İçeriğe geç

Kavram

Daimon (δαίμων)

Yunanca
δαίμων (daimōn); δαιμόνια (daimonia)
Latince
daemon, genius, numen
Almanca
Dämon, Gottheit
Fransızca
démon, divinité
İngilizce
daimon
Türkçe
daimon (çevrilmez); daimonik şeyler (daimonia)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde daimōn, başa gelen ve açıklanamayan şeyin arkasındaki adsız tanrısal güçtür; eudaimōn (mutlu) sözcüğü "daimonu iyi olan" demektir. Sokrates'te terim iki yönde felsefileşir: (1) kişisel daimonion işareti, tanrısal olanla bireysel deneyim arasında bir köprü olur; (2) Savunma 27c–e'de daimonların tanrılarla soy bağı, Meletos'un "tanrıtanımazlık" suçlamasını çürütmenin mantıksal aracı hâline gelir. Şölen'de Diotima daimonu ontolojik bir ara katman olarak tanımlar: tanrılar insanlarla doğrudan değil daimonlar aracılığıyla ilişki kurar. Timaios 90a'da ise ruhun akıllı kısmı her insana verilmiş bir daimōn olarak anılır — terim dışsal güçten içsel ilkeye taşınır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 8. yy Homeros Adsız tanrısal güç; olayın arkasındaki belirsiz fail Homeros - İlyada
MÖ 7. yy Hesiodos Altın soyun ölüleri; insanları gözeten koruyucu ruhlar Hesiodos - İşler ve Günler 122
MÖ 5. yy Herakleitos "İnsanın karakteri onun daimonudur" (ēthos anthrōpōi daimōn) Herakleitos - DK 22B119
MÖ 4. yy Sokrates/Platon Tanrılar ya da tanrıların çocukları (Savunma 27d); tanrı ile ölümlü arasında aracı (Şölen 202e); ruhun akıllı kısmı (Timaios 90a) Platon - Sokrates'in Savunması 27c, Platon - Şölen 202d, Platon - Timaios 90a
MS 2. yy Apuleius, Orta Platonculuk Sistemli daimonoloji: aracı varlıklar hiyerarşisi Apuleius - De deo Socratis
MS 2.–4. yy Hristiyan yazarlar Daimonlar kötü ruhlara indirgenir; terimin değeri tersine döner Augustinus - Tanrı Devleti IX

Dönüşüm: Adsız ve nötr tanrısal güçten (Homeros), koruyucu ruha (Hesiodos), içsel karaktere (Herakleitos), Platon'da hem aracı varlığa hem de ruhun tanrısal parçasına; Orta Platonculukta sistemli bir ara varlıklar öğretisine; Hristiyanlıkta ise yalnızca kötü ruha. Değer işareti tersine dönmüştür: Yunan daimonu ne iyi ne kötüdür, modern "demon" yalnızca kötüdür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca δαίμων (daimōn), çoğul δαίμονες; nötr sıfat δαιμόνιος → τὰ δαιμόνια (daimonia) Kökü tartışmalı: daiomai (pay etmek, dağıtmak) ile ilişkilendirilir — "payı dağıtan güç". Homeros'ta çoğu zaman adı verilmeyen tanrısal güç; Hesiodos'ta (İşler ve Günler 122) altın soyun ölüleri, insanların koruyucusu olan daimonlar. Savunma 27c–e'de Sokrates'in Meletos'a karşı argümanı bu terime dayanır: daimonia (daimonlara ilişkin şeyler) → daimones → tanrılar ya da tanrıların çocukları. Savunma 24c'deki suçlama metni "ἕτερα δαιμόνια καινά" (başka yeni daimonik şeyler) der; Sokrates'in kendi daimonion'u (daimonion) bu sıfatın tekil nötr hâlidir.
Latince daemon; genius; numen Genius Roma'da kişiye eşlik eden koruyucu ruh; Apuleius (De deo Socratis) daimonları tanrı ile insan arasında aracı varlıklar olarak sistemleştirir. Hristiyan Latincesinde daemon "cin, şeytan" anlamına kayar ve terimin değeri tersine döner.
Almanca / Fransızca Dämon / démon İki dilde de "şeytan" çağrışımı baskındır; Almanca felsefe çevirileri çoğunlukla "Daimon" transliterasyonunu tercih eder.
İngilizce daimon

Türkçe karşılığı

daimon (çevrilmez); daimonik şeyler (daimonia). cin: Hristiyan-İslam katmanının olumsuz işaretini taşır; Savunma'da daimonlar "tanrılar ya da tanrıların çocukları"dır, kötü ruh değil. ruh / tanrısal varlık: fazla genel, theos ile farkı silinir. tanrıcık / yarı tanrı: 27e'de hērōes (kahramanlar) ayrıca sayıldığı için karışır. Bu yüzden daimon olarak bıraktım; sıfat için "daimonik şeyler" (24c, 26b), argüman bağlamında "daimon işleri" (27c: insan işleri / at işleri / aulos işleri / daimon işleri dizisiyle paralel).

"Cin" dersen Sokrates'in "daimonlar tanrıların çocukları değil mi?" sorusunu (27d) anlamsızlaştırırsın; Meletos'un "evet" demesi ancak daimonlar tanrısal sayıldığında olağandır. "Tanrı" dersen 27c–e'deki basamaklı argümanı (daimonia → daimones → theoi) tek basamağa indirir, Sokrates'in çıkarımını totoloji yaparsın. Transliterasyon, daimonun tanrısal ama tanrıdan ayrı bir varlık düzeyi olduğunu açık bırakır — bu ayrım Şölen 202d–e'de (Erōs bir daimondur, tanrı ile ölümlü arasında aracıdır) kuramsal önem kazanır.

Atıf ve kaynak notu

Savunma 27c–e'deki daimon argümanı Sokrates'in bir "daimonoloji"si olduğunu göstermez; Sokrates yalnızca Meletos'un kabul ettiği yaygın inancı (daimonlar tanrısaldır) kullanır. Aracı varlıklar öğretisini Sokrates'e mal etmek Şölen'i ve Apuleius'u geriye yansıtmaktır. Öte yandan "daimon = şeytan" okuması Hristiyan katmanıdır ve Sokrates'in daimonion'u hakkındaki bütün erken modern "Sokrates'in cini" tartışmalarını zehirler.

İlgili kavramlar

  • Tanrısal Aracılık Problemi
  • Sokrates'in Dinsizlik Davası Problemi

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: daimōn, daimon, Daimōn, daimonlar, daimōnlar, daimōn'lar

Metinlerde işaretlendiği yerler

78 yer · 57 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.