Kavram
Daimon (δαίμων)
- Yunanca
- δαίμων (daimōn); δαιμόνια (daimonia)
- Latince
- daemon, genius, numen
- Almanca
- Dämon, Gottheit
- Fransızca
- démon, divinité
- İngilizce
- daimon
- Türkçe
- daimon (çevrilmez); daimonik şeyler (daimonia)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde daimōn, başa gelen ve açıklanamayan şeyin arkasındaki adsız tanrısal güçtür; eudaimōn (mutlu) sözcüğü "daimonu iyi olan" demektir. Sokrates'te terim iki yönde felsefileşir: (1) kişisel daimonion işareti, tanrısal olanla bireysel deneyim arasında bir köprü olur; (2) Savunma 27c–e'de daimonların tanrılarla soy bağı, Meletos'un "tanrıtanımazlık" suçlamasını çürütmenin mantıksal aracı hâline gelir. Şölen'de Diotima daimonu ontolojik bir ara katman olarak tanımlar: tanrılar insanlarla doğrudan değil daimonlar aracılığıyla ilişki kurar. Timaios 90a'da ise ruhun akıllı kısmı her insana verilmiş bir daimōn olarak anılır — terim dışsal güçten içsel ilkeye taşınır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 8. yy | Homeros | Adsız tanrısal güç; olayın arkasındaki belirsiz fail | Homeros - İlyada |
| MÖ 7. yy | Hesiodos | Altın soyun ölüleri; insanları gözeten koruyucu ruhlar | Hesiodos - İşler ve Günler 122 |
| MÖ 5. yy | Herakleitos | "İnsanın karakteri onun daimonudur" (ēthos anthrōpōi daimōn) | Herakleitos - DK 22B119 |
| MÖ 4. yy | Sokrates/Platon | Tanrılar ya da tanrıların çocukları (Savunma 27d); tanrı ile ölümlü arasında aracı (Şölen 202e); ruhun akıllı kısmı (Timaios 90a) | Platon - Sokrates'in Savunması 27c, Platon - Şölen 202d, Platon - Timaios 90a |
| MS 2. yy | Apuleius, Orta Platonculuk | Sistemli daimonoloji: aracı varlıklar hiyerarşisi | Apuleius - De deo Socratis |
| MS 2.–4. yy | Hristiyan yazarlar | Daimonlar kötü ruhlara indirgenir; terimin değeri tersine döner | Augustinus - Tanrı Devleti IX |
Dönüşüm: Adsız ve nötr tanrısal güçten (Homeros), koruyucu ruha (Hesiodos), içsel karaktere (Herakleitos), Platon'da hem aracı varlığa hem de ruhun tanrısal parçasına; Orta Platonculukta sistemli bir ara varlıklar öğretisine; Hristiyanlıkta ise yalnızca kötü ruha. Değer işareti tersine dönmüştür: Yunan daimonu ne iyi ne kötüdür, modern "demon" yalnızca kötüdür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | δαίμων (daimōn), çoğul δαίμονες; nötr sıfat δαιμόνιος → τὰ δαιμόνια (daimonia) | Kökü tartışmalı: daiomai (pay etmek, dağıtmak) ile ilişkilendirilir — "payı dağıtan güç". Homeros'ta çoğu zaman adı verilmeyen tanrısal güç; Hesiodos'ta (İşler ve Günler 122) altın soyun ölüleri, insanların koruyucusu olan daimonlar. Savunma 27c–e'de Sokrates'in Meletos'a karşı argümanı bu terime dayanır: daimonia (daimonlara ilişkin şeyler) → daimones → tanrılar ya da tanrıların çocukları. Savunma 24c'deki suçlama metni "ἕτερα δαιμόνια καινά" (başka yeni daimonik şeyler) der; Sokrates'in kendi daimonion'u (daimonion) bu sıfatın tekil nötr hâlidir. |
| Latince | daemon; genius; numen | Genius Roma'da kişiye eşlik eden koruyucu ruh; Apuleius (De deo Socratis) daimonları tanrı ile insan arasında aracı varlıklar olarak sistemleştirir. Hristiyan Latincesinde daemon "cin, şeytan" anlamına kayar ve terimin değeri tersine döner. |
| Almanca / Fransızca | Dämon / démon | İki dilde de "şeytan" çağrışımı baskındır; Almanca felsefe çevirileri çoğunlukla "Daimon" transliterasyonunu tercih eder. |
| İngilizce | daimon |
Türkçe karşılığı
daimon (çevrilmez); daimonik şeyler (daimonia). cin: Hristiyan-İslam katmanının olumsuz işaretini taşır; Savunma'da daimonlar "tanrılar ya da tanrıların çocukları"dır, kötü ruh değil. ruh / tanrısal varlık: fazla genel, theos ile farkı silinir. tanrıcık / yarı tanrı: 27e'de hērōes (kahramanlar) ayrıca sayıldığı için karışır. Bu yüzden daimon olarak bıraktım; sıfat için "daimonik şeyler" (24c, 26b), argüman bağlamında "daimon işleri" (27c: insan işleri / at işleri / aulos işleri / daimon işleri dizisiyle paralel).
"Cin" dersen Sokrates'in "daimonlar tanrıların çocukları değil mi?" sorusunu (27d) anlamsızlaştırırsın; Meletos'un "evet" demesi ancak daimonlar tanrısal sayıldığında olağandır. "Tanrı" dersen 27c–e'deki basamaklı argümanı (daimonia → daimones → theoi) tek basamağa indirir, Sokrates'in çıkarımını totoloji yaparsın. Transliterasyon, daimonun tanrısal ama tanrıdan ayrı bir varlık düzeyi olduğunu açık bırakır — bu ayrım Şölen 202d–e'de (Erōs bir daimondur, tanrı ile ölümlü arasında aracıdır) kuramsal önem kazanır.
Atıf ve kaynak notu
Savunma 27c–e'deki daimon argümanı Sokrates'in bir "daimonoloji"si olduğunu göstermez; Sokrates yalnızca Meletos'un kabul ettiği yaygın inancı (daimonlar tanrısaldır) kullanır. Aracı varlıklar öğretisini Sokrates'e mal etmek Şölen'i ve Apuleius'u geriye yansıtmaktır. Öte yandan "daimon = şeytan" okuması Hristiyan katmanıdır ve Sokrates'in daimonion'u hakkındaki bütün erken modern "Sokrates'in cini" tartışmalarını zehirler.
İlgili kavramlar
- Tanrısal Aracılık Problemi
- Sokrates'in Dinsizlik Davası Problemi
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: daimōn, daimon, Daimōn, daimonlar, daimōnlar, daimōn'lar
Metinlerde işaretlendiği yerler
78 yer · 57 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Herakleitos, Fragmanlar22B79 22B119
- Parmenides, Fragmanlar28B1 28B12
- Empedokles, Fragmanlar31B59 31B115 31B122
- Demokritos, Fragmanlar68B171
- Diğer Presokratikler, Orpheus1B8 1B19 1B21
- Diğer Presokratikler, Syroslu Pherekydes7B5
- Diğer Presokratikler, Epikharmos23B17
- Diğer Presokratikler, Philolaos44B11
- Diğer Presokratikler, Pythagorasçı Okul58B1a
- Diğer Presokratikler, Antiphon (Sofist)87B49
- Diğer Presokratikler, Kritias88B25
- Platon, Sokrates'in Savunması27b
- Platon, Phaidon107d
- Platon, Kratylos397d 438c
- Platon, Sofist266b
- Platon, Devlet Adamı271d
- Platon, Şölen202d
- Platon, Phaidros240a 246e 274c
- Platon, Lysis223a
- Platon, Gorgias456a
- Platon, Devlet468e 540b 617e
- Platon, Timaios40d 90a
- Platon, Kanunlar713c 732c 799a 803e 818b 848c 876e 906a 909e
- Platon, Epinomis977a
- Platon, Mektuplar336b
- Aristoteles, Fizik196b
- Aristoteles, Nikomakhos'a Etik1169b1
- Aristoteles, Büyük Etik1212b20
- Aristoteles, Eudemos'a Etik1247a
- Aristoteles, Ekonomika1353b1_2
- Aristoteles, Erdemler ve Kusurlar Üzerine1249-1
- Timon, Phliuslu Timon: Tanıklıklar ve Fragmanlars197
- Philon, Devler Üzerine6
- Philon, Düşler Üzerine1.141
- Philon, Her Erdemli İnsan Özgürdür39
- Philon, Flaccus'a Karşı168
- Philon, Gaius'a Elçilik65
- Plutarkhos, Kendini Kıskandırmadan Övmek Üzerine11
- Plutarkhos, Tanrısal Cezanın Gecikmesi Üzerine4
- Plutarkhos, Kader Üzerine9
- Plutarkhos, Aşk Hikâyeleri1
- Plutarkhos, Ay Kursunda Görünen Yüz Üzerine26
- Plutarkhos, Paralel Hayatlar: Alcibiades33.2
- Plutarkhos, Paralel Hayatlar: Caius Marcius Coriolanus13.1
- Plutarkhos, Paralel Hayatlar: Timoleon16.11 36.6
- Plutarkhos, Paralel Hayatlar: Aemilius Paulus12.1
- Plutarkhos, Paralel Hayatlar: Sulla4.4
- Plutarkhos, Caesar66.1
- Plutarkhos, Phokion30.5
- Plutarkhos, Cicero17.4
- Epiktetos, Söylevler1.14.12
- Marcus Aurelius, Kendime1.6.1
- Origenes, Luka Üzerine Vaazlarsv.9.p.39
- Origenes, Tesniye Üzerine Seçmeler7
- Origenes, Matta İncili Üzerine Şerhler7.9
- Origenes, Yuhanna İncili Şerhi19.15.94
- Plotinos, Plotinos'un Hayatı ve Kitaplarının Düzenis44