atıldılar ve onu öldürdüler. Oradakilerden kimse savunmadı.

39.4

οὐ γὰρ ἂν ἔδοξαν ἀδικεῖσθαι τὴν Ῥώμην ὑποχείριον μὴ λαβόντες, εἰ μὴ τοῦ λαβεῖν ἐγγὺς ἐγένοντο διὰ Μάρκιον. οὐκέτʼ οὖν ἔδοξε διαμέλλειν οὐδὲ πειρᾶσθαι τῶν πολλῶν, ἀλλʼ ἐγκραγόντες οἱ θρασύτατοι τῶν συνεστώτων ὡς οὐκ ἔστιν ἀκουστέον οὐδὲ περιοπτέον Οὐολούσκοις τὸν προδότην τυραννοῦντα καὶ μὴ κατατιθέμενον τὴν ἀρχήν, προσπεσόντες ἀθρόοι διέφθειραν αὐτόν, καὶ προσήμυνεν οὐδεὶς τῶν παρόντων.

39.5Bunun çoğunluğun isteğiyle yapılmadığını, şehirlerden hemen cesede koşmaları gösterdi: Onu şerefle gömdüler, mezarını bir kahraman ve komutan gibi silahlar ve ganimetlerle süslediler. Romalılar ölümünü öğrenince ona ne saygı ne de öfke işareti gösterdiler; yalnız kadınlar istediği için, onların her biri baba, oğul ve kardeş için âdet olduğu gibi on ay yas tutmalarına izin verdiler. Çünkü Numa Pompilius'un en uzun yas için koyduğu sınır buydu; bunu onun hakkındaki yazıda anlattık.

39.5

ὅτι δὲ τοῖς πλείστοις οὐκ ἐπράχθη κατὰ γνώμην, ἐδήλωσαν αὐτίκα συνδραμόντες ἐκ τῶν πόλεων ἐπὶ τὸ σῶμα καὶ θάψαντες ἐντίμως καὶ τὸν τάφον ὅπλοις καὶ λαφύροις κοσμήσαντες ὡς ἀριστέως καὶ στρατηγοῦ. Ῥωμαῖοι δὲ τὴν τελευτὴν πυθόμενοι, ἄλλο μὲν οὐδὲν ἀπεδείξαντο σημεῖον οὔτε τιμῆς οὔτʼ ὀργῆς πρὸς αὐτόν, αἰτησαμέναις δὲ ταῖς γυναιξὶν ἐπέτρεψαν ἀποπενθῆσαι δέκα μῆνας, ὥσπερ ἔθος ἦν ἑκάστῃ πατέρα καὶ παῖδα καὶ ἀδελφόν. οὗτος γὰρ ἦν ὅρος τοῦ μακροτάτου πένθους, ὃν ὥρισε Νομᾶς Πομπίλιος, ὡς ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γεγραμμένοις δεδήλωται.

39.6Marcius'un yokluğu Volsci işlerinde hemen hissedildi. Önce müttefikleri ve dostları olan Aequilerle üstünlük yüzünden çekişip yaralamaya ve öldürmeye kadar vardılar. Sonra Romalılara bir savaşta yenildiler; Tullus bu savaşta öldü, ordunun en parlak kısmı yok oldu. Çok utanç verici şartlarla anlaşmaya razı olup tabi oldular ve emredileni yapacaklarını kabul ettiler.

39.6

τὸν δὲ Μάρκιον εὐθὺς ἐπόθει τὰ Οὐολούσκων πράγματα, πρῶτον μὲν γὰρ στασιάσαντες πρὸς Αἰκανοὺς συμμάχους καὶ φίλους ὄντας ὑπὲρ ἡγεμονίας, ἄχρι τραυμάτων καὶ φόνων προῆλθον ἔπειτα μάχῃ κρατηθέντες ὑπὸ Ῥωμαίων, ἐν ᾗ Τύλλος ἀπέθανε καὶ τὸ ἀνθοῦν μάλιστα τῆς δυνάμεως διεφθάρη, διαλύσεις αἰσχίστας ἠγάπησαν ὑπήκοοι γενόμενοι, καὶ τὸ προσταττόμενον αὐτοῖς ποιήσειν ὁμολογήσαντες.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…