İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Caesar

Καῖσαρ

1.11. Bölüm

Sulla iktidarı ele geçirince, tek başına hüküm sürmüş olan Cinna'nın kızı Cornelia'yı ne umut vererek ne korkutarak Caesar'dan ayırabildi; bunun üzerine kadının çeyizine el koydu. Caesar'ın Sulla ile düşmanlığının sebebi, Marius'la akrabalığıydı. Çünkü yaşlı Marius, Caesar'ın babasının kız kardeşi Iulia ile evliydi; ondan doğan genç Marius da Caesar'ın kuzeniydi.

1.1

τὴν Κίννα τοῦ μοναρχήσαντος θυγατέρα Κορνηλίαν, ὡς ἐπεκράτησε Σύλλας, οὔτε ἐλπίσιν οὔτε φόβῳ δυνηθεὶς ἀποσπάσαι Καίσαρος, ἐδήμευσε Τὴν φερνὴν αὐτῆς. αἰτία δὲ Καίσαρι τῆς πρὸς Σύλλαν ἀπεχθείας ἡ πρὸς Μάριον οἰκειότης ἦν. Ἰουλίᾳ γὰρ, πατρὸς ἀδελφῇ Καίσαρος, ὁ πρεσβύτερος συνῴκει Μάριος, ἐξ ἧς ἐγεγόνει Μάριος ὁ νεώτερος, ἀνεψιὸς ὢν Καίσαρος.

1.2Başlangıçta öldürülenlerin çokluğu ve işlerin yoğunluğu yüzünden Sulla onu gözden kaçırmıştı. Fakat Caesar bununla yetinmedi; henüz delikanlı bile sayılmazken bir rahiplik için halkın karşısına çıktı. Sulla da karşı çıkarak bu makamı kazanmamasını sağladı. Onu ortadan kaldırmayı düşünürken, bazıları bu yaştaki bir çocuğu öldürmenin anlamsız olduğunu söyleyince, "Bu çocukta birçok Marius görmüyorsanız aklınız başınızda değil" dedi.

1.2

ὡς δὲ ὑπὸ πλήθους φόνων ἐν ἀρχῇ καὶ διʼ ἀσχολίας ὑπὸ Σύλλα παρορώμενος οὐκ ἠγάπησεν, ἀλλὰ μετιὼν ἱερωσύνην εἰς τὸν δῆμον προῆλθεν οὔπω πάνυ μειράκιον ὤν, ταύτης μέν ἐκπεσεῖν αὐτὸν ὑπεναντιωθεὶς Σύλλας παρεσκεύασε, περὶ δὲ ἀναιρέσεως βουλευόμενος, ἐνίων λεγόντων ὡς οὐκ ἔχοι λόγον ἀποκτιννύναι παῖδα τηλικοῦτον, οὐκ ἔφη νοῦν ἔχειν αὐτούς, εἰ μὴ πολλοὺς ἐν τῷ παιδὶ τούτῳ Μαρίους ἐνορῶσι.

1.3Bu söz Caesar'ın kulağına gidince uzun süre Sabinlerin ülkesinde dolaşıp gizlendi. Sonra hastalandığı için gece başka bir eve taşınırken, o bölgeyi arayıp saklananları yakalayan Sulla askerlerinin eline düştü. Komutanları Cornelius'u iki talantla kandırıp serbest kaldı, hemen kıyıya inip gemiyle Bithynia'ya, Kral Nikomedes'in yanına gitti.

1.3

ταύτης τῆς φωνῆς ἀνενεχθείσης πρὸς Καίσαρα συχνὸν μέν τινα χρόνον πλανώμενος ἐν Σαβίνοις ἔκλεπτεν ἑαυτόν ἔπειτα διʼ ἀρρωστίαν εἰς οἰκίαν ἑτέραν μετακομιζόμενος κατὰ νύκτα περιπίπτει στρατιώταις τοῦ Σύλλα διερευνωμένοις ἐκεῖνα τὰ χωρία καὶ τοὺς κεκρυμμένους συλλαμβάνουσιν. ὧν τὸν ἡγεμόνα Κορνήλιον πείσας δυσὶ ταλάντοις ἀφείθη, καὶ καταβὰς εὐθὺς ἐπὶ θάλατταν ἐξέπλευσεν εἰς Βιθυνίαν πρὸς Νικομήδην τὸν βασιλέα.

1.4Yanında kısa süre kaldıktan sonra dönüş yolunda, Pharmakussa adası açıklarında korsanlara yakalandı; onlar o sırada büyük filolarla ve sayısız gemiyle denize hâkimdiler.

1.4

παρʼ ᾧ διατρίψας χρόνον οὐ πολύν, εἶτα ἀποπλέων ἁλίσκεται περὶ Τὴν Φαρμακοῦσσαν νῆσον ὑπὸ πειρατῶν ἤδη τότε στόλοις μεγάλοις καὶ σκάφεσιν ἀπλέτοις κατεχόντων Τὴν θάλατταν.

2.12. Bölüm

Kendisinden yirmi talant fidye istediklerinde, kimi yakaladıklarını bilmiyorlar diye önce onlara güldü ve elli talant vereceğini kendisi söyledi. Sonra paranın toplanması için adamlarını ayrı ayrı şehirlere gönderdi. Dünyanın en kana susamış insanları olan Kilikyalıların arasında bir dostu ve iki hizmetkârıyla yalnız kalmıştı, ama onları öyle hor görüyordu ki, ne zaman dinlenecek olsa adam gönderip susmalarını emrediyordu.

2.1

πρῶτον μὲν οὖν αἰτηθεὶς ὑπʼ αὐτῶν λύτρα εἴκοσι τάλαντα κατεγέλασεν ὡς οὐκ εἰδότων ὃν ᾑρήκοιεν, αὐτὸς δὲ ὡμολόγησε πεντήκοντα δώσειν ἔπειτα τῶν περὶ αὐτὸν ἄλλον εἰς ἄλλην διαπέμψας πόλιν ἐπὶ τὸν τῶν χρημάτων πορισμόν, ἐν ἀνθρώποις φονικωτάτοις Κίλιξι μεθʼ ἑνὸς φίλου καὶ δυοῖν ἀκολούθοιν ἀπολελειμμένος οὕτω καταφρονητικῶς εἶχεν ὥστε πέμπων ὁσάκις ἀναπαύοιτο προσέταττεν αὐτοῖς σιωπᾶν.

2.2Otuz sekiz gün boyunca, sanki gözetim altında değil de muhafızlarının arasındaymış gibi, hiç çekinmeden onlarla oyunlar oynadı, idman yaptı. Şiirler ve söylevler yazıp onlara dinletti, hayran olmayanlara yüzlerine karşı cahil ve barbar dedi, gülerek sık sık hepsini asacağını söyledi.

2.2

ἡμέραις δὲ τεσσαράκοντα δυεῖν δεούσαις, ὥσπερ οὐ φρουρούμενος, ἀλλὰ δορυφορούμενος ὑπʼ αὐτῶν, ἐπὶ πολλῆς ἀδείας συνέπαιζε καὶ συνεγυμνάζετο. καὶ ποιήματα γράφων καὶ λόγους τινὰς ἀκροαταῖς ἐκείνοις ἐχρῆτο, καὶ τοὺς μὴ θαυμάζοντας ἄντικρυς ἀπαιδεύτους καὶ βαρβάρους ἀπεκάλει, καὶ σὺν γέλωτι πολλάκις ἠπείλησε κρεμᾶν αὐτούς.

2.3Onlar da bundan hoşlanıyor, bu açık sözlülüğü saflığa ve şakacılığa veriyorlardı. Fidye Miletos'tan gelip parayı ödeyerek serbest kalınca hemen gemiler donattı, Miletos limanından korsanların üzerine açıldı, onları hâlâ adanın yanında demirlemiş buldu ve çoğunu ele geçirdi. Paralarını ganimet olarak aldı, adamları Pergamon'da zindana attı. Kendisi de, yakalananları cezalandırmak vali olarak onun işi olduğu için, Asya'yı yöneten Iunius'un yanına gitti.

2.3

οἱ δὲ ἔχαιρον, ἀφελείᾳ τινὶ καὶ παιδιᾷ τὴν παρρησίαν ταύτην νέμοντες. ὡς δὲ ἧκον ἐκ Μιλήτου τὰ λύτρα καὶ δοὺς ἀφείθη, πλοῖα πληρώσας εὐθὺς ἐκ τοῦ Μιλησίων λιμένος ἐπὶ τοὺς λῃστὰς ἀνήγετο καὶ καταλαβὼν ἔτι πρὸς τῇ νήσῳ ναυλοχοῦντας ἐκράτησε τῶν πλείστων, καὶ τὰ μὲν χρήματα λείαν ἐποιήσατο, τοὺς δὲ ἄνδρας ἐν Περγάμῳ καταθέμενος εἰς τὸ δεσμωτήριον αὐτὸς ἐπορεύθη πρὸς τὸν διέποντα τὴν Ἀσίαν Ἰούνιον, ὡς ἐκείνῳ προσῆκον ὄντι στρατηγῷ κολάσαι τοὺς ἑαλωκότας.

2.4Iunius ise paraya göz dikmişti, çünkü az değildi; tutsaklar hakkında da boş bir vakitte karar vereceğini söyledi. Caesar onu bırakıp Pergamon'a gitti, korsanları çıkartıp hepsini çarmıha gerdi; adadayken şaka yapıyormuş gibi görünerek onlara sık sık söylediği gibi.

2.4

ἐκείνου δὲ καὶ τοῖς χρήμασιν ἐποφθαλμιῶντος ʽἦν γὰρ οὐκ ὀλίγα καὶ περὶ τῶν αἰχμαλώτων σκέψεσθαι φάσκοντος ἐπὶ σχολῆς, χαίρειν ἐάσας αὐτὸν ὁ Καῖσαρ εἰς Πέργαμον ᾤχετο, καὶ προαγαγὼν τοὺς λῃστὰς ἅπαντας ἀνεσταύρωσεν, ὥσπερ αὐτοῖς δοκῶν παίζειν ἐν τῇ νήσῳ προειρήκει πολλάκις.

3.13. Bölüm

Bundan sonra Sulla'nın gücü sönmeye yüz tutunca memleketindekiler onu çağırdı; ama o gemiyle Rodos'a, Molon oğlu Apollonios'un yanına öğrenim görmeye gitti. Cicero da onun derslerini dinlemişti; ünlü bir hitabet hocasıydı, huyu da iyi diye bilinirdi. Anlatıldığına göre Caesar devlet hitabetine de tabiatça çok yatkındı ve bu tabiatını büyük bir hırsla işlemişti. Öyle ki bu alanda ikinciliği tartışmasız elindeydi; kudret ve silahta birinci olmakla daha çok uğraştığı için

3.1

ἐκ δὲ τούτου τῆς Σύλλα δυνάμεως ἤδη μαραινομένης καὶ τῶν οἴκοι καλούντων αὐτόν ἔπλευσεν εἰς Ῥόδον ἐπὶ σχολὴν πρὸς Ἀπολλώνιον τὸν τοῦ Μόλωνος, οὗ καὶ Κικέρων ἠκρόατο, σοφιστεύοντος ἐπιφανῶς καὶ τὸν τρόπον ἐπιεικοῦς εἶναι δοκοῦντος, λέγεται δὲ καὶ φῦναι πρὸς λόγους πολιτικοὺς ὁ Καῖσαρ ἄριστα, καὶ διαπονῆσαι φιλοτιμότατα τὴν φύσιν, ὡς τὰ δευτερεῖα μὲν ἀδηρίτως ἔχειν, τὸ δὲ πρωτεῖον, ὅπως τῇ δυνάμει καὶ τοῖς ὅπλοις πρῶτος εἴη μᾶλλον ἀσχοληθείς,

3.2birinciliği bıraktı. Seferler ve hükümranlığı ele geçirmesini sağlayan siyaset yüzünden, tabiatının onu götürdüğü hitabet ustalığının zirvesine erişemedi. Nitekim kendisi de sonradan Cicero'nun Cato hakkındaki yazısına verdiği cevapta, bir askerin sözünün, yetenekli ve buna bol vakit ayırmış bir hatibin ustalığıyla ölçülmemesini rica eder.

3.2

ἀφεῖναι, πρὸς ὅπερ ἡ φύσις ὑφηγεῖτο τῆς ἐν τῷ λέγειν δεινότητος, ὑπὸ στρατειῶν καὶ πολιτείας, ᾗ κατεκτήσατο τὴν ἡγεμονίαν, οὐκ ἐξικόμενος. αὐτὸς δʼ οὖν ὕστερον ἐν τῇ πρὸς Κικέρωνα περὶ Κάτωνος ἀντιγραφῇ παραιτεῖται μὴ στρατιωτικοῦ λόγον ἀνδρὸς ἀντεξετάζειν πρὸς δεινότητα ῥήτορος εὐφυοῦς καὶ σχολὴν ἐπὶ τοῦτο πολλὴν ἄγοντος.

4.14. Bölüm

Roma'ya dönünce Dolabella'yı eyaleti kötü yönetmekten dava etti, Yunanistan'ın birçok şehri ona tanıklık etti. Dolabella davadan kurtuldu; ama Caesar, Yunanistan'ın bu gayretine karşılık olarak, Yunanlılar Publius Antonius'u Makedonya valisi Marcus Lucullus'un önünde rüşvetten dava ettiğinde onların avukatlığını üstlendi.

4.1

ἐπανελθὼν δʼ εἰς Ῥώμην Δολοβέλλαν ἔκρινε κακώσεως ἐπαρχίας, καὶ πολλαὶ τῶν ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος πόλεων μαρτυρίας αὐτῷ παρέσχον, ὁ μὲν οὖν Δολοβέλλας ἀπέφυγε τὴν δίκην, ὁ δὲ Καῖσαρ ἀμειβόμενος τὴν Ἑλλάδα τῆς προθυμίας συνηγόρευσεν αὐτῇ Πόπλιον Ἀντώνιον διωκούσῃ δωροδοκίας ἐπὶ Λευκούλλου τοῦ Μάρκου Μακεδονίας στρατηγοῦ.

4.2O kadar etkili oldu ki Antonius, Yunanistan'da Yunanlılara karşı eşit şartlara sahip olmadığını ileri sürerek tribunlara başvurdu. Roma'da da savunmalarındaki güzel söz onu parlatıyor, selamlaşmalarındaki ve sohbetlerindeki içtenlik halkın büyük sevgisini kazandırıyordu; yaşına göre çok gönül alıcıydı.

4.2

καὶ τοσοῦτον ἴσχυσεν ὥστε τὸν Ἀντώνιον ἐπικαλέσασθαι τοὺς δημάρχους, σκηψάμενον οὐκ ἔχειν τὸ ἴσον ἐν τῇ Ἑλλάδι πρὸς Ἕλληνας, ἐν δὲ Ῥώμῃ πολλὴ μὲν ἐπὶ τῷ λόγῳ περὶ τὰς συνηγορίας αὐτοῦ χάρις ἐξέλαμπε, πολλὴ δὲ τῆς περὶ τὰς δεξιώσεις καὶ ὁμιλίας φιλοφροσύνης εὔνοια παρὰ τῶν δημοτῶν ἀπήντα, θεραπευτικοῦ παρʼ ἡλικίαν ὄντος.

4.3Verdiği yemekler, sofrası, kısacası yaşayışının gösterişi de siyasetteki gücünü yavaş yavaş artırıyordu. Onu kıskananlar başta bu gücün, para bitince çabucak sönüp gideceğini sanarak halk arasında serpilmesine aldırmadılar. Ancak güç büyüyüp devrilmesi zorlaştığında ve doğrudan bütün düzenin değişmesine yürüdüğünde, geç de olsa anladılar ki hiçbir işin başlangıcını küçük saymamak gerekir; çünkü küçümsendiği için engellenmeyen başlangıcı süreklilik çabucak büyütür.

4.3

ἦν δέ τις καὶ ἀπὸ δείπνων καὶ τραπέζης καὶ ὅλως τῆς περὶ τὴν δίαιταν λαμπρότητος αὐξανομένη κατὰ μικρὸν αὐτῷ δύναμις εἰς τὴν πολιτείαν. ἣν τὸ πρῶτον οἱ φθονοῦντες οἰόμενοι ταχὺ τῶν ἀναλωμάτων ἐπιλιπόντων ἐξίτηλον ἔσεσθαι, περιεώρων ἀνθοῦσαν ἐν τοῖς πολλοῖς· ὀψὲ δὲ ᾔσθοντο, μεγάλης καὶ δυσανατρέπτου γενομένης καὶ βαδιζούσης ἄντικρυς ἐπὶ τὴν τῶν ὅλων μεταβολήν, ὡς οὐδεμίαν ἀρχὴν πράγματος ἡγητέον μικράν, ἣν οὐ ταχὺ ποιεῖ μεγάλην τὸ ἐνδελεχές ἐκ τοῦ καταφρονηθῆναι τὸ μὴ κωλυθῆναι λαβοῦσαν.

4.4Onu ilk kuşkuyla karşılayan, siyasetinin deniz gibi gülümseyen yüzünden korkan ve sevecenliğinin, neşesinin altında gizlenen karakterinin korkunçluğunu anlayan kişi Cicero gibi görünüyor. Bütün planlarında ve siyasi adımlarında bir tiranlık niyeti gördüğünü söylerdi. "Ama" derdi, "saçlarının bu kadar özenle tarandığını, tek parmağıyla başını kaşıdığını görünce, bu adamın Roma düzenini yıkmak gibi büyük bir kötülüğü aklına getireceğini düşünemiyorum." Ama bunlar sonraki şeylerdir.

4.4

ὁ γοῦν πρῶτος ὑπιδέσθαι δοκῶν αὐτοῦ καὶ φοβηθῆναι τῆς πολιτείας ὥσπερ θαλάττης τὰ διαγελῶντα καὶ τὴν ἐν τῷ φιλανθρώπῳ καὶ ἱλαρῷ κεκρυμμένην δεινότητα τοῦ ἤθους καταμαθὼν Κικέρων ἔλεγε τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἐπιβουλεύμασιν αὐτοῦ καὶ πολιτεύμασι τυραννικὴν ἐνορᾶν διάνοιαν, ἀλλʼ ὅταν ἔφη, τὴν κόμην οὕτω διακειμένην περιττῶς ἴδω κἀκεῖνον ἑνὶ δακτύλῳ κνώμενον, οὔ μοι δοκεῖ πάλιν οὗτος ἅνθρωπος εἰς νοῦν ἂν ἐμβαλέσθαι τηλικοῦτον κακόν, ἀναίρεσιν τῆς Ῥωμαίων πολιτείας. ταῦτα μὲν οὖν ὕστερον.

5.15. Bölüm

Halkın sevgisinin ilk kanıtını, askerî tribunluk için Gaius Popilius'la yarışıp ondan önce seçildiğinde gördü. İkinci ve daha açık kanıtı ise Marius'un karısı Iulia öldüğünde geldi: Yeğeni olarak forumda parlak bir methiye okudu ve cenaze alayında Marius'un maskelerini göstermeye cesaret etti. Bu adamlar düşman ilan edildiği için bu maskeler Sulla'nın iktidarından beri ilk kez görülüyordu.

5.1

τοῦ δὲ δήμου πρώτην μὲν ἀπόδειξιν τῆς πρὸς αὐτόν εὐνοίας ἔλαβεν ὅτε πρὸς Γάϊον Ποπίλιον ἐρίσας ὑπὲρ χιλιαρχίας πρότερος ἀνηγορεύθη δευτέραν δὲ καὶ καταφανεστέραν ὅτε, τῆς Μαρίου γυναικὸς Ἰουλίας ἀποθανούσης, ἀδελφιδοῦς ὢν αὐτῆς ἐγκώμιόν τε λαμπρὸν ἐν ἀγορᾷ διῆλθε, καὶ περὶ τὴν ἐκφορὰν ἐτόλμησεν εἰκόνας Μαρίου προθέσθαι, τότε πρῶτον ὀφθείσας μετὰ τὴν ἐπὶ Σύλλα πολιτείαν, πολεμίων τῶν ἀνδρῶν κριθέντων.

5.2Bazıları bu yüzden Caesar'a karşı bağırınca halk da gür bir sesle karşılık verdi; onu alkışlarla karşıladı, Marius'un onurlarını yıllar sonra Hades'ten çıkarır gibi şehre geri getirdiği için hayran kaldı. Yaşlı kadınlar için cenaze konuşması yapmak Romalıların atalardan kalma âdetiydi, genç kadınlar için ise yapılmazdı. Bunu ilk yapan, kendi karısı öldüğünde Caesar oldu. Bu ona halkın gönlünü kazandırdı, acısı da kalabalığı yanına çekti; onu yumuşak ve duygulu bir adam diye sevdiler.

5.2

ἐπὶ τούτῳ γὰρ ἐνίων καταβοησάντων τοῦ Καίσαρος ὁ δῆμος ἀντήχησε λαμπρῶς, δεξάμενος κρότῳ καὶ θαυμάσας ὥσπερ ἐξ Ἅιδου διὰ χρόνων πολλῶν ἀνάγοντα τὰς Μαρίου τιμὰς εἰς τὴν πόλιν. τὸ μὲν οὖν ἐπὶ γυναιξὶ πρεσβυτέραις λόγους ἐπιταφίους διεξιέναι πάτριον ἦν Ῥωμαίοις, νέαις δὲ οὐκ ὂν ἐν ἔθει πρῶτος εἶπε Καῖσαρ ἐπὶ τῆς ἑαυτοῦ γυναικὸς ἀποθανούσης· καὶ τοῦτο ἤνεγκεν αὐτῷ χάριν τινα καὶ συνεδημαγώγησε τῷ πάθει τοὺς πολλοὺς ὡς ἥμερον ἄνδρα καὶ περίμεστον ἤθους ἀγαπᾶν.

5.3Karısını gömdükten sonra quaestor olarak, praetorlardan Vetus ile birlikte İberia'ya gitti. Ona ömrü boyunca saygı gösterdi, oğlunu da kendisi görevdeyken quaestor yaptı. Bu görevi bitirince üçüncü karısı Pompeia ile evlendi; Cornelia'dan, sonradan Pompeius Magnus ile evlenecek olan bir kızı vardı.

5.3

θάψας δὲ τὴν γυναῖκα ταμίας εἰς Ἰβηρίαν ἑνὶ τῶν στρατηγῶν Βέτερι συνεξῆλθεν, ὃν αὐτόν τε τιμῶν ἀεὶ διετέλεσε καὶ τὸν υἱὸν πάλιν αὐτὸς ἄρχων ταμίαν ἐποίησε. γενόμενος δὲ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐκείνης τρίτην ἠγάγετο γυναῖκα Πομπηΐαν, ἔχων ἐκ Κορνηλίας θυγατέρα τὴν ὕστερον Πομπηΐῳ Μάγνῳ γαμηθεῖσαν.

5.4Parayı çarçur ederdi. Büyük masraflar karşılığında kısa ömürlü bir ün satın alıyor gibi görünüyordu, ama gerçekte en büyük şeyleri ucuza alıyordu. Söylendiğine göre daha hiçbir makama gelmeden bin üç yüz talant borcu vardı.

5.4

χρώμενος δὲ ταῖς δαπάναις ἀφειδῶς, καὶ δοκῶν μὲν ἐφήμερον καὶ βραχεῖαν ἀντικαταλλάττεσθαι μεγάλων ἀναλωμάτων δόξαν, ὠνούμενος δὲ ταῖς ἀληθείαις τὰ μέγιστα μικρῶν, λέγεται πρὶν εἰς ἀρχήν τινα καθίστασθαι χιλίων καὶ τριακοσίων γενέσθαι χρεωφειλέτης ταλάντων.

5.5Via Appia'nın bakımıyla görevlendirilince cebinden çok para harcadı. Aedilken üç yüz yirmi çift gladyatör dövüştürdü; tiyatrolardaki, törenlerdeki, ziyafetlerdeki öteki masraf ve gösterişleriyle kendinden öncekilerin bütün cömertliğini gölgede bıraktı. Böylece halkı öyle bir hâle getirdi ki herkes ona karşılık olarak yeni makamlar, yeni onurlar arıyordu.

5.5

ἐπεὶ δὲ τοῦτο μὲν ὁδοῦ τῆς Ἀππίας ἀποδειχθεὶς ἐπιμελητὴς πάμπολλα χρήματα προσανάλωσε τῶν ἑαυτοῦ, τοῦτο δὲ ἀγορανομῶν ζεύγη μονομάχων τριακόσια καὶ εἴκοσι παρέσχε καὶ ταῖς ἄλλαις περί θέατρα καὶ πομπὰς καὶ δεῖπνα χορηγίαις καὶ πολυτελείαις τὰς πρὸ αὐτοῦ κατέκλυσε φιλοτιμίας, οὕτω διέθηκε τὸν δῆμον ὡς καινὰς μὲν ἀρχάς καινὰς δὲ τιμὰς ζητεῖν ἕκαστον, αἷς αὐτόν ἀμείψαιντο.

6.16. Bölüm

Şehirde iki parti vardı: Sulla'dan gelen güçlü parti ile o sırada sinmiş, dağılmış, iyice düşkün durumdaki Marius partisi. Caesar bu partiyi canlandırıp kendine çekmek istiyordu. Aedillik gösterileri doruğundayken gizlice Marius heykelleri ve zafer anıtı taşıyan Nike'ler yaptırdı, gece Capitolium'a götürüp diktirdi.

6.1

δυεῖν δὲ οὐσῶν ἐν τῇ πόλει στάσεων, τῆς μὲν ἀπὸ Σύλλα μέγα δυναμένης, τῆς δὲ Μαριανῆς, ἣ τότε κατεπτήχει καὶ διέσπαστο κομιδῇ ταπεινὰ πράττουσα, ταύτην ἀναρρῶσαι καὶ προσαγαγέσθαι βουλόμενος ἐν ταῖς ἀγορανομικαῖς φιλοτιμίαις ἀκμὴν ἐχούσαις εἰκόνας ἐποιήσατο Μαρίου κρύφα καὶ Νίκας τροπαιοφόρους, ἃς φέρων νυκτὸς εἰς τὸ Καπιτώλιον ἀνέστησεν.

6.2Gün ağarınca altınla ışıl ışıl parlayan, büyük bir sanatla işlenmiş bu eserleri görenler –yazılar Kimber zaferlerini anlatıyordu– bunları adayanın cüretine şaşıp kaldılar; kimin yaptığı da belliydi. Haber çabucak yayıldı, herkes görmeye koştu.

6.2

ἅμα δὲ ἡμέρᾳ τοὺς θεασαμένους μαρμαίροντα πάντα χρυσῷ καὶ τέχνῃ κατεσκευασμένα περιττῶς διεδήλου δὲ γράμμασι τὰ Κιμβρικὰ κατορθώματα θάμβος ἔσχε τῆς τόλμης τοῦ ἀναθέντος (οὐ γὰρ ἦν . ἄδηλος), ταχὺ δὲ περιϊὼν ὁ λόγος ἤθροιζε πάντας ἀνθρώπους πρὸς τὴν ὄψιν·

6.3Kimi Caesar'ın tiranlığa yöneldiğini, kanunlar ve kararlarla gömülmüş onurları yeniden dirilttiğini, bunun halkı yoklamak için bir deneme olduğunu haykırıyordu: Gösterişleriyle yumuşatılan halk evcilleşmiş miydi, bu tür oyunlara ve yeniliklere izin verecek miydi? Marius yanlıları ise birbirlerine cesaret verdiler, birden şaşılacak sayıda ortaya çıktılar, alkışlarıyla Capitolium'u doldurdular.

6.3

ἀλλʼ οἱ μὲν ἐβόων τυραννίδα πολιτεύεσθαι Καίσαρα, νόμοις καὶ δόγμασι κατορωρυγμένας ἐπανιστάντα τιμάς, καὶ τοῦτο πεῖραν ἐπὶ τὸν δῆμον εἶναι προμαλαττόμενον, εἰ τετιθάσευται ταῖς φιλοτιμίαις ὑπʼ αὐτοῦ καὶ δίδωσι παίζειν τοιαῦτα καὶ καινοτομεῖν, οἱ δὲ Μαριανοὶ παραθαρρύναντες ἀλλήλους πλήθει τε θαυμαστοὶ ὅσοι διεφάνησαν ἐξαίφνης, καὶ κρότῳ κατεῖχον τὸ Καπιτώλιον·

6.4Birçoğu Marius'un yüzünü görünce sevinçten ağladı. Caesar'ı göklere çıkarıyor, Marius'un akrabası olmaya herkesten layık olduğunu söylüyorlardı. Senato bu konuda toplanınca, o sırada Romalıların en itibarlısı olan Lutatius Catulus ayağa kalkıp Caesar'ı suçladı ve unutulmayan sözünü söyledi: "Caesar artık devleti lağımlarla değil, doğrudan kuşatma makineleriyle ele geçiriyor." Caesar kendini savunup senatoyu ikna edince hayranları daha da coştu, kimseye karşı gururundan taviz vermemesini, halkın isteğiyle herkesi yenip birinci olacağını söylediler.

6.4

πολλοῖς δὲ καὶ δάκρυα τὴν Μαρίου θεωμένοις ὄψιν ὑφʼ ἡδονῆς ἐχώρει, καὶ μέγας ἦν ὁ Καῖσαρ ἐγκωμίοις αἰρόμενος, ὡς ἀντὶ πάντων ἄξιος εἴη ὁ ἀνὴρ τῆς Μαρίου συγγενείας, συναχθείσης δὲ περὶ τούτων τῆς βουλῆς, Κάτλος Λουτάτιος, ἀνὴρ εὐδοκιμῶν τότε μάλιστα Ῥωμαίων, ἀναστὰς καὶ κατηγορήσας Καίσαρος ἐπεφθέγξατο τὸ μνημονευόμενον· οὐκέτι γὰρ ὑπονόμοις, ἔφη, Καῖσαρ, ἀλλʼ ἤδη μηχαναῖς αἱρεῖ τὴν πολιτείαν. ἐπεὶ δὲ ἀπολογησάμενος πρὸς ταῦτα Καῖσαρ ἔπεισε τὴν σύγκλητον, ἔτι μᾶλλον οἱ θαυμάζοντες αὐτὸν ἐπήρθησαν, καὶ παρεκελεύοντο μηδενὶ τοῦ φρονήματος ὑφίεσθαι πάντων γὰρ ἑκόντι τῷ δήμῳ περιέσεσθαι καὶ πρωτεύσειν.

7.17. Bölüm

Bu sırada başrahip Metellus öldü; çok istenen bu rahipliğe en seçkin ve senatoda en güçlü adamlar olan Isauricus ile Catulus talip oldular. Caesar onlara boyun eğmedi, halkın karşısına çıkıp o da adaylığını koydu.

7.1

ἐν δὲ τούτῳ καὶ Μετέλλου τοῦ ἀρχιερέως τελευτήσαντος καὶ τὴν ἱερωσύνην περιμάχητον οὖσαν Ἰσαυρικοῦ καὶ Κάτλου μετιόντων, ἐπιφανεστάτων ἀνδρῶν καὶ μέγιστον ἐν βουλῇ δυναμένων, οὐχ ὑπεῖξεν αὐτοῖς ὁ Καῖσαρ, ἀλλὰ καταβὰς εἰς τὸν δῆμον ἀντιπαρήγγελλεν.

7.2Rekabet başa baş görününce Catulus, mevkii daha yüksek olduğu için belirsizlikten daha çok korktu; Caesar'a adam gönderip büyük bir para karşılığında yarıştan çekilmesini teklif etti. Caesar ise daha çok borç alıp sonuna kadar yarışacağını söyledi. Seçim günü annesi gözyaşları içinde onu kapıya kadar geçirdi. Caesar onu öpüp "Anne" dedi, "bugün oğlunu ya başrahip göreceksin ya sürgün."

7.2

ἀγχωμάλου δὲ τῆς σπουδῆς φαινομένης, ὁ Κάτλος, ἀπὸ μείζονος ἀξίας μᾶλλον ὀρρωδῶν τὴν ἀδηλότητα, προσέπεμψε πείθων ἀποστῆναι τὸν Καίσαρα τῆς φιλοτιμίας ἐπὶ πολλοῖς χρήμασιν. ὁ δὲ καὶ πλείω προσδανεισάμενος ἔφη διαγωνιεῖσθαι.τῆς δʼ ἡμέρας ἐνστάσης καὶ τῆς μητρὸς ἐπὶ τὰς θύρας αὐτὸν οὐκ ἀδακρυτὶ προπεμπούσης, ἀσπασάμενος αὐτήν, ὦ μῆτερ, εἶπε, τήμερον ἢ ἀρχιερέα τὸν υἱὸν ἢ φυγάδα ὄψει.

7.3Oylama çetin bir yarışma oldu ve Caesar kazandı. Bu, senatoya ve soylulara onun halkı her türlü küstahlığa sürükleyeceği korkusunu verdi. Bu yüzden Piso ile Catulus, Catilina olayında kendisine koz verdiği hâlde Caesar'a dokunmadığı için Cicero'yu suçladılar.

7.3

διενεχθείσης δὲ τῆς ψήφου καὶ γενομένης ἁμίλλης ἐκράτησε, καὶ παρέσχε τῇ βουλῇ καὶ τοῖς ἀρίστοις φόβον ὡς ἐπὶ πᾶν θρασύτητος προάξων τὸν δῆμον. ὅθεν οἱ περὶ Πείσωνα καὶ Κάτλον ᾐτιῶντο Κικέρωνα φεισάμενον Καίσαρος ἐν τοῖς περὶ Κατιλίναν λαβὴν παρασχόντος.

7.4Catilina yalnız düzeni değiştirmeyi değil, bütün hükümranlığı yok etmeyi ve her şeyi altüst etmeyi tasarlamıştı. Kendisi, asıl planları ortaya çıkmadan önce daha küçük suçlamalara takılıp şehirden düştü; ama Lentulus ve Cethegus'u şehirde komplonun halefleri olarak bıraktı. Caesar'ın bunlara gizlice cesaret ve güç verip vermediği belli değildir. Fakat senatoda suçları kesin olarak kanıtlandı ve konsül Cicero herkese ceza hakkındaki görüşünü sordu;

7.4

ὁ γὰρ δὴ Κατιλίνας οὐ μόνον τὴν πολιτείαν μεταβαλεῖν, ἀλλʼ ὅλην ἀνελεῖν τὴν ἡγεμονίαν καὶ πάντα τὰ πράγματα συγχέαι διανοηθείς αὐτὸς μὲν ἐξέπεσε, περιπταίσας ἐλάττοσιν ἐλέγχοις πρὸ τοῦ τὰς ἐσχάτας αὐτοῦ βουλὰς ἀποκαλυφθῆναι, Λέντλον δὲ καὶ Κέθηγον ἐν τῇ πόλει διαδόχους ἀπέλιπε τῆς συνωμοσίας, οἷς εἰ μὲν κρύφα παρεῖχέ τι θάρσους καὶ δυνάμεως ὁ Καῖσαρ ἄδηλόν ἐστιν, ἐν δὲ τῇ βουλῇ κατὰ κράτος ἐξελεγχθέντων καὶ Κικέρωνος τοῦ ὑπάτου γνώμας ἐρωτῶντος περὶ κολάσεως ἕκαστον,

7.5Caesar'a kadar herkes ölüm cezası önerdi. Caesar ise ayağa kalkıp iyi düşünülmüş bir konuşma yaptı: Rütbesi ve soyu parlak adamları yargılamadan öldürmek, son çare olmadıkça, atalardan kalma âdete de adalete de uymazdı. Cicero'nun seçeceği İtalya şehirlerinde zincirli tutulurlarsa, Catilina yenildikten sonra senato barış ve sükûnet içinde her biri hakkında karar verebilirdi.

7.5

οἱ μὲν ἄλλοι μέχρι Καίσαρος θανατοῦν ἐκέλευον, ὁ δὲ Καῖσαρ ἀναστὰς λόγον διῆλθε πεφροντισμένον, ὡς ἀποκτεῖναι μὲν ἀκρίτους ἄνδρας ἀξιώματι καὶ γένει λαμπροὺς οὐ δοκεῖ πάτριον οὐδὲ δίκαιον εἶναι, μὴ μετὰ τῆς ἐσχάτης ἀνάγκης, εἰ δὲ φρουροῖντο δεθέντες ἐν πόλεσι τῆς Ἰταλίας ἃς ἂν αὐτὸς ἕληται Κικέρων, μέχρι οὗ καταπολεμηθῇ Κατιλίνας, ὕστερον ἐν εἰρήνῃ καὶ καθʼ ἡσυχίαν περὶ ἑκάστου τῇ βουλῇ γνῶναι παρέξει.

8.18. Bölüm

Bu görüş insancıl görününce ve güçlü bir konuşmayla da desteklenince, yalnız ondan sonra kalkanlar katılmakla kalmadı, ondan önce konuşanların çoğu da sözlerini geri alıp onun görüşüne geçti. Sonunda sıra Cato ile Catulus'a geldi. Bunlar şiddetle karşı çıktılar; Cato konuşmasında Caesar'a yönelik kuşkuyu da dile getirip onun üstüne yürüyünce

8.1

οὕτω δὲ τῆς γνώμης φιλανθρώπου φανείσης καὶ τοῦ λόγου δυνατῶς ἐπʼ αὐτῇ ῥηθέντος οὕ μόνον οἱ μετὰ τοῦτον ἀνιστάμενοι προσετίθεντο, πολλοὶ δὲ καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ τὰς εἰρημένας γνώμας ἀπειπάμενοι πρὸς τὴν ἐκείνου μετέστησαν, ἕως ἐπὶ Κάτωνα τὸ πρᾶγμα καὶ Κάτλον περιῆλθε, τούτων δὲ νεανικῶς ἐναντιωθέντων, Κάτωνος δὲ καὶ τὴν ὑπόνοιαν ἅμα τῷ λόγῳ συνεπερείσαντος αὐτῷ καὶ συγκατεξαναστάντος ἐρρωμένως,

8.2adamlar idama verildi. Caesar senatodan çıkarken o sırada Cicero'yu koruyan gençlerin birçoğu kılıçlarını çekip üzerine koştu. Ama söylendiğine göre Curio onu togasıyla sarıp dışarı çıkardı; gençler Cicero'ya bakınca o da başını salladı. Ya halktan korktu ya da bu cinayeti büsbütün haksız ve kanunsuz buldu.

8.2

οἱ μὲν ἄνδρες ἀποθανούμενοι παρεδόθησαν, Καίσαρι δὲ τῆς βουλῆς ἐξιόντι πολλοὶ τῶν Κικέρωνα φρουρούντων τότε νέων γυμνὰ τὰ ξίφη συνδραμόντες ἐπέσχον. ἀλλὰ Κουρίων τε λέγεται τῇ τηβέννῳ περιβαλὼν ὑπεξαγαγεῖν, αὐτός τε ὁ Κικέρων, ὡς οἱ νεανίσκοι προσέβλεψαν, ἀνανεῦσαι, φοβηθεὶς τὸν δῆμον, ἢ τὸν φόνον ὅλως ἄδικον καὶ παράνομον ἡγούμενος.

8.3Eğer bu doğruysa, Cicero'nun konsüllüğü üzerine yazdığı eserde bundan niçin söz etmediğini bilmiyorum. Sonradan, o kadar elverişli fırsatı Caesar'a karşı kullanmadığı, Caesar'a aşırı bağlı olan halktan çekindiği için suçlandı. Nitekim birkaç gün sonra Caesar senatoya girip hakkındaki kuşkulara karşı kendini savunurken çirkin gürültülerle karşılaştı; oturum her zamankinden uzun sürünce halk bağırarak geldi, senatoyu kuşattı, adamı istedi ve bırakılmasını buyurdu.

8.3

τοῦτο μὲν οὖν οὐκ οἶ δα ὅπως ὁ Κικέρων, εἴπερ ἦν ἀληθές, ἐν τῷ περὶ τῆς ὑπατείας οὐκ ἔγραψεν αἰτίαν δὲ εἶχεν ὕστερον ὡς ἄριστα τῷ καιρῷ τότε παρασχόντι κατὰ τοῦ Καίσαρος μὴ χρησάμενος, ἀλλʼ ἀποδειλιάσας τὸν δῆμον ὑπερφυῶς περιεχόμενον τοῦ Καίσαρος, ὅς γε καὶ μετʼ ὀλίγας ἡμέρας εἰς τὴν βουλὴν εἰσελθόντος αὐτοῦ καὶ περὶ ὧν ἐν ὑποψίαις ἦν ἀπολογουμένου καὶ περιπίπτοντος θορύβοις πονηροῖς, ἐπειδὴ πλείων τοῦ συνήθους ἐγίγνετο τῇ βουλῇ καθεζομένῃ χρόνος, ἐπῆλθε μετὰ κραυγῆς καὶ περιέστη τὴν σύγκλητον, ἀπαιτῶν τὸν ἄνδρα καὶ κελεύων ἀφεῖναι.

8.4Bu yüzden Cato, umudunu Caesar'a bağlamış olan ve bütün kalabalığı tutuşturan yoksullardan gelecek bir başkaldırıdan en çok korktuğu için senatoyu onlara aylık tahıl tayını vermeye ikna etti. Bunun masrafı öteki giderlere yılda yedi milyon beş yüz bin [drahmi] ekliyordu; ama bu siyasi adım o anki büyük korkuyu açıkça söndürdü, tam zamanında, Caesar praetor olmak üzereyken ve makamı yüzünden daha korkunç hâle gelmişken, gücünün büyük kısmını kırıp dağıttı.

8.4

διὸ καὶ Κάτων φοβηθεὶς μάλιστα τὸν ἐκ τῶν ἀπόρων νεωτερισμόν, οἳ τοῦ παντὸς ὑπέκκαυμα πλήθους ἦσαν ἐν τῷ Καίσαρι τὰς ἐλπίδας ἔχοντες, ἔπεισε τὴν σύγκλητον ἀπονεῖμαι σιτηρέσιον αὐτοῖς ἔμμηνον, ἐξ οὗ δαπάνης μὲν ἑπτακόσιαι πεντήκοντα μυριάδες ἐνιαύσιοι προσεγίνοντο τοῖς ἄλλοις ἀναλώμασι, τὸν μέντοι μέγαν ἐν τῷ παρόντι φόβον ἔσβεσε περιφανῶς τὸ πολίτευμα τοῦτο, καὶ τὸ πλεῖστον ἀπέρρηξε τῆς Καίσαρος δυνάμεως καὶ διεσκέδασεν ἐν καιρῷ, στρατηγεῖν μέλλοντος καὶ φοβερωτέρου διὰ τὴν ἀρχὴν ὄντος.

9.19. Bölüm

Yine de praetorluğu sırasında bir karışıklık çıkmadı; ama Caesar'ın evinde hoş olmayan bir olay yaşandı. Publius Clodius soylu, zengin ve iyi konuşan bir adamdı; fakat küstahlıkta ve cürette, rezilliğiyle ün salmışların hiçbirinden geri kalmazdı.

9.1

οὐ μὴν ἀπέβη τι ταραχῶδες ἀπʼ αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ τύχη τις ἄχαρις τῷ Καίσαρι συνηνέχθη περὶ τὸν οἶκον. Πόπλιος Κλώδιος ἦν ἀνὴρ γένει μὲν εὐπατρίδης καὶ πλούτῳ καὶ λόγῳ λαμπρός, ὕβρει δὲ καὶ θρασύτητι τῶν ἐπὶ βδελυρίᾳ περιβοήτων οὐδενὸς δεύτερος.

9.2Caesar'ın karısı Pompeia'ya âşıktı, kadın da buna gönülsüz değildi. Ama kadınlar bölümü sıkı korunuyordu; Caesar'ın ağırbaşlı annesi Aurelia da gelinini yanından ayırmadığı için buluşmaları zor ve tehlikeliydi.

9.2

οὗτος ἤρα Πομπηΐας τῆς Καίσαρος γυναικός οὐδὲ αὐτῆς ἀκούσης, ἀλλὰ φυλακαί τε τῆς γυναικωνίτιδος ἀκριβεῖς ἦσαν, ἥ τε μήτηρ τοῦ Καίσαρος Αὐρηλία, γυνὴ σώφρων, περιέπουσα τὴν νύμφην ἀεὶ χαλεπὴν καὶ παρακεκινδυνευμένην αὐτοῖς ἐποίει τὴν ἔντευξιν.

9.3Romalıların Agathe adını verdikleri bir tanrıça vardır; Yunanlıların Gynaikeia dedikleri gibi. Frigyalılar onu sahiplenip Kral Midas'ın annesi olduğunu söylerler. Romalılara göre Faunus'la evlenmiş bir orman perisi, Yunanlılara göre ise Dionysos'un anneleri arasında adı anılmayandır. Bu yüzden kadınlar bayramda çadırları asma dallarıyla örter, efsaneye uygun olarak tanrıçanın yanına kutsal bir yılan koyarlar. Ayinler yapılırken bir erkeğin yaklaşması, hatta evde bulunması bile yasaktır. Söylendiğine göre kadınlar kendi başlarına yaptıkları törende Orpheus ayinleriyle birçok bakımdan uyuşan şeyler yaparlar.

9.3

ἔστι δὲ Ῥωμαίοις θεὸς ἣν Ἀγαθὴν ὀνομάζουσιν, ὥσπερ Ἕλληνες Γυναικείαν. καὶ Φρύγες μὲν οἰκειούμενοι Μίδα μητέρα τοῦ βασιλέως γενέσθαι φασί, Ῥωμαῖοι δὲ νύμφην δρυάδα Φαύνῳ συνοικήσασαν, Ἕλληνες δὲ τῶν Διονύσου μητέρων τὴν ἄρρητον. ὅθεν ἀμπελίνοις τε τὰς σκηνὰς κλήμασιν ἑορτάζουσαι κατερέφουσι, καὶ δράκων ἱερὸς παρακαθίδρυται τῇ θεῷ κατὰ τὸν μῦθον. ἄνδρα δὲ προσελθεῖν οὐ θέμις οὐδʼ ἐπὶ τῆς οἰκίας γενέσθαι τῶν ἱερῶν ὀργιαζομένων αὐταὶ δὲ καθʼ ἑαυτὰς αἱ γυναῖκες πολλὰ τοῖς Ὀρφικοῖς ὁμολογοῦντα δρᾶν λέγονται περὶ τὴν ἱερουργίαν.

9.4Bayram zamanı gelince, konsül ya da praetor olan adam kendisi ve bütün erkekler evden çıkar, karısı evi devralıp süsler. En önemli törenler geceleyin yapılır; bütün gece süren şenliklere oyunlar ve bol musiki karışır.

9.4

ὅταν οὖν ὁ τῆς ἑορτῆς καθήκῃ χρόνος, ὑπατεύοντος ἢ στρατηγοῦντος ἀνδρός, αὐτὸς μὲν ἐξίσταται καὶ πᾶν τὸ ἄρρεν, ἡ δὲ γυνὴ τὴν οἰκίαν παραλαβοῦσα διακοσμεῖ, καὶ τὰ μέγιστα νύκτωρ τελεῖται, παιδιᾶς ἀναμεμιγμένης ταῖς παννυχίσι καὶ μουσικῆς ἅμα πολλῆς παρούσης.

10.110. Bölüm

Pompeia o sırada bu bayramı kutluyordu. Henüz sakalı çıkmamış olan Clodius fark edilmeyeceğini sanarak bir çalgıcı kızın giysilerini kuşandı ve yola koyuldu; görünüşü genç bir kadını andırıyordu. Kapıları açık buldu, işten haberdar bir hizmetçi onu rahatça içeri aldı.

10.1

ταύτην τότε τὴν ἑορτὴν τῆς Πομπηΐας ἐπιτελούσης, ὁ Κλώδιος οὔπω γενειῶν καὶ διὰ τοῦτο λήσειν οἰόμενος ἐσθῆτα καὶ σκευὴν ψαλτρίας ἀναλαβὼν ἐχώρει, νέᾳ γυναικὶ τὴν ὄψιν ἐοικώς. καὶ ταῖς θύραις ἐπιτυχὼν ἀνεῳγμέναις εἰσήχθη μὲν ἀδεῶς ὑπὸ τῆς συνειδυίας θεραπαινίδος,

10.2Hizmetçi Pompeia'ya haber vermek için önden koştu ve biraz zaman geçti. Clodius bırakıldığı yerde bekleyemedi, büyük evde dolaşıp ışıklardan kaçarken Aurelia'nın bir hizmetçisine rastladı. Kadın, bir kadına davranır gibi onu oyuna çağırdı, istemediği hâlde ortaya çekti, kim olduğunu ve nereden geldiğini sordu.

10.2

ἐκείνης δὲ προδραμούσης ὡς τῇ Πομπηΐᾳ φράσειε, καὶ γενομένης διατριβῆς, περιμένειν μὲν ὅπου κατελείφθη τῷ Κλωδίῳ μὴ καρτεροῦντι, πλανωμένῳ δʼ ἐν οἰκίᾳ μεγάλῃ καὶ περιφεύγοντι τὰ φῶτα προσπεσοῦσα τῆς Αὐρηλίας ἀκόλουθος ὡς δὴ γυνὴ γυναῖκα παίζειν προὐκαλεῖτο, καὶ μὴ βουλόμενον εἰς τὸ μέσον εἷλκε, καὶ τίς ἐστι καὶ πόθεν ἐπυνθάνετο.

10.3Clodius, Pompeia'nın Habra adlı hizmetçisini beklediğini söyledi ve sesinden ele verildi. Hizmetçi hemen çığlık atarak ışıklara ve kalabalığa doğru fırladı, bir erkek yakaladığını bağırdı. Kadınlar korkuya kapıldılar; Aurelia tanrıçanın ayinlerini durdurup kutsal eşyaları örttü, kapıları kapattırıp meşalelerle evi dolaşarak Clodius'u aradı.

10.3

τοῦ δὲ Κλωδίου φήσαντος Ἅβραν περιμένειν Πομπηΐας, αὐτὸ τοῦτο καλουμένην, καὶ τῇ φωνῇ γενομένου καταφανοῦς, ἡ μὲν ἀκόλουθος εὐθὺς ἀπεπήδησε κραυγῇ πρὸς τὰ φῶτα καὶ τὸν ὄχλον, ἄνδρα πεφωρακέναι βοῶσα, τῶν δὲ γυναικῶν διαπτοηθεισῶν ἡ Αὐρηλία τὰ μὲν ὄργια τῆς θεοῦ κατέπαυσε καὶ συνεκάλυψεν, αὐτὴ δὲ τὰς θύρας ἀποκλεῖσαι κελεύσασα περιῄει τὴν οἰκίαν ὑπὸ λαμπάδων, ζητοῦσα τὸν Κλώδιον.

10.4Clodius, birlikte içeri girdiği hizmetçi kızın odasına sığınmış hâlde bulundu; kadınlar onu tanıyıp kapıdan dışarı attılar. Kadınlar daha o gece evlerine dönüp olayı kocalarına anlattılar. Gün ağarınca bütün şehirde, Clodius'un kutsala el uzattığı, yalnız hakaret ettiği kişilere değil, şehre ve tanrılara da hesap vermesi gerektiği konuşuluyordu.

10.4

εὑρίσκεται δʼ εἰς οἴκημα παιδίσκης ᾗ συνεισῆλθε καταπεφευγώς καὶ γενόμενος φανερὸς ὑπὸ τῶν γυναικῶν ἐξελαύνεται διὰ τῶν θυρῶν, τὸ δὲ πρᾶγμα καὶ νυκτὸς εὐθὺς αἱ γυναῖκες ἀπιοῦσαι τοῖς αὑτῶν ἔφραζον ἀνδράσι, καὶ μεθʼ ἡμέραν ἐχώρει διὰ τῆς πόλεως λόγος ὡς ἀθέσμοις ἐπικεχειρηκότος τοῦ Κλώδιον καὶ δίκην οὐ τοῖς ὑβρισμένοις μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ πόλει καὶ τοῖς θεοῖς ὀφείλοντος.

10.5Tribunlardan biri Clodius'u dinsizlikle dava etti. Senatonun en güçlüleri ona karşı birleşip başka korkunç ahlaksızlıklarına ve Lucullus'la evli olan kız kardeşiyle zinasına tanıklık ettiler. Halk ise bu çabalara karşı Clodius'u savunmaya çıktı; kalabalıktan ürkmüş yargıçlar karşısında bu ona çok yararlı oldu.

10.5

ἐγράψατο μὲν οὖν τὸν Κλώδιον εἷς τῶν δημάρχων ἀσεβείας, καὶ συνέστησαν ἐπʼ αὐτὸν οἱ δυνατώτατοι τῶν ἀπὸ τῆς βουλῆς, ἄλλας τε δεινὰς ἀσελγείας καταμαρτυροῦντες καὶ μοιχείαν ἀδελφῆς, ἣ Λευκούλλῳ συνῳκήκει. πρὸς δὲ τὰς τούτων σπουδὰς ὁ δῆμος ἀντιτάξας ἑαυτὸν ἤμυνε τῷ Κλωδίῳ, καὶ μέγα πρὸς τοὺς δικαστὰς ὄφελος ἦν ἐκπεπληγμένους καὶ δεδοικότας τὸ πλῆθος.

10.6Caesar hemen Pompeia'yı boşadı, ama davaya tanık olarak çağrılınca Clodius hakkında söylenenlerin hiçbirini bilmediğini söyledi. Bu söz şaşırtıcı görününce savcı "Öyleyse niçin karını boşadın?" diye sordu. "Çünkü" dedi, "karımın kuşku altında bile kalmamasını istiyorum." Kimine göre Caesar bunu gerçekten böyle düşündüğü için, kimine göre Clodius'u kurtarmak isteyen halkın gönlünü hoş tutmak için söylemiştir.

10.6

ὁ δὲ Καῖσαρ ἀπεπέμψατο μὲν εὐθὺς τὴν Πομπηΐαν, μάρτυς δὲ πρὸς τὴν δίκην κληθείς οὐδὲν ἔφη τῶν λεγομένων κατὰ τοῦ Κλωδίου γιγνώσκειν. ὡς δὲ τοῦ λόγου παραδόξου φανέντος ὁ κατήγορος ἠρώτησε, πῶς οὖν ἀπεπέμψω τὴν γυναῖκα; ὃτι, ἔφη, τὴν ἐμὴν ἠξίουν μηδὲ ὑπονοηθῆναι. ταῦτα οἱ μὲν οὕτω φρονοῦντα τὸν Καίσαρα λέγουσιν εἰπεῖν, οἱ δὲ τῷ δήμῳ χαριζόμενον ὡρμημένῳ σῴζειν τὸν Κλώδιον.

10.7Clodius suçtan kurtuldu; çünkü yargıçların çoğu oylarını okunmaz harflerle yazdı, böylece ne suçlu bulup halk önünde tehlikeye girdiler, ne de beraat ettirip soylular önünde itibar kaybettiler.

10.7

ἀποφεύγει δʼ οὖν τὸ ἔγκλημα τῶν πλείστων δικαστῶν συγκεχυμένοις τοῖς γράμμασι τὰς γνώμας ἀποδόντων, ὅπως μήτε παρακινδυνεύσωσιν ἐν τοῖς πολλοῖς καταψηφισάμενοι μήτε ἀπολύσαντες ἀδοξήσωσι παρὰ τοῖς ἀρίστοις.

11.111. Bölüm

Caesar praetorluktan hemen sonra eyalet olarak İberia'yı aldı. Yola çıkarken alacaklılar onu sıkıştırıp bağırıyorlardı; bu işi halledemeyince Romalıların en zengini olan Crassus'a sığındı. Crassus'un da Pompeius'a karşı siyasetinde Caesar'ın gençliğine ve ateşine ihtiyacı vardı. Crassus alacaklıların en sert ve yatıştırılamaz olanlarını üstlenip sekiz yüz otuz talantlık kefalet verince Caesar ancak eyaletine gidebildi.

11.1

ὁ δὲ Καῖσαρ εὐθὺς ἀπὸ τῆς στρατηγίας τῶν ἐπαρχιῶν τὴν Ἰβηρίαν λαβών, ὡς ἦν δυσδιάθετον αὐτῷ τὸ περὶ τοὺς δανειστάς ἐνοχλοῦντας ἐξιόντι καὶ καταβοῶντας, ἐπὶ Κράσσον κατέφυγε πλουσιώτατον ὄντα Ῥωμαίων, δεόμενον δὲ τῆς Καίσαρος ἀκμῆς καὶ θερμότητος ἐπὶ τὴν πρὸς Πομπήϊον ἀντιπολιτείαν. ἀναδεξαμένου δὲ τοῦ Κράσσου τοὺς μάλιστα χαλεποὺς καὶ ἀπαραιτήτους τῶν δανειστῶν καὶ διεγγυήσαντος ὀκτακοσίων καὶ τριάκοντα ταλάντων, οὕτως ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν ἐπαρχίαν.

11.2Anlatıldığına göre Alpleri aşarken, pek az insanın yaşadığı sefil bir barbar kasabasının yanından geçiyordu. Arkadaşları gülerek, şaka yollu "Acaba burada da makam hırsı, birincilik yarışı, güçlüler arasında kıskançlık var mıdır?" dediler. Caesar ise ciddileşip şöyle dedi: "Ben Romalılar arasında ikinci olmaktansa bunların arasında birinci olmayı yeğlerdim."

11.2

λέγεται δέ, τὰς Ἄλπεις ὑπερβάλλοντος αὐτοῦ καὶ πολίχνιόν τι βαρβαρικόν οἰκούμενον ὑπὸ ἀνθρώπων παντάπασιν ὀλίγων καὶ λυπρόν παρερχομένου, τοὺς ἑταίρους ἅμα γέλωτι καὶ μετὰ παιδιᾶς ἦ που φάναι κἀνταῦθά τινές εἰσιν ὑπὲρ ἀρχῶν φιλοτιμίαι καὶ περὶ πρωτείων ἅμιλλαι καὶ φθόνοι τῶν δυνατῶν πρὸς ἀλλήλους; τὸν δὲ Καίσαρα σπουδάσαντα πρὸς αὐτοὺς εἰπεῖν, ἐγὼ μὲν ἐβουλόμην παρὰ τούτοις εἶναι μᾶλλον πρῶτος ἢ παρὰ Ῥωμαίοις δεύτερος.

11.3Yine İberia'da boş bir zamanında İskender hakkında yazılmış bir şeyler okurken uzun süre düşüncelere dalmış, sonra ağlamış. Dostları şaşıp sebebini sorunca şöyle demiş: "Sizce üzülmeye değmez mi? İskender benim yaşımda o kadar ülkeye hükmediyordu, bense henüz parlak hiçbir şey yapmadım."

11.3

ὁμοίως δὲ πάλιν ἐν Ἰβηρίᾳ, σχολῆς οὔσης ἀναγινώσκοντά τι τῶν περὶ Ἀλεξάνδρου γεγραμμένων σφόδρα γενέσθαι πρὸς ἑαυτῷ πολὺν χρόνον, εἶτα καὶ δακρῦσαι· τῶν δὲ φίλων θαυμασάντων τὴν αἰτίαν εἰπεῖν οὐ δοκεῖ ὑμῖν ἄξιον εἶναι λύπης, εἰ τηλικοῦτος μὲν ὢν Ἀλέξανδρος ἤδη τοσούτων ἐβασίλευεν, ἐμοὶ δὲ λαμπρὸν οὐδὲν οὔπω πέπρακται;

12.112. Bölüm

İberia'ya ayak basar basmaz işe koyuldu. Birkaç gün içinde mevcut yirmi koorta on koort daha ekledi, Gallaecialılara ve Lusitanlara karşı sefere çıkıp onları yendi, daha önce Romalılara boyun eğmemiş halkları boyunduruk altına alarak Dış Deniz'e kadar ilerledi. Savaş işlerini iyi hallettikten sonra barış işlerini de aynı başarıyla yürüttü; şehirlere uyum getirdi, en çok da borçlularla alacaklılar arasındaki anlaşmazlıkları giderdi.

12.1

τῆς γοῦν Ἰβηρίας ἐπιβὰς εὐθὺς ἦν ἐνεργός, ὥσθʼ ἡμέραις ὀλίγαις δέκα σπείρας συναγαγεῖν πρὸς ταῖς πρότερον οὔσαις εἴκοσι, καὶ στρατεύσας ἐπὶ Καλαϊκοὺς καὶ Λυσιτανοὺς κρατῆσαι καὶ προελθεῖν ἄχρι Τῆς ἔξω θαλάσσης τὰ μὴ πρότερον ὑπακούοντα Ῥωμαίοις ἔθνη καταστρεφόμενος. θέμενος δὲ τὰ τοῦ πολέμου καλῶς, οὐ χεῖρον ἐβράβευε τὰ Τῆς εἰρήνης, ὁμόνοιάν τε ταῖς πόλεσι καθιστὰς, καὶ μάλιστα τὰς τῶν χρεωφειλετῶν καὶ δανειστῶν ἰώμενος διαφοράς.

12.2Borçlunun yıllık gelirinin üçte ikisini alacaklının almasını, kalanını sahibinin kullanmasını, borç bitene kadar böyle sürmesini buyurdu. Bunlarla ün kazanarak eyaletten ayrıldı; hem kendisi zengin olmuş, hem seferlerde askerlerini kazançlı çıkarmış, onlardan imperator unvanını almıştı.

12.2

ἔταξε γὰρ τῶν προσιόντων τοῖς ὀφείλουσι καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτὸν δύο μὲν μέρη τὸν δανειστὴν ἀναιρεῖσθαι, τῷ δὲ λοιπῷ χρῆσθαι τὸν δεσπότην, ἄχρι ἂν οὕτως ἐκλυθῇ τὸ δάνειον. ἐπὶ τούτοις εὐδοκιμῶν ἀπηλλάγη Τῆς ἐπαρχίας, αὐτός τε πλούσιος γεγονὼς καὶ τοὺς στρατιώτας ὠφεληκὼς ἀπὸ τῶν στρατειῶν, καὶ προσηγορευμένος αὐτοκράτωρ ὑπʼ αὐτῶν.

13.113. Bölüm

Zafer alayı isteyenlerin şehir dışında beklemesi, konsüllüğe talip olanların ise şehirde hazır bulunup başvurması gerekiyordu. Tam konsül seçimleri sırasında gelen Caesar böyle bir kanun çelişkisine düşünce senatoya haber gönderip konsüllük adaylığını gıyabında, dostları aracılığıyla koymasına izin verilmesini istedi. Cato önce kanuna dayanıp bu isteğe karşı çıktı; sonra Caesar'ın birçok kişinin gönlünü kazandığını görünce işi zamana yaydı, günü konuşarak tüketti. Bunun üzerine Caesar zafer alayından vazgeçip konsüllüğe sarılmaya karar verdi.

13.1

ἐπεὶ δὲ τοὺς μὲν μνωμένους θρίαμβον ἔξω διατρίβειν ἔδει, τοὺς δὲ μετιόντας ὑπατείαν παρόντας ἐν τῇ πόλει τοῦτο πράττειν, ἐν τοιαύτῃ γεγονὼς ἀντινομίᾳ καὶ πρὸς αὐτὰς τὰς ὑπατικὰς ἀφιγμένος ἀρχαιρεσίας ἔπεμψε πρὸς τὴν σύγκλητον αἰτούμενος αὐτῷ δοθῆναι παραγγέλλειν εἰς ὑπατείαν ἀπόντι διὰ τῶν φίλων. Κάτωνος δὲ πρῶτον μὲν ἰσχυριζομένου τῷ νόμῳ πρὸς τὴν ἀξίωσιν, εἶτα, ὡς ἑώρα πολλοὺς τεθεραπευμένους ὑπὸ τοῦ Καίσαρος, ἐκκρούσαντος τῷ χρόνῳ τὸ πρᾶγμα καὶ τὴν ἡμέραν ἐν τῷ λέγειν κατατρίψαντος, ἔγνω τὸν θρίαμβον ἀφεὶς ὁ Καῖσαρ ἔχεσθαι τῆς ὑπατείας.

13.2Şehre girer girmez Cato dışında herkesi aldatan bir siyasi oyuna girişti. Bu, şehrin en güçlü iki adamı Pompeius ile Crassus'u barıştırmaktı. Caesar aralarında anlaşmazlık olan bu adamları dost yaptı, ikisinin gücünü de kendinde topladı ve kulağa insancıl gelen bir işle, kimseye sezdirmeden düzeni değiştirdi.

13.2

καὶ παρελθὼν εὐθὺς ὑποδύεται πολίτευμά τι πάντας ἀνθρώπους ἐξαπατῆσαν πλὴν Κάτωνος, ἦν δὲ τοῦτο διαλλαγὴ Πομπηΐου καὶ Κράσσου τῶν μέγιστον ἐν τῇ πόλει δυναμένων οὓς συναγαγὼν ὁ Καῖσαρ εἰς φιλίαν ἐκ διαφορᾶς, καὶ τὴν ἀπʼ ἀμφοῖν συνενεγκάμενος ἰσχὺν εἰς ἑαυτόν, ἔργῳ φιλάνθρωπον ἔχοντι προσηγορίαν ἔλαθε μεταστήσας τὴν πολιτείαν.

13.3Çünkü çoğunun sandığı gibi iç savaşlara Caesar ile Pompeius'un anlaşmazlığı değil, daha çok dostlukları yol açmıştır: Önce aristokrasiyi yıkmak için birleşmişler, sonra birbirlerine düşmüşlerdir. Geleceği sık sık önceden haber veren Cato ise o zaman huysuz ve işgüzar bir adam, sonra da akıllı ama talihsiz bir danışman diye anıldı.

13.3

οὐ γάρ, ὡς οἱ πλεῖστοι νομίζουσιν, ἡ Καίσαρος καὶ Πομπηΐου διαφορὰ τοὺς ἐμφυλίους ἀπειργάσατο πολέμους, ἀλλὰ μᾶλλον ἡ φιλία, συστάντων ἐπὶ καταλύσει τῆς ἀριστοκρατίας τὸ πρῶτον, εἶτα οὕτως καὶ πρὸς ἀλλήλους διαστάντων. Κάτωνι δὲ πολλάκις τὰ μέλλοντα προθεσπίζοντι περιῆν δυσκόλου μὲν ἀνθρώπου τότε καὶ πολυπράγμονος, ὕστερον δὲ φρονίμου μέν, οὐκ εὐτυχοῦς δὲ συμβούλου λαβεῖν δόξαν.

14.114. Bölüm

Caesar, Crassus ile Pompeius'un dostluğunun ortasında, muhafızlar arasında yürür gibi konsüllüğe getirildi; Calpurnius Bibulus ile birlikte parlak bir sonuçla seçildi. Göreve başlar başlamaz da bir konsüle değil, en cüretkâr bir tribuna yakışacak kanunlar getirdi; halkın hoşuna gitsin diye koloniler kurulmasını ve toprak dağıtılmasını önerdi.

14.1

οὐ μὴν ἀλλʼ ὁ Καῖσαρ ἐν μέσῳ τῆς Κράσσου καὶ Πομπηΐου φιλίας δορυφορούμενος ἐπὶ τὴν ὑπατείαν κατήχθη· καὶ λαμπρῶς ἀναγορευθεὶς μετὰ Καλπουρνίου Βύβλου καὶ καταστὰς εἰς τὴν ἀρχήν εὐθὺς εἰσέφερε νόμους οὐχ ὑπάτῳ προσήκοντας, ἀλλὰ δημάρχῳ τινὶ θρασυτάτῳ, πρὸς ἡδονὴν τῶν πολλῶν κληρουχίας τινὰς χώρας καὶ διανομὰς εἰσηγούμενος.

14.2Senatoda soylular karşı çıkınca, uzun süredir bir bahane arayan Caesar, senatonun küstahlığı ve sertliği yüzünden istemeye istemeye halka sürüldüğünü, mecburen ona hizmet edeceğini bağırarak ilan etti ve halkın karşısına fırladı. Bir yanına Crassus'u, öbür yanına Pompeius'u alıp kanunları onaylayıp onaylamadıklarını sordu.

14.2

ἐν δὲ τῇ βουλῇ τῶν καλῶν τε καὶ ἀγαθῶν ἀντικρουσάντων, πάλαι δεόμενος προφάσεως, ἀνακραγὼν καὶ μαρτυράμενος ὡς εἰς τὸν δῆμον ἄκων ἐξελαύνοιτο θεραπεύσων ἐκεῖνον ἐξ ἀνάγκης ὕβρει καὶ χαλεπότητι τῆς βουλῆς, πρὸς αὐτὸν ἐξεπήδησε καὶ περιστησάμενος ἔνθεν μὲν Κράσσον, ἔνθεν δὲ Πομπήϊον, ἠρώτησεν εἰ τοὺς νόμους ἐπαινοῖεν.

14.3Onayladıklarını söyleyince, kılıçlarla karşı koymakla tehdit edenlere karşı yardım etmelerini istedi. Onlar da söz verdiler. Pompeius ayrıca kılıçlara karşı kılıcı ve kalkanıyla geleceğini ekledi. Bu söz aristokratları üzdü; onun saygınlığına yakışmayan, senatoya gösterilmesi gereken saygıya uymayan, deli dolu, çocukça bir söz duymuşlardı. Halk ise bundan hoşlandı.

14.3

ἐπαινεῖν δὲ φασκόντων, παρεκάλει βοηθεῖν ἐπὶ τοὺς ἐνίστασθαι μετὰ ξιφῶν ἀπειλοῦντας. ἐκεῖνοι δὲ ὑπισχνοῦντο Πομπήϊος δὲ καὶ προσεπεῖπεν ὡς ἀφίξοιτο πρὸς τὰ ξίφη μετὰ τοῦ ξίφους καὶ θυρεὸν κομίζων, ἐπὶ τούτῳ τοὺς μὲν ἀριστοκρατικοὺς ἠνίασεν, οὐκ ἀξίαν τῆς περὶ αὐτὸν αἰδοῦς, οὐδὲ τῆς πρὸς τὴν σύγκλητον εὐλαβείας πρέπουσαν, ἀλλὰ μανικὴν καὶ μειρακιώδη φωνὴν ἀκούσαντας, ὁ δὲ δῆμος ἥσθη.

14.4Caesar, Pompeius'un gücüne daha da sıkı tutunmak için, Servilius Caepio'ya nişanlı olan kızı Iulia'yı Pompeius'a nişanladı; Pompeius'un kızını da Servilius'a vereceğini söyledi. Oysa o kız da nişansız değildi, Sulla'nın oğlu Faustus'a söz verilmişti.

14.4

Καῖσαρ δὲ μειζόνως ἔτι τῆς Πομπηΐου δυνάμεως ὑποδραττόμενος, ἦν γὰρ αὐτῷ Ἰουλία θυγάτηρ ἐγγεγυημένη Σερουϊλίῳ Καιπίωνι, ταύτην ἐνεγγύησε Πομπηΐῳ, τὴν δὲ Πομπηΐου τῷ Σερουϊλίῳ δώσειν ἔφησεν, οὐδὲ αὐτὴν ἀνέγγυον οὖσαν, ἀλλὰ Φαύστῳ τῷ Σύλλα παιδὶ καθωμολογημένην.

14.5Az sonra Caesar, Piso'nun kızı Calpurnia ile evlendi ve Piso'yu gelecek yılın konsülü yaptırdı. Bunun üzerine Cato feryat ederek bunun katlanılmaz olduğunu söyledi: Hükümranlık evliliklerle pazarlanıyor, birbirlerini kadınlar aracılığıyla eyaletlere, ordulara ve kudret mevkilerine getiriyorlardı.

14.5

ὀλίγῳ δὲ ὕστερον Καῖσαρ ἠγάγετο Καλπουρνίαν θυγατέρα Πείσωνος, τὸν δὲ Πείσωνα κατέστησεν ὕπατον εἰς τὸ μέλλον, ἐνταῦθα δὴ καὶ σφόδρα μαρτυρομένου Κάτωνος καὶ βοῶντος οὐκ ἀνεκτὸν εἶναι, γάμοις διαμαστροπευομένης τῆς ἡγεμονίας καὶ διὰ γυναίων εἰς ἐπαρχίας καὶ στρατεύματα καὶ δυνάμεις ἀλλήλους ἀντεισαγόντων.

14.6Caesar'ın konsüllük arkadaşı Bibulus, kanunları engellemeye çalışıp bir şey başaramayınca ve Cato ile birlikte forumda defalarca ölüm tehlikesi atlatınca, görev süresinin kalanını evine kapanarak geçirdi. Pompeius ise evlenir evlenmez forumu silahlılarla doldurdu, kanunların halka onaylatılmasına yardım etti ve Caesar'a Alpler'in iç ve dış yanındaki bütün Galya'nın, üstelik Illyricum ile birlikte, dört lejyonla beş yıllığına verilmesini sağladı.

14.6

ὁ μὲν οὖν συνάρχων τοῦ Καίσαρος Βύβλος, ἐπεὶ κωλύων τοὺς νόμους οὐδὲν ἐπέραινεν, ἀλλὰ πολλάκις ἐκινδύνευε μετὰ Κάτωνος ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἀποθανεῖν, ἐγκλεισάμενος οἴκοι τὸν τῆς ἀρχῆς χρόνον διετέλεσε. Πομπήϊος δὲ γήμας εὐθὺς ἐνέπλησε τὴν ἀγορὰν ὅπλων καὶ συνεπεκύρου τῷ δήμῳ τοὺς νόμους, Καίσαρι δὲ τὴν ἐντὸς Ἄλπεων καὶ τὴν ἐκτὸς ἅπασαν Κελτικήν, προσθεὶς τὸ Ἰλλυρικόν μετὰ ταγμάτων τεσσάρων εἰς πενταετίαν.

14.7Cato buna karşı konuşmaya kalkışınca Caesar, tribunlara başvuracağını sanarak onu hapse gönderdi. Ama Cato tek kelime etmeden yürüyordu. Caesar yalnız en seçkinlerin hoşnutsuz olduğunu değil, halkın da Cato'nun aretē'sine saygı duyarak sessizce ve başı önde peşinden gittiğini görünce, tribunlardan birine gizlice Cato'yu kurtarmasını rica etti.

14.7

Κάτωνα μὲν οὖν ἐπιχειρήσαντα τούτοις ἀντιλέγειν ἀπῆγεν εἰς φυλακὴν ὁ Καῖσαρ, οἰόμενος αὐτὸν ἐπικαλέσεσθαι τοὺς δημάρχους· ἐκείνου δὲ ἀφώνου βαδίζοντος ὁρῶν ὁ Καῖσαρ οὐ μόνον τοὺς κρατίστους δυσφοροῦντας, ἀλλὰ καὶ τὸ δημοτικὸν αἰδοῖ τῆς Κάτωνος ἀρετῆς σιωπῇ καὶ μετὰ κατηφείας ἑπόμενον, αὐτὸς ἐδεήθη κρύφα τῶν δημάρχων ἑνὸς ἀφελέσθαι τὸν Κάτωνα.

14.8Öteki senatörlerden pek azı onunla senatoya geliyor, geri kalanlar hoşnutsuzlukla uzak duruyorlardı. Çok yaşlı bir adam olan Considius, silahlardan ve askerlerden korktukları için gelmediklerini söyleyince Caesar "Peki sen de aynı korkuyla niçin evde oturmuyorsun?" dedi. Considius şöyle cevap verdi: "Beni korkusuz kılan yaşlılığımdır; çünkü kalan az ömür için pek telaşlanmaya değmez."

14.8

τῶν δὲ ἄλλων συγκλητικῶν ὀλίγοι παντάπασιν αὐτῷ συνῄεσαν εἰς βουλήν, οἱ δὲ λοιποὶ δυσχεραίνοντες ἐκποδὼν ἦσαν. εἰπόντος δὲ Κονσιδίου τινὸς τῶν σφόδρα γερόντων ὡς φοβούμενοι τὰ ὅπλα καὶ τοὺς στρατιώτας οὐ συνέρχοιντο, τί οὖν ἔφη ὁ Καῖσαρ, οὐ καὶ σὺ ταῦτα δεδιὼς οἰκουρεῖς; καὶ ὁ Κονσίδιος εἶπεν ὅτι με ποιεῖ μὴ φοβεῖσθαι τὸ γῆρας· ὁ γὰρ ἔτι λειπόμενος βίος οὐ πολλῆς ὀλίγος ὢν δεῖται προνοίας.

14.9O günlerin siyasi işleri içinde en utanç verici görüneni, Caesar'ın konsüllüğü sırasında, evliliğine ve gizli gece ayinlerine karşı suç işlemiş olan o Clodius'un tribun seçilmesiydi. Cicero'yu yıkmak için seçilmişti. Caesar da Clodius'la birlikte Cicero'yu alt edip İtalya'dan sürdürmeden ordusunun başına gitmedi.

14.9

αἴσχιστον δὲ τῶν τότε πολιτευμάτων ἔδοξεν ἐν τῇ Καίσαρος ὑπατείᾳ δήμαρχον αἱρεθῆναι Κλώδιον ἐκεῖνον, ὑφʼ οὗ τὰ περὶ τὸν γάμον καὶ τὰς ἀπορρήτους παρενομήθη παννυχίδας. ᾑρέθη δὲ ἐπὶ τῇ Κικέρωνος καταλύσει· καὶ Καῖσαρ οὐ πρότερον ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν στρατιάν ἢ καταστασιάσαι Κικέρωνα μετὰ Κλωδίου καὶ συνεκβαλεῖν ἐκ τῆς Ἰταλίας.

15.115. Bölüm

Galya savaşlarından önceki olaylar böyle anlatılır. Bundan sonra yaptığı savaşların ve Galya'yı ehlileştirdiği seferlerin dönemi ise, sanki yeniden başlamış ve hayatın, yeni işlerin bambaşka bir yoluna girmiş gibi, onu komutanlıkta en çok hayranlık uyandırmış, en büyük olmuş kişilerin hiçbirinden aşağı kalmayan bir savaşçı ve ordu başı olarak gösterdi.

15.1

τοιαῦτα μὲν οὖν λέγεται γενέσθαι τὰ πρὸ τῶν Γαλατικῶν. ὁ δὲ τῶν πολέμων οὓς ἐπολέμησε μετὰ ταῦτα, καὶ τῶν στρατειῶν αἷς ἡμερώσατο τὴν Κελτικὴν, χρόνος, ὥσπερ ἄλλην ἀρχὴν λαβόντος αὐτοῦ καὶ καταστάντος εἰς ἑτέραν τινὰ βίου καὶ πραγμάτων καινῶν ὁδόν, οὐκ ἔστιν ὅτου τῶν μάλιστα τεθαυμασμένων ἐφʼ ἡγεμονίᾳ καὶ μεγίστων γεγονότων ἀπολείποντα πολεμιστὴν καὶ στρατηλάτην ἀπέδειξεν αὐτόν,

15.2Fabiusları, Scipioları, Metellusları, ya da çağdaşları ve kendinden az önce yaşamış Sulla'yı, Marius'u, iki Lucullus'u, hatta o sırada savaşın her alanındaki aretē'siyle ünü göklere çıkan Pompeius'u onunla karşılaştırsanız, Caesar'ın işleri birini savaştığı yerlerin zorluğuyla, birini ele geçirdiği toprakların genişliğiyle, birini yendiği düşmanların sayısı ve gücüyle,

15.2

ἀλλʼ εἴτε Φαβίους καὶ Σκηπίωνας καὶ Μετέλλονς καὶ τοὺς κατʼ αὐτὸν ἢ μικρὸν ἔμπροσθεν αὐτοῦ, Σύλλαν καὶ Μάριον ἀμφοτέρους τ?ε Λευκούλλους ἢ καὶ Πομπήϊον αὐτόν, οὗ κλέος ὑπουράνιον ἤνθει τότε παντοίας περὶ πόλεμον ἀρετῆς, παραβάλοι τις, αἱ Καίσαρος ὑπερβάλλουσι πράξεις τὸν μὲν χαλεπότητι τόπων ἐν οἷς ἐπολέμησε, τὸν δὲ μεγέθει χώρας ἣν προσεκτήσατο, τὸν δὲ πλήθει καὶ βίᾳ πολεμίων οὓς ἐνίκησε,

15.3birini uzlaştırdığı kavimlerin tuhaflığı ve güvenilmezliğiyle, birini tutsaklara gösterdiği ılımlılık ve yumuşaklıkla, birini askerlerine verdiği hediyeler ve lütuflarla geride bırakır; hepsini de en çok muharebeye girmiş ve karşısına çıkanlardan en çok adam öldürmüş olmakla. On yıldan az süren Galya savaşlarında sekiz yüzden fazla şehri zorla aldı, üç yüz kavmi boyunduruk altına aldı, ayrı ayrı zamanlarda toplam üç milyon kişiyle karşılaştı, bunların bir milyonunu çarpışmada öldürdü, bir o kadarını esir aldı.

15.3

τὸν δὲ ἀτοπίαις καὶ ἀπιστίαις ἠθῶν ἃ καθωμίλησε, τὸν δὲ ἐπιεικείᾳ καὶ πρᾳότητι πρὸς τοὺς ἁλισκομένους, τὸν δὲ δώροις καὶ χάρισι πρὸς τοὺς συστρατευομένους, πάντας δὲ τῷ πλείστας μεμαχῆσθαι μάχας καὶ πλείστους ἀνῃρηκέναι τῶν ἀντιταχθέντων. ἔτη γὰρ οὐδὲ δέκα πολεμήσας περὶ Γαλατίαν πόλεις μὲν ὑπὲρ ὀκτακοσίας κατὰ κράτος εἷλεν, ἔθνη δὲ ἐχειρώσατο τριακόσια, μυριάσι δὲ παραταξάμενος κατὰ μέρος τριακοσίαις ἑκατὸν μὲν ἐν χερσὶ διέφθειρεν, ἄλλας δὲ τοσαύτας ἐζώγρησεν.

16.116. Bölüm

Askerleri ona öyle bir sevgi ve gayretle bağlıydı ki, başka seferlerde başkalarından hiç farkı olmayanlar Caesar'ın şanı uğruna her tehlikeye karşı yenilmez, durdurulamaz oluyorlardı. Acilius bunlardandı: Massalia deniz savaşında düşman gemisine çıkmış, sağ eli kılıçla kesilmiş, ama öbür elindeki kalkanı bırakmamış, düşmanların yüzlerine vura vura hepsini püskürtüp gemiyi ele geçirmişti.

16.1

εὐνοίᾳ δὲ καὶ προθυμίᾳ στρατιωτῶν ἐχρήσατο τοσαύτῃ περὶ αὑτόν ὥστε τοὺς ἑτέρων μηδὲν ἐν ταῖς ἄλλαις στρατείαις διαφέροντας ἀμάχους καὶ ἀνυποστάτους φέρεσθαι πρὸς πᾶν δεινὸν ὑπὲρ τῆς Καίσαρος δόξης, οἷος ἦν τοῦτο μὲν Ἀκίλιος, ὃς ἐν τῇ περὶ Μασσαλίαν ναυμαχίᾳ νεὼς πολεμίας ἐπιβεβηκώς τὴν μὲν δεξιὰν ἀπεκόπη χεῖρα μαχαίρᾳ, τῇ δὲ ἑτέρα τὸν θυρεὸν οὐκ ἀφῆκεν, ἀλλὰ τύπτων εἰς τὰ πρόσωπα τοὺς πολεμίους ἀπέστρεψε πάντας καὶ τοῦ σκάφους ἐπεκράτησε·

16.2Cassius Scaeva da öyleydi: Dyrrhakhion muharebesinde bir gözü okla çıkarılmış, omzu bir ciritle, uyluğu başka bir ciritle delinmiş, kalkanı yüz otuz darbe yemişti. Teslim olacakmış gibi düşmanları çağırdı. İkisi yaklaşınca birinin omzunu kılıçla kesti, öbürünün yüzüne vurup kaçırdı, kendisi de arkadaşları yetişince kurtuldu.

16.2

τοῦτο δὲ Κάσσιος Σκεύας, ὃς ἐν τῇ περὶ Δυρράχιον μάχῃ τὸν ὀφθαλμὸν ἐκκοπεὶς τοξεύματι, τὸν δὲ ὦμον ὑσσῷ καὶ τὸν μηρὸν ἑτέρῳ διεληλαμένος, τῷ δὲ θυρεῷ βελῶν ἑκατὸν καὶ τριάκοντα πληγὰς ἀναδεδεγμένος, ἐκάλει τοὺς πολεμίους ὡς παραδώσων ἑαυτόν. δυεῖν δὲ προσιόντων, τοῦ μὲν ἀπέκοψε τὸν. ὦμον τῇ μαχαίρᾳ, τὸν δὲ κατὰ τοῦ προσώπου πατάξας ἀπέστρεψεν, αὐτὸς δὲ διεσώθη τῶν οἰκείων περισχόντων.

16.3Britanya'da düşman, bataklık ve su dolu bir yere düşmüş olan ön sıra centurionlarına saldırınca, bir asker, Caesar'ın gözü önünde çarpışmanın ortasına atıldı, göz alıcı cesaret örnekleri gösterip centurionları kurtardı ve barbarlar kaçtı. Kendisi herkesin ardından güçlükle geçerken kendini bataklık akıntıya attı, kalkanını kaybederek kimi yerde yüzüp kimi yerde yürüyerek güçbela karşıya geçti.

16.3

ἐν δὲ Βρεττανίᾳ τῶν πολεμίων εἰς τόπον ἑλώδη καὶ μεστὸν ὑδάτων ἐμπεσοῦσι τοῖς πρώτοις ταξιάρχοις ἐπιθεμένων στρατιώτης, Καίσαρος αὐτοῦ τὴν μάχην ἐφορῶντος, ὠσάμενος εἰς μέσους καὶ πολλὰ καὶ περίοπτα τόλμης ἀποδειξάμενος ἔργα τοὺς μὲν ταξιάρχους ἔσωσε, τῶν βαρβάρων φυγόντων, αὐτὸς δὲ χαλεπῶς ἐπὶ πᾶσι διαβαίνων ἔρριψεν ἑαυτὸν εἰς ῥεύματα τελματώδη, καὶ μόλις ἄνευ τοῦ θυρεοῦ, τὰ μὲν νηχόμενος, τὰ δὲ βαδίζων, διεπέρασε.

16.4Caesar'ın yanındakiler hayranlık içinde sevinç çığlıklarıyla onu karşıladılar; o ise çok üzgün, gözleri yaşlı, Caesar'ın ayağına kapanıp kalkanını bıraktığı için af diledi. Libya'da Scipio'nun adamları, quaestor atanmış Granius Petro'nun bulunduğu bir Caesar gemisini ele geçirdiler. Ötekileri ganimet saydılar, quaestora ise canını bağışladıklarını söylediler. O, "Caesar'ın askerleri can bağışı almaya değil, vermeye alışıktır" deyip kılıcını kendine saplayarak canına kıydı.

16.4

θαυμαζόντων δὲ τῶν περὶ τὸν Καίσαρα καὶ μετὰ χαρᾶς καὶ κραυγῆς ἀπαντώντων, αὐτὸς εὖ μάλα κατηφὴς καὶ δεδακρυμένος προσέπεσε τῷ Καίσαρι, συγγνώμην αἰτούμενος ἐπὶ τῷ προέσθαι τὸν θυρεόν. ἐν δὲ Λιβύῃ ναῦν ἑλόντες οἱ περὶ Σκηπίωνα Καίσαρος, ἐν ᾗ Γράνιος Πέτρων ἐπέπλει ταμίας ἀποδεδειγμένος, τοὺς μὲν ἄλλους ἐποιοῦντο λείαν, τῷ δὲ ταμίᾳ διδόναι τὴν σωτηρίαν ἔφασαν, ὁ δὲ εἰπών ὅτι τοῖς Καίσαρος στρατιώταις οὐ λαμβάνειν, ἀλλὰ διδόναι σωτηρίαν ἔθος ἐστίν, ἑαυτὸν τῷ ξίφει πατάξας ἀνεῖλε.

17.117. Bölüm

Bu yiğitliği ve şan hırsını Caesar'ın kendisi besleyip yetiştirdi. Önce, cömertçe hediye ve onur dağıtarak gösterdi ki zenginliği kendi sefası ve zevkleri için savaşlardan biriktirmiyor, yiğitliğin ortak ödülleri olarak yanında saklıyordu; zenginlikten kendi payı, hak eden askerlere verdiği kadardı. Sonra da her tehlikeye gönüllü atıldı, hiçbir zahmetten kaçmadı.

17.1

τὰ δὲ τοιαῦτα λήματα καὶ τὰς φιλοτιμίας αὐτός ἀνέθρεψε καὶ κατεσκεύασε Καῖσαρ, πρῶτον μὲν τῷ χαρίζεσθαι καὶ τιμᾶν ἀφειδῶς ἐνδεικνύμενος ὅτι τὸν πλοῦτον οὐκ εἰς τρυφὴν ἰδίαν οὐδέ τινας ἡδυπαθείας ἐκ τῶν πολέμων ἀθροίζει, κοινὰ δὲ ἆθλα τῆς ἀνδραγαθίας παρʼ αὐτῷ φυλασσόμενα ἀπόκειται, καὶ μέτεστιν ἐκείνῳ τοῦ πλουτεῖν ὅσα τοῖς ἀξίοις τῶν στρατιωτῶν δίδωσιν ἔπειτα τῷ πάντα μὲν κίνδυνον ἑκὼν ὑφίστασθαι, πρὸς μηδένα δὲ τῶν πόνων ἀπαγορεύειν.

17.2Tehlikeye atılmasına şaşmıyorlardı, çünkü bunu şan hırsına veriyorlardı. Zahmetlere dayanması ise, bedeninin gücünü aşar göründüğü için onları hayrete düşürüyordu. Çünkü zayıf yapılı, beyaz ve yumuşak tenli biriydi, başından rahatsızdı, sara nöbetlerine de tutuluyordu; söylendiğine göre bu rahatsızlık ilk kez Corduba'da görülmüştü. Ama hastalığını gevşekliğe bahane etmedi,

17.2

τὸ μὲν οὖν φιλοκίνδυνον οὐκ ἐθαύμαζον αὐτοῦ διά τὴν φιλοτιμίαν ἡ δὲ τῶν πόνων ὑπομονὴ παρὰ τὴν τοῦ σώματος δύναμιν ἐγκαρτερεῖν δοκοῦντος ἐξέπληττεν, ὅτι καὶ τὴν ἕξιν ὢν ἰσχνός καὶ τὴν σάρκα λευκὸς καὶ ἁπαλός καὶ τὴν κεφαλὴν νοσώδης καὶ τοῖς ἐπὶ τοῖς ἐπιληπτικοῖς ἔνοχος, ἐν Κορδύβῃ πρῶτον αὐτῷ τοῦ πάθους, ὡς λέγεται, τούτου προσπεσόντος, οὐ μαλακίας ἐποιήσατο τὴν ἀρρωστίαν πρόφασιν,

17.3tersine seferi hastalığının tedavisi yaptı. Yorulmak bilmez yürüyüşler, sade yiyecekler, sürekli açıkta yatmak ve çile çekmekle hastalığıyla boğuşuyor, bedenini ona yenik düşürmüyordu. Uykularının çoğunu arabalarda ya da tahtırevanlarda uyuyor, dinlenmesini de işe çeviriyordu. Gündüzleri karakollara, şehirlere, ordugâhlara arabayla giderdi; yanında yol giderken yazmaya alışkın bir köle oturur, arkasında kılıçlı bir asker dururdu.

17.3

ἀλλὰ θεραπείαν τῆς ἀρρωστίας τὴν στρατείαν, ταῖς ἀτρύτοις ὁδοιπορίαις καὶ ταῖς εὐτελέσι διαίταις καὶ τῷ θυραυλεῖν ἐνδελεχῶς καὶ ταλαιπωρεῖν ἀπομαχόμενος τῷ πάθει καὶ τὸ σῶμα τηρῶν δυσάλωτον. ἐκοιμᾶτο μέν γε τοὺς πλείστους ὕπνους ἐν ὀχήμασιν ἢ φορείοις, εἰς πρᾶξιν τὴν ἀνάπαυσιν κατατιθέμενος, ὠχεῖτο δὲ μεθʼ ἡμέραν ἐπὶ τὰ φρούρια καὶ τὰς πόλεις καὶ τοὺς χάρακας, ἑνὸς αὐτῷ συγκαθημένου παιδὸς τῶν ὑπογράφειν ἅμα διώκοντος εἰθισμένων, ἑνὸς δʼ ἐξόπισθεν ἐφεστηκότος στρατιώτου ξίφος ἔχοντος.

17.4Öyle hızlı giderdi ki Roma'dan ilk çıkışında sekiz günde Rhodanus'a ulaştı. At binmek ona çocukluğundan beri kolay gelirdi; ellerini arkasına alıp sırtında kavuşturarak atı dörtnala sürmeye alışkındı. O seferde at üstünde mektup yazdırma alışkanlığını da edindi; aynı anda iki kâtibe, Oppius'a göre daha fazlasına yetişiyordu.

17.4

συντόνως δὲ ἤλαυνεν οὕτως ὥστε τὴν πρώτην ἔξοδον ἀπὸ Ῥώμης ποιησάμενος ὀγδοαῖος ἐπὶ τὸν Ῥοδανὸν ἐλθεῖν. τὸ μὲν οὖν ἱππεύειν ἐκ παιδὸς ἦν αὐτῷ ῥᾴδιον εἴθιστο γὰρ εἰς τοὐπίσω τὰς χεῖρας ἀπάγων καὶ τῷ νώτῳ περιπλέκων ἀνὰ κράτος ἐλαύνειν τὸν ἵππον. ἐν ἐκείνῃ δὲ τῇ στρατείᾳ προσεξήσκησεν ἱππαζόμενος τὰς ἐπιστολὰς ὑπαγορεύειν καὶ δυσὶν ὁμοῦ γράφουσιν ἐξαρκεῖν, ὡς δὲ Ὄππιός φησι, καὶ πλείοσι.

17.5Söylendiğine göre dostlarıyla mektup yoluyla görüşmeyi ilk bulan da Caesar'dır; çünkü işlerin çokluğu ve şehrin büyüklüğü yüzünden acil durumlarda yüz yüze görüşmeye vakit kalmıyordu. Yemek konusundaki rahatlığının bir işareti olarak şu da anlatılır: Mediolanum'da onu ağırlayan Valerius Leo kuşkonmaz sunmuş, üzerine zeytinyağı yerine kokulu yağ dökmüştü. Caesar hiç çekinmeden yedi, hoşnutsuzlanan dostlarını da azarladı.

17.5

λέγεται δὲ καὶ τὸ διά γραμμάτων τοῖς φίλοις ὁμιλεῖν Καίσαρα πρῶτον μηχανήσασθαι, τὴν κατὰ πρόσωπον ἔντευξιν ὑπὲρ τῶν ἐπειγόντων τοῦ καιροῦ διά τε πλῆθος ἀσχολιῶν καὶ τῆς πόλεως τὸ μέγεθος μὴ περιμένοντος. τῆς δὲ περὶ τὴν δίαιταν εὐκολίας κἀκεῖνο ποιοῦνται σημεῖον, ὅτι τοῦ δειπνίζοντος αὐτὸν ἐν Μεδιολάνῳ ξένου Οὐαλλερίου Λέοντος παραθέντος ἀσπάραγον καὶ μύρον ἀντʼ ἐλαίου καταχέαντος, αὐτὸς μὲν ἀφελῶς ἔφαγε, τοῖς δὲ φίλοις δυσχεραίνουσιν ἐπέπληξεν.

17.6"Beğenmediğinizi yememek yeterdi" dedi. "Böyle bir görgüsüzlüğü yüzüne vuran, görgüsüzün ta kendisidir." Bir gün yolda bir fırtına onu yoksul bir adamın kulübesine sürükledi. Bir kişiyi güçbela alacak tek bir oda bulunca, dostlarına onurlu şeylerin en güçlülere, gerekli şeylerin ise en zayıflara bırakılması gerektiğini söyleyip Oppius'u orada yatırdı; kendisi de ötekilerle birlikte kapının sundurması altında uyudu.

17.6

ἢρκει γὰρ, ἔφη, τὸ μὴ χρῆσθαι τοῖς ἀπαρέσκουσιν ὁ δὲ τὴν τοιαύτην ἀγροικίαν ἐξελέγχων αὐτός ἐστιν ἄγροικος. ἐν ὁδῷ δέ ποτε συνελασθεὶς ὑπὸ χειμῶνος εἰς ἔπαυλιν ἀνθρώπου πένητος, ὡς οὐδὲν εὗρε πλέον οἰκήματος ἑνὸς γλίσχρως ἕνα δέξασθαι δυναμένου, πρὸς τοὺς φίλους εἰπών ὡς τῶν μὲν ἐντίμων παραχωρητέον εἴη τοῖς κρατίστοις, τῶν δὲ ἀναγκαίων τοῖς ἀσθενεστάτοις, Ὄππιον ἐκέλευσεν ἀναπαύσασθαι· αὐτὸς δὲ μετὰ τῶν ἄλλων ὑπὸ τῷ προστεγίῳ τῆς θύρας ἐκάθευδεν.

18.118. Bölüm

Galya savaşlarının ilki Helvetiiler ve Tigurinilerle oldu. Bunlar kendi on iki şehirlerini ve dört yüz köylerini yakmış, eskiden Kimberlerle Teutonlar gibi Roma egemenliğindeki Galya'nın içlerine doğru ilerliyorlardı. Cürette onlardan aşağı görünmüyorlardı, sayıca da denktiler: Toplam üç yüz bin kişiydiler, bunların yüz doksan bini savaşçıydı.

18.1

ἀλλὰ γὰρ ὁ μὲν πρῶτος αὐτῷ τῶν Κελτικῶν πολέμων πρός Ἑλβηττίους συνέστη καὶ Τιγυρίνους, οἳ τὰς αὑτῶν δώδεκα πόλεις καὶ κώμας τετρακοσίας ἐμπρήσαντες ἐχώρουν πρόσω διὰ τῆς ὑπὸ Ῥωμαίους Γαλατίας, ὥσπερ πάλαι Κίμβροι καὶ Τεύτονες, οὔτε τόλμαν ἐκείνων ὑποδεέστεροι δοκοῦντες εἶναι καὶ πλῆθος ὁμαλῶς τριάκοντα μὲν αἱ πᾶσαι μυριάδες ὄντες, εἴκοσι δὲ αἱ μαχόμεναι μιᾶς δέουσαι.

18.2Tigurinileri kendisi değil, onun gönderdiği Labienus Arar ırmağı yanında ezdi. Helvetiiler ise, o ordusunu dost bir şehre götürürken yolda beklenmedik şekilde saldırdılar; Caesar davranıp sağlam bir yere çekildi. Orada ordusunu toplayıp savaş düzenine sokarken ona at getirildi. "Bunu zaferden sonra kovalamak için kullanırım" dedi. "Şimdi düşmanın üzerine yürüyelim." Ve yaya olarak saldırıya geçti.

18.2

τούτων Τιγυρίνους μὲν οὐκ αὐτός, ἀλλὰ Λαβιηνὸς πεμφθεὶς ὑπʼ αὐτοῦ περὶ τὸν Ἄραρα ποταμὸν συνέτριψεν, Ἐλβηττίων δὲ αὐτῷ πρός τινα πόλιν φίλην ἄγοντι τὴν στρατιὰν καθʼ ὁδὸν ἀπροσδοκήτως ἐπιθεμένων φθάσας ἐπὶ χωρίον καρτερὸν κατέφυγε, κἀκεῖ συναγαγὼν καὶ παρατάξας τὴν δύναμιν, ὡς ἵππος αὐτῷ προσήχθη, τούτῳ μὲν, ἔφη, νικήσας χρήσομαι πρός τὴν δίωξιν, νῦν δὲ ἴωμεν ἐπὶ τοὺς πολεμίους, καὶ πεζὸς ὁρμήσας ἐνέβαλε.

18.3Savaşçıları uzun süre sonra, güçlükle püskürttü; ama en çok arabaların ve ordugâhın çevresinde uğraştı. Çünkü orada yalnız erkekler direnip savaşmadı, çocukları ve kadınları da ölünceye kadar kendilerini savunarak onlarla birlikte kılıçtan geçirildi. Muharebe ancak gece yarısına doğru bitti.

18.3

χρόνῳ δὲ καὶ χαλεπῶς ὠσάμενος τὸ μάχιμον περὶ ταῖς ἁμάξαις καὶ τῷ χάρακι τὸν πλεῖστον ἔσχε πόνον, οὐκ αὑτῶν μόνων ὑφισταμένων ἐκεῖ καὶ μαχομένων, ἀλλὰ καὶ παῖδες αὑτῶν καὶ γυναῖκες ἀμυνόμενοι μέχρι θανάτου συγκατεκόπησαν, ὥστε τὴν μάχην μόλις εἰς μέσας νύκτας τελευτῆσαι.

18.4Zaferin güzel işine daha da güzelini ekledi: Çarpışmadan kaçıp kurtulan yüz binden fazla barbarı yeniden yerleştirdi, bıraktıkları toprağa ve yaktıkları şehirlere dönmeye zorladı. Bunu, boşalan toprağı Germenlerin geçip ele geçirmesinden korktuğu için yaptı.

18.4

καλῷ δὲ τῷ τῆς νίκης ἔργῳ κρεῖττον ἐπέθηκε τὸ συνοικίσαι τοὺς διαφυγόντας ἐκ τῆς μάχης τῶν περιόντων βαρβάρων, καὶ καταναγκάσαι τὴν χώραν ἀναλαβεῖν ἣν ἀπέλιπον καὶ τὰς πόλεις ἃς διέφθειραν, ὄντας ὑπὲρ δέκα μυριάδας, ἔπραξε δὲ τοῦτο δεδιὼς μὴ τὴν χώραν ἔρημον γενομένην οἱ Γερμανοὶ διαβάντες κατάσχωσι.

19.119. Bölüm

İkinci savaşını doğrudan Keltlerin hesabına Germenlere karşı yaptı. Oysa daha önce kralları Ariovistus'u Roma'da müttefik yapmıştı. Ama Germenler onun tebaası için çekilmez komşulardı; fırsat çıktığında elindekilerle yetinmeyip yayılarak Galya'yı ele geçirecekleri anlaşılıyordu.

19.1

δεύτερον δὲ πρὸς Γερμανοὺς ἄντικρυς ὑπὲρ Κελτῶν ἐπολέμησε, καίτοι τὸν βασιλέα πρότερον αὐτῶν Ἀριόβιστον ἐν Ῥώμῃ σύμμαχον πεποιημένος ἀλλʼ ἦσαν ἀφόρητοι τοῖς ὑπηκόοις αὐτοῦ γείτονες, καὶ καιροῦ παραδόντος οὐκ ἂν ἐδόκουν ἐπὶ τοῖς παροῦσιν ἀτρεμήσειν, ἀλλʼ ἐπινεμήσεσθαι καὶ καθέξειν τὴν Γαλατίαν.

19.2Subaylarının korktuğunu gördü; en çok da Caesar'la sefere çıkmayı sefa ve para kazanma fırsatı sanan seçkin gençler korkuyordu. Onları toplantıya çağırdı: Bu kadar korkak ve gevşek olduklarına göre gitmelerini, istemedikleri tehlikeye atılmamalarını söyledi. Kendisi yalnız onuncu lejyonu alıp barbarların üzerine yürüyecekti; karşılaşacağı düşmanlar Kimberlerden güçlü değildi, kendisi de Marius'tan aşağı bir komutan değildi.

19.2

ὁρῶν δὲ τοὺς ἡγεμόνας ἀποδειλιῶντας, καὶ μάλιστα ὅσοι τῶν ἐπιφανῶν καὶ νέων αὐτῷ συνεξῆλθον ὡς δὴ τρυφῇ χρησόμενοι καὶ χρηματισμῷ τῇ μετὰ Καίσαρος στρατείᾳ, συναγαγὼν εἰς ἐκκλησίαν ἐκέλευσεν ἀπιέναι καὶ μὴ κινδυνεύειν παρὰ γνώμην οὕτως ἀνάνδρως καὶ μαλακῶς ἔχοντας, αὐτὸς δὲ ἔφη τὸ δέκατον τάγμα μόνον παραλαβὼν ἐπὶ τοὺς βαρβάρους πορεύσεσθαι, μήτε κρείττοσι μέλλων Κίμβρων μάχεσθαι πολεμίοις μήτε αὐτὸς ὢν Μαρίου χείρων στρατηγός.

19.3Bunun üzerine onuncu lejyon ona elçiler gönderip teşekkür etti, öteki lejyonlar da kendi subaylarını ayıpladılar. Hepsi coşku ve gayretle doldu, günlerce yol yürüyüp düşmandan iki yüz stadion ötede ordugâh kurdular. Bu yürüyüş bile Ariovistus'un kararlılığını bir ölçüde kırmıştı. Germenler saldırdığında dayanamayacakları sanılan Romalıların Germenlere saldıracağını hiç beklemediği için Caesar'ın cüretine şaşıyor, ordusunun sarsıldığını görüyordu.

19.3

ἐκ τούτου τὸ μὲν δέκατον τάγμα πρεσβευτὰς ἔπεμψε πρὸς αὐτόν χάριν ἔχειν ὁμολογοῦντες, τὰ δὲ ἄλλα τοὺς ἑαυτῶν ἐκάκιζον ἡγεμόνας, ὁρμῆς δὲ καὶ προθυμίας γενόμενοι πλήρεις ἅπαντες ἠκολούθουν ὁδὸν ἡμερῶν πολλῶν, ἕως ἐν διακοσίοις τῶν πολεμίων σταδίοις κατεστρατοπέδευσαν.ἦν μὲν οὖν ὅ τι καὶ πρὸς τὴν ἔφοδον αὐτὴν ἐτέθραυστο τῆς γνώμης τοῦ Ἀριοβίστου. Γερμανοῖς γὰρ ἐπιθήσεσθαι Ῥωμαίους, ὧν ἐπερχομένων οὐκ ἂν ἐδόκουν ὑποστῆναι, μὴ προσδοκήσας ἐθαύμαζε τὴν Καίσαρος τόλμαν καὶ τὸν στρατὸν ἑώρα τεταραγμένον.

19.4Onların gücünü daha da kıran, kutsal kadınların kehanetleriydi. Bunlar ırmak girdaplarına bakıp akıntıların kıvrımlarından ve seslerinden işaret çıkararak gelecekten haber verir, yeni ay doğmadan çarpışmaya izin vermezlerdi. Caesar bunları öğrenip Germenlerin kıpırdamadığını görünce, onların beklediği zamanı oturup beklemektense, isteksizken üzerlerine varmayı daha iyi buldu.

19.4

ἔτι δὲ μᾶλλον αὐτοὺς ἤμβλυνε τὰ μαντεύματα τῶν ἱερῶν γυναικῶν, αἳ ποταμῶν δίναις προσβλέπουσαι καὶ ῥευμάτων ἑλιγμοῖς καὶ ψόφοις τεκμαιρόμεναι προεθέσπιζον, οὐκ ἐῶσαι μάχην τίθεσθαι πρὶν ἐπιλάμψαι νέαν σελήνην. ταῦτα τῷ Καίσαρι πυνθανομένῳ καὶ τοὺς Γερμανοὺς ἡσυχάζοντας ὁρῶντι καλῶς ἔχειν ἔδοξεν ἀπροθύμοις οὖσιν αὐτοῖς συμβαλεῖν μᾶλλον ἢ τὸν ἐκείνων ἀναμένοντα καιρὸν καθῆσθαι.

19.5Ordugâh kurdukları sağlam yerlere ve tepelere saldırılar yaparak onları kızdırdı, öfkeyle inip son çarpışmaya girmeye kışkırttı. Parlak bir bozgun oldu; dört yüz stadion boyunca Rhenus'a kadar kovalayıp bütün ovayı ceset ve ganimetle doldurdu. Ariovistus az sayıda adamla önden Rhenus'u geçti. Ölü sayısının seksen bin olduğu söylenir.

19.5

καὶ προσβολὰς ποιούμενος τοῖς ἐρύμασι καὶ λόφοις ἐφʼ ὧν ἐστρατοπέδευον, ἐξηγρίαινε καὶ παρώξυνε καταβάντας πρὸς ὀργὴν διαγωνίσασθαι. γενομένης δὲ λαμπρᾶς τροπῆς αὐτῶν, ἐπὶ σταδίους τετρακοσίους ἄχρι τοῦ Ῥήνου διώξας κατέπλησε τοῦτο πᾶν νεκρῶν τὸ πεδίον καὶ λαφύρων, Ἀριόβιστος δὲ φθάσας μετʼ ὀλίγων διεπέρασε τὸν Ῥῆνον· ἀριθμὸν δὲ νεκρῶν μυριάδας ὀκτὼ γενέσθαι λέγουσι.

20.120. Bölüm

Bunları yaptıktan sonra ordusunu kışlaması için Sequanilerin ülkesinde bıraktı; kendisi Roma'daki işlere göz kulak olmak için Po yöresindeki Galya'ya indi, çünkü burası kendisine verilen eyaletin içindeydi. Rubicon denen ırmak Alplerin altındaki Galya'yı İtalya'nın geri kalanından ayırır.

20.1

ταῦτα διαπραξάμενος τὴν μὲν δύναμιν ἐν Σηκουανοῖς ἀπέλιπε διαχειμάσουσαν, αὐτὸς δὲ τοῖς ἐν Ῥώμῃ προσέχειν βουλόμενος εἰς τὴν περὶ Πάδον Γαλατίαν κατέβη, τῆς αὐτῷ δεδομένης ἐπαρχίας οὖσαν ὁ γὰρ καλούμενος Ῥουβίκων ποταμὸς ἀπὸ τῆς ὑπὸ ταῖς Ἄλπεσι Κελτικῆς ὁρίζει τὴν ἄλλην Ἰταλίαν.

20.2Orada oturup halkın gönlünü okşuyordu. Yanına birçok kişi geliyor, herkese istediğini veriyor, kimini aldığıyla, kimini umutla geri gönderiyordu. Bütün sefer boyunca da Pompeius'un farkına varmadığı bir şey yaptı: Bir yandan vatandaşların silahlarıyla düşmanları boyunduruk altına alıyor, bir yandan düşmandan aldığı parayla vatandaşları ele geçiriyordu.

20.2

ἐνταῦθα καθήμενος ἐδημαγώγει, πολλῶν πρὸς αὐτὸν ἀφικνουμένων, διδοὺς ὧν ἕκαστος δεηθείη, καὶ πάντας ἀποπέμπων τὰ μὲν ἔχοντας ἤδη παρʼ αὐτοῦ, τὰ δὲ ἐλπίζοντας, καὶ παρὰ τὸν ἄλλον δὲ πάντα τῆς στρατείας χρόνον ἐλάνθανε τὸν Πομπήϊον ἐν μέρει νῦν μὲν τοὺς πολεμίους τοῖς τῶν πολιτῶν ὅπλοις καταστρεφόμενος, νῦν δὲ τοῖς ἀπὸ τῶν πολεμίων χρήμασιν αἱρῶν τοὺς πολίτας καὶ χειρούμενος.

20.3Keltlerin en güçlüsü olan ve bütün Galya'nın üçte birini elinde tutan Belgaların ayaklandığını, on binlerce silahlı adam topladıklarını duyunca hemen geri dönüp büyük bir hızla ilerledi. Müttefik Galyalıların topraklarını yağmalayan düşmanın üzerine çullandı; en kalabalık ve en büyük kısmını, utanç verici bir direnişten sonra bozguna uğratıp kırdı. Öyle ki Romalılar gölleri ve derin ırmakları ceset yığınlarının üzerinden geçtiler.

20.3

ἐπεὶ δὲ Βέλγας ἤκουσε δυνατωτάτους Κελτῶν καὶ τὴν τρίτην ἁπάσης τῆς Κελτικῆς νεμομένους ἀφεστάναι, πολλὰς δή τινας μυριάδας ἐνόπλων ἀνδρῶν ἠθροικότας, ἐπιστρέψας εὐθὺς ἐχώρει τάχει πολλῷ καὶ πορθοῦσι τοὺς συμμάχους Γαλάτας ἐπιπεσὼν τοῖς πολεμίοις τοὺς μὲν ἀθρουστάτους καὶ πλείστους αἰσχρῶς ἀγωνισαμένους τρεψάμενος διέφθειρεν, ὥστε καὶ λίμνας καὶ ποταμοὺς βαθεῖς τοῖς Ῥωμαίοις νεκρῶν πλήθει περατοὺς γενέσθαι,

20.4Ayaklananlardan kıyıda oturanların hepsi savaşmadan teslim oldu. Caesar bu bölgenin en vahşi ve en savaşçı kavmi olan Nerviilere karşı yürüdü. Sık ormanlarda yaşayan bu halk, ailelerini ve mallarını ormanın derinliklerinde, düşmandan en uzak yere koymuş, kendileri altmış bin kişi olarak, ordugâh kurmakta olan ve o sırada çarpışma beklemeyen Caesar'ın üzerine ansızın saldırdılar. Atlıları bozguna uğrattılar, yedinci ve on ikinci lejyonları kuşatıp bütün centurionları öldürdüler.

20.4

τῶν δʼ ἀποστάντων οἱ μὲν παρωκεάνιοι πάντες ἀμαχεὶ προσεχώρησαν ἐπὶ δὲ τοὺς ἀγριωτάτους καὶ μαχιμωτάτους τῶν τῇδε, Νερβίους, ἐστράτευσεν, οἵπερ εἰς συμμιγεῖς δρυμοὺς κατῳκημένοι, γενεὰς δὲ καὶ κτήσεις ἔν τινι βυθῷ τῆς ὕλης ἀπωτάτω θέμενοι τῶν πολεμίων, αὐτοὶ τῷ Καίσαρι ποιουμένῳ χάρακα καὶ μὴ προσδεχομένῳ τηνικαῦτα τὴν μάχην ἑξακισμύριοι τὸ πλῆθος ὄντες αἰφνιδίως προσέπεσον, καὶ τοὺς μὲν ἱππεῖς ἐτρέψαντο, τῶν δὲ ταγμάτων τὸ δωδέκατον καὶ τὸ ἕβδομον περισχόντες ἅπαντας ἀπέκτειναν τοὺς ταξιάρχους.

20.5Eğer Caesar kalkanı kapıp önündekileri yararak barbarların arasına dalmasaydı ve onun tehlikede olduğunu gören onuncu lejyon tepelerden inip düşman saflarını yarmasaydı, galiba kimse kurtulamazdı. Oysa Caesar'ın cüreti sayesinde, denildiği gibi güçlerinin üstünde bir savaş verdiler. Nerviiler yine de kaçmadı, kendilerini savunurken kılıçtan geçirildiler. Söylendiğine göre altmış binden beş yüz kişi, dört yüz senatörden üç kişi kurtuldu.

20.5

εἰ δὲ μὴ Καῖσαρ ἁρπάσας τὸν θυρεὸν καὶ διασχὼν τοὺς πρὸ αὐτοῦ μαχομένους ἐνέβαλε, τοῖς βαρβάροις, καὶ ἀπὸ τῶν ἄκρων τὸ δέκατον κινδυνεύοντος αὐτοῦ κατέδραμε καὶ διέκοψε τὰς τάξεις τῶν πολεμίων, οὐδεὶς ἂν δοκεῖ περιγενέσθαι νῦν δὲ τῇ Καίσαρος τόλμῃ τὴν λεγομένην ὑπὲρ δύναμιν μάχην ἀγωνισάμενοι τρέπονται μὲν οὐδʼ ὣς τοὺς Νερβίους, κατακόπτουσι δὲ ἀμυνομένους· πεντακόσιοι γὰρ ἀπὸ μυριάδων ἓξ σωθῆναι λέγονται, βουλευταὶ δὲ τρεῖς ἀπὸ τετρακοσίων.

21.121. Bölüm

Senato bunu öğrenince tanrılara kurban sunulması ve bayram yapılması için on beş gün kararlaştırdı; önceki hiçbir zaferde bu kadar gün verilmemişti. Çünkü bunca kavmin birden ayaklanması büyük bir tehlike görünüyordu; halkın Caesar'a sevgisi de, kazanan o olduğu için zaferi daha parlak gösteriyordu. Caesar ise Galya işlerini düzene koyduktan sonra kışı yine Po yöresinde geçirdi ve şehri elinin altına almaya çalıştı.

21.1

ταῦτα ἡ σύγκλητος πυθομένη πεντεκαίδεκα ἡμέρας ἐψηφίσατο θύειν τοῖς θεοῖς καὶ σχολάζειν ἑορτάζοντας, ὅσας ἐπʼ οὐδεμιᾷ νίκῃ πρότερον. καὶ γὰρ ὁ κίνδυνος ἐφάνη μέγας, ἐθνῶν ἅμα τοσούτων ἀναρραγέντων, καὶ τὸ νίκημα λαμπρότερον, ὅτι Καῖσαρ ἦν ὁ νικῶν, ἡ πρὸς ἐκεῖνον εὔνοια τῶν πολλῶν ἐποίει. Καῖσαρ δʼ αὐτὸς εὖ θέμενος τὰ κατὰ τὴν Γαλατίαν πάλιν ἐν τοῖς περὶ Πάδον χωρίοις διεχείμαζε συσκευαζόμενος τὴν πόλιν.

21.2Çünkü yalnız makam adayları onun parasıyla halkı satın alıp seçiliyor, onun gücünü artıracak her şeyi yapıyor değildi; en seçkin ve en büyük adamların çoğu da Luca'da yanına toplandı: Pompeius, Crassus, Sardunya valisi Appius, İberia prokonsülü Nepos. Öyle ki orada yüz yirmi liktor, iki yüzden fazla senatör vardı.

21.2

οὐ γὰρ μόνον οἱ τὰς ἀρχὰς παραγγέλλοντες ἐκείνῳ χρώμενοι χορηγῷ καὶ τοῖς παρʼ ἐκείνου χρήμασι διαφθείροντες τὸν δῆμον ἀνηγορεύοντο, καὶ πᾶν ἔπραττον ὃ τὴν ἐκείνου δύναμιν αὔξειν ἔμελλεν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπιφανεστάτων ἀνδρῶν καὶ μεγίστων οἱ πλεῖστοι συνῆλθον πρὸς αὐτὸν εἰς Λοῦκαν, Πομπήϊός τε καὶ Κράσσος καὶ Ἄππιος ὁ τῆς Σαρδόνος ἡγεμών καὶ Νέπως ὁ τῆς Ἰβηρίας ἀνθύπατος, ὥστε ῥαβδούχους μὲν ἑκατὸν εἴκοσι γενέσθαι, συγκλητικοὺς δὲ πλείονας ἢ διακοσίους.

21.3Bir toplantı yapıp şöyle anlaştılar: Pompeius ile Crassus konsül seçilecek, Caesar'a para verilecek ve komutanlığı beş yıl daha uzatılacaktı. Bu, aklı başında olanlara son derece saçma geldi. Çünkü Caesar'dan bunca para alan adamlar, sanki parası yokmuş gibi ona para verilmesi için senatoyu ikna ediyor, daha doğrusu inleyerek oy veren senatoyu buna zorluyorlardı. Cato orada değildi,

21.3

βουλὴν δὲ θέμενοι διεκρίθησαν ἐπὶ τούτοις· ἔδει Πομπήϊον μὲν καὶ Κράσσον ὑπάτους ἀποδειχθῆναι, Καίσαρι δὲ χρήματα καὶ πενταετίαν ἄλλην ἐπιμετρηθῆναι τῆς στρατηγίας, ὃ καὶ παραλογώτατον ἐφαίνετο τοῖς νοῦν ἔχουσιν. οἱ γὰρ τοσαῦτα χρήματα παρὰ Καίσαρος λαμβάνοντες ὡς οὐκ ἔχοντι διδόναι τὴν βουλὴν ἔπειθον, μᾶλλον δὲ ἠνάγκαζον ἐπιστένουσαν οἷς ἐψηφίζοντο, Κάτωνος μὲν οὐ παρόντος,

21.4çünkü onu bilerek Kıbrıs'a yollamışlardı. Cato'nun hayranı Favonius ise itirazları sonuç vermeyince kapıdan fırlayıp halka bağırdı. Ama kimse oralı olmadı; kimi Pompeius ile Crassus'a saygı duyuyor, çoğu da Caesar'ın gönlünü hoş tutmak için ve ondan gelecek umutlarla yaşadığı için sesini çıkarmıyordu.

21.4

ἐπίτηδες γὰρ αὐτὸν εἰς Κύπρον ἀπεδιοπομπήσαντο, Φαωνίου δέ, ὃς ἦν ζηλωτὴς Κάτωνος, ὡς οὐδὲν ἐπέραινεν ἀντιλέγων, ἐξαλλομένου διὰ θυρῶν καὶ βοῶντος εἰς τὸ πλῆθος. ἀλλὰ προσεῖχεν οὐδείς, τῶν μὲν Πομπήϊον αἰδουμένων καὶ Κράσσον, οἱ δὲ πλεῖστοι Καίσαρι χαριζόμενοι καὶ πρὸς τὰς ἀπʼ ἐκείνου ζῶντες ἐλπίδας ἡσύχαζον.

22.122. Bölüm

Caesar yeniden Galya'daki ordularına dönünce ülkede büyük bir savaş buldu: İki büyük Germen kavmi toprak ele geçirmek için Rhenus'u yeni geçmişti; birine Usipler, ötekine Tenterler denir.

22.1

τραπόμενος δὲ αὖθις ὁ Καῖσαρ ἐπὶ τὰς ἐν τῇ Κελτικῇ δυνάμεις πολὺν καταλαμβάνει πόλεμον ἐν τῇ χώρᾳ, δύο Γερμανικῶν ἐθνῶν μεγάλων ἐπὶ κατακτήσει γῆς ἄρτι τὸν Ῥῆνον διαβεβηκότων· Οὐσίπας καλοῦσι τοὺς ἑτέρους, τοὺς δὲ Τεντερίτας.

22.2Bunlarla yapılan muharebe hakkında Caesar, günlüklerinde şöyle yazmıştır: Barbarlar ona elçi gönderdikleri sırada, ateşkes sürerken yolda saldırmışlar, böylece onun beş bin atlısını, saldırı beklemedikleri için, sekiz yüz atlıyla bozguna uğratmışlar. Sonra onu yine aldatmak için başka elçiler göndermişler; Caesar bunları alıkoymuş ve ordusunu barbarların üzerine sürmüş, böyle sözünde durmayan, ateşkes bozan insanlara güvenmeyi saflık saymıştır.

22.2

περὶ δὲ τῆς πρὸς τούτους γενομένης μάχης ὁ μὲν Καῖσαρ ἐν ταῖς ἐφημερίσι γέγραφεν ὡς οἱ βάρβαροι διαπρεσβευόμενοι πρὸς αὐτὸν ἐν σπονδαῖς ἐπιθοῖντο καθʼ ὁδόν, Καὶ διὰ τοῦτο τρέψαιντο τοὺς αὐτοῦ πεντακισχιλίους ὄντας ἱππεῖς ὀκτακοσίοις τοῖς ἐκείνων μὴ προσδοκῶντας· εἶτα πέμψειαν ἑτέρους πρὸς αὐτὸν αὖθις ἐξαπατῶντας, οὓς κατασχὼν ἐπαγάγοι τοῖς βαρβάροις τὸ στράτευμα, τὴν πρὸς οὕτως ἀπίστους καὶ παρασπόνδους πίστιν εὐήθειαν ἡγούμενος.

22.3Tanusius ise şunu anlatır: Senato bu zafer için bayram ve kurbanlar kararlaştırırken Cato, ateşkesi bozmanın kefaretini şehirden uzaklaştırıp laneti sorumlusuna çevirmek için Caesar'ın barbarlara teslim edilmesi gerektiğini söylemiş. Irmağı geçenlerden dört yüz bin kişi kılıçtan geçirildi; geri dönmeyi başaran az sayıda kişiyi Germen kavmi Sugambrilar kabul etti.

22.3

Τανύσιος δὲ λέγει Κάτωνα, τῆς βουλῆς ἐπὶ τῇ νίκῃ ψηφιζομένης ἑορτὰς καὶ θυσίας, ἀποφήνασθαι γνώμην ὡς ἐκδοτέον ἐστὶ τὸν Καίσαρα τοῖς βαρβάροις, ἀφοσιουμένους τὸ παρασπόνδημα ὑπὲρ τῆς πόλεως καὶ τὴν ἀρὰν εἰς τὸν αἴτιον τρέποντας. τῶν δὲ διαβάντων αἱ μὲν κατακοπεῖσαι τεσσαράκοντα μυριάδες ἦσαν, ὀλίγους δὲ τοὺς ἀποπεράσαντας αὖθις ὑπεδέξαντο Σούγαμβροι, Γερμανικὸν ἔθνος.

22.4Caesar bunu onlara karşı bahane yaptı; zaten şan peşindeydi, orduyla Rhenus'u geçen ilk insan olmak istiyordu. Irmak üzerine köprü kurdu. Irmak çok genişti, o kesimde özellikle taşkın, sert ve akıntılıydı; sürüklediği kütükler ve ağaçlar köprünün dayanaklarına çarpıp onları parçalıyordu.

22.4

καὶ ταύτην λαβὼν αἰτίαν ἐπʼ αὐτοὺς ὁ Καῖσαρ, ἄλλως δὲ δόξης ἐφιέμενος καὶ τοῦ πρῶτος ἀνθρώπων στρατῷ διαβῆναι τὸν Ῥῆνον, ἐγεφύρου πλάτος τε πολὺν ὄντα καὶ κατʼ ἐκεῖνο τοῦ πόρου μάλιστα πλημμυροῦντα καὶ τραχὺν καὶ ῥοώδη καὶ τοῖς καταφερομένοις στελέχεσι καὶ ξύλοις πληγὰς καὶ σπαραγμοὺς ἐνδιδόντα κατὰ τῶν ἐρειδόντων τὴν γέφυραν.

22.5Ama bunları ırmağa çakılmış büyük kazıklardan yapılmış siperlerle karşıladı, gelen akıntıyı bu bentle dizginledi ve on günde tamamlanan köprüyle her türlü inancın ötesinde bir manzara sergiledi.

22.5

ἀλλὰ ταῦτα προβόλοις ξύλων μεγάλων διὰ τοῦ πόρου καταπεπηγότων ἀναδεχόμενος, καὶ χαλινώσας τὸ προσπῖπτον ῥεῦμα τῷ ζεύγματι, πίστεως πάσης θέαμα κρεῖττον ἐπεδείξατο τὴν γέφυραν ἡμέραις δέκα συντελεσθεῖσαν.

23.123. Bölüm

Ordusunu karşıya geçirdi. Kimse karşısına çıkmaya cesaret edemedi; Germenlerin en önde geleni olan Sueviler bile derin, ormanlık vadilere çekildiler. Düşman topraklarını yakıp yıktı, Romalılardan yana olanlara cesaret verdi ve Germania'da on sekiz gün kaldıktan sonra yine Galya'ya döndü.

23.1

περαιώσας δὲ τὴν δύναμιν, οὐδενὸς ὑπαντῆσαι τολμήσαντος, ἀλλὰ καὶ τῶν ἡγεμονικωτάτων τοῦ Γερμανικοῦ Σουήβων εἰς βαθεῖς καὶ ὑλώδεις αὐλῶνας ἀνασκευασαμένων, πυρπολήσας μὲν τὴν τῶν πολεμίων, θαρρύνας δὲ τοὺς ἀεὶ τὰ Ῥωμαίων ἀσπαζομένους, ἀνεχώρησεν αὖθις εἰς τὴν Γαλατίαν, εἴκοσι δυεῖν δεούσας ἡμέρας ἐν τῇ Γερμανικῇ διατετριφώς.

23.2Britanlara karşı sefer cüretiyle ünlüdür. Batı Okyanusu'na donanmayla ilk çıkan o oldu, savaşmak için Atlas Denizi'nden ordu taşıdı. Büyüklüğüne inanılmayan, adının ve hikâyesinin uydurma olduğu, hiç var olmadığı yolunda birçok yazar arasında çok tartışma yaratan bir adayı ele geçirmeye girişerek Roma hükümranlığını meskûn dünyanın dışına taşıdı.

23.2

ἡ δὲ ἐπὶ τοὺς Βρεττανοὺς στρατεία τὴν μὲν τόλμαν εἶχεν ὀνομαστήν πρῶτος γὰρ εἰς τὸν ἑσπέριον Ὠκεανὸν ἐπέβη στόλῳ, καὶ διὰ τῆς Ἀτλαντικῆς θαλάττης στρατὸν ἐπὶ πόλεμον κομίζων ἔπλευσε· καὶ νῆσον ἀπιστουμένην ὑπὸ μεγέθους καὶ πολλὴν ἔριν παμπόλλοις συγγραφεῦσι παρασχοῦσαν, ὡς ὄνομα καὶ λόγος οὐ γενομένης οὐδὲ οὔσης πέπλασται, κατασχεῖν ἐπιθέμενος προήγαγεν ἔξω τῆς οἰκουμένης τὴν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν.

23.3Karşıdaki Galya'dan adaya iki kez geçti, birçok çarpışmada düşmana zarar verdi ama kendi adamlarına yarar sağlamadı; çünkü sefil ve yoksul insanlardan alınmaya değer bir şey yoktu. Savaşa istediği gibi bir son veremedi; kraldan rehineler alıp vergi koyarak adadan ayrıldı.

23.3

δὶς δὲ διαπλεύσας εἰς τὴν νῆσον ἐκ τῆς ἀντιπέρας Γαλατίας, καὶ μάχαις πολλαῖς κακώσας τοὺς πολεμίους μᾶλλον ἢ τοὺς ἰδίους ὠφελήσας, οὐδὲν γὰρ ὅ τι καὶ λαβεῖν ἦν ἄξιον ἀπʼ ἀνθρώπων κακοβίων καὶ πενήτων, οὐχ οἷον ἐβούλετο τῷ πολέμῳ τέλος ἐπέθηκεν, ἀλλʼ ὁμήρους λαβὼν παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ ταξάμενος φόρους ἀπῆρεν ἐκ τῆς νήσου.

23.4Tam o sırada Roma'daki dostlarının ona göndermek üzere olduğu mektuplar eline geçti; kızının öldüğünü bildiriyorlardı. Pompeius'un evinde doğum yaparken ölmüştü. Pompeius da Caesar da derin bir yasa büründü; dostları ise, hastalıklı düzeni barış ve uyum içinde tutan akrabalık bağı kopmuş diye telaşa kapıldılar. Çünkü bebek de annesinden birkaç gün sonra öldü. Halk, tribunlara rağmen Iulia'yı kaldırıp Mars Tarlası'na götürdü; cenazesi orada yapıldı ve orada yatıyor.

23.4

καὶ καταλαμβάνει γράμματα μέλλοντα διαπλεῖν πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐν Ῥώμῃ φίλων, δηλοῦντα τὴν τῆς θυγατρὸς αὐτοῦ τελευτήν τελευτᾷ δὲ τίκτουσα παρὰ Πομπηΐῳ. καὶ μέγα μὲν αὐτὸν ἔσχε Πομπήϊον, μέγα δὲ Καίσαρα πένθος, οἱ δὲ φίλοι συνεταράχθησαν ὡς τῆς ἐν εἰρήνῃ καὶ ὁμονοίᾳ τἆλλα νοσοῦσαν τὴν πολιτείαν φυλαττούσης οἰκειότητος λελυμένης καὶ γὰρ τὸ βρέφος εὐθὺς οὐ πολλὰς ἡμέρας μετὰ τὴν μητέρα διαζῆσαν ἐτελεύτησε. τὴν μὲν οὖν Ἰουλίαν βίᾳ τῶν δημάρχων ἀράμενον τὸ πλῆθος εἰς τὸ Ἄρειον ἤνεγκε πεδίον, κἀκεῖ κηδευθεῖσα κεῖται.

24.124. Bölüm

Caesar artık büyümüş olan ordusunu ister istemez birçok kışlağa ayırmış, kendisi de âdeti olduğu gibi İtalya'ya dönmüştü. Galya'nın her yanı yeniden patladı; büyük ordular dolaşıp kışlakları yok ediyor, Roma ordugâhlarına saldırıyorlardı. Ayaklananların en kalabalık ve en güçlü kısmı Ambiorix önderliğinde Cotta ile Titurius'u ordularıyla birlikte yok etti.

24.1

τοῦ δὲ Καίσαρος μεγάλην ἤδη τὴν δύναμιν οὖσαν εἰς πολλὰ κατʼ ἀνάγκην χειμάδια διελόντος, αὐτοῦ δὲ πρὸς τὴν Ἰταλίαν, ὥσπερ εἰώθει, τραπομένου, πάντα μὲν αὖθις ἀνερρήγνυτο τὰ τῶν Γαλατῶν, καὶ στρατοὶ μεγάλοι περιϊόντες ἐξέκοπτον τὰ χειμάδια καὶ προσεμάχοντο τοῖς χαρακώμασι τῶν Ῥωμαίων, οἱ δὲ πλεῖστοι καὶ κράτιστοι τῶν ἀποστάντων μετὰ Ἀβριόριγος Κότταν μὲν αὐτῷ στρατοπέδῳ καὶ Τιτύριον διέφθειραν,

24.2Cicero'nun emrindeki lejyonu altmış bin kişiyle sarıp kuşattılar, az kaldı zorla alacaklardı; herkes yaralıydı, gayretle güçlerinin üstünde kendilerini savunuyorlardı. Uzakta olan Caesar bunu haber alınca hemen döndü, ancak yedi bin adam toplayabildi ve Cicero'yu kuşatmadan kurtarmak için hızla ilerledi. Kuşatanlar bunu fark ettiler, azlığını küçümseyip onu ezmek için karşısına çıktılar.

24.2

τὸ δὲ ὑπὸ Κικέρωνι τάγμα μυριάσιν ἓξ περισχόντες ἐπολιόρκουν καὶ μικρὸν ἀπέλιπον ᾑρηκέναι κατὰ κράτος, συντετρωμένων ἁπάντων καὶ παρὰ δύναμιν ὑπὸ προθυμίας ἀμυνομένων.ὡς δὲ ἠγγέλθη ταῦτα τῷ Καίσαρι μακρὰν ὄντι, ταχέως ἐπιστρέψας καὶ συναγαγὼν ἑπτακισχιλίους τοὺς σύμπαντας ἠπείγετο τὸν Κικέρωνα τῆς πολιορκίας ἐξαιρησόμενος. τοὺς δὲ πολιορκοῦντας οὐκ ἔλαθεν, ἀλλʼ ἀπήντων ὡς ἀναρπασόμενοι, τῆς ὀλιγότητος καταφρονήσαντες.

24.3Caesar onları aldatarak sürekli kaçındı. Az adamla çok düşmana karşı savaşmaya uygun bir yer bulup ordugâh kurdu, adamlarını her türlü çarpışmadan uzak tuttu, korkmuş gibi siperleri yükseltip kapıları örmeye zorladı; küçümsenmek istiyordu. Sonunda düşman cesaretlenip dağınık hâlde saldırınca dışarı çıkıp bozguna uğrattı ve birçoğunu öldürdü.

24.3

κἀκεῖνος ἐξαπατῶν ὑπέφευγεν ἀεί, καὶ χωρία λαβὼν ἐπιτηδείως ἔχοντα πρὸς πολλοὺς μαχομένῳ μετʼ ὀλίγων φράγνυται στρατόπεδον, καὶ μάχης ἔσχε τοὺς ἑαυτοῦ πάσης, ἀναγαγεῖν δὲ τὸν χάρακα καὶ τὰς πύλας ἀνοικοδομεῖν ὡς δεδοικότας ἠνάγκαζε, καταφρονηθῆναι στρατηγῶν, μέχρι οὗ σποράδην ὑπὸ θράσους προσβάλλοντας ἐπεξελθὼν ἐτρέψατο καὶ πολλοὺς αὐτῶν διέφθειρε.

25.125. Bölüm

Bu, oradaki Galyalıların birçok ayaklanmasını yatıştırdı; kış boyunca kendisi de her yere gidiyor, karışıklıkları dikkatle izliyordu. İtalya'dan, kaybedilenlerin yerine üç lejyon geldi; ikisini Pompeius kendi emrindekilerden ödünç vermişti, biri Po yöresindeki Galya'dan yeni toplanmıştı.

25.1

τοῦτο τὰς πολλὰς ἀποστάσεις τῶν ἐνταῦθα Γαλατῶν κατεστόρεσε, καὶ τοῦ χειμῶνος αὐτὸς ἐπιφοιτῶν τε πανταχόσε καὶ προσέχων ὀξέως τοῖς νεωτερισμοῖς. καὶ γὰρ ἧκεν ἐξ Ἰταλίας ἀντὶ τῶν ἀπολωλότων αὐτῷ τρία τάγματα, Πομπηΐου μὲν ἐκ τῶν ὑφʼ αὑτῷ δύο χρήσαντος, ἓν δὲ νεοσύλλεκτον ἐκ τῆς περὶ Πάδον Γαλατίας.

25.2Ama çok uzaklarda, çoktan atılmış ve en savaşçı kavimlerin en güçlü adamları eliyle gizlice yayılmış tohumlar, oradaki savaşların en büyüğünün ve en tehlikelisinin başlangıçları olarak ortaya çıktı. Her yandan silaha koşmuş sayısız genç, bir araya gelmiş büyük servetler, sağlam şehirler ve girilmesi güç topraklar bu hareketi güçlendirmişti.

25.2

πόρρω δὲ τούτων αἱ πάλαι καταβεβλημέναι κρύφα καὶ νεμόμεναι διὰ τῶν δυνατωτάτων ἀνδρῶν ἐν τοῖς μαχιμωτάτοις γένεσιν ἀρχαὶ τοῦ μεγίστου καὶ κινδυνωδεστάτου τῶν ἐκεῖ πολέμων ἀνεφαίνοντο, ῥωσθεῖσαι πολλῇ μὲν ἡλικίᾳ καὶ πανταχόθεν ὅπλοις ἀθροισθείσῃ, μεγάλοις δὲ πλούτοις εἰς ταὐτὸ συνενεχθεῖσιν, ἰσχυραῖς δὲ πόλεσι, δυσεμβόλοις δὲ χώραις.

25.3Üstelik o sırada kıştı; donan ırmaklar, karla örtülü ormanlar, sellerle göle dönmüş ovalar, kimi yerde kar derinliği yüzünden kaybolan patikalar, kimi yerde bataklıklar ve yön değiştiren akıntılar yüzünden belirsizleşen yollar, ayaklananların işini Caesar için büsbütün saldırılamaz gösteriyordu. Birçok kavim ayaklanmıştı, başta Arverniler ve Carnutlar geliyordu. Savaşın bütün komutasına seçilen Vercingetorix'ti; babasını Galyalılar tiranlığa kalkıştı sanıp öldürmüşlerdi.

25.3

τότε δὲ καὶ χειμῶνος ὥρᾳ πάγοι ποταμῶν καὶ νιφετοῖς ἀποκεκρυμμένοι δρυμοί καὶ πεδία χειμάρροις ἐπιλελιμνασμένα, καὶ πῇ μὲν ἀτέκμαρτοι βάθει χιόνος ἀτραποί, πῇ δὲ διʼ ἑλῶν καὶ ῥευμάτων παρατρεπομένων ἀσάφεια πολλὴ τῆς πορείας παντάπασιν ἐδόκουν ἀνεπιχείρητα Καίσαρι τὰ τῶν ἀφισταμένων ποιεῖν. ἀφειστήκει μὲν οὖν πολλὰ φῦλα, πρόσχημα δὲ ἦσαν Ἀρβέρνοι καὶ Καρνουτῖνοι, τὸ δὲ σύμπαν αἱρεθεὶς κράτος εἶχε τοῦ πολέμου Οὐεργεντόριξ, οὗ τὸν πατέρα Γαλάται τυραννίδα δοκοῦντα πράττειν ἀπέκτειναν.

26.126. Bölüm

Vercingetorix gücünü birçok parçaya böldü, başlarına birçok komutan koydu, Arar'a kadar bütün çevreyi kendine kazandı. Roma'da Caesar'a karşı bir cephe oluşurken bütün Galya'yı savaşa kaldırmayı düşünüyordu. Bunu biraz sonra, Caesar iç savaşa düştüğünde yapsaydı, İtalya'yı o Kimber korkularından hiç de hafif olmayan bir dehşet sarardı.

26.1

οὗτος οὖν εἰς πολλὰ διελὼν τὴν δύναμιν μέρη καὶ πολλοὺς ἐπιστήσας ἡγεμόνας ᾠκειοῦτο τὴν πέριξ ἅπασαν ἄχρι τῶν πρὸς τὸν Ἄραρα κεκλιμένων, διανοούμενος ἤδη τῶν ἐν Ῥώμῃ συνισταμένων ἐπὶ Καίσαρα σύμπασαν ἐγείρειν τῷ πολέμῳ Γαλατίαν. ὅπερ εἰ μικρὸν ὕστερον ἔπραξε, Καίσαρος εἰς τὸν ἐμφύλιον ἐμπεσόντος πόλεμον, οὐκ ἂν ἐλαφρότεροι τῶν Κιμβρικῶν ἐκείνων φόβοι τὴν Ἰταλίαν κατέσχον.

26.2Oysa savaşta her şeyi, en çok da fırsatı en iyi kullanmak tabiatında olan Caesar, ayaklanmayı duyar duymaz yola çıktı, geldiği yollardan geri gitti. Bu kadar sert kış içinde yürüyüşünün gücü ve hızıyla barbarlara, üzerlerine karşı durulmaz, yenilmez bir ordunun geldiğini gösterdi. Bir ulağın ya da mektup taşıyanın uzun zamanda bile geçeceğine inanılmayan yerde bütün ordusuyla görünüyordu; bir yandan topraklarını yakıp yıkıyor, kalelerini yok ediyor, şehirlerini boyunduruğa alıyor,

26.2

νυνὶ δὲ ὁ πᾶσι μὲν ἄριστα χρῆσθαι τοῖς πρὸς πόλεμον, μάλιστα δὲ καιρῷ πεφυκὼς Καῖσαρ ἅμα τῷ πυθέσθαι τὴν ἀπόστασιν ἄρας ἐχώρει ταῖς αὐταῖς ὁδοῖς ἃς διῆλθε, καὶ βίᾳ καὶ τάχει τῆς πορείας διὰ τοσούτου χειμῶνος ἐπιδειξάμενος τοῖς βαρβάροις ὡς ἄμαχος αὐτοῖς καὶ ἀήττητος ἔπεισι στρατός. ὅπου γὰρ ἄγγελον ἢ γραμματοφόρον διαδῦναι τῶν παρʼ αὐτοῦ χρόνῳ πολλῷ ἦν ἄπιστον, ἐνταῦθα μετὰ πάσης ἑωρᾶτο τῆς στρατιᾶς ἅμα χώρας λυμαινόμενος αὐτῶν καὶ ἐκκόπτων τὰ χωρία, καταστρεφόμενος πόλεις,

26.3bir yandan saf değiştirenleri kabul ediyordu. Sonunda Aeduiler de ona karşı savaşa girdiler. Bunlar o zamana kadar kendilerine Romalıların kardeşi diyor, büyük onurlar görüyorlardı; ama şimdi ayaklananlara katılıp Caesar'ın ordusunu büyük bir umutsuzluğa düşürdüler. Bu yüzden oradan çıkıp Lingonların ülkesini aştı; İtalya'nın önünde Galya'nın geri kalanına karşı bir set oluşturan dost Sequanilerin ülkesine ulaşmak istiyordu.

26.3

ἀναλαμβάνων τοὺς μετατιθεμένους, μέχρι καὶ τὸ τῶν Ἐδούων ἔθνος ἐξεπολεμώθη πρὸς αὐτόν, οἳ τὸν ἄλλον χρόνον ἀδελφοὺς ἀναγορεύοντες αὑτοὺς Ῥωμαίων καὶ τιμώμενοι διαπρεπῶς, τότε δὲ τοῖς ἀποστάταις προσγενόμενοι πολλὴν τῇ Καίσαρος στρατιᾷ περιέστησαν ἀθυμίαν. διόπερ καὶ κινήσας ἐκεῖθεν ὑπερέβαλε τὰ Λιγγονικά, βουλόμενος ἅψασθαι τῆς Σηκουανῶν φίλων ὄντων καὶ προκειμένων τῆς Ἰταλίας πρὸς τὴν ἄλλην Γαλατίαν.

26.4Orada düşman on binlerle üzerine çullanıp onu kuşattı. Son çarpışmaya atıldı, genel olarak üstün geldi; barbarları uzun sürede ve büyük kan dökerek yendi. Ama başlangıçta biraz sarsılmış olduğu sanılıyor; Arverniler bir tapınağa asılı kısa bir kılıcı Caesar'dan alınmış ganimet diye gösterirler. Caesar sonradan bunu görünce gülümsedi, dostları indirmesini istediğinde de kutsal saydığı için izin vermedi.

26.4

ἐνταῦθα δὲ αὐτῷ τῶν πολεμίων ἐπιπεσόντων καὶ περισχόντων μυριάσι πολλαῖς, ὁρμήσας διαγωνίσασθαι τοῖς μὲν ὅλοις καταπολεμῶν ἐκράτησε, χρόνῳ πολλῷ καὶ φόνῳ καταβιασάμενος τοὺς βαρβάρους, ἔδοξε δὲ κατʼ ἀρχάς τι καὶ σφαλῆναι, καὶ δεικνύουσιν Ἀρβέρνοι ξιφίδιον πρὸς ἱερῷ κρεμάμενον, ὡς δὴ Καίσαρος λάφυρον. ὃ θεασάμενος αὐτὸς ὕστερον ἐμειδίασε, καὶ τῶν φίλων καθελεῖν κελευόντων οὐκ εἴασεν, ἱερὸν ἡγούμενος.

27.127. Bölüm

Kaçıp kurtulanların çoğu kralla birlikte Alesia şehrine sığındı. Caesar, surlarının büyüklüğü ve savunanların çokluğu yüzünden alınmaz görülen bu şehri kuşatırken dışarıdan, her türlü anlatımı aşan bir tehlike geldi.

27.1

οὐ μὴν ἀλλὰ τότε τῶν διαφυγόντων οἱ πλεῖστοι μετὰ τοῦ βασιλέως εἰς πόλιν Ἀλησίαν συνέφυγον. καὶ πολιορκοῦντι ταύτην Καίσαρι δοκοῦσαν ἀνάλωτον εἶναι μεγέθει τε τειχῶν καὶ πλήθει τῶν ἀπομαχομένων ἐπιπίπτει παντὸς λόγου μείζων κίνδυνος ἔξωθεν.

27.2Galya'nın kavimlerinden toplanan en güçlü asker, üç yüz bin kişi silahlı olarak Alesia'ya geldi; içerde savaşanlar da yüz yetmiş binden az değildi. Böylece bu kadar büyük bir savaşın ortasına sıkışıp kuşatılan Caesar, biri şehre, öbürü gelenlere karşı iki sıra sur dikmek zorunda kaldı; çünkü iki güç birleşirse işi tamamen bitecekti.

27.2

ὃ γὰρ ἦν ἐν Γαλατίᾳ κράτιστον ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀθροισθὲν, ἐν ὅπλοις ἧκον ἐπὶ τὴν Ἀλησίαν τριάκοντα μυριάδες· αἱ δʼ ἐν αὐτῇ τῶν μαχομένων οὐκ ἐλάττονες ἦσαν ἑπτακαίδεκα μυριάδων, ὥστε ἐν μέσῳ πολέμου τοσούτου τὸν Καίσαρα κατειλημμένον καὶ πολιορκούμενον ἀναγκασθῆναι διττὰ τείχη προβαλέσθαι, τὸ μὲν πρὸς τὴν πόλιν, τὸ δὲ ἀπὸ τῶν ἐπεληλυθότων, ὡς, εἰ συνέλθοιεν αἱ δυνάμεις, κομιδῇ διαπεπραγμένων τῶν καθʼ αὑτόν.

27.3Alesia'daki tehlike birçok bakımdan haklı bir ün kazanmıştır, çünkü başka hiçbir çarpışmada görülmemiş cesaret ve ustalık işleri sergilemiştir. Ama en çok şaşılacak şey, Caesar'ın dışarıdaki bunca on binlerle çarpışıp onları yendiğini şehirdekilerin, hatta şehir surunu koruyan Romalıların fark etmemesidir.

27.3

διὰ πολλὰ μὲν οὖν εἰκότως ὁ πρὸς Ἀλησίᾳ κίνδυνος ἔσχε δόξαν, ὡς ἔργα τόλμης καὶ δεινότητος οἷα τῶν ἄλλων ἀγώνων οὐδεὶς παρασχόμενος, μάλιστα δὲ ἄν τις θαυμάσειε τὸ λαθεῖν τοὺς ἐν τῇ πόλει Καίσαρα τοσαύταις μυριάσι ταῖς ἔξω συμβαλόντα καὶ περιγενόμενον, μᾶλλον δὲ καὶ τῶν Ῥωμαίων τοὺς τὸ πρὸς τῇ πόλει τεῖχος φυλάττοντας.

27.4Çünkü Alesia'dan erkeklerin ağlayışı ve kadınların dövünme sesi duyulana kadar zaferi anlamadılar. Şehirdekiler, öbür tarafta gümüş ve altınla süslü birçok kalkanın, kana bulanmış birçok zırhın, ayrıca kadehlerin ve Galya çadırlarının Romalılarca ordugâha taşındığını görmüşlerdi. Bu kadar büyük bir güç bir hayal ya da düş gibi, bir anda yok olup dağılmış, çoğu muharebede düşmüştü.

27.4

οὐ γὰρ πρότερον ᾔσθοντο τὴν νίκην ἢ κλαυθμὸν ἐκ τῆς Ἀλησίας ἀνδρῶν καὶ κοπετὸν γυναικῶν ἀκουσθῆναι, θεασαμένων ἄρα κατὰ θάτερα μέρη πολλοὺς μὲν ἀργύρῳ καὶ χρυσῷ κεκοσμημένους θυρεούς, πολλοὺς δὲ αἵματι πεφυρμένους θώρακας, ἔτι δʼ ἐκπώματα καὶ σκηνὰς Γαλατικὰς ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων εἰς τὸ στρατόπεδον κομιζομένας. οὕτως ὀξέως ἢ τοσαύτη δύναμις, ὥσπερ εἴδωλον ἢ ὄνειρον, ἠφάνιστο καὶ διεπεφόρητο, τῶν πλείστων ἐν τῇ μάχῃ πεσόντων.

27.5Alesia'dakiler, kendilerine de Caesar'a da az sıkıntı çektirmedikten sonra sonunda teslim oldular. Bütün savaşın önderi Vercingetorix en güzel silahlarını kuşandı, atını süsledi, at sürerek kapıdan çıktı ve oturan Caesar'ın çevresinde bir tur attı. Sonra attan inip zırhını fırlattı, Caesar'ın ayakları dibine oturdu ve zafer alayı için gözetime verilinceye kadar sessizce bekledi.

27.5

οἱ δὲ τὴν Ἀλησίαν ἔχοντες οὐκ ὀλίγα πράγματα παρασχόντες ἑαυτοῖς καὶ Καίσαρι τέλος παρέδοσαν ἑαυτούς, ὁ δὲ τοῦ σύμπαντος ἡγεμὼν πολέμου Οὐεργεντόριξ ἀναλαβὼν τῶν ὅπλων τὰ κάλλιστα καὶ κοσμήσας τὸν ἵππον ἐξιππάσατο διὰ τῶν πυλῶν καὶ κύκλῳ περὶ τὸν Καίσαρα καθεζόμενον ἐλάσας, εἶτα ἀφαλόμενος τοῦ ἵππου τὴν μὲν πανοπλίαν ἀπέρριψεν, αὐτὸς δὲ καθίσας ὑπὸ πόδας τοῦ Καίσαρος ἡσυχίαν ἦγεν, ἄχρι οὗ παρεδόθη φρουρησόμενος ἐπὶ τὸν θρίαμβον.

28.128. Bölüm

Caesar, Pompeius'u yıkmaya çoktan karar vermişti; kuşkusuz Pompeius da onu. Çünkü ikisinin arasında yedek güç gibi duran Crassus Partların ülkesinde ölmüştü. Birine en büyük olmak için mevcut en büyüğü yıkmak, ötekine de buna uğramamak için korktuğu adamı önce ortadan kaldırmak kalıyordu.

28.1

Καίσαρι δὲ πάλαι μὲν ἐδέδοκτο καταλύειν Πομπήϊον, ὥσπερ ἀμέλει κἀκείνῳ τοῦτον Κράσσου γὰρ ἐν Πάρθοις ἀπολωλότος, ὃς ἦν ἔφεδρος ἀμφοῖν, ἀπελείπετο τῷ μὲν ὑπὲρ τοῦ γενέσθαι μεγίστῳ τὸν ὄντα καταλύειν, τῷ δέ, ἵνα μὴ πάθῃ τοῦτο, προαναιρεῖν ὃν ἐδεδοίκει.

28.2Pompeius bundan ancak kısa süre önce korkmaya başlamıştı; o zamana kadar Caesar'ı küçümsüyor, kendi büyüttüğü adamı yine kendisinin yıkmasının zor olmayacağını sanıyordu. Caesar ise baştan beri bunu gaye edinmişti. Bir atlet gibi rakiplerinden uzağa çekilip Galya savaşlarında idman yapmış, gücünü işlemiş, şanını büyütmüştü;

28.2

τοῦτο δὲ Πομπηΐῳ μὲν ἐξ ὀλίγου φοβεῖσθαι παρέστη τέως ὑπερορῶντι Καίσαρος, ὡς οὐ χαλεπὸν ἔργον ὃν αὐτὸς ηὔξησε καταλυθῆναι πάλιν ὑπʼ αὐτοῦ, Καῖσαρ δὲ ἀπʼ ἀρχῆς ὑπόθεσιν ταύτην πεποιημένος, ἀπὸ τῶν ἀνταγωνιστῶν ὥσπερ ἀθλητὴς ἑαυτὸν ἀποστήσας μακρὰν καὶ τοῖς Κελτικοῖς ἐγγυμνασάμενος πολέμοις ἐπήσκησε μὲν τὴν δύναμιν, ηὔξησε δὲ τὴν δόξαν,

28.3işleriyle Pompeius'un başarılarıyla yarışacak düzeye yükselmişti. Bahaneleri kimi Pompeius'un kendisi, kimi de zaman ve Roma'daki kötü yönetim sağlıyordu. Çünkü makam adayları ortaya masalar kurup halkı utanmazca satın alıyor, halk da para karşılığı foruma iniyor, parayı veren için oyla değil, okla, kılıçla, sapanla yarışıyordu.

28.3

ἀπὸ τῶν ἔργων εἰς ἀντίπαλον ἀρθεὶς τοῖς Πομπηΐου κατορθώμασι, λαμβάνων προφάσεις τὰς μὲν αὐτοῦ Πομπηΐου, τὰς δὲ τῶν καιρῶν ἐνδιδόντων καὶ τῆς ἐν Ῥώμῃ κακοπολιτείας, διʼ ἣν οἱ μὲν ἀρχὰς μετιόντες ἐν μέσῳ θέμενοι τραπέζας ἐδέκαζον ἀναισχύντως τὰ πλήθη, κατῄει δὲ ὁ δῆμος ἔμμισθος, οὐ ψήφοις ὑπὲρ τοῦ δεδωκότος, ἀλλὰ τόξοις καὶ ξίφεσι καὶ σφενδόναις ἁμιλλώμενος.

28.4Birçok kez kürsüyü kan ve cesetle lekeleyerek dağılıyor, şehri dümensiz bir gemi gibi anarşiye bırakıyorlardı. Öyle ki aklı başında olanlar, bu kadar çılgınlık ve fırtınadan işin daha kötü bir yere değil de bir monarşiye varmasına razı oluyorlardı. Birçok kişi de artık açıkça söylemeye cesaret ediyordu: Düzenin monarşiden başka çaresi yoktu, bu ilacı hekimlerin en yumuşağından almak gerekirdi; bununla Pompeius'u kastediyorlardı.

28.4

αἵματι δὲ καὶ νεκροῖς πολλάκις αἰσχύναντες τὸ βῆμα διεκρίθησαν, ἀναρχίᾳ τὴν πόλιν ὥσπερ ἀκυβέρνητον ναῦν ὑποφερομένην ἀπολιπόντες, ὥστε τοὺς νοῦν ἔχοντας ἀγαπᾶν εἰ πρὸς μηδὲν αὐτοῖς χεῖρον, ἀλλὰ μοναρχίαν ἐκ τοιαύτης παραφροσύνης καὶ τοσούτου κλύδωνος ἐκπεσεῖται τὰ πράγματα, πολλοὶ δὲ ἦσαν οἱ καὶ λέγειν ἐν μέσῳ τολμῶντες ἤδη πλὴν ὑπὸ μοναρχίας ἀνήκεστον εἶναι τὴν πολιτείαν, καὶ τὸ φάρμακον τοῦτο χρῆναι τοῦ πρᾳοτάτου τῶν ἰατρῶν ἀνασχέσθαι προσφέροντος, ὑποδηλοῦντες τὸν Πομπήϊον.

28.5Pompeius sözde reddediyormuş gibi naz yapıyor, gerçekte ise diktatör seçilmesini sağlayacak her şeyi yapıyordu. Cato ve arkadaşları bunu anlayıp senatoyu onu tek konsül seçmeye ikna ettiler; daha kanuni bir monarşiyle yatıştırılırsa diktatörlüğü zorla almaz diye düşünüyorlardı. Eyaletlerinin süresini de uzattılar. İki eyaleti vardı, İberia ile bütün Libya; bunları elçiler göndererek yönetiyor, ordular besliyor, bunun için devlet hazinesinden yılda bin talant alıyordu.

28.5

ἐπεὶ δὲ κἀκεῖνος λόγῳ παραιτεῖσθαι καλλωπιζόμενος ἔργῳ παντὸς μᾶλλον ἐπέραινεν ἐξ ὧν ἀναδειχθήσοιτο δικτάτωρ, συμφρονήσαντες οἱ περὶ Κάτωνα πείθουσι τὴν γερουσίαν ὕπατον αὐτὸν ἀποδεῖξαι μόνον, ὡς μὴ βιάσαιτο δικτάτωρ γενέσθαι, νομιμωτέρᾳ μοναρχίᾳ παρηγορηθείς, οἱ δὲ καὶ χρόνον ἐπεψηφίσαντο τῶν ἐπαρχιῶν· δύο δὲ εἶχεν, Ἰβηρίαν καὶ Λιβύην σύμπασαν, ἃς διῴκει πρεσβευτὰς ἀποστέλλων καὶ στρατεύματα τρέφων, οἷς ἐλάμβανεν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμιείου χίλια τάλαντα καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτόν.

29.129. Bölüm

Bunun üzerine Caesar adam gönderip konsüllük, aynı şekilde kendi eyaletlerinin süresinin uzatılmasını istedi. Pompeius başta sustu, ama Marcellus ve Lentulus karşı çıktılar. Zaten Caesar'dan nefret ediyor, onu küçük düşürmek için zorunlu olanlara zorunlu olmayan şeyler de ekliyorlardı.

29.1

ἐκ τούτου Καῖσαρ ὑπατείαν ἐμνᾶτο πέμπων, καὶ χρόνον ὁμοίως τῶν ἰδίων ἐπαρχιῶν, τὸ μὲν οὖν πρῶτον Πομπηΐου σιωπῶντος οἱ περὶ Μάρκελλον καὶ Λέντλον ἠναντιοῦντο, μισοῦντες ἄλλως Καίσαρα καὶ τοῖς ἀναγκαίοις οὐκ ἀναγκαῖα προστιθέντες εἰς ἀτιμίαν αὐτοῦ καὶ προπηλακισμόν.

29.2Caesar'ın Galya'ya yeni yerleştirdiği Novum Comum'lulardan vatandaşlık hakkını aldılar. Marcellus konsülken, oranın senatörlerinden Roma'ya gelen birini sopayla dövdürdü; bu izleri Romalı olmadığının nişanesi olarak verdiğini söyledi ve gidip Caesar'a göstermesini buyurdu. Marcellus'tan sonra Caesar Galya zenginliğini bütün siyasetçilere sel gibi akıtmaya başladı. Tribun Curio'yu birçok borçtan kurtardı,

29.2

Νεοκωμίτας γὰρ ἔναγχος ὑπὸ Καίσαρος ἐν Γαλατίᾳ κατῳκισμένους ἀφῃροῦντο τῆς πολιτείας καὶ Μάρκελλος ὑπατεύων ἕνα τῶν ἐκεῖ βουλευτῶν εἰς Ῥώμην ἀφικόμενον ᾔκιστο ῥάβδοις, ἐπιλέγων ὡς ταῦτα τοῦ μὴ Ῥωμαῖον εἶναι παράσημα προστίθησιν αὐτῷ, καὶ δεικνύειν ἀπιόντα Καίσαρι ἐκέλευε. μετὰ δὲ Μάρκελλον, ἤδη Καίσαρος τὸν Γαλατικὸν πλοῦτον ἀρύεσθαι ῥύδην ἀφεικότος πᾶσι τοῖς πολιτευομένοις, καὶ Κουρίωνα μὲν δημαρχοῦντα πολλῶν ἐλευθερώσαντος δανείων,

29.3konsül Paulus'a bin beş yüz talant verdi; o da bu parayla, Fulvia Bazilikası'nın yerine yapılan ünlü bazilikayı foruma armağan etti. Bunun üzerine bu ittifaktan korkan Pompeius artık açıkça, kendisi ve dostları eliyle, Caesar'ın yerine bir halef atanması için çalıştı ve adam gönderip Galya savaşları için ödünç verdiği askerleri geri istedi. Caesar her adama iki yüz elli drahmi verip onları gönderdi.

29.3

Παύλῳ δὲ ὑπατεύοντι χίλια καὶ πεντακόσια τάλαντα δόντος, ἀφʼ ὧν καὶ τὴν βασιλικὴν ἐκεῖνος, ὀνομαστὸν ἀνάθημα, τῇ ἀγορᾷ προσεκόσμησεν ἀντὶ τῆς Φουλβίας οἰκοδομηθεῖσαν, οὕτω δὴ φοβηθεὶς τὴν σύστασιν ὁ Πομπήϊος ἀναφανδὸν ἤδη διʼ ἑαυτοῦ καὶ τῶν φίλων ἔπραττεν ἀποδειχθῆναι διάδοχον Καίσαρι τῆς ἀρχῆς, καὶ πέμπων ἀπῄτει τοὺς στρατιώτας οὓς ἔχρησεν αὐτῷ πρὸς τοὺς Κελτικοὺς ἀγῶνας, ὁ δὲ ἀποπέμπει, δωρησάμενος ἕκαστον ἄνδρα πεντήκοντα καὶ διακοσίαις δραχμαῖς.

29.4Onları Pompeius'a getirenler halk arasına Caesar hakkında iyi olmayan sözler yaydılar, Pompeius'u ise boş umutlarla baştan çıkardılar: Caesar'ın ordusu onu özlüyormuş, burada sinsi bir düzenin kıskançlığı yüzünden işleri güçlükle yürüse de oradaki güç emrine hazırmış, askerler İtalya'ya geçer geçmez hemen ona katılacaklarmış; Caesar sefer çokluğuyla onlara yük olmuş, monarşi korkusuyla da kuşku uyandırmışmış.

29.4

οἱ δὲ τούτους Πομπηΐῳ κομίσαντες εἰς μὲν τὸ πλῆθος οὐκ ἐπιεικεῖς οὐδὲ χρηστοὺς κατέσπειραν λόγους ὑπὲρ τοῦ Καίσαρος, αὐτὸν δὲ Πομπήϊον ἐλπίσι κεναῖς διέφθειραν, ὡς ποθούμενον ὑπὸ τῆς Καίσαρος στρατιᾶς καὶ τὰ μὲν ἐνταῦθα διὰ φθόνον πολιτείας ὑπούλου μόλις ἔχοντα, τῆς δὲ ἐκεῖ δυνάμεως ἑτοίμης ὑπαρχούσης αὐτῷ, κἂν μόνον ὑπερβάλωσιν εἰς Ἰταλίαν εὐθὺς ἐσομένης πρὸς ἐκεῖνον οὕτως γεγονέναι τὸν Καίσαρα πλήθει στρατειῶν λυπηρὸν αὐτοῖς καὶ φόβῳ μοναρχίας ὕποπτον.

29.5Pompeius bunlarla kabardı, korkmuyor görünerek asker hazırlamayı ihmal etti. Sözlerle ve kararlarla Caesar'ı alt ettiğini sanıyor, Caesar'ın hiç umursamadığı kararlar çıkartıyordu. Söylendiğine göre Caesar'ın gönderdiği subaylardan biri senato binasının önünde durmuş, senatonun Caesar'a süre tanımadığını öğrenince, eliyle kılıcının kabzasına vurarak "Ama bu tanıyacak" demiş.

29.5

ἐπὶ τούτοις Πομπήϊος ἐχαυνοῦτο καὶ παρασκευῆς μὲν ἠμέλει στρατιωτῶν, ὡς μὴ δεδοικώς, λόγοις δὲ καὶ γνώμαις κατεπολιτεύετο τῷ δοκεῖν Καίσαρα, καταψηφιζόμενος ὧν ἐκεῖνος οὐδὲν ἐφρόντιζεν· ἀλλὰ καὶ λέγεταί τινα τῶν ἀφιγμένων παρʼ αὐτὸν ταξιάρχων ἑστῶτα πρὸ τοῦ βουλευτηρίου καὶ πυθόμενον ὡς οὐ δίδωσιν ἡ γερουσία Καίσαρι χρόνον τῆς ἀρχῆς, ἀλλʼ αὕτη φάναι δώσει, κρούσαντα τῇ χειρὶ τὴν λαβὴν τῆς μαχαίρας.

30.130. Bölüm

Yine de Caesar'ın isteği hakkaniyet bakımından parlak görünüyordu. Kendisinin silahlarını bırakmasını, Pompeius da aynısını yaparsa ikisinin sıradan vatandaş olarak vatandaşlardan ne iyilik görecekse görmesini öneriyordu. Ondan silahı alıp Pompeius'a elindeki gücü onaylayanlar, birini karalarken ötekini tiran yapıyorlardı.

30.1

οὐ μὴν ἀλλʼ ἥ γε παρὰ Καίσαρος ἀξίωσις τὸ πρόσχημα τῆς δικαιολογίας λαμπρὸν εἶχεν. ἠξίου γὰρ αὐτός τε καταθέσθαι τὰ ὅπλα, καὶ Πομπηΐου ταὐτὸ πράξαντος ἀμφοτέρους ἰδιώτας γενομένους εὑρίσκεσθαί τι παρὰ τῶν πολιτῶν ἀγαθόν, ὡς τοὺς αὐτὸν μὲν ἀφαιρουμένους, ἐκείνῳ δὲ ἣν εἶχε βεβαιοῦντας δύναμιν, ἕτερον διαβάλλοντας ἕτερον κατασκευάζειν τύραννον.

30.2Curio halk önünde Caesar adına bu öneriyi yapınca parlak bir alkış aldı; kimileri onun üzerine, bir atlete yapar gibi çelenkler ve çiçekler attı. Tribun Antonius, Caesar'dan bu konuda gelen mektubu halkın önüne çıkarıp konsüllere rağmen okudu. Senatoda ise Pompeius'un kayınpederi Scipio, Caesar belli bir günde silahlarını bırakmazsa düşman ilan edilmesini önerdi.

30.2

ταῦτα προκαλούμενος ἐν τῷ δήμῳ Κουρίων ὑπὲρ Καίσαρος ἐκροτεῖτο λαμπρῶς· οἱ δὲ καὶ στεφάνους ἐπʼ αὐτὸν ὥσπερ ἀθλητὴν ἀνθοβολοῦντες ἠφίεσαν. Ἀντώνιος δὲ δημαρχῶν Καίσαρος ὑπὲρ τούτων ἐπιστολὴν κομισθεῖσαν εἰς τὸ πλῆθος ἐξήνεγκε καὶ ἀνέγνω βίᾳ τῶν ὑπάτων, ἐν δὲ τῇ βουλῇ Σκηπίων μὲν ὁ Πομπηΐου πενθερὸς εἰσηγήσατο γνώμην, ἂν ἐν ἡμέρᾳ ῥητῇ μὴ κατάθηται τὰ ὅπλα Καῖσαρ, ἀποδειχθῆναι πολέμιον αὐτόν.

30.3Konsüller Pompeius'un askerlerini bırakmasını isteyip istemediklerini, sonra Caesar'ın bırakmasını isteyip istemediklerini sordular; birincisine pek az kişi katıldı, ikincisine azı dışında hepsi. Antonius ikisinin de görevi bırakmasını yeniden önerince hepsi birden kabul etti. Ama Scipio zorlayınca ve konsül Lentulus bir haydut adama karşı oy değil silah gerektiğini bağırınca dağıldılar ve bu iç çekişme yüzünden yas giysileri giydiler.

30.3

ἐρωτώντων δὲ τῶν ὑπάτων εἰ δοκεῖ Πομπήϊον ἀφεῖναι τοὺς στρατιώτας, καὶ πάλιν, εἰ δοκεῖ Καίσαρα, τῇ μὲν ὀλίγοι παντάπασι, τῇ δὲ πάντες παρʼ ὀλίγους προσέθεντο τῶν δὲ περὶ Ἀντώνιον πάλιν ἀξιούντων ἀμφοτέρους τὴν ἀρχὴν ἀφεῖναι, πάντες ὁμαλῶς προσεχώρησαν. ἀλλὰ ἐκβιαζομένου Σκηπίωνος, καὶ Λέντλου τοῦ ὑπάτου βοῶντος ὅπλων δεῖν πρὸς ἄνδρα λῃστήν, οὐ ψήφων, τότε μὲν διελύθησαν καὶ μετεβάλοντο τὰς ἐσθῆτας ἐπὶ πένθει διὰ τὴν στάσιν.

31.131. Bölüm

Caesar'dan ılımlı görünen mektuplar geldi: Başka her şeyden vazgeçip yalnız Alplerin iç yanındaki Galya'nın ve Illyricum'un iki lejyonla, ikinci konsüllüğe talip olana kadar kendisine verilmesini istiyordu. Hatip Cicero da Kilikya'dan yeni gelmişti, uzlaşma için çalışıyor, Pompeius'u yumuşatıyordu. Pompeius başka her şeye razı oluyor, yalnız askerleri almak istiyordu. Cicero, Caesar'ın dostlarını da taviz vererek sözü edilen eyaletlerle ve yalnız altı bin askerle anlaşmaya ikna etti.

31.1

ἐπεὶ δὲ παρὰ Καίσαρος ἧκον ἐπιστολαὶ μετριάζειν δοκοῦντος ἠξίου γὰρ ἀφεὶς τὰ ἄλλα πάντα τὴν ἐντὸς Ἄλπεων καὶ τὸ Ἰλλυρικὸν μετὰ δυεῖν ταγμάτων αὐτῷ δοθῆναι, μέχρι οὗ τὴν δευτέραν ὑπατείαν μέτεισι, καὶ Κικέρων ὁ ῥήτωρ ἄρτι παρὼν ἐκ Κιλικίας καὶ διαλλαγὰς πράττων ἐμάλαττε τὸν Πομπήϊον, ὁ δὲ τἆλλα συγχωρῶν τοὺς στρατιώτας ἀφῄρει. καὶ Κικέρων μὲν ἔπειθε τοὺς Καίσαρος φίλους συνενδόντας ἐπὶ ταῖς εἰρημέναις ἐπαρχίαις καὶ στρατιώταις μόνοις ἑξακισχιλίοις ποιεῖσθαι τὰς διαλύσεις,

31.2Pompeius eğilip razı oluyordu, ama konsül Lentulus ve yandaşları buna izin vermedi; üstelik Antonius ile Curio'yu hakaretlerle senatodan kovdular. Böylece Caesar'a bahanelerin en güzelini kendileri hazırladılar. Caesar askerlerini en çok bununla kışkırttı: Seçkin adamların, devlet görevlilerinin kiralık arabalarla köle kılığında kaçtıklarını gösteriyordu. Çünkü korkudan bu kılıkta Roma'dan sıvışmışlardı.

31.2

Πομπηΐου δὲ καμπτομένου καὶ διδόντος οἱ περὶ Λέντλον οὐκ εἴων ὑπατεύοντες, ἀλλὰ καὶ τῆς βουλῆς Ἀντώνιον καὶ Κουρίωνα προπηλακίσαντες ἐξήλασαν ἀτίμως, τὴν εὐπρεπεστάτην Καίσαρι τῶν προφάσεων αὐτοὶ μηχανησάμενοι, καὶ διʼ ἧς μάλιστα τοὺς στρατιώτας παρώξυνεν, ἐπιδεικνύμενος ἄνδρας ἐλλογίμους καὶ ἄρχοντας ἐπὶ μισθίων ζευγῶν πεφευγότας ἐν ἐσθῆσιν οἰκετικαῖς. οὕτω γὰρ ἀπὸ Ῥώμης σκευάσαντες ἑαυτοὺς διὰ φόβον ὑπεξῄεσαν.

32.132. Bölüm

Yanında üç yüz atlıdan ve beş bin ağır piyadeden fazlası yoktu; ordunun geri kalanı Alplerin ötesinde kalmıştı, gönderilenler onu getirecekti. Fakat giriştiği işin başlangıcının ve ilk saldırının şu anda çok adam değil, daha çok cüretin yaratacağı şaşkınlık ve zamanında davranmak gerektirdiğini görüyordu;

32.1

ἦσαν μὲν οὖν περὶ αὐτὸν οὐ πλείους ἱππέων τριακοσίων καὶ πεντακισχιλίων ὁπλιτῶν τὸ γὰρ ἄλλο στράτευμα πέραν Ἄλπεων ἀπολελειμμένον ἔμελλον ἄξειν οἱ πεμφθέντες. ὁρῶν δὲ τὴν ἀρχὴν ὧν ἐνίστατο πραγμάτων καὶ τὴν ἔφοδον οὐ πολυχειρίας δεομένην ἐν τῷ παρόντι μᾶλλον ἢ θάμβει τε τόλμης καὶ τάχει καιροῦ καταληπτέαν οὖσαν,

32.2çünkü beklenmedik bir anda gelip sersemletmek, hazırlıklı gelip zorla yenmekten daha kolaydı. Komutanlarına ve centurionlarına, başka silah almadan yalnız kılıçlarla Galya'nın büyük şehri Ariminum'u ele geçirmelerini, olabildiğince kan dökmekten ve karışıklıktan kaçınmalarını emretti. Ordusunu da Hortensius'a teslim etti.

32.2

ἐκπλήξειν γὰρ ἀπιστούμενος ῥᾷον ἢ βιάσεσθαι μετὰ παρασκευῆς ἐπελθών, τοὺς μὲν ἡγεμόνας καὶ ταξιάρχους ἐκέλευσε μαχαίρας ἔχοντας ἄνευ τῶν ἄλλων ὅπλων κατασχεῖν Ἀρίμινον τῆς Κελτικῆς μεγάλην πόλιν, ὡς ἐνδέχεται μάλιστα φεισαμένους φόνου καὶ ταραχῆς Ὁρτησίῳ δὲ τὴν δύναμιν παρέδωκεν.

32.3Kendisi günü herkesin gözü önünde, idman yapan gladyatörlerin başında durup onları seyrederek geçirdi. Akşamdan biraz önce yıkandı, yemek odasına geçti, davetlilerle kısa süre oturdu. Hava kararırken kalktı, ötekilere iltifat edip döneceğini söyleyerek beklemelerini istedi. Dostlarından birkaçına daha önce hep birlikte değil, ayrı ayrı yollardan gelmelerini söylemişti.

32.3

αὐτὸς δὲ τὴν μὲν ἡμέραν διῆγεν ἐν φανερῷ μονομάχοις ἐφεστὼς γυμναζομένοις καὶ θεώμενος μικρὸν δὲ πρὸ ἑσπέρας θεραπεύσας τὸ σῶμα καὶ παρελθὼν εἰς τὸν ἀνδρῶνα καὶ συγγενόμενος βραχέα τοῖς παρακεκλημένοις ἐπὶ τὸ δεῖπνον, ἤδη συσκοτάζοντος ἐξανέστη, τοὺς μὲν ἄλλους φιλοφρονηθεὶς καὶ κελεύσας περιμένειν αὐτὸν ὡς ἐπανελευσόμενον, ὀλίγοις δὲ τῶν φίλων προείρητο μὴ κατὰ τὸ αὐτὸ πάντας, ἄλλον δὲ ἄλλῃ διώκειν.

32.4Kendisi kiralık arabaların birine binip önce başka bir yoldan gitti, sonra Ariminum'a doğru döndü. Alplerin iç yanındaki Galya'yı İtalya'nın geri kalanından ayıran ırmağa, Rubicon'a varınca, tehlikeye yaklaştıkça ve giriştiği işin büyüklüğü başını döndürdükçe düşünceye daldı

32.4

αὐτὸς δὲ τῶν μισθίων ζευγῶν ἐπιβὰς ἑνός ἤλαυνεν ἑτέραν τινὰ πρῶτον ὁδόν, εἶτα πρὸς τὸ Ἀρίμινον ἐπιστρέψας, ὡς ἦλθεν ἐπὶ τὸν διορίζοντα τὴν ἐντὸς Ἄλπεων Γαλατίαν ἀπὸ τῆς ἄλλης Ἰταλίας ποταμὸν (Ῥουβίκων καλεῖται), καὶ λογισμὸς αὐτὸν εἰσῄει μᾶλλον ἐγγίζοντα τῷ δεινῷ καὶ περιφερόμενον τῷ μεγέθει τῶν τολμωμένων,

32.5ve durdu. Yolu kesip uzun süre sessizce kendi içinde iki yana tartındı; kararı o sırada defalarca değişti. Yanındaki dostlarıyla, aralarında Asinius Pollio da vardı, uzun uzun tereddütlerini paylaştı; geçişin bütün insanlar için ne büyük kötülüklerin başlangıcı olacağını, gelecek kuşaklara nasıl bir söz bırakacağını hesaplıyordu.

32.5

ἔσχετο δρόμου· καὶ τὴν πορείαν ἐπιστήσας πολλὰ μὲν αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ διήνεγκε σιγῇ τὴν γνώμην ἐπʼ ἀμφότερα μεταλαμβάνων, καὶ τροπὰς ἔσχεν αὐτῷ τότε τὸ βούλευμα πλείστας πολλὰ δὲ καὶ τῶν φίλων τοῖς παροῦσιν, ὧν ἦν καὶ Πολλίων Ἀσίννιος, συνδιηπόρησεν, ἀναλογιζόμενος ἡλίκων κακῶν ἄρξει πᾶσιν ἀνθρώποις ἡ διάβασις, ὅσον τε λόγον αὐτῆς τοῖς αὖθις ἀπολείψουσι.

32.6Sonunda bir coşkuyla, sanki düşünceden sıyrılıp kendini geleceğe bırakır gibi, belirsiz talihlere ve cürete atılanların o ortak giriş sözünü söyledi: "Zar atıldı!" Geçişe atıldı, sonra koşar adım gün doğmadan Ariminum'a daldı ve şehri ele geçirdi. Söylendiğine göre geçişten önceki gece yasak bir rüya görmüştü: Kendi annesiyle sözü edilmez biçimde birleştiğini görmüştü.

32.6

τέλος δὲ μετὰ θυμοῦ τινος ὥσπερ ἀφεὶς ἑαυτὸν ἐκ τοῦ λογισμοῦ πρὸς τὸ μέλλον, καὶ τοῦτο δὴ τὸ κοινὸν τοῖς εἰς τύχας ἐμβαίνουσιν ἀπόρους καὶ τόλμας προοίμιον ὑπειπὼν, Ἀνερρίφθω κύβος, ὥρμησε πρὸς τὴν διάβασιν καὶ δρόμῳ τὸ λοιπὸν ἤδη χρώμενος εἰσέπεσε πρὸ ἡμέρας εἰς τὸ Ἀρίμινον καὶ κατέσχε. λέγεται δὲ τῇ προτέρᾳ νυκτὶ τῆς διαβάσεως ὄναρ ἰδεῖν ἔκθεσμον ἐδόκει γὰρ αὐτὸς τῇ ἑαυτοῦ μητρὶ μίγνυσθαι τὴν ἄρρητον μῖξιν.

33.133. Bölüm

Ariminum alınınca sanki savaş bütün karaya ve denize geniş kapılarla açılmış, eyaletin sınırlarıyla birlikte şehrin kanunları da karışmıştı. Önceki zamanlardaki gibi yalnız erkeklerin ve kadınların İtalya'da dehşet içinde dolaştığını değil, şehirlerin kendilerinin yerinden kalkıp kaçarak birbirinin içinden geçtiğini sanırdınız.

33.1

ἐπεὶ δὲ κατελήφθη τὸ Ἀρίμινον, ὥσπερ ἀνεῳγμένου τοῦ πολέμου πλατείαις πύλαις ἐπὶ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν γῆν καὶ θάλασσαν, καὶ συγκεχυμένων ἅμα τοῖς ὅροις τῆς ἐπαρχίας τῶν νόμων τῆς πόλεως, οὐκ ἄνδρας ἄν τις ᾠήθη καὶ γυναῖκας, ὥσπερ ἄλλοτε, σὺν ἐκπλήξει διαφοιτᾶν τῆς Ἰταλίας, ἀλλὰ τὰς πόλεις αὐτὰς ἀνισταμένας φυγῇ διαφέρεσθαι διʼ ἀλλήλων,

33.2Roma, çevre halkların kaçışları ve göçleriyle sellere kapılmış gibi dolmuştu; ne yöneticiye itaat ediyor ne söz dinliyordu. Büyük bir fırtına ve çalkantı içinde kendi kendini devirmesine az kalmıştı. Çünkü her yeri zıt duygular ve şiddetli kıpırdanmalar sarmıştı.

33.2

τὴν δὲ Ῥώμην ὥσπερ ὑπὸ ῥευμάτων πιμπλαμένην φυγαῖς τῶν πέριξ δήμων καὶ μεταστάσεσιν, οὔτε ἄρχοντι πεῖσαι ῥᾳδίαν οὖσαν οὔτε λόγῳ καθεκτήν, ἐν πολλῷ κλύδωνι καὶ σάλῳ μικρὸν ἀπολιπεῖν αὐτὴν ὑφʼ αὑτῆς ἀνατετράφθαι. πάθη γὰρ ἀντίπαλα καὶ βίαια κατεῖχε κινήματα πάντα τόπον.

33.3Sevinenler de rahat durmuyor, büyük şehirde korkan ve üzülenlerle sık sık çarpışıyor, gelecekten emin konuşarak kavga ediyorlardı. Sarsılmış olan Pompeius'u da her yandan sıkıştırıyorlardı: Kimi Caesar'ı kendisine ve devlete karşı büyüttüğü için ondan hesap soruyor, kimi Caesar çekilip ılımlı şartlar önerirken Lentulus ve yandaşlarının ona hakaret etmesine göz yumduğu için suçluyordu.

33.3

οὔτε γὰρ τὸ χαῖρον ἡσυχίαν ἦγεν, ἀλλὰ τῷ δεδοικότι καὶ λυπουμένῳ κατὰ πολλὰ συμπῖπτον ἐν μεγάλῃ πόλει καὶ θρασυνόμενον ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος διʼ ἐρίδων ἦν, αὐτόν τε Πομπήϊον ἐκπεπληγμένον ἄλλος ἀλλαχόθεν ἐτάραττε, τοῖς μὲν, ὡς ηὔξησε Καίσαρα καθʼ ἑαυτοῦ καὶ τῆς ἡγεμονίας, εὐθύνας ὑπέχοντα, τῶν δέ, ὅτι παρείκοντα καὶ προτεινόμενον εὐγνώμονας διαλύσεις ἐφῆκε τοῖς περὶ Λέντλον ὑβρίσαι, κατηγορούντων.

33.4Favonius ise ayağını yere vurmasını söylüyordu; çünkü bir zamanlar senatoya övünerek konuşmuş, savaş hazırlığı için telaşlanmamalarını, Caesar gelirse ayağını yere vurarak İtalya'yı ordularla dolduracağını söylemişti.

33.4

Φαώνιος δὲ αὐτόν ἐκέλευε τῷ ποδὶ κτυπεῖν τὴν γῆν, ἐπεὶ μεγαληγορῶν ποτε πρὸς τὴν σύγκλητον οὐδὲν εἴα πολυπραγμονεῖν οὐδὲ φροντίζειν ἐκείνους τῆς ἐπὶ τὸν πόλεμον παρασκευῆς· αὐτὸς γὰρ, ὅταν ἐπίῃ, κρούσας τὸ ἔδαφος τῷ ποδὶ στρατευμάτων ἐμπλήσειν τὴν Ἰταλίαν.

33.5Yine de Pompeius'un gücü o sırada sayıca Caesar'ınkinden fazlaydı. Ama kimse onun kendi hesabına göre davranmasına izin vermedi. Savaşın kapıda olduğunu ve her yeri sardığını bildiren birçok yalan haber ve korku karşısında boyun eğdi, genel akıntıya kapılıp olağanüstü hâl ilan etti ve şehri terk etti; senatonun peşinden gelmesini, tiranlık yerine vatanı ve özgürlüğü seçmiş hiç kimsenin geride kalmamasını buyurdu.

33.5

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τότε πλήθει δυνάμεως ὑπερέβαλλεν ὁ Πομπήϊος τὴν Καίσαρος· εἴασε δʼ οὐδεὶς τὸν ἄνδρα χρήσασθαι τοῖς ἑαυτοῦ λογισμοῖς, ἀλλὰ ὑπʼ ἀγγελμάτων πολλῶν καὶ ψευδῶν καὶ φόβων, ὡς ἐφεστῶτος ἤδη τοῦ πολέμου καὶ πάντα κατέχοντος, εἴξας καὶ συνεκκρουσθεὶς τῇ πάντων φορᾷ ψηφίζεται ταραχὴν ὁρᾶν, καὶ τὴν πόλιν ἐξέλιπε κελεύσας ἕπεσθαι τὴν γερουσίαν, καὶ μηδένα μένειν τῶν πρὸ τῆς τυραννίδος ᾑρημένων τὴν πατρίδα καὶ τὴν ἐλευθερίαν.

34.134. Bölüm

Konsüller, yola çıkmadan yapılması kanun olan kurbanları bile sunmadan kaçtılar. Senatörlerin çoğu da, kendi mallarından eline ne geçerse başkasınınmış gibi kapıp kaçtı. Daha önce Caesar'dan yana olanlardan bazıları da o dehşetle akıllarını kaybedip, hiç gereği yokken bu akıntıya kapıldılar.

34.1

οἱ μὲν οὖν ὕπατοι μηδὲ ἃ νόμος ἐστὶ πρὸ ἐξόδου θύσαντες ἔφυγον ἔφευγον δὲ καί τῶν βουλευτῶν οἱ πλεῖστοι, τρόπον τινὰ διʼ ἁρπαγῆς ἀπὸ τῶν ἰδίων ὅ τι τύχοιεν ὥσπερ ἀλλοτρίων λαμβάνοντες, εἰσὶ δὲ οἳ καί σφόδρα τὰ Καίσαρος ᾑρημένοι πρότερον ἐξέπεσον ὑπὸ θάμβους τότε τῶν λογισμῶν καί συμπαρηνέχθησαν οὐδὲν δεόμενοι τῷ ῥεύματι τῆς φορᾶς ἐκείνης.

34.2Şehrin manzarası çok acıklıydı; bunca fırtına gelirken, dümencilerinin pes ettiği bir gemi gibi, rastlantıyla nereye çarpacaksa oraya sürükleniyordu. Ama bu göç bu kadar acıklı olsa da, insanlar Pompeius yüzünden sürgünü vatan sayıyor, Roma'yı Caesar'ın ordugâhıymış gibi terk ediyorlardı. Öyle ki Caesar'ın en yakın dostlarından olan, onun legatusu olup bütün Galya savaşlarında en büyük gayretle yanında savaşan Labienus bile o sırada ondan kaçıp Pompeius'a gitti.

34.2

οἰκτρότατον δὲ τὸ θέαμα τῆς πόλεως ἦν, ἐπιφερομένου τοσούτου χειμῶνος, ὥσπερ νεὼς ὑπὸ κυβερνητῶν ἀπαγορευόντων πρὸς τὸ συντυχὸν ἐκπεσεῖν κομιζομένης. ἀλλὰ καίπερ οὕτω τῆς μεταστάσεως οἰκτρᾶς οὔσης, τὴν μὲν φυγὴν οἱ ἄνθρωποι πατρίδα διὰ Πομπήϊον ἡγοῦντο, τὴν δὲ Ῥώμην ὡς Καίσαρος στρατόπεδον ἐξέλειπον· ὅπου καί Λαβιηνός, ἀνὴρ ἐν τοῖς μάλιστα φίλοις Καίσαρος καί πρεσβευτὴς γεγονὼς καί συνηγωνισμένος ἐν πᾶσι προθυμότατα τοῖς Κελτικοῖς πολέμοις, τότʼ ἐκεῖνον ἀποδρὰς ἀφίκετο πρὸς Πομπήϊον.

34.3Caesar onun parasını ve eşyasını arkasından gönderdi. Otuz koorta komuta edip Corfinium'u tutan Domitius'un üzerine yürüyüp yanına ordugâh kurdu. Domitius umudunu kesti, köle olan hekiminden zehir istedi ve verileni ölmek için içti.

34.3

ἀλλὰ τούτῳ μὲν καί τὰ χρήματα καί τὰς ἀποσκευὰς ἀπέπεμψεν ὁ Καῖσαρ Δομετίῳ δὲ ἡγουμένῳ σπειρῶν τριάκοντα καί κατέχοντι Κορφίνιον ἐπελθὼν παρεστρατοπέδευσεν. ὁ δὲ ἀπογνοὺς τὰ καθʼ ἑαυτόν ᾔτησε τὸν ἰατρὸν οἰκέτην ὄντα φάρμακον καί λαβὼν τὸ δοθὲν ἔπιεν ὡς τεθνηξόμενος.

34.4Biraz sonra Caesar'ın yakaladıklarına şaşılacak bir insanlıkla davrandığını duyunca kendi hâline ağladı, kararının aceleciliğini suçladı. Hekim, içtiğinin ölümcül değil uyku ilacı olduğunu söyleyip onu yatıştırınca sevinçle kalktı, Caesar'ın yanına gitti, onunla el sıkıştı, ama sonra yine Pompeius'a kaçtı. Bu haberler Roma'ya ulaşınca insanlar rahatladı, kaçanlardan bazıları geri döndü.

34.4

μετʼ ὀλίγον δὲ ἀκούσας τὸν Καίσαρα θαυμαστῇ τινι φιλανθρωπίᾳ χρῆσθαι πρὸς τοὺς ἑαλωκότας, αὐτὸς αὑτὸν ἀπεθρήνει καί τὴν ὀξύτητα τοῦ βουλεύματος ᾐτιᾶτο. τοῦ δʼ ἰατροῦ θαρρύναντος αὐτόν, ὡς ὑπνωτικόν, οὐ θανάσιμον, πεπωκότα, περιχαρὴς ἀναστὰς ἀπῄει πρὸς Καίσαρα, καί λαβὼν δεξιάν αὖθις διεξέπεσε πρὸς Πομπήϊον. ταῦτα εἰς τὴν Ῥώμην ἀπαγγελλόμενα τοὺς ἀνθρώπους ἡδίους ἐποίει, καί τινες φυγόντες ἀνέστρεψαν.

35.135. Bölüm

Caesar, Domitius'un ordusunu ve şehirlerde Pompeius için toplanmakta olan öteki askerleri önce davranıp eline geçirdi. Artık kalabalık ve korkunç bir güç olarak doğrudan Pompeius'un üzerine yürüdü. Pompeius bu saldırıyı karşılamadı, Brundisium'a kaçtı; konsülleri orduyla önceden Dyrrhakhion'a gönderdi, kendisi de az sonra Caesar gelince denize açıldı. Ayrıntılar onun hayatı anlatılırken görülecektir.

35.1

ὁ δὲ Καῖσαρ τήν τε Τοῦ Δομετίου στρατιὰν παρέλαβε καί τοὺς ἄλλους, ὅσους ἐν ταῖς πόλεσι Πομπηΐῳ στρατολογουμένους ἔφθασε καταλαβών. πολὺς δὲ γεγονὼς ἤδη καί φοβερός ἐπʼ αὐτὸν ἤλαυνε Πομπήϊον. ὁ δὲ οὐκ ἐδέξατο τήν ἔφοδον, ἀλλʼ εἰς Βρεντέσιον φυγών τοὺς μὲν ὑπάτους πρότερον ἔστειλε μετὰ δυνάμεως εἰς Δυρράχιον, αὐτὸς δὲ ὀλίγον ὕστερον ἐπελθόντος Καίσαρος ἐξέπλευσεν, ὡς ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γραφησομένοις τὰ καθʼ ἕκαστον δηλωθήσεται.

35.2Caesar hemen kovalamak istiyordu ama gemisi yoktu; Roma'ya döndü. Altmış günde kan dökmeden bütün İtalya'ya hâkim olmuştu. Şehri beklediğinden daha sakin, senatörlerin de birçoğunu orada bulunca, onlarla ılımlı ve halkçı bir dille konuştu, Pompeius'a uygun şartlarla uzlaşma için adamlar göndermelerini istedi. Kimse dinlemedi; ya terk ettikleri Pompeius'tan korkuyorlardı ya da Caesar'ın gerçekten böyle düşündüğüne inanmıyor, bunları güzel sözler sayıyorlardı.

35.2

Καίσαρι δὲ βουλομένῳ μὲν εὐθὺς διώκειν ἀπορία νεῶν ἦν εἰς δὲ τήν Ῥώμην ἀνέστρεψε, γεγονὼς ἐν ἡμέραις ἑξήκοντα πάσης ἀναιμωτὶ τῆς Ἰταλίας κύριος.ἐπεὶ δὲ καί τήν πόλιν εὗρε μᾶλλον ἢ προσεδόκα καθεστῶσαν καί τῶν ἀπὸ βουλῆς ἐν αὐτῇ συχνούς, τούτοις μὲν ἐπιεικῆ καί δημοτικὰ διελέχθη, παρακαλῶν αὐτοὺς καί πρὸς Πομπήϊον ἀποστέλλειν ἄνδρας ἐπὶ συμβάσεσι πρεπούσαις· ὑπήκουσε δʼ οὐδείς, εἴτε φοβούμενοι Πομπήϊον ἐγκαταλελειμμένον, εἴτε μὴ νομίζοντες οὕτω Καίσαρα φρονεῖν, ἀλλʼ εὐπρεπείᾳ λόγων χρῆσθαι.

35.3Tribun Metellus onun hazineden para almasını engellemeye kalkıp bazı kanunları öne sürünce, silah ile kanunun zamanı aynı değildir, dedi. "Yapılanlardan hoşlanmıyorsan şimdilik yoldan çekil; çünkü savaş söz özgürlüğü istemez. Anlaşma yapılıp silahları bıraktığımda gelir halka nutuk atarsın. Bunu da kendi hakkımdan feragat ederek söylüyorum; çünkü sen de, bana karşı ayaklananlardan yakaladığım herkes de benimsiniz."

35.3

τοῦ δὲ δημάρχου Μετέλλου κωλύοντος αὐτὸν ἐκ τῶν ἀποθέτων χρήματα λαμβάνειν καί νόμους τινὰς προφέροντος, οὐκ ἔφη τὸν αὐτὸν ὅπλων καί νόμων καιρὸν εἶναι· σὺ δὲ εἰ τοῖς πραττομένοις δυσκολαίνεις, νῦν μὲν ἐκποδὼν ἄπιθι· παρρησίας γὰρ οὐ δεῖται πόλεμος ὅταν δὲ κατάθωμαι τὰ ὅπλα συμβάσεων γενομένων, τότε παριὼν δημαγωγήσεις, καὶ ταῦτα ἔφη, λέγω τῶν ἐμαυτοῦ δικαίων ὑφιέμενος ἐμὸς γὰρ εἰ καί σὺ καί πάντες ὅσους εἴληφα τῶν πρὸς ἐμὲ στασιασάντων.

35.4Metellus'a bunları söyledikten sonra hazinenin kapısına yürüdü. Anahtarlar bulunamayınca demirciler getirtip kapıyı kırmalarını emretti. Metellus yine engel olmaya kalkınca, kimileri de onu övünce, sesini yükseltip rahatsız etmeyi bırakmazsa onu öldüreceğini söyledi. "Delikanlı" dedi, "bilirsin ki bunu söylemek benim için yapmaktan daha zor." Bu söz Metellus'u korkutup uzaklaştırdı, savaş için gereken öteki işler de kolayca ve hızla görüldü.

35.4

ταῦτα πρὸς τὸν Μέτελλον εἰπών ἐβάδιζε πρὸς τὰς θύρας τοῦ ταμιείου, μὴ φαινομένων δὲ τῶν κλειδῶν χαλκεῖς μεταπεμψάμενος ἐκκόπτειν ἐκέλευεν αὖθις δὲ ἐνισταμένου τοῦ Μετέλλου καί τινων ἐπαινούντων, διατεινάμενος ἠπείλησεν ἀποκτενεῖν αὐτόν, εἰ μὴ παύσαιτο παρενοχλῶν. καί τοῦτο, ἔφη, μειράκιον, οὐκ ἀγνοεῖς ὅτι μοι δυσκολώτερον ἦν εἰπεῖν ἢ πρᾶξαι οὗτος ὁ λόγος τότε καί Μέτελλον ἀπελθεῖν ἐποίησε καταδείσαντα καί τὰ ἄλλα ῥᾳδίως αὐτῷ καί ταχέως ὑπηρετεῖσθαι πρὸς τὸν πόλεμον.

36.136. Bölüm

Önce İberia'ya gitmeye, Pompeius'un legatusları Afranius ile Varro'yu oradan çıkarmaya, oradaki orduları ve eyaletleri eline geçirip arkasında hiç düşman bırakmadan Pompeius'un üzerine yürümeye karar vermişti. Pusularda canı, ordusu da en çok açlık yüzünden birçok kez tehlikeye girdi; ama adamları kovalamaktan, savaşa çağırmaktan, hendeklerle çevirmekten, ordugâhlarına ve ordularına zorla hâkim olana kadar vazgeçmedi. Komutanlar kaçıp Pompeius'a gittiler.

36.1

ἐστράτευε δʼ εἰς Ἰβηρίαν πρότερον ἐγνωκὼς τοὺς περὶ Ἀφράνιον καὶ Βάρρωνα Πομπηΐου πρεσβευτὰς ἐκβαλεῖν, καὶ τὰς ἐκεῖ δυνάμεις καὶ τὰς ἐπαρχίας ὑφʼ αὑτῷ ποιησάμενος οὕτως ἐπὶ Πομπήϊον ἐλαύνειν, μηδένα κατὰ νώτου τῶν πολεμίων ὑπολειπόμενος. κινδυνεύσας δὲ καὶ τῷ σώματι πολλάκις κατʼ ἐνέδρας καὶ τῷ στρατῷ μάλιστα διὰ λιμόν, οὐκ ἀνῆκε πρότερον διώκων καὶ προκαλούμενος καὶ περιταφρεύων τοὺς ἄνδρας ἢ κύριος βίᾳ γενέσθαι τῶν στρατοπέδων καὶ τῶν δυνάμεων, οἱ δὲ ἡγεμόνες ᾤχοντο πρὸς Πομπήϊον φεύγοντες.

37.137. Bölüm

Caesar Roma'ya dönünce kayınpederi Piso, Pompeius'a uzlaşma için adam göndermesini öğütledi; Isauricus ise Caesar'ın gönlünü hoş etmek için karşı çıktı. Senato onu diktatör seçti. Sürgünleri geri getirdi, Sulla zamanında felakete uğrayanların çocuklarına haklarını verdi, faizlerde bir indirimle borçluları rahatlattı, buna benzer birkaç siyasi işe girişti. Ama on bir gün sonra tek başına yönetimi bırakıp kendini ve Servilius Isauricus'u konsül ilan etti ve sefere sarıldı.

37.1

ἐπανελθόντα δὲ εἰς Ῥώμην Καίσαρα Πείσων μὲν ὁ πενθερὸς παρεκάλει πρὸς Πομπήϊον ἀποστέλλειν ἄνδρας ὑπὲρ διαλύσεως, Ἰσαυρικὸς δὲ Καίσαρι χαριζόμενος ἀντεῖπεν. αἱρεθεὶς δὲ δικτάτωρ ὑπὸ τῆς βουλῆς φυγάδας τε κατήγαγε, καὶ τῶν ἐπὶ Σύλλα δυστυχησάντων τοὺς παῖδας ἐπιτίμους ἐποίησε, καὶ σεισαχθείᾳ τινὶ τόκων ἐκούφιζε τοὺς χρεωφειλέτας, ἄλλων τε τοιούτων ἥψατο πολιτευμάτων οὐ πολλῶν, ἀλλʼ ἐν ἡμέραις ἕνδεκα τὴν μὲν μοναρχίαν ἀπειπάμενος, ὕπατον δὲ ἀναδείξας ἑαυτὸν καὶ Σερουΐλιον Ἰσαυρικόν, εἴχετο τῆς στρατείας.

37.2Acele ederek öteki birlikleri yolda geride bıraktı; altı yüz seçme atlı ve beş lejyonla, kış dönümünde, ocak ayının başında –bu Atinalıların Poseideon ayına denk gelir– denize açıldı, İyon Denizi'ni geçip Oricum'la Apollonia'yı aldı. Gemileri de yolda geride kalan askerler için Brundisium'a geri gönderdi.

37.2

καὶ τὰς μὲν ἄλλας δυνάμεις καθʼ ὁδὸν ἐπειγόμενος παρῆλθεν, ἱππεῖς δὲ ἔχων λογάδας ἑξακοσίους καὶ πέντε τάγματα, χειμῶνος ἐν τροπαῖς ὄντος, ἱσταμένου Ἰαννουαρίου μηνὸς οὗτος δʼ ἂν εἴη Ποσειδεὼν Ἀθηναίοις ἀφῆκεν εἰς τὸ πέλαγος καὶ διαβαλὼν τὸν Ἰόνιον Ὤρικον καὶ Ἀπολλωνίαν αἱρεῖ, τὰ δὲ πλοῖα πάλιν ἀπέπεμψεν εἰς Βρεντέσιον ἐπὶ τοὺς ὑστερήσαντας τῇ πορείᾳ στρατιώτας.

37.3O askerler yoldayken, artık bedenen yaşlanmış ve bunca savaştan bıkmış olduklarından, Caesar'ı suçluyorlardı: "Bu adam bizi nereye, hangi sona kadar götürecek, oradan oraya sürükleyip yorulmaz, cansız şeylermiş gibi kullanarak? Demir bile darbelerden yorulur; bu kadar zamandan sonra kalkan da zırh da korunmak ister."

37.3

οἱ δὲ ἄχρι μὲν καθʼ ὁδὸν ἦσαν, ἅτε δὴ καὶ παρηκμακότες ἤδη τοῖς σώμασι καὶ πρὸς τὰ πλήθη τῶν πολέμων ἀπειρηκότες, ἐν αἰτίαις εἶχον τὸν Καίσαρα· ποῖ δὴ καὶ πρὸς τί πέρας ἡμᾶς οὗτος ὁ ἀνὴρ καταθήσεται περιφέρων καὶ χρώμενος ὥσπερ ἀτρύτοις καὶ ἀψύχοις ἡμῖν; καὶ σίδηρος ἐξέκαμε πληγαῖς, καὶ θυρεοῦ τίς τίς φειδώ ἐν χρόνῳ τοσούτῳ καὶ θώρακος.

37.4"Caesar yaralarımıza bakıp da ölümlülere hükmettiğini, bizim de ölümlüler gibi acı çektiğimizi anlamıyor mu? Kış mevsimine, denizdeki rüzgâra tanrı bile zor kullanamaz; oysa bu adam, düşman kovalamıyor da düşmandan kaçıyormuş gibi kendini tehlikeye atıyor." Böyle konuşarak ağır ağır Brundisium'a yürüdüler.

37.4

οὐδὲ ἀπὸ τῶν τραυμάτων ἄρα λογίζεται Καῖσαρ ὅτι θνητῶν μὲν ἄρχει, θνητὰ δὲ πεφύκαμεν πάσχειν καὶ ἀλγεῖν; ὥραν δὲ χειμῶνος καὶ πνεύματος ἐν θαλάττῃ καιρὸν οὐδὲ θεῷ βιάζεσθαι δυνατόν ἀλλʼ οὗτος παραβάλλεται καθάπερ οὐ διώκων πολεμίους, ἀλλὰ φεύγων. τοιαῦτα λέγοντες ἐπορεύοντο σχολαίως εἰς τὸ Βρεντέσιον.

37.5Oraya varıp Caesar'ın denize açıldığını görünce çabucak değiştiler, kendilerini ayıplayıp kendilerine başkomutanın hainleri dediler, yürüyüşü hızlandırmadıkları için subayları da ayıpladılar. Burunlara oturup denize ve Epeiros'a doğru, onları yanına geçirecek gemileri gözlediler.

37.5

ὡς δὲ ἐλθόντες εὗρον ἀνηγμένον τὸν Καίσαρα, ταχὺ πάλιν αὖ μεταβαλόντες ἐκάκιζον ἑαυτούς προδότας ἀποκαλοῦντες τοῦ αὐτοκράτορος, ἐκάκιζον δὲ καὶ τοὺς ἡγεμόνας οὐκ ἐπιταχύναντας τὴν πορείαν. καθήμενοι δὲ ἐπὶ τῶν ἄκρων πρὸς τὸ πέλαγος καὶ τὴν Ἤπειρον ἀπεσκόπουν τὰς ναῦς ἐφʼ ὧν ἔμελλον περαιοῦσθαι πρὸς ἐκεῖνον.

38.138. Bölüm

Apollonia'da Caesar'ın yanındaki güç savaşacak kadar değildi, karşıdan gelecek güç de gecikiyordu. Çaresizlik ve huzursuzluk içinde tehlikeli bir karar verdi: Deniz bu kadar düşman filosuyla çevrilmişken, herkesten gizlice on iki kürekli bir tekneye binip Brundisium'a gidecekti.

38.1

ἐν δὲ Ἀπολλωνίᾳ Καῖσαρ οὐκ ἔχων ἀξιόμαχον τὴν μεθʼ ἑαυτοῦ δύναμιν, βραδυνούσης δὲ τῆς ἐκεῖθεν, ἀπορούμενος καὶ περιπαθῶν, δεινὸν ἐβούλευσε βούλευμα, κρύφα πάντων εἰς πλοῖον ἐμβὰς τὸ μέγεθος δωδεκάσκαλμον ἀναχθῆναι πρὸς τὸ Βρεντέσιον, τηλικούτοις στόλοις περιεχομένου τοῦ πελάγους ὑπὸ τῶν πολεμίων.

38.2Gece bir hizmetkâr kılığına girip tekneye bindi, önemsiz biri gibi bir köşeye atılıp sessizce oturdu. Aoos ırmağı tekneyi denize doğru götürüyordu. O saatte ırmak ağzında dalgayı uzağa iterek sükûnet sağlayan sabah meltemini, geceleyin denizden esen kuvvetli bir rüzgâr bastırmıştı.

38.2

νυκτὸς οὖν ἐσθῆτι θεράποντος ἐπικρυψάμενος ἐνέβη, καὶ καταβαλὼν ἑαυτὸν ὥς τινα τῶν παρημελημένων ἡσύχαζε, τοῦ δὲ Ἀῴου ποταμοῦ τὴν ναῦν ὑποφέροντος εἰς τὴν θάλασσαν, τὴν μὲν ἑωθινὴν αὔραν, ἣ παρεῖχε τηνικαῦτα περὶ τὰς ἐκβολὰς γαλήνην ἀπωθοῦσα πόρρω τὸ κῦμα, πολὺς πνεύσας πελάγιος διὰ νυκτὸς ἀπέσβεσε·

38.3Deniz kabarması ve karşıdan gelen dalgalarla ırmak azmış, büyük bir gürültüyle sert girdaplar hâlinde geri çarpıyordu. Kaptan buna karşı koyamayacağını görüp denizcilere rotayı çevirmelerini emretti. Caesar bunu fark edince kendini gösterdi, şaşkına dönmüş kaptanın elini tuttu: "Haydi, yiğidim" dedi, "cesur ol, hiç korkma. Caesar'ı ve Caesar'ın Talih'ini taşıyorsun."

38.3

πρὸς δὲ τὴν πλημμύραν τῆς θαλάττης καὶ τὴν ἀντίβασιν τοῦ κλύδωνος ἀγριαίνων ὁ ποταμός, καὶ τραχὺς ἅμα καὶ κτύπῳ μεγάλῳ καὶ σκληραῖς ἀνακοπτόμενος δίναις, ἄπορος ἦν βιασθῆναι τῷ κυβερνήτῃ καὶ μεταβαλεῖν ἐκέλευσε τοὺς ναύτας ὡς ἀποστρέψων τὸν πλοῦν. αἰσθόμενος δὲ ὁ Καῖσαρ ἀναδείκνυσιν ἑαυτόν, καὶ τοῦ κυβερνήτου λαβόμενος τῆς χειρός ἐκπεπληγμένου πρὸς τὴν ὄψιν, ἴθι, ἔφη, γενναῖε, τόλμα καὶ δέδιθι μηδέν· Καίσαρα φέρεις καὶ τὴν Καίσαρος Τύχην συμπλέουσαν.

38.4Denizciler fırtınayı unuttular, küreklere sarılıp bütün gayretleriyle ırmağa karşı zorladılar. Ama geçilecek gibi değildi; tekne çok su alıp ağızda tehlikeye düşünce Caesar çok istemeyerek kaptanın dönmesine izin verdi. Karaya çıkınca askerleri kalabalık hâlde karşısına çıkıp uzun uzun sitem ettiler: Yalnız onlarla da yenebileceğine inanmıyor, burada bulunanlara güvenmeyip burada olmayanlar yüzünden üzülüyor ve kendini tehlikeye atıyordu.

38.4

ἐλάθοντο τοῦ χειμῶνος οἱ ναῦται, καὶ ταῖς κώπαις ἐμφύντες ἐβιάζοντο πάσῃ προθυμίᾳ τὸν ποταμόν. ὡς δὲ ἦν ἄπορα, δεξάμενος πολλὴν θάλατταν καὶ κινδυνεύσας ἐν τῷ στόματι συνεχώρησε μάλα ἄκων τῷ κυβερνήτῃ μεταβαλεῖν. ἀνιόντι δὲ αὐτῷ κατὰ πλῆθος ἀπήντων οἱ στρατιῶται, πολλὰ μεμφόμενοι καὶ δυσπαθοῦντες εἰ μὴ πέπεισται καὶ σὺν αὐτοῖς μόνοις ἱκανὸς εἶναι νικᾶν, ἀλλʼ ἄχθεται καὶ παραβάλλεται διὰ τοὺς ἀπόντας ὡς ἀπιστῶν τοῖς παροῦσιν.

39.139. Bölüm

Bundan sonra Antonius orduyu getirerek Brundisium'dan geldi. Caesar cesaretlenip Pompeius'u savaşa çağırdı. Pompeius iyi bir yere yerleşmiş, karadan ve denizden bol erzak alıyordu; Caesar ise başta pek bolluk içinde değildi, sonra zaruri şeylerin yokluğundan iyice sıkıştı. Askerler bir tür kök kesip süte karıştırarak yiyorlardı.

39.1

ἐκ τούτου κατέπλευσε μὲν Ἀντώνιος ἀπὸ Βρεντεσίου τὰς δυνάμεις ἄγων θαρρήσας δὲ Καῖσαρ προὐκαλεῖτο Πομπήϊον ἱδρυμένον ἐν καλῷ καί χορηγούμενον ἔκ τε γῆς καί θαλάττης ἀποχρώντως, αὐτὸς ἐν οὐκ ἀφθόνοις διάγων κατʼ ἀρχάς, ὕστερον δὲ καί σφόδρα πιεσθεὶς ἀπορίᾳ τῶν ἀναγκαίων, ἀλλὰ ῥίζαν τινὰ κόπτοντες οἱ στρατιῶται καί γάλακτι φυρῶντες προσεφέροντο.

39.2Bir ara bundan ekmek yapıp düşman karakollarına koşarak içeri attılar; toprak böyle kökler çıkardıkça Pompeius'u kuşatmaktan vazgeçmeyeceklerini söylediler. Pompeius ne ekmeklerin ne de bu sözlerin askerlerine ulaşmasına izin verdi; çünkü askerleri düşmanın vahşet ve dayanıklılığından, yabani hayvanlardan korkar gibi korkup morallerini bozuyorlardı.

39.2

καί ποτε καί διαπλάσαντες ἐξ αὐτῆς ἄρτους καί ταῖς προφυλακαῖς τῶν πολεμίων ἐπιδραμόντες ἔβαλλον εἴσω καί διερρίπτουν, ἐπιλέγοντες ὡς, ἄχρι ἂν ἡ γῆ τοιαύτας ἐκφέρῃ ῥίζας, οὐ παύσονται πολιορκοῦντες Πομπήϊον. ὁ μέντοι Πομπήϊος οὔτε τοὺς ἄρτους οὔτε τοὺς λόγους εἴα τούτους ἐκφέρεσθαι πρὸς τὸ πλῆθος. ἠθύμουν γὰρ οἱ στρατιῶται, τὴν ἀγριότητα καί τὴν ἀπάθειαν τῶν πολεμίων ὥσπερ θηρίων ὀρρωδοῦντες.

39.3Pompeius'un siperleri çevresinde sürekli dağınık çarpışmalar oluyordu ve Caesar biri dışında hepsinde üstün geldi. O çarpışmada ise büyük bir bozgun oldu, ordugâhını kaybetme tehlikesi geçirdi. Çünkü Pompeius saldırınca kimse tutunamadı; hendekler ölülerle doldu, askerleri kendi siperlerinin ve surlarının önünde, önlerine katılıp sürülerek düşüyorlardı.

39.3

ἀεὶ δέ τινες περὶ τοῖς ἐρύμασι τοῖς Πομπηΐου μάχαι σποράδες ἐγίγνοντο καί περιῆν πάσαις ὁ Καῖσαρ πλὴν μιᾶς, ἐν ᾗ τροπῆς μεγάλης γενομένης ἐκινδύνευσεν ἀπολέσαι τὸ στρατόπεδον. Πομπηΐου γὰρ προσβάλλοντος οὐδεὶς ἔμεινεν, ἀλλὰ καί τάφροι κατεπίμπλαντο κτεινομένων, καί περὶ τοῖς αὑτῶν χαρακώμασι καὶ περιτειχίσμασιν ἔπιπτον ἐλαυνόμενοι προτροπάδην.

39.4Caesar karşılarına çıkıp kaçanları geri çevirmeye çalıştı ama işe yaramadı; sancaklara el uzatınca taşıyanlar sancakları attılar, öyle ki düşman otuz iki sancak aldı. Kendisi de ölümden az kurtuldu: Yanından kaçan iri, güçlü bir adamı tutup durmasını ve düşmana dönmesini emretti. Adam korkudan ne yaptığını bilmez hâlde kılıcını vurmak için kaldırdı; ama Caesar'ın kalkancısı önce davranıp omzunu kesti.

39.4

Καῖσαρ δὲ ὑπαντιάζων ἐπειρᾶτο μὲν ἀναστρέφειν τοὺς φεύγοντας, ἐπέραινε δὲ οὐδέν, ἀλλʼ ἐπιλαμβανομένου τῶν σημείων ἀπερρίπτουν οἱ κομίζοντες, ὥστε δύο καί τριάκοντα λαβεῖν τοὺς πολεμίους, αὐτὸς δὲ παρὰ μικρὸν ἦλθεν ἀποθανεῖν. ἀνδρὶ γὰρ μεγάλῳ καὶ ῥωμαλέῳ φεύγοντι παρʼ αὑτόν ἐπιβαλὼν τὴν χεῖρα μένειν ἐκέλευσε καί στρέφεσθαι πρὸς τοὺς πολεμίους ὁ δὲ μεστὸς ὢν ταραχῆς παρὰ τὸ δεινόν ἐπήρατο τὴν μάχαιραν ὡς καθιξόμενος, φθάνει δὲ ὁ τοῦ Καίσαρος ὑπασπιστὴς ἀποκόψας αὐτοῦ τὸν ὦμον.

39.5Durumundan o kadar umudunu kesmişti ki, Pompeius bir ihtiyat ya da talih yüzünden büyük işi sonuna götürmeyip kaçanları siperlerine kapatarak çekilince, Caesar giderken dostlarına şöyle dedi: "Bugün zafer düşmanındı, bir kazanmayı bilenleri olsaydı."

39.5

οὕτω δὲ ἀπέγνω τὰ καθʼ αὑτόν ὥστε, ἐπεὶ Πομπήϊος ὑπʼ εὐλαβείας τινὸς ἢ τύχης ἔργῳ μεγάλῳ τέλος οὐκ ἐπέθηκεν, ἀλλὰ καθείρξας εἰς τὸν χάρακα τοὺς φεύγοντας ἀνεχώρησεν, εἶπεν ἄρα πρὸς τοὺς φίλους ἀπιὼν ὁ Καῖσαρ, σήμερον ἂν ἡ νίκη παρὰ τοῖς πολεμίοις ἦν, εἰ τὸν νικῶντα εἶχον.

39.6Çadırına gidip uzandı ve bütün gecelerin en acısını çaresiz düşünceler içinde geçirdi. Kötü komutanlık ettiğini düşünüyordu: Karşısında Makedonya'nın ve Teselya'nın geniş toprakları ve mesut şehirleri dururken savaşı oraya çekmemiş, burada, denize düşman hâkimken deniz kenarında oturmuştu; kuşatmaktan çok ihtiyaçlarıyla kuşatılıyordu.

39.6

αὐτὸς δὲ παρελθὼν εἰς τὴν σκηνὴν καὶ κατακλιθείς νύκτα πασῶν ἐκείνην ἀνιαροτάτην διήγαγεν ἐν ἀπόροις λογισμοῖς, ὡς κακῶς ἐστρατηγηκώς, ὅτι καί χώρας ἐπικειμένης βαθείας καὶ πόλεων εὐδαιμόνων τῶν Μακεδονικῶν καί Θετταλικῶν, ἐάσας ἐκεῖ περισπάσαι τὸν πόλεμον ἐνταῦθα καθέζοιτο πρὸς θαλάττῃ, ναυκρατούντων τῶν πολεμίων, πολιορκούμενος τοῖς ἀναγκαίοις μᾶλλον ἢ τοῖς ὅπλοις πολιορκῶν.

39.7Böyle çırpınarak ve içinde bulunduğu zorluktan bunalarak ordusunu kaldırdı, Makedonya'daki Scipio'nun üzerine yürümeye karar verdi. Ya Pompeius'u denizden aynı erzağı alamayacağı bir yere çekecek, ya da yalnız kalan Scipio'yu yenecekti.

39.7

οὕτω δὴ ῥιπτασθεὶς καί ἀδημονήσας πρὸς τὴν ἀπορίαν καί χαλεπότητα τῶν παρόντων ἀνίστη τὸν στρατόν, ἐπὶ Σκηπίωνα προάγειν εἰς Μακεδονίαν ἐγνωκώς ἢ γὰρ ἐπισπάσεσθαι Πομπήϊον ὅπου μαχεῖται μὴ χορηγούμενος ὁμοίως ἀπὸ τῆς θαλάττης, ἢ περιέσεσθαι μεμονωμένου Σκηπίωνος.

40.140. Bölüm

Bu, Pompeius'un ordusunu ve çevresindeki komutanları, yenilip kaçtığını sandıkları Caesar'ın peşine düşmeye kışkırttı. Pompeius ise böyle büyük işler için muharebeyi riske atmaktan çekiniyordu; her şeyi en iyi biçimde hazırlamış olduğundan, zamanla düşmanın kısa ömürlü gücünü yıpratıp eritmek istiyordu. Çünkü Caesar ordusunun en savaşçı kısmı tecrübeliydi, çarpışmada karşı durulmaz bir cesareti vardı,

40.1

τοῦτο τὴν Πομπηΐου στρατιὰν ἐπῆρε καί τοὺς περὶ αὐτὸν ἡγεμόνας ὡς ἡττημένου καί φεύγοντος ἔχεσθαι Καίσαρος. αὐτὸς μὲν γὰρ εὐλαβῶς εἶχε Πομπήϊος ἀναρρῖψαι μάχην περὶ τηλικούτων, καί παρεσκευασμένος ἄριστα πᾶσι πρὸς τὸν χρόνον ἠξίου τρίβειν καί μαραίνειν τὴν τῶν πολεμίων ἀκμήν βραχεῖαν οὖσαν. τὸ γάρ τοι μαχιμώτατον τῆς Καίσαρος δυνάμεως ἐμπειρίαν μὲν εἶχε καί τόλμαν ἀνυπόστατον πρὸς τοὺς ἀγῶνας,

40.2ama uzun yürüyüşlerde, ordugâh kurarken, sur kuşatmalarında, gece nöbetlerinde yaşlılıktan tükeniyor, bedenleri zahmetlere ağır geliyor, gayretleri zayıflık yüzünden sönüyordu. O sırada Caesar'ın ordusunda, kötü yiyeceklerden başlayan salgın bir hastalığın dolaştığı da söyleniyordu. En önemlisi, parası da yiyeceği de bol olmadığı için kısa zamanda kendiliğinden dağılacağı sanılıyordu.

40.2

ἐν δὲ ταῖς πλάναις καί ταῖς στρατοπεδείαις καί τειχομαχοῦντες καί νυκτεγερτοῦντες ἐξέκαμνον ὑπὸ γήρως, καί βαρεῖς ἦσαν τοῖς σώμασι πρὸς τοὺς πόνους, διʼ ἀσθένειαν ἐγκαταλείποντες τὴν προθυμίαν. τότε δὲ καί τι νόσημα λοιμῶδες ἐλέχθη, τὴν ἀτοπίαν τῆς διαίτης ποιησάμενον ἀρχήν, ἐν τῇ στρατιᾷ περιφέρεσθαι τῇ Καίσαρος, καί τὸ μέγιστον, οὔτε χρήμασιν ἐρρωμένος οὔτε τροφῆς εὐπορῶν χρόνου βραχέος ἐδόκει περὶ αὑτῷ καταλυθήσεσθαι.

41.141. Bölüm

Bu yüzden Pompeius'un savaşmak istememesini yalnız Cato, vatandaşları esirgediği için övüyordu; Cato o çarpışmada düşen bin kadar düşmanı görünce başını örtüp ağlayarak ayrılmıştı. Öteki herkes Pompeius'u savaştan kaçıyor diye ayıplıyor, ona Agamemnon ve krallar kralı diyerek kışkırtıyordu; sözde tek başına yönetimi bırakmak istemiyor, bunca komutanın ona bağlı olup çadırına gelip gitmesinden keyif alıyordu.

41.1

διὰ ταῦτα Πομπήϊον μάχεσθαι μὴ βουλόμενον μόνος ἐπῄνει Κάτων φειδοῖ τῶν πολιτῶν ὅς γε καὶ τοὺς πεσόντας ἐν τῇ μάχῃ τῶν πολεμίων εἰς χιλίους τὸ πλῆθος γενομένους ἰδών ἀπῆλθεν ἐγκαλυψάμενος καὶ καταδακρύσας. οἱ δʼ ἄλλοι πάντες ἐκάκιζον τὸν Πομπήϊον φυγομαχοῦντα, καὶ παρώξυνον Ἀγαμέμνονα καὶ βασιλέα βασιλέων ἀποκαλοῦντες, ὡς δὴ μὴ βουλόμενον ἀποθέσθαι τὴν μοναρχίαν, ἀλλʼ ἀγαλλόμενον ἡγεμόνων τοσούτων ἐξηρτημένων αὐτοῦ καὶ φοιτώντων ἐπὶ σκηνήν.

41.2Favonius Cato'nun açık sözlülüğünü taklit ederek, Pompeius'un iktidar hırsı yüzünden bu yıl da Tusculum incirlerini yiyemeyeceklerinden delice yakınıyordu. İberia'dan yeni gelen, oradaki kötü komutanlığı yüzünden para karşılığı orduyu sattığıyla suçlanan Afranius da kendisinden eyaletleri satın alan tüccarla niçin savaşmadıklarını soruyordu. Bütün bunlarla sıkıştırılan Pompeius, istemeye istemeye savaşa yönelip Caesar'ı kovaladı.

41.2

Φαώνιος δὲ τὴν Κάτωνος παρρησίαν ὑποποιούμενος, μανικῶς ἐσχετλίαζεν εἰ μηδὲ τῆτες ἔσται τῶν περὶ Τουσκλάνον ἀπολαῦσαι σύκων Διὰ τὴν Πομπηΐου φιλαρχίαν. Ἀφράνιος δὲ ʽ νεωστὶ γὰρ ἐξ Ἰβηρίας ἀφῖκτο κακῶς στρατηγήσασʼ διαβαλλόμενος ἐπὶ χρήμασι προδοῦναι τὸν στρατόν, ἠρώτα Διὰ τί πρὸς τὸν ἔμπορον οὐ μάχονται τὸν ἐωνημένον παρʼ αὐτοῦ τὰς ἐπαρχίας, ἐκ τούτων ἁπάντων συνελαυνόμενος ἄκων εἰς μάχην ὁ Πομπήϊος ἐχώρει τὸν Καίσαρα διώκων.

41.3Caesar yürüyüşün çoğunu güçlükle tamamladı; kimse erzak satmıyor, son yenilgisi yüzünden herkes onu küçümsüyordu. Ama Teselya şehri Gomphoi'yi alınca ordusunu doyurmakla kalmadı, beklenmedik biçimde hastalıktan da kurtardı. Çünkü bol şaraba rastladılar, doya doya içtiler, sonra yol boyunca eğlenip Bakkhos şenliği yaparak sarhoşlukla hastalığı savuşturup atlattılar; bedenleri başka bir duruma geçti.

41.3

ὁ δὲ τὴν μὲν ἄλλην πορείαν χαλεπῶς ἤνυσεν, οὐδενὸς παρέχοντος ἀγοράν, ἀλλὰ πάντων καταφρονούντων Διὰ τὴν ἔναγχος ἧτταν ὡς δὲ εἷλε Γόμφους, Θεσσαλικὴν πόλιν, οὐ μόνον ἔθρεψε τὴν στρατιάν, ἀλλὰ καὶ τοῦ νοσήματος ἀπήλλαξε παραλόγως. ἀφθόνῳ γὰρ ἐνέτυχον οἴνῳ, καὶ πιόντες ἀνέδην, εἶτα χρώμενοι κώμοις καὶ βακχεύοντες ἀνὰ τὴν ὁδὸν, ἐκ μέθης διεκρούσαντο καὶ παρήλλαξαν τὸ πάθος, εἰς ἕξιν ἑτέραν τοῖς σώμασι μεταπεσόντες.

42.142. Bölüm

İki taraf Pharsalia'ya girip ordugâh kurunca Pompeius kararını yine eski düşüncesine çevirdi; üstelik uğursuz görüntüler ve bir rüya da eklenmişti. Rüyasında kendini tiyatroda Romalılarca alkışlanırken görüyordu […]. Yanındakiler ise öyle cüretliydi, zaferi umutlarında öyle önceden yaşamışlardı ki, Domitius, Spinther ve Scipio, Caesar'ın başrahipliği için birbirleriyle kapışıyorlardı;

42.1

ὡς δὲ εἰς τὴν Φαρσαλίαν ἐμβαλόντες ἀμφότεροι κατεστρατοπέδευσαν, ὁ μὲν Πομπήϊος αὖθις εἰς τὸν ἀρχαῖον ἀνεκρούετο λογισμὸν τὴν γνώμην, ἔτι καὶ φασμάτων οὐκ αἰσίων προσγενομένων καὶ καθʼ ὕπνον ὄψεως, ἐδόκει γὰρ ἑαυτὸν ὁρᾶν ἐν τῷ θεάτρῳ κροτούμενον ὑπὸ Ῥωμαίων, […] οἱ δὲ περὶ αὐτὸν οὕτω θρασεῖς ἦσαν καὶ τὸ νίκημα ταῖς ἐλπίσι προειληφότες ὥστε φιλονεικεῖν ὑπὲρ τῆς Καίσαρος ἀρχιερωσύνης Δομίτιον καὶ Σπινθῆρα καὶ Σκηπίωνα διαμιλλωμένους ἀλλήλοις,

42.2birçokları da savaştan hemen sonra makama geçecekleri düşüncesiyle Roma'ya adam gönderip konsüllere ve praetorlara yaraşır evler kiralatıyor, önceden tutuyorlardı. En çok atlılar muharebe için can atıyordu. Silahlarının parlaklığı, atlarının besisi ve bedenlerinin güzelliğiyle aşırı gösterişliydiler, sayılarına da güveniyorlardı: Caesar'ın bin atlısına karşı yedi bin kişiydiler. Piyade sayısı da denk değildi: Yirmi iki bine karşı kırk beş bin kişi diziliyordu.

42.2

πέμπειν δὲ πολλοὺς εἰς Ῥώμην μισθουμένους καὶ προκαταλαμβάνοντας οἰκίας ὑπατεύουσι καὶ στρατηγοῦσιν ἐπιτηδείους, ὡς εὐθὺς ἄρξοντες μετὰ τὸν πόλεμον. μάλιστα δὲ ἐσφάδαζον οἱ ἱππεῖς ἐπὶ τὴν μάχην ἠσκημένοι περιττῶς ὅπλων λαμπρότησι καὶ τροφαῖς ἵππων καὶ κάλλει σωμάτων, μέγα φρονοῦντες καὶ διὰ τὸ πλῆθος, ἑπτακισχίλιοι πρὸς χιλίους τοὺς Καίσαρος ὄντες. ἦν δὲ καὶ τὸ τῶν πεζῶν πλῆθος οὐκ ἀγχώμαλον, ἀλλὰ τετρακισμύριοι καὶ πεντακισχίλιοι παρετάττοντο δισμυρίοις καὶ δισχιλίοις.

43.143. Bölüm

Caesar askerlerini topladı, Cornificius'un iki lejyonla yakında olduğunu, Calenus'un komutasında on beş koortun da Megara ve Atina civarında beklediğini söyledi, onları beklemek mi yoksa kendi başlarına tehlikeyi göze almak mı istediklerini sordu. Askerler bağırarak beklememesini, tersine düşmanla en kısa zamanda nasıl karşılaşacaklarını planlamasını istediler.

43.1

ὁ δὲ Καῖσαρ τοὺς στρατιώτας συναγαγών, καὶ προειπὼν ὡς δύο μὲν αὐτῷ τάγματα Κορφίνιος ἄγων ἐγγύς ἐστιν, ἄλλαι δὲ πεντεκαίδεκα σπεῖραι μετὰ Καληνοῦ κάθηνται περὶ Μέγαρα καὶ Ἀθήνας, ἠρώτησεν εἴτε βούλονται περιμένειν ἐκείνους, εἴτε αὐτοὶ διακινδυνεῦσαι καθʼ ἑαυτούς, οἱ δὲ ἀνεβόησαν δεόμενοι μὴ περιμένειν, ἀλλὰ μᾶλλον, ὅπως τάχιστα συνίασιν εἰς χεῖρας τοῖς πολεμίοις, τεχνάζεσθαι καὶ στρατηγεῖν.

43.2Ordusunu arındırma töreni yapıp ilk kurbanı kesince kâhin hemen, üç gün içinde düşmanla muharebede sonucun alınacağını söyledi. Caesar sonuç için de kurbanlarda iyi bir işaret görüp görmediğini sorunca şöyle dedi: "Bunu sen kendin daha iyi yorumlarsın. Çünkü tanrılar büyük bir değişiklik, mevcut durumun zıttına bir dönüş gösteriyor. Şimdi iyi durumda olduğunu düşünüyorsan daha kötü talih bekle, kötü durumdaysan daha iyisini."

43.2

ποιουμένῳ δὲ καθαρμὸν αὐτῷ τῆς δυνάμεως καὶ θύσαντι τὸ πρῶτον ἱερεῖον εὐθὺς ὁ μάντις ἔφραζε τριῶν ἡμερῶν μάχῃ κριθήσεσθαι πρὸς τοὺς πολεμίους, ἐρομένου δὲ τοῦ Καίσαρος εἰ καὶ περὶ τοῦ τέλους ἐνορᾷ τι τοῖς ἱεροῖς εὔσημον, αὐτὸς ἄν, ἔφη, σὺ τοῦτο βέλτιον ὑποκρίναιο σαυτῷ. μεγάλην γὰρ οἱ θεοὶ μεταβολὴν καὶ μετάπτωσιν ἐπὶ τὰ ἐναντία τῶν καθεστώτων δηλοῦσιν, ὥστε εἰ μὲν εὖ πράττειν ἡγῇ σεαυτὸν ἐπὶ τῷ παρόντι, τὴν χείρονα προσδόκα τύχην εἰ δὲ κακῶς, τὴν ἀμείνονα.

43.3Muharebeden önceki gece, gece yarısına doğru nöbetçileri dolaşırken gökten bir ateş meşalesi görüldü; Caesar'ın ordugâhının üzerinden geçip parladı, alevlendi ve Pompeius'un ordugâhına düştü gibi göründü. Sabah nöbetinde düşman tarafında panik bir karışıklık olduğunu da fark ettiler. Yine de Caesar o gün çarpışacağını beklemiyor, Skotussa'ya gidecekmiş gibi ordugâhı kaldırıyordu.

43.3

τῇ δὲ πρὸ τῆς μάχης νυκτὶ τὰς φυλακὰς ἐφοδεύοντος αὐτοῦ περὶ τὸ μεσονύκτιον ὤφθη λαμπὰς οὐρανίου πυρός, ἣν ὑπερενεχθεῖσαν τὸ Καίσαρος στρατόπεδον λαμπρὰν καὶ φλογώδη γενομένην ἔδοξεν εἰς τὸ Πομπηΐου καταπεσεῖν. ἑωθινῆς δὲ φυλακῆς καὶ πανικὸν τάραχον ᾔσθοντο γιγνόμενον παρὰ τοῖς πολεμίοις, οὐ μὴν μαχεῖσθαί γε κατʼ ἐκείνην προσεδόκα τὴν ἡμέραν, ἀλλὰ ὡς ἐπὶ Σκοτούσσης ὁδεύων ἀνεζεύγνυεν.

44.144. Bölüm

Çadırlar sökülmüşken gözcüler at sürüp gelerek düşmanın savaşmak için indiğini bildirdi. Caesar çok sevindi, tanrılara dua edip ordusunu üç sıra hâlinde dizdi. Merkezin başına Domitius Calvinus'u koydu, kanatlardan birini Antonius'a verdi, sağ kanadı kendisi aldı; onuncu lejyonda savaşacaktı.

44.1

ἐπεὶ δὲ τῶν σκηνῶν ἤδη καταλελυμένων οἱ σκοποὶ προσίππευσαν αὑτῷ τοὺς πολεμίους ἐπὶ μάχῃ καταβαίνειν ἀπαγγέλλοντες περιχαρὴς γενόμενος καὶ προσευξάμενος τοῖς θεοῖς παρέταττε τὴν φάλαγγα, τὴν τάξιν τριπλῆν ποιῶν, καὶ τοῖς μὲν μέσοις ἐπέστησε Καλβῖνον Δομίτιον, τῶν δὲ κεράτων τὸ μὲν εἶχεν Ἀντώνιος, Αὐτὸς δὲ τὸ δεξιόν, ἐν τῷ δεκάτῳ τάγματι μέλλων μάχεσθαι.

44.2Karşısına düşman atlılarının dizildiğini görünce, parlaklıklarından ve sayılarından çekinerek en arka sıradan gizlice altı koortu yanına getirtti, sağ kanadın arkasına yerleştirdi ve düşman atlıları saldırdığında ne yapmaları gerektiğini öğretti. Pompeius kanatlardan birini kendisi aldı, solu Domitius'a verdi, merkezi de kayınpederi Scipio komuta ediyordu.

44.2

κατὰ τοῦτο δὲ τοὺς τῶν πολεμίων ἱππεῖς ἀντιπαραταττομένους ὁρῶν, καὶ δεδοικὼς τὴν λαμπρότητα καὶ τὸ πλῆθος αὐτῶν, ἀπὸ τῆς ἐσχάτης τάξεως ἀδήλως ἐκέλευσε περιελθεῖν πρὸς ἑαυτὸν ἓξ σπείρας καὶ κατόπιν ἔστησε τοῦ δεξιοῦ, διδάξας ἃ χρὴ ποιεῖν ὅταν οἱ τῶν πολεμίων ἱππεῖς προσφέρωνται. Πομπήϊος δὲ τὸ μὲν Αὐτὸς εἶχε τῶν κεράτων, τὸ δʼ εὐώνυμον Δομίτιος, τοῦ δὲ μέσου Σκηπίων ἦρχεν ὁ πενθερός.

44.3Bütün atlılar sol kanatta toplandı; düşmanın sağ kanadını kuşatıp tam komutanın yanında parlak bir bozgun yaratacaklardı. Çünkü bu kadar atlı birden saldırınca hiçbir ağır piyade derinliğinin dayanamayacağını, karşılarındaki her şeyin ezilip parçalanacağını düşünüyorlardı.

44.3

οἱ δὲ ἱππεῖς ἅπαντες ἐπὶ τὸ ἀριστερὸν ἔβρισαν ὡς τὸ δεξιὸν κυκλωσόμενοι τῶν πολεμίων καὶ λαμπρὰν περὶ αὐτὸν τὸν ἡγεμόνα ποιησόμενοι τροπήν οὐδὲν γὰρ ἀνθέξειν βάθος ὁπλιτικῆς φάλαγγος, ἀλλὰ συντρίψεσθαι καὶ καταρράξεσθαι πάντα τοῖς ἐναντίοις ἐπιβολῆς ἅμα τοσούτων ἱππέων γενομένης.

44.4İki taraf saldırı işareti vermek üzereyken Pompeius ağır piyadelere, kalkanları önde, kıpırdamadan durmalarını ve düşman saldırısını saflarını bozmadan, cirit menziline girene kadar beklemelerini emretti. Caesar bunda da hata ettiğini söyler: Başlangıçta koşuyla ve hızla yapılan çarpışmanın darbelere güç kattığını ve herkesin öfkesini körükleyip tutuşturduğunu bilmiyordu.

44.4

ἐπεὶ δὲ σημαίνειν ἔμελλον ἀμφότεροι τὴν ἔφοδον, Πομπήϊος μὲν ἐκέλευσε τοὺς ὁπλίτας ἑστῶτας ἐν προβολῇ καὶ μένοντας ἀραρότως δέχεσθαι τὴν ἐπιδρομὴν τῶν πολεμίων, μέχρι ἂν ὑσσοῦ βολῆς ἐντὸς γένωνται. Καῖσαρ δὲ καὶ περὶ τοῦτο διαμαρτεῖν φησιν αὐτόν, ἀγνοήσαντα τὴν μετὰ δρόμου καὶ φορᾶς ἐν ἀρχῇ γινομένην σύρραξιν, ὡς ἔν τε ταῖς πληγαῖς βίαν προστίθησι καὶ συνεκκαίει τὸν θυμὸν ἐκ πάντων ἀναρριπιζόμενον.

44.5Kendisi safları harekete geçirip işe girişirken, önce centurionlardan güvendiği, savaşta tecrübeli bir adamı gördü; adamlarına cesaret veriyor, onları yiğitlik yarışına çağırıyordu. Ona adıyla seslenip "Ne umuyoruz, Gaius Crassinius?" dedi. "Cesaretimiz nasıl?"

44.5

αὐτὸς δὲ κινεῖν τὴν φάλαγγα μέλλων καὶ προϊὼν ἐπʼ ἔργον ἤδη πρῶτον ὁρᾷ τῶν ταξιάρχων ἄνδρα πιστὸν αὐτῷ καὶ πολέμων ἔμπειρον, ἐπιθαρσύνοντα τοὺς ὑφʼ αὑτῷ καὶ προκαλούμενον εἰς ἅμιλλαν ἀλκῆς, τοῦτον ὀνομαστὶ προσαγορεύσας, τί ἐλπίζομεν, εἶπεν, ὦ Γάϊε Κρασσίνιε, καὶ πῶς τι θάρσους ἔχομεν;

44.6Crassinius sağ elini uzatıp yüksek sesle bağırdı: "Parlak bir zafer kazanacağız, Caesar. Beni bugün ister sağ ister ölü, öveceksin." Bunu söyleyip ilk olarak koşarak düşmanın üzerine atıldı, yanındaki yüz yirmi askeri de peşinden sürükledi. İlk safları yardı, büyük bir kıyımla ileri giderken ağzına yediği kılıç darbesiyle durduruldu; kılıcın ucu ensesinden çıktı.

44.6

ὁ δὲ Κρασσίνιος ἐκτείνας τὴν δεξιὰν καὶ μέγα βοήσας, νικήσομεν, ἔφη, λαμπρῶς, ὦ Καῖσαρ ἐμὲ δὲ ἢ ζῶντα τήμερον ἢ τεθνηκότα ἐπαινέσεις. ταῦτα εἰπὼν πρῶτος ἐμβάλλει τοῖς πολεμίοις δρόμῳ, συνεπισπασάμενος τοὺς περὶ ἑαυτὸν ἑκατὸν καὶ εἴκοσι στρατιώτας, διακόψας δὲ τοὺς πρώτους καὶ πρόσω χωρῶν φόνῳ πολλῷ καὶ βιαζόμενος ἀνακόπτεται ξίφει πληγεὶς διὰ τοῦ στόματος, ὥστε καὶ τὴν αἰχμὴν ὑπὲρ τὸ ἰνίον ἀνασχεῖν.

45.145. Bölüm

Piyadeler merkezde böyle çarpışıp boğuşurken Pompeius'un süvarileri kanattan gururla ilerliyor, Caesar'ın sağ kanadını kuşatmak için bölüklerini iki yana açıyordu. Ama daha onlar saldıramadan Caesar'ın yanından birlikler öne fırladı. Bu askerler ciritlerini âdet olduğu üzere atmıyor,

45.1

οὕτω δὲ τῶν πεζῶν κατὰ τὸ μέσον συρραγέντων καὶ μαχομένων, ἀπὸ τοῦ κέρατος οἱ Πομπηΐου ἱππεῖς σοβαρῶς ἐπήλαυνον εἰς κύκλωσιν τοῦ δεξιοῦ τὰς ἴλας ἀναχεόμενοι· καὶ πρὶν ἢ προσβαλεῖν αὐτούς ἐκτρέχουσιν αἱ σπεῖραι παρὰ Καίσαρος, οὐχ, ὥσπερ εἰώθεσαν, ἀκοντίσμασι χρώμενοι τοῖς ὑσσοῖς,

45.2düşmanın uyluğuna ya da baldırına yakından da vurmuyor, gözlere nişan alıyor, yüzlere saplıyordu. Bunu onlara Caesar öğretmişti. Savaşa ve yaraya pek alışık olmayan, güzellikleri ve gençlikleriyle övünüp saç uzatan bu delikanlıların en çok böyle darbelerden çekineceğini, hem o anki tehlikeden hem de sonradan kalacak çirkinlikten korkup yerlerinde duramayacaklarını umuyordu.

45.2

οὐδὲ μηροὺς παίοντες ἐκ χειρὸς ἢ κνήμας τῶν πολεμίων, ἀλλὰ τῶν ὄψεων ἐφιέμενοι καὶ τὰ πρόσωπα συντιτρώσκοντες, ὑπὸ Καίσαρος δεδιδαγμένοι τοῦτο ποιεῖν, ἐλπίζοντος ἄνδρας οὐ πολλὰ πολέμοις οὐδὲ τραύμασιν ὡμιληκότας, νέους δὲ καὶ κομῶντας ἐπὶ κάλλει καὶ ὥρᾳ, μάλιστα τὰς τοιαύτας πληγὰς ὑπόψεσθαι καὶ μὴ μενεῖν, τὸν ἐν τῷ παρόντι κίνδυνον ἅμα καὶ τὴν αὖθις αἰσχύνην δεδοικότας.

45.3Olan da buydu. Yukarı kaldırılan ciritlere dayanamıyor, demiri gözlerinin önünde görmeye cesaret edemiyor, yüzlerini korumak için başlarını çevirip kapıyorlardı. Sonunda böylece kendi saflarını bozdular, en utanç verici biçimde kaçmaya koyuldular ve her şeyi mahvettiler. Çünkü onları yenenler hemen piyadeleri kuşattı, arkadan saldırıp doğramaya başladı.

45.3

ὃ δὴ καὶ συνέβαινεν οὐ γὰρ ἠνείχοντο τῶν ὑσσῶν ἀναφερομένων, οὐδὲ ἐτόλμων ἐν ὀφθαλμοῖς τὸν σίδηρον ὁρῶντες, ἀλλʼ ἀπεστρέφοντο καὶ συνεκαλύπτοντο φειδόμενοι τῶν προσώπων καὶ τέλος οὕτως ταράξαντας ἑαυτοὺς ἐτράποντο φεύγειν αἴσχιστα, λυμηνάμενοι τὸ σύμπαν εὐθὺς γὰρ οἱ μὲν νενικηκότες τούτους ἐκυκλοῦντο τοὺς πεζοὺς καὶ κατὰ νώτου προσπίπτοντες ἔκοπτον.

45.4Pompeius, öbür kanattan süvarilerinin dağılıp kaçtığını görünce artık eski Pompeius değildi; Büyük Pompeius olduğunu bile unutmuştu. Aklı bir tanrı tarafından çelinmiş bir adam gibi, ağzını açmadan çadırına çekildi, oturup olacakları beklemeye başladı. Sonunda bütün ordu bozguna uğradı, düşmanlar ordugâhın surlarına tırmanıp nöbetçilerle çarpışmaya başladı.

45.4

Πομπήϊος δὲ ὡς κατεῖδεν ἀπὸ θατέρου τοὺς ἱππεῖς φυγῇ σκεδασθέντας, οὐκέτι ἦν ὁ αὐτὸς οὐδʼ ἐμέμνητο Πομπήϊος ὢν Μᾶγνος, ἀλλʼ ὑπὸ θεοῦ μάλιστα βλαπτομένῳ τὴν γνώμην ἐοικώς ἄφθογγος ᾤχετο ἀπιὼν ἐπὶ σκηνήν, καὶ καθεζόμενος ἐκαραδόκει τὸ μέλλον, ἄχρι οὗ τροπῆς ἁπάντων γενομένης ἐπέβαινον οἱ πολέμιοι τοῦ χάρακος καὶ διεμάχοντο πρὸς τοὺς φυλάττοντας.

45.5O zaman kendine gelir gibi oldu ve söylendiğine göre tek bir söz etti: "Demek ordugâha kadar!" Sonra savaş ve komutan giysilerini çıkardı, kaçan birine yakışan bir kılığa girip gizlice oradan ayrıldı. Bundan sonra neler yaşadığını, kendini Mısırlılara teslim edip nasıl öldürüldüğünü onun hayatını anlatan kitapta yazıyoruz.

45.5

τότε δὲ ὥσπερ ἔννους γενόμενος, καὶ ταύτην μόνην, ὥς φασι, φωνὴν ἀφεὶς, οὐκοῦν καὶ ἐπὶ τὴν παρεμβολήν; ἀπεδύσατο μὲν τὴν ἐναγώνιον καὶ στρατηγικὴν ἐσθῆτα, φεύγοντι δὲ πρέπουσαν μεταλαβὼν ὑπεξῆλθεν. ἀλλʼ οὗτος μὲν οἵαις ὕστερον χρησάμενος τύχαις ὅπως τε παραδοὺς ἑαυτὸν τοῖς Αἰγυπτίοις ἀνδράσιν ἀνῃρέθη, δηλοῦμεν ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γράμμασιν.

46.146. Bölüm

Caesar, Pompeius'un ordugâhına girip düşmanların yerde yatan cesetlerini ve hâlâ kesilmekte olanları görünce inleyerek şöyle demiş: "Bunu onlar istedi. Beni bu zorunluluğa onlar sürükledi. Orduları bıraksaydım, en büyük savaşları başarıyla bitirmiş olan ben, Gaius Caesar, mahkûm edilecektim."

46.1

ὁ δὲ Καῖσαρ ὡς ἐν τῷ χάρακι τοῦ Πομπηΐου γενόμενος τούς τε κειμένους νεκροὺς ἤδη τῶν πολεμίων εἶδε καὶ τούς ἔτι κτεινομένους, εἶπεν ἄρα στενάξας τοῦτο ἐβουλήθησαν, εἰς τοῦτό με ἀνάγκης ὑπηγάγοντο, ἵνα Γάϊος Καῖσαρ ὁ μεγίστους πολέμους κατορθώσας, εἰ προηκάμην τὰ στρατεύματα, κἂν κατεδικάσθην.

46.2Asinius Pollio, Caesar'ın o anda bu sözleri Latince söylediğini, kendisinin ise Yunanca yazdığını belirtir. Ölenlerin çoğunun ordugâh ele geçirilirken öldürülen hizmetkârlar olduğunu, en fazla altı bin askerin düştüğünü de yine o söyler. Caesar sağ ele geçirilenlerin çoğunu kendi lejyonlarına kattı, ileri gelenlerden birçoğunu da affetti. Sonradan onu öldüren Brutus da bunlardan biriydi. Anlatıldığına göre Caesar, Brutus ortalarda görünmeyince endişelenmiş, sağ salim yanına gelince de çok sevinmişti.

46.2

ταῦτά φησι Πολλίων Ἀσίννιος τὰ ῥήματα Ῥωμαϊστὶ μὲν ἀναφθέγξασθαι τὸν Καίσαρα παρὰ τὸν τότε καιρόν, Ἑλληνιστὶ δʼ ὑπʼ αὑτοῦ γεγράφθαι τῶν δὲ ἀποθανόντων τούς πλείστους οἰκέτας γενέσθαι περὶ τὴν κατάληψιν τοῦ χάρακος ἀναιρεθέντας, στρατιώτας δὲ μὴ πλείους ἑξακισχιλίων πεσεῖν, τῶν δὲ ζώντων ἁλόντων κατέμιξε τούς πλείστους ὁ Καῖσαρ εἰς τὰ τάγματα· πολλοῖς δὲ καὶ τῶν ἐπιφανῶν ἄδειαν ἔδωκεν, ὧν καὶ Βροῦτος ἦν ὁ κτείνας αὐτὸν ὕστερον, ἐφʼ ᾧ λέγεται μὴ φαινομένῳ μὲν ἀγωνιᾶσαι, σωθέντος δὲ καὶ παραγεονμένου πρὸς αὐτὸν ἡσθῆναι διαφερόντως.

47.147. Bölüm

Zaferi önceden haber veren birçok alamet görüldü; bunların en dikkat çekicisi Tralleis'te olandır. Oradaki Nike tapınağında Caesar'ın bir heykeli duruyordu. Heykelin çevresindeki toprak hem tabiatça sertti hem de üstü sert taşla döşenmişti; anlatıldığına göre işte buradan, heykelin kaidesinin dibinde bir hurma ağacı bitti. Patavium'da ise, kehanet hüneriyle ün salmış, tarihçi Livius'un hemşehrisi ve tanıdığı Gaius Cornelius, tam o gün kuşları gözlemeye oturmuştu.

47.1

σημείων δὲ πολλῶν γενομένων τῆς Νίκης ἐπιφανέστατον ἱστορεῖται τὸ περὶ Τράλλεις. ἐν γὰρ ἱερῷ Νίκης ἀνδριὰς εἱστήκει Καίσαρος, καὶ τὸ περὶ αὐτῷ χωρίον αὐτό τε στερεὸν φύσει καὶ λίθῳ σκληρῷ κατεστρωμένον ἦν ἄνωθεν ἐκ τούτου λέγουσιν ἀνατεῖλαι φοίνικα παρὰ τὴν βάσιν τοῦ ἀνδριάντος. ἐν δὲ Παταβίῳ Γάϊος Κορνήλιος, ἀνὴρ εὐδόκιμος ἐπὶ μαντικῇ, Λιβίου τοῦ συγγραφέως πολίτης καὶ γνώριμος, ἐτύγχανεν ἐπʼ οἰωνοῖς καθήμενος ἐκείνην τὴν ἡμέραν.

47.2Livius'un söylediğine göre önce savaşın başladığı anı anladı ve yanındakilere işin artık sonuçlanmakta olduğunu, adamların çarpışmaya girdiğini söyledi. Sonra yeniden gözlemine döndü, işaretlere baktı ve coşkuyla ayağa fırlayıp "Kazanıyorsun, Caesar!" diye bağırdı. Oradakiler şaşkına dönünce başındaki çelengi çıkardı ve hünerine olayın kendisi tanıklık etmedikçe onu bir daha takmayacağına yemin etti. Livius işte bunların böyle olduğunu kesin bir dille bildirir.

47.2

καὶ πρῶτον μέν, ὡς Λίβιός φησι, τὸν καιρὸν ἔγνω τῆς μάχης, καὶ πρὸς τοὺς παρόντας εἶπεν ὅτι καὶ δὴ περαίνεται τὸ χρῆμα καὶ συνίασιν εἰς ἔργον οἱ ἄνδρες, αὖθις δὲ πρὸς τῇ θέᾳ γενόμενος καὶ τὰ σημεῖα κατιδών ἀνήλατο μετʼ ἐνθουσιασμοῦ βοῶν, νικᾷς, ὦ Καῖσαρ ἐκπλαγέντων δὲ τῶν παρατυχόντων περιελὼν τὸν στέφανον ἀπὸ τῆς κεφαλῆς ἐνωμότως ἔφη μὴ πρὶν ἐπιθήσεσθαι πάλιν ἢ τῇ τέχνῃ μαρτυρῆσαι τὸ ἔργον, ταῦτα μὲν οὖν ὁ Λίβιος οὕτως γενέσθαι καταβεβαιοῦται.

48.148. Bölüm

Caesar, zaferin armağanı olarak Teselya halkına özgürlüklerini bağışladı ve Pompeius'un peşine düştü. Asya'ya varınca, mitleri derleyen Theopompos'un hatırı için Knidosluları özgür bıraktı, Asya'da yaşayan herkesin vergisinin üçte birini de kaldırdı.

48.1

Καῖσαρ δὲ τῷ Θετταλῶν ἔθνει τὴν ἐλευθερίαν ἀναθεὶς νικητήριον ἐδίωκε Πομπήϊον· ἁψάμενος δὲ τῆς · Ἀσίας Κνιδίους τε Θεοπόμπῳ τῷ συναγαγόντι τοὺς μύθους χαριζόμενος ἠλευθέρωσε, καὶ πᾶσι τοῖς τὴν Ἀσίαν κατοικοῦσι τὸ τρίτον τῶν φόρων ἀνῆκεν.

48.2Pompeius öldükten sonra İskenderiye'ye vardı. Pompeius'un başını getiren Theodotos'tan yüzünü çevirdi, mührünü alınca ise gözyaşlarını tutamadı. Pompeius'un dostları ve yakınlarından, ülkede başıboş dolaşırken kralın eline düşenlerin hepsine iyilik edip onları kendine bağladı. Roma'daki dostlarına, zaferden devşirdiği en büyük ve en tatlı meyvenin, kendisine karşı savaşmış vatandaşlardan her seferinde birkaçının hayatını kurtarmak olduğunu yazdı.

48.2

εἴς δὲ Ἀλεξάνδρειαν ἐπὶ Πομπηΐῳ τεθνηκότι καταχθείς Θεόδοτον μὲν ἀπεστράφη τὴν Πομπηΐου κεφαλὴν προσφέροντα, τὴν δὲ σφραγῖδα δεξάμενος τοῦ ἀνδρὸς κατεδάκρυσεν ὅσοι δὲ τῶν ἑταίρων αὐτοῦ καὶ συνήθων πλανώμενοι κατὰ τὴν χώραν ἑαλώκεσαν ὑπὸ τοῦ βασιλέως, πάντας εὐεργέτησε καὶ προσηγάγετο. τοῖς δὲ φίλοις εἴς Ῥώμην ἔγραφεν ὅτι τῆς νίκης ἀπολαύοι τοῦτο μέγιστον καὶ ἥδιστον, τὸ σῴζειν τινὰς ἀεὶ τῶν πεπολεμηκότων πολιτῶν αὐτῷ.

48.3Oradaki savaşa gelince, kimileri bunun gereksiz olduğunu, Kleopatra aşkı yüzünden çıktığını, Caesar'a hem şan getirmediğini hem de onu tehlikeye attığını söyler. Kimileri ise kralın çevresini, özellikle de hadım Potheinos'u suçlar. Sarayın en güçlü adamı olan Potheinos kısa süre önce Pompeius'u öldürtmüş, Kleopatra'yı da kovmuştu; Caesar'a karşı da gizlice tuzak kuruyordu. Söylendiğine göre Caesar bu yüzden, kendini korumak için o günden sonra geceleri içki sofrasında geçirmeye başladı. Potheinos'un açıktan davranışları da çekilir gibi değildi; Caesar'a karşı hem kin uyandıracak hem de onu aşağılayacak nice şey söylüyor, nice şey yapıyordu.

48.3

τὸν δὲ αὐτόθι πόλεμον οἱ μὲν οὐκ ἀναγκαῖον. ἀλλʼ ἔρωτι Κλεοπάτρας ἄδοξον αὐτῷ καὶ κινδυνώδη γενέσθαι λέγουσιν, οἱ δὲ τοὺς βασιλικοὺς αἰτιῶνται, καὶ μάλιστα Τὸν εὐνοῦχον Ποθεινόν, ὃς πλεῖστον δυνάμενος καὶ Πομπήϊον μὲν ἀνῃρηκὼς ἔναγχος, ἐκβεβληκὼς δὲ Κλεοπάτραν, κρύφα μὲν ἐπεβούλευε τῷ Καίσαρι· καὶ διὰ τοῦτό φασιν αὐτὸν ἀρξάμενον ἔκτοτε διανυκτερεύειν ἐν τοῖς πότοις ἕνεκα φυλακῆς τοῦ σώματος· φανερῶς δὲ οὐκ ἦν ἀνεκτός ἐπίφθονα πολλὰ καὶ πρὸς ὕβριν εἴς Τὸν Καίσαρα λέγων καὶ πράττων.

48.4Askerlere en kötü ve en bayat tahılın ölçülüp verilmesini sağlıyor, başkasının ekmeğini yiyenlerin buna katlanıp hâline şükretmesi gerektiğini söylüyordu. Sofralarda tahta ve toprak kaplar kullanıyor, bütün altın ve gümüş takımların bir borç karşılığında Caesar'ın elinde olduğunu ileri sürüyordu. Gerçekten de o sırada tahtta bulunan kralın babası Caesar'a on yedi milyon beş yüz bin drahmi borçluydu. Caesar bunun bir kısmını daha önce çocuklarına bağışlamıştı; kalan on milyonu şimdi tahsil edip ordusunu beslemek istiyordu.

48.4

τοὺς μὲν γὰρ στρατιώτας Τὸν κάκιστον μετρουμένους καὶ παλαιότατον σῖτον ἐκέλευσεν ἀνέχεσθαι καὶ στέργειν, ἐσθίοντας τὰ ἀλλότρια, πρὸς δὲ τὰ δεῖπνα σκεύεσιν ἐχρῆτο ξυλίνοις καὶ κεραμεοῖς, ὡς τὰ χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ πάντα Καίσαρος ἔχοντος εἴς τι χρέος, ὤφειλε γὰρ ὁ τοῦ βασιλεύοντος τότε πατὴρ Καίσαρι χιλίας ἑπτακοσίας πεντήκοντα μυριάδας, ὧν τὰς μὲν ἄλλας ἀνῆκε τοῖς παισὶν αὐτοῦ πρότερον ὁ Καῖσαρ, τὰς δὲ χιλίας ἠξίου τότε λαβὼν διαθρέψαι τὸ στράτευμα.

48.5Potheinos, şimdilik gitmesini ve büyük işlerine bakmasını, parasını sonra minnetle alacağını söyleyince Caesar Mısırlılardan akıl almaya hiç ihtiyacı olmadığını söyledi ve gizlice Kleopatra'yı bulunduğu yerden çağırttı.

48.5

τοῦ δὲ Ποθεινοῦ νῦν μὲν αὐτὸν ἀπιέναι καὶ τῶν μεγάλων ἔχεσθαι πραγμάτων κελεύοντος, ὕστερον δὲ κομιεῖσθαι μετὰ χάριτος, εἰπὼν ὡς Αἰγυπτίων ἐλάχιστα δέοιτο συμβούλων, κρύφα τὴν Κλεοπάτραν ἀπὸ τῆς χώρας μετεπέμπετο.

49.149. Bölüm

Kleopatra dostlarından yalnız Sicilyalı Apollodoros'u yanına aldı, küçük bir kayığa binip hava kararırken saraya yanaştı. Başka türlü gizlenmesi imkânsız olduğundan bir yatak çuvalına girip boylu boyunca uzandı; Apollodoros çuvalı kayışla bağladı ve kapılardan geçirerek Caesar'ın huzuruna taşıdı.

49.1

κἀκείνη παραλαβοῦσα τῶν φίλων Ἀπολλόδωρον τὸν Σικελιώτην μόνον, εἰς ἀκάτιον μικρὸν ἐμβᾶσα τοῖς μὲν βασιλείοις προσέσχεν ἤδη συσκοτάζοντος· ἀπόρου δὲ τοῦ λαθεῖν ὄντος ἄλλως, ἡ μὲν εἰς στρωματόδεσμον ἐνδῦσα προτείνει μακρὰν ἑαυτήν, ὁ δὲ Ἀπολλόδωρος ἱμάντι συνδήσας τὸν στρωματόδεσμον εἰσκομίζει διὰ θυρῶν πρὸς τὸν Καίσαρα,

49.2Caesar'ın Kleopatra'ya ilk olarak bu hilesiyle tutulduğu söylenir; kadının gözü pek ve cilveli olduğunu görmüştü. Sonra sohbetine ve cazibesine de yenik düşerek onu, birlikte hüküm sürmek üzere kardeşiyle barıştırdı. Ardından barışma şerefine verilen ziyafette herkes sofradayken Caesar'ın köle berberi bir tuzağı sezdi. Bu adam, insanların en korkağı olduğu için hiçbir şeyi araştırmadan bırakmaz, kulak kabartır, her şeyi kurcalardı. General Akhillas ile hadım Potheinos'un Caesar'a tuzak hazırladığını böyle anladı.

49.2

καὶ τούτῳ τε πρώτῳ λέγεται τῷ τεχνήματι τῆς Κλεοπάτρας ἁλῶναι, λαμυρᾶς φανείσης, καὶ τῆς ἄλλης ὁμιλίας καὶ χάριτος ἥττων γενόμενος διαλλάξαι πρὸς τὸν ἀδελφὸν ὡς συμβασιλεύσουσαν. ἔπειτα δʼ ἐν ταῖς διαλλαγαῖς ἑστιωμένων ἁπάντων οἰκέτης Καίσαρος κουρεύς, διὰ δειλίαν, ᾗ πάντας ἀνθρώπους ὑπερέβαλεν, οὐδὲν ἐῶν ἀνεξέταστον, ἀλλʼ ὠτακουστῶν καὶ πολυπραγμονῶν, συνῆκεν ἐπιβουλὴν Καίσαρι πραττομένην ὑπʼ Ἀχιλλᾶ τοῦ στρατηγοῦ καὶ Ποθεινοῦ τοῦ εὐνούχου.

49.3Caesar işi ortaya çıkarınca ziyafet salonunu muhafızlarla sardı ve Potheinos'u öldürttü. Akhillas ise orduya kaçtı ve Caesar'ın başına ağır, baş edilmesi güç bir savaş açtı; çünkü bir avuç adamla o kadar büyük bir şehre ve kuvvete karşı kendini savunuyordu. Bu savaşta önce su kaynakları kesilerek tehlikeye girdi, zira düşmanlar kanalların önünü duvarla örmüştü. İkinci olarak donanmasından koparılmak üzereyken tehlikeyi ateşle savuşturmak zorunda kaldı; tersanelerden yayılan bu ateş büyük kütüphaneyi de yok etti.

49.3

φωράσας δὲ ὁ Καῖσαρ φρουρὰν μὲν περιέστησε τῷ ἀνδρῶνι , τὸν δὲ Ποθεινὸν ἀνεῖλεν ὁ δὲ Ἀχιλλᾶς φυγὼν εἰς τὸ στρατόπεδον περιΐστησιν αὐτῷ βαρὺν καὶ δυσμεταχείριστον πόλεμον, ὀλιγοστῷ τοσαύτην ἀμυνομένῳ πόλιν καὶ δύναμιν. ἐν ᾧ πρῶτον μὲν ἐκινδύνευσεν ὕδατος ἀποκλεισθείς· αἱ γὰρ διώρυχες ἀπῳκοδομήθησαν ὑπὸ τῶν πολεμίων δεύτερον δὲ περικοπτόμενος τὸν στόλον ἠναγκάσθη διὰ πυρὸς ἀπώσασθαι τὸν κίνδυνον, ὃ καὶ τὴν μεγάλην βιβλιοθήκην ἐκ τῶν νεωρίων ἐπινεμόμενον διέφθειρε·

49.4Üçüncü olarak Pharos yakınlarında bir çarpışma sürerken mendireğin üstünden bir kayığa atlayıp savaşanların yardımına koştu. Ama Mısırlılar dört bir yandan üzerine gelince kendini denize attı ve güçlükle yüzerek kurtuldu. Anlatıldığına göre o sırada elinde birçok yazı tomarı vardı; üzerine ok yağarken ve suya batıp çıkarken bile bunları bırakmadı, bir eliyle tomarları deniz yüzeyinin üstünde tutup öbür eliyle yüzdü. Kayık ise hemen battı.

49.4

τρίτον δὲ περὶ τῇ Φάρῳ μάχης συνεστώσης κατεπήδησε μὲν ἀπὸ τοῦ χώματος εἰς ἀκάτιον καὶ παρεβοήθει τοῖς ἀγωνιζομένοις, ἐπιπλεόντων δὲ πολλαχόθεν αὐτῷ τῶν Αἰγυπτίων ῥίψας ἑαυτὸν εἰς τὴν θάλασσαν ἀπενήξατο μόλις καὶ χαλεπῶς. ὅτε καὶ λέγεται βιβλίδια κρατῶν πολλὰ μὴ προέσθαι βαλλόμενος καὶ βαπτιζόμενος, ἀλλʼ ἀνέχων ὑπὲρ τῆς θαλάσσης τὰ βιβλίδια τῇ ἑτέρᾳ χειρὶ νήχεσθαι τὸ δὲ ἀκάτιον εὐθὺς ἐβυθίσθη.

49.5Sonunda kral düşman tarafına geçince Caesar üzerine yürüdü, savaşa tutuşup kazandı. Çok kişi öldü, kralın kendisi de ortadan kayboldu. Caesar, Mısır'ın başına Kleopatra'yı kraliçe olarak bıraktı; Kleopatra az sonra ondan bir oğul doğurdu, İskenderiyeliler bu çocuğa Kaisarion adını verdi. Caesar ise Suriye'ye doğru yola çıktı.

49.5

τέλος δέ, τοῦ βασιλέως πρὸς τοὺς πολεμίους ἀποχωρήσαντος, ἐπελθὼν καὶ συνάψας μάχην ἐνίκησε, πολλῶν πεσόντων αὐτοῦ τε τοῦ βασιλέως ἀφανοῦς γενομένου, καταλιπὼν δὲ τὴν Κλεοπάτραν βασιλεύουσαν Αἰγύπτου καὶ μικρὸν ὕστερον ἐξ αὐτοῦ τεκοῦσαν υἱόν, ὃν Ἀλεξανδρεῖς Καισαρίωνα προσηγόρευον, ὥρμησεν ἐπὶ Συρίας.

50.150. Bölüm

Oradan Asya'ya geçerken öğrendi ki Domitius, Mithridates'in oğlu Pharnakes'e yenilip birkaç adamıyla Pontos'tan kaçmış; Pharnakes ise zaferini doymak bilmez bir hırsla kullanıyor, Bithynia ile Kappadokya'yı elinde tutarken Küçük Ermenistan denen bölgeye de göz dikmiş, oradaki bütün kralları ve tetrarkları ayaklandırıyordu.

50.1

κἀκεῖθεν ἐπιὼν τὴν Ἀσίαν ἐπυνθάνετο Δομίτιον μὲν ὑπὸ Φαρνάκου τοῦ Μιθριδάτου παιδὸς ἡττημένον ἐκ Πόντου πεφευγέναι σὺν ὀλίγοις, Φαρνάκην δὲ τῇ νίκῃ χρώμενον ἀπλήστως καὶ Βιθυνίαν ἔχοντα καὶ Καππαδοκίαν Ἀρμενίας ἐφίεσθαι τῆς μικρᾶς καλουμένης, καὶ πάντας ἀνιστάναι τοὺς ταύτῃ βασιλεῖς καὶ τετράρχας.

50.2Caesar hemen üç lejyonla adamın üzerine yürüdü. Zela şehri yakınlarında büyük bir savaşa girişti, Pharnakes'i Pontos'tan kovdu, ordusunu da kökünden yok etti. Bu savaşın keskinliğini ve hızını Roma'daki dostlarından Amantius'a bildirirken üç kelime yazdı: "Geldim, gördüm, yendim." Latincede aynı fiil biçimiyle biten bu kelimeler, kısalıklarıyla ayrı bir etki bırakır.

50.2

εὐθὺς οὖν ἐπὶ τὸν ἄνδρα τρισὶν ἤλαυνε τάγμασι, καὶ περὶ πόλιν Ζῆλαν μάχην μεγάλην συνάψας αὐτὸν μὲν ἐξέβαλε τοῦ Πόντου φεύγοντα, τὴν δὲ στρατιὰν ἄρδην ἀνεῖλε. καὶ τῆς μάχης ταύτης τὴν ὀξύτητα καὶ τὸ τάχος ἀναγγέλλων εἰς Ῥώμην πρός τινα τῶν φίλων Ἀμάντιον ἔγραψε τρεῖς λέξεις ἦλθον, εἶδον, ἐνίκησα. Ῥωμαϊστὶ δὲ αἱ λέξεις εἰς ὅμοιον ἀπολήγουσαι σχῆμα ῥήματος οὐκ ἀπίθανον τὴν βραχυλογίαν ἔχουσιν.

51.151. Bölüm

Bundan sonra İtalya'ya geçip Roma'ya gitti. İkinci kez diktatör seçildiği yıl sona eriyordu; bu makam daha önce hiç bir yıl sürmemişti. Ertesi yıl için konsül seçildi. Ama adı kötüye çıktı: askerler ayaklanıp eski praetorlardan Cosconius'la Galba'yı öldürdüğü halde onları yalnızca "askerler" yerine "vatandaşlar" diye seslenerek azarlamış, üstelik her birine bin drahmi dağıtmış, İtalya'da geniş topraklar kurayla paylaştırmıştı.

51.1

ἐκ τούτου διαβαλὼν εἰς Ἰταλίαν ἀνέβαινεν εἰς Ῥώμην, τοῦ μὲν ἐνιαυτοῦ καταστρέφοντος εἰς ὃν ᾕρητο δικτάτωρ τὸ δεύτερον, οὐδέποτε τῆς ἀρχῆς ἐκείνης πρότερον ἐνιαυσίου γενομένης· εἰς δὲ τοὐπιὸν ὕπατος ἀπεδείχθη, καὶ κακῶς ἤκουσεν ὅτι τῶν στρατιωτῶν στασιασάντων καὶ δύο στρατηγικοὺς ἄνδρας ἀνελόντων, Κοσκώνιον καὶ Γάλβαν, ἐπετίμησε μὲν αὐτοῖς τοσοῦτον ὅσον ἀντὶ στρατιωτῶν πολίτας προσαγορεῦσαι, χιλίας δὲ διένειμεν ἑκάστῳ δραχμὰς καὶ χώραν τῆς Ἰταλίας ἀπεκλήρωσε πολλήν.

51.2Dolabella'nın çılgınlığı, Amantius'un para hırsı, Antonius'un sarhoşluğu, Corfinius'un Pompeius'un evini kendine yetmez bularak baştan yaptırması da Caesar'ın kötü anılmasına yol açtı. Romalılar bunlara içerliyordu. Caesar bunların farkındaydı, istemiyordu da, ama siyasi amacı onu kendisine hizmet edenleri kullanmaya zorluyordu.

51.2

ἦν δὲ αὐτοῦ διαβολὴ καὶ ἡ Δολοβέλλα μανία καὶ ἡ Ἀμαντίου φιλαργυρία καὶ μεθύων Ἀντώνιος καὶ Κορφίνιος τὴν Πομπηΐου σκευωρούμενος οἰκίαν καὶ μετοικοδομῶν ὡς ἱκανὴν οὐκ οὖσαν. ἐπὶ τούτοις γὰρ ἐδυσφόρουν Ῥωμαῖοι. Καῖσαρ δὲ διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς πολιτείας οὐκ ἀγνοῶν οὐδὲ βουλόμενος ἠναγκάζετο χρῆσθαι τοῖς ὑπουργοῦσι.

52.152. Bölüm

Pharsalos savaşından sonra Cato ile Scipio'nun çevresindekiler Libya'ya kaçmış, Kral Iuba'nın yardımıyla orada dikkate değer kuvvetler toplamıştı. Caesar onların üzerine yürümeye karar verdi. Kış gündönümü sıralarında Sicilya'ya geçti ve çevresindeki komutanların beklemeye, oyalanmaya dair bütün umutlarını hemen kesmek için çadırını dalgaların vurduğu kıyıya kurdurdu. Elverişli bir rüzgâr çıkınca üç bin piyade ve az sayıda süvariyle denize açıldı.

52.1

τῶν δὲ περὶ Κάτωνα καὶ Σκηπίωνα μετὰ τὴν ἐν Φαρσάλῳ μάχην εἰς Λιβύην φυγόντων κἀκεῖ, τοῦ βασιλέως Ἰόβα βοηθοῦντος αὐτοῖς, ἠθροικότων δυνάμεις ἀξιολόγους, ἔγνω στρατεύειν ὁ Καῖσαρ ἐπʼ αὐτούς· καὶ περὶ τροπὰς χειμερινὰς διαβὰς εἰς Σικελίαν, καὶ βουλόμενος εὐθὺς ἀποκόψαι Τῶν περὶ αὐτὸν ἡγεμόνων ἅπασαν ἐλπίδα μελλήσεως καὶ διατριβῆς, ἐπὶ τοῦ κλύσματος ἔπηξε τὴν ἑαυτοῦ σκηνήν καὶ γενομένου πνεύματος ἐμβὰς ἀνήχθη μετὰ τρισχιλίων πεζῶν καὶ ἱππέων ὀλίγων.

52.2Bunları düşmana sezdirmeden karaya çıkardı ve ordusunun büyük bölümü için kaygılanarak yeniden denize açıldı; onlara denizde rastlayıp hepsini ordugâha getirdi. Düşmanların, Libya'da zaferin her zaman Scipiolar soyuna ait olduğunu bildiren eski bir kehanete güvendiğini öğrendi. Bunun üzerine yaptığı şeyi, düşman ordusunun başındaki Scipio'yu alaya almak için mi yaptı,

52.2

ἀποβιβάσας δὲ τούτους λαθών ἀνήχθη πάλιν, ὑπὲρ τῆς μείζονος ὀρρωδῶν δυνάμεως· καὶ κατὰ θάλατταν οὖσιν ἤδη προστυχών κατήγαγεν ἅπαντας εἰς τὸ στρατόπεδον.πυνθανόμενος δὲ χρησμῷ τινι παλαιῷ θαρρεῖν τοὺς πολεμίους, ὡς προσῆκον ἀεὶ τῷ Σκηπιώνων γένει κρατεῖν ἐν Λιβύῃ, χαλεπὸν εἰπεῖν εἴτε φλαυρίζων ἐν παιδιᾷ τινι τὸν Σκηπίωνα στρατηγοῦντα τῶν πολεμίων,

52.3yoksa bu alameti ciddi ciddi kendine mal etmek için mi, söylemek güç. Yanında, başka bakımlardan önemsiz ve hor görülen, ama Africanuslar ailesinden gelen bir adam vardı; adı Scipio Sallustio'ydu. Onu savaşlarda ordunun başındaymış gibi en öne geçiriyordu. Sık sık düşmana saldırmak, çarpışma aramak zorunda kalıyordu da;

52.3

εἴτε καὶ σπουδῇ τὸν οἰωνὸν οἰκειούμενος, εἴτε καὶ σπουδῇ τὸν οἰωνὸν οἰκειούμενος, ἦν γὰρ καὶ παρʼ αὐτῷ τις ἄνθρωπος ἄλλως μὲν εὐκαταφρόνητος καὶ παρημελημένος, οἰκίας δὲ τῆς Ἀφρικανῶν Σκηπίων ἐκαλεῖτο Σαλλουστίων, τοῦτον ἐν ταῖς μάχαις προέταττεν ὥσπερ ἡγεμόνα τῆς στρατιᾶς, ἀναγκαζόμενος πολλάκις ἐξάπτεσθαι Τῶν πολεμίων καὶ φιλομαχεῖν.

52.4çünkü ne askerlere yetecek tahıl ne de yük hayvanlarına yetecek yem vardı. Atlara deniz yosunu veriyorlardı; tuzunu yıkayıp tat versin diye içine biraz ayrık otu katıyorlardı. Çünkü Numidyalılar her seferinde kalabalık ve hızlı birlikler hâlinde ortaya çıkıp araziyi tutuyordu. Bir keresinde Caesar'ın süvarileri dinleniyordu;

52.4

ἦν γὰρ οὔτε σῖτος τοῖς ἀνδράσιν ἄφθονος οὔτε ὑποζυγίοις χιλός, ἀλλὰ βρύοις ἠναγκάζοντο θαλαττίοις, ἀποπλυθείσης τῆς ἁλμυρίδος, ὀλίγην ἄγρωστιν ὥσπερ ἥδυσμα παραμιγνύντες ἐπάγειν τοὺς ἵππους, οἱ γὰρ Νομάδες ἐπιφαινόμενοι πολλοὶ καὶ ταχεῖς ἑκάστοτε κατεῖχον τὴν χώραν καί ποτε τῶν Καίσαρος ἱππέων σχολὴν ἀγόντων

52.5bir Libyalı onlara hem dans edip hem tek kavalla çalarak hayranlık uyandıran bir gösteri sunuyor, onlar da keyifle oturup atlarını uşaklara bırakmış izliyorlardı. Düşmanlar birden etraflarından dolanıp saldırdı; kimini orada öldürdüler, ordugâha doğru paldır küldür kaçanlarla birlikte de içeri daldılar.

52.5

(ἔτυχε γὰρ αὐτοῖς ἀνὴρ Λίβυς ἐπιδεικνύμενος ὄρχησιν ἅμα καὶ μοναυλῶν θαύματος ἀξίως, οἱ δὲ τερπόμενοι καθῆντο τοῖς παισὶ τοὺς ἵππους ἐπιτρέψαντες), ἐξαίφνης περιελθόντες ἐμβάλλουσιν οἱ πολέμιοι, καὶ τοὺς μὲν αὐτοῦ κτείνουσι, τοῖς δὲ εἰς τὸ στρατόπεδον προτροπάδην ἐλαυνομένοις συνεισέπεσον.

52.6Caesar'ın kendisi ve yanında Asinius Pollio ordugâhtan çıkıp yardıma koşarak kaçışı durdurmasaydı savaş orada biterdi. Başka bir çarpışmada da düşmanlar üstünlük sağladı. Anlatıldığına göre bu çarpışmada Caesar, kaçan kartal taşıyıcısını boynundan yakalayıp geri çevirmiş ve "Düşmanlar şu tarafta!" demişti.

52.6

εἰ δὲ μὴ Καῖσαρ αὐτός, ἅμα δὲ Καίσαρι Πολλίων Ἀσίννιος βοηθοῦντες ἐκ τοῦ χάρακος ἔσχον τὴν φυγήν, διεπέπρακτʼ ἂν ὁ πόλεμος, ἔστι δʼ ὅτε καὶ καθʼ ἑτέραν μάχην ἐπλεονέκτησαν οἱ πολέμιοι συμπλοκῆς γενομένης, ἐν ᾗ Καῖσαρ τὸν ἀετοφόρον φεύγοντα λέγεται κατασχὼν ἐκ τοῦ αὐχένος ἀναστρέψαι καὶ εἰπεῖν ἐνταῦθα εἰσιν οἱ πολέμιοι.

53.153. Bölüm

Bu başarılardan cesaret alan Scipio meydan savaşıyla sonuca gitmeye karar verdi. Afranius ile Iuba'yı birbirine yakın ayrı ordugâhlarda bıraktı; kendisi Thapsos şehri yakınında, bir gölün üst tarafında ordugâhı için tahkimat yapmaya koyuldu. Burası hepsi için savaşta hem hareket üssü hem de sığınak olacaktı.

53.1

τούτοις μέντοι τοῖς προτερήμασιν ἐπήρθη Σκηπίων μάχῃ κριθῆναι καὶ καταλιπὼν χωρὶς μὲν Ἀφράνιον, χωρὶς δὲ Ἰόβαν διʼ ὀλίγου στρατοπεδεύοντας, αὐτὸς ἐτείχιζεν ὑπὲρ λίμνης ἔρυμα τῷ στρατοπέδῳ περὶ πόλιν Θάψον, ὡς εἴη πᾶσιν ἐπὶ τὴν μάχην ὁρμητήριον καὶ καταφυγή.

53.2Scipio bununla uğraşırken Caesar, ormanlık ve içinden geçilebileceği akla gelmeyen bir bölgeyi inanılmaz bir hızla aştı; düşmanların bir kısmını kuşattı, bir kısmına önden saldırdı. Onları bozguna uğratınca fırsatı ve talihin atılımını sonuna kadar kullandı: ilk hamlede Afranius'un ordugâhını aldı, Iuba kaçınca Numidyalıların ordugâhını da ilk hamlede yağmaladı. Bir günün küçük bir bölümünde üç ordugâhı ele geçirmiş, elli bin düşman öldürmüş, kendi adamlarından ise elli kişi bile kaybetmemişti.

53.2

πονουμένῳ δὲ αὐτῷ περὶ ταῦτα Καῖσαρ ὑλώδεις τόπους καὶ προσβολὰς ἀφράστους ἔχοντας ἀμηχάνῳ τάχει διελθὼν τοὺς μὲν ἐκυκλοῦτο, τοῖς δὲ προσέβαλλε κατὰ στόμα, τρεψάμενος δὲ τούτους ἐχρῆτο τῷ καιρῷ καὶ τῇ ῥύμῃ τῆς τύχης, ὑφʼ ἧς αὐτοβοεὶ μὲν ᾕρει τὸ Ἀφρανίου στρατόπεδον, αὐτοβοεὶ δὲ φεύγοντος Ἰόβα διεπόρθει τὸ τῶν Νομάδων ἡμέρας δὲ μιᾶς μέρει μικρῷ τριῶν στρατοπέδων ἐγκρατὴς γεγονὼς καὶ πεντακισμυρίους τῶν πολεμίων ἀνῃρηκώς οὐδὲ πεντήκοντα τῶν ἰδίων ἀπέβαλεν.

53.3Kimileri bu savaş için bunları anlatır. Kimileri ise Caesar'ın çarpışmada bulunmadığını söyler: ordusunu dizip düzenlerken alışık olduğu hastalık onu yakalamış, hastalığın başladığını hemen fark etmiş, sarsılmaya başlayan hisleri bütünüyle bulanıp nöbete teslim olmadan önce yakındaki kulelerden birine taşınmış ve orada sessizce beklemişti. Savaştan kaçan eski konsül ve praetorlardan bazıları yakalanırken kendilerini öldürdü, Caesar da yakalananların birçoğunu öldürttü.

53.3

οἱ μὲν ταῦτα περὶ τῆς μάχης ἐκείνης ἀναγγέλλουσιν· οἱ δὲ οὔ φασιν αὐτὸν ἐν τῷ ἔργῳ γενέσθαι, συντάττοντος δὲ τὴν στρατιὰν καὶ διακοσμοῦντος ἅψασθαι τὸ σύνηθες νόσημα· τὸν δὲ εὐθὺς αἰσθόμενον ἀρχομένου, πρὶν ἐκταράττεσθαι καὶ καταλαμβάνεσθαι παντάπασιν ὑπὸ τοῦ πάθους τὴν αἴσθησιν ἤδη σειομένην, εἴς τινα, τῶν πλησίον πύργων κομισθῆναι καὶ διαγαγεῖν ἐν ἡσυχίᾳ, τῶν δὲ πεφευγότων ἐκ τῆς μάχης ὑπατικῶν καὶ στρατηγικῶν ἀνδρῶν οἱ μὲν ἑαυτοὺς διέφθειραν ἁλισκόμενοι, συχνοὺς δὲ Καῖσαρ ἔκτεινεν ἁλόντας.

54.154. Bölüm

Cato'yu sağ ele geçirme hırsıyla Utica'ya koştu; Cato o şehri koruduğu için savaşa katılmamıştı. Adamın kendini öldürdüğünü öğrenince incindiği belliydi, ama neden incindiği belli değildi. Şöyle dedi: "Cato, ölümünü senden kıskanıyorum; çünkü sen de benim seni bağışlamamı benden kıskandın." Yine de sonradan ölü Cato'ya karşı yazdığı kitap, kendisinin yumuşak ve barışa açık biri olduğunu gösterir görünmüyor. Bunca öfkeyi artık hissetmeyen birine boşaltan adam, sağken onu nasıl bağışlardı?

54.1

Κάτωνα δὲ λαβεῖν ζῶντα φιλοτιμούμενος ἔσπευδε πρὸς Ἰτύκην ἐκείνην γὰρ παραφυλάττων τὴν πόλιν οὐ μετέσχε τοῦ ἀγῶνος, πυθόμενος δὲ ὡς ἑαυτὸν ὁ ἀνὴρ διεργάσαιτο, δῆλος μὲν ἦν δηχθείς, ἐφʼ ᾧ δὲ ἄδηλον. εἶπε δʼ οὖν ὦ Κάτων, φθονῶ σοι τοῦ θανάτου· καὶ γὰρ σύ μοι τῆς σωτηρίας ἐφθόνησας. ὁ μὲν οὖν μετὰ ταῦτα γραφεὶς ὑπʼ αὑτοῦ πρὸς Κάτωνα τεθνεῶτα λόγος οὐ δοκεῖ πρᾴως ἔχοντος οὐδὲ εὐδιαλλάκτως σημεῖον εἶναι. πῶς γὰρ ἂν ἐφείσατο ζῶντος εἰς ἀναίσθητον ἐκχέας ὀργὴν τοσαύτην;

54.2Öte yandan Cicero'ya, Brutus'a ve kendisine karşı savaşmış binlerce kişiye gösterdiği hoşgörüden hareketle, o kitabın düşmanlıktan değil siyasi rekabetten doğduğu sonucu çıkarılır. Sebebi şudur: Cicero, Cato'yu öven bir kitap yazmış ve ona Cato adını vermişti. Rhetorların en ustası tarafından en güzel konu üzerine yazılmış bu kitap, doğal olarak çok kişinin ilgisini çekiyordu.

54.2

τῇ δὲ πρὸς Κικέρωνα καὶ Βροῦτον αὑτοῦ καὶ μυρίους ἄλλους τῶν πεπολεμηκότων ἐπιεικείᾳ τεκμαίρονται καὶ τὸν λόγον ἐκεῖνον οὐκ ἐξ ἀπεχθείας, ἀλλὰ φιλοτιμίᾳ πολιτικῇ συντετάχθαι διὰ τοιαύτην αἰτίαν. ἔγραψε Κικέρων ἐγκώμιον Κάτωνος, ὄνομα τῷ λόγῳ θέμενος Κάτωνα· καὶ πολλοῖς ὁ λόγος ἦν διὰ σπουδῆς, ὡς εἰκός, ὑπὸ τοῦ δεινοτάτου τῶν ῥητόρων εἰς τὴν καλλίστην πεποιημένος ὑπόθεσιν.

54.3Bu da Caesar'ı rahatsız etti; kendisi yüzünden ölen adamın övülmesini kendisine yöneltilmiş bir suçlama sayıyordu. Bunun üzerine Cato'ya karşı bir sürü suçlamayı bir araya getirip yazdı; kitabın adı Anticato'dur. İki kitabın da, Caesar ve Cato yüzünden, bugün hâlâ birçok hayranı vardır.

54.3

τοῦτο ἠνία Καίσαρα, κατηγορίαν αὑτοῦ νομίζοντα τὸν τοῦ τεθνηκότος διʼ αὐτὸν ἔπαινον. ἔγραψεν οὖν πολλάς τινας κατὰ τοῦ Κάτωνος αἰτίας συναγαγών τὸ δὲ βιβλίον Ἀντικάτων ἐπιγέγραπται. καὶ σπουδαστὰς ἔχει τῶν λόγων ἑκάτερος διὰ Καίσαρα καὶ Κάτωνα πολλούς.

55.155. Bölüm

Libya'dan Roma'ya dönünce önce halka zaferini büyük sözlerle anlattı; o kadar geniş bir ülke ele geçirmişti ki bu ülke devlete her yıl iki yüz bin Attika medimnosu tahıl, üç milyon libra zeytinyağı sağlayacaktı. Sonra Mısır, Pontos ve Libya zaferlerini kutlayan triumphlar düzenledi; Libya triumphu sözde Scipio'ya karşı değil Kral Iuba'ya karşı kazanılan zaferdi.

55.1

ἀλλὰ γὰρ ὡς ἐπανῆλθεν εἰς Ῥώμην ἀπὸ Λιβύης, πρῶτον μὲν ὑπὲρ τῆς νίκης ἐμεγαληγόρησε πρὸς τὸν δῆμον, ὡς τοσαύτην κεχειρωμένος χώραν ὅση παρέξει καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτὸν εἰς τὸ δημόσιον σίτου μὲν εἴκοσι μυριάδας Ἀττικῶν μεδίμνων, ἐλαίου δὲ λιτρῶν μυριάδας τριακοσίας. ἔπειτα θριάμβους κατήγαγε τὸν Αἰγυπτιακόν, τὸν Ποντικόν, τὸν Λιβυκόν, οὐκ ἀπὸ Σκηπίωνος, ἀλλʼ ἀπὸ Ἰόβα δῆθεν τοῦ βασιλέως.

55.2Bu kralın oğlu olan, henüz bebek yaştaki Iuba da o sırada triumph alayında yürütüldü. Bu, tutsaklıkların en bahtlısıydı: barbar bir Numidyalıyken Yunan tarihçilerinin en bilginleri arasına girdi. Triumphlardan sonra Caesar askerlerine büyük hediyeler dağıttı, halkı da ziyafetler ve gösterilerle gönendirdi: yirmi iki bin sofrada herkesi bir arada doyurdu, uzun zaman önce ölmüş kızı Iulia'nın anısına gladyatör dövüşleri ve deniz savaşı gösterileri düzenledi.

55.2

τότε καὶ Ἰόβας υἱὸς ὢν ἐκείνου κομιδῇ νήπιος ἐν τῷ θριάμβῳ παρήχθη, μακαριωτάτην ἁλοὺς ἅλωσιν, ἐκ βαρβάρου καὶ Νομάδος Ἑλλήνων τοῖς πολυμαθεστάτοις ἐναρίθμιος γενέσθαι συγγραφεῦσι. μετὰ δὲ τοὺς θριάμβους στρατιώταις τε μεγάλας δωρεὰς ἐδίδου καὶ τὸν δῆμον ἀνελάμβανεν ἑστιάσεσι καὶ θέαις, ἑστιάσας μὲν ἐν δισμυρίοις καὶ δισχιλίοις τρικλίνοις ὁμοῦ σύμπαντας, θέας δὲ καὶ μονομάχων καὶ ναυμάχων ἀνδρῶν παρασχὼν ἐπὶ τῇ θυγατρὶ Ἰουλίᾳ, πάλαι τεθνεώσῃ.

55.3Gösterilerden sonra yapılan nüfus sayımında, önceki üç yüz yirmi binin yerine toplam yüz elli bin vatandaş sayıldı. İç savaş böyle bir felaket getirmiş, halkın bu kadarını tüketmişti; üstelik İtalya'nın geri kalanına ve eyaletlere çöken felaketler hesaba katılmadan.

55.3

μετὰ δὲ τὰς θέας γενομένων τιμήσεων ἀντὶ τῶν προτέρων δυεῖν καὶ τριάκοντα μυριάδων ἐξητάσθησαν αἱ πᾶσαι πεντεκαίδεκα. τηλικαύτην ἡ στάσις ἀπειργάσατο συμφορὰν καὶ τοσοῦτον ἀπανάλωσε τοῦ δήμου μέρος, ἔξω λόγου τιθεμένοις τὰ κατασχόντα τὴν ἄλλην Ἰταλίαν ἀτυχήματα καὶ τὰς ἐπαρχίας.

56.156. Bölüm

Bunlar bittikten sonra dördüncü kez konsül seçildi ve Pompeius'un oğullarına karşı İspanya'ya sefer açtı. Bunlar henüz gençti, ama sayısı şaşırtıcı büyüklükte bir ordu toplamış, komutanlığa yaraşır bir yiğitlik göstererek Caesar'ı en büyük tehlikeyle karşı karşıya bırakmışlardı.

56.1

συντελεσθέντων δὲ τούτων ὕπατος ἀποδειχθεὶς τὸ τέταρτον εἰς Ἰβηρίαν ἐστράτευσεν ἐπὶ τοὺς Πομπηΐου παῖδας, νέους μὲν ὄντας ἔτι, θαυμαστὴν δὲ τῷ πλήθει στρατιὰν συνειλοχότας καὶ τόλμαν ἀποδεικνυμένους ἀξιόχρεων πρὸς ἡγεμονίαν, ὥστε κίνδυνον τῷ Καίσαρι περιστῆσαι τὸν ἔσχατον.

56.2Büyük savaş Munda şehri yakınlarında oldu. Caesar adamlarının geri itildiğini ve zor dayandığını görünce silahların ve safların arasında koşarak, kendisini alıp iki çocuğun eline teslim etmekten utanmıyorlar mı diye bağırdı. Büyük gayretle düşmanı güçbela geri püskürttü; onlardan otuz binden fazlasını öldürdü, kendisi de en iyi askerlerinden bin kişiyi kaybetti.

56.2

ἡ δὲ μεγάλη μάχη περὶ πόλιν συνέστη Μοῦνδαν, ἐν ᾗ Καῖσαρ ἐκθλιβομένους ὁρῶν τοὺς ἑαυτοῦ καὶ κακῶς ἀντέχοντας ἐβόα, διὰ τῶν ὅπλων καὶ τῶν τάξεων διαθέων, εἰ μηδὲν αἰδοῦνται λαβόντες αὐτὸν ἐγχειρίσαι τοῖς παιδαρίοις. μόλις δὲ προθυμίᾳ πολλῇ τοὺς πολεμίους ὠσάμενος ἐκείνων μὲν ὑπὲρ τρισμυρίους διέφθειρε, τῶν δὲ αὐτοῦ χιλίους ἀπώλεσε τοὺς ἀρίστους.

56.3Savaştan sonra uzaklaşırken dostlarına, zafer için çok kez savaştığını ama can kurtarmak için ilk kez savaştığını söyledi. Bu zaferi Dionysos şenliği gününde kazandı; söylendiğine göre Büyük Pompeius da aynı gün savaşa çıkmıştı. Aradan dört yıl geçmişti. Pompeius'un oğullarından küçüğü kaçıp kurtuldu; büyüğünün başını birkaç gün sonra Didius getirdi.

56.3

ἀπιὼν δὲ μετὰ τὴν μάχην πρὸς τοὺς φίλους εἶπεν ὡς πολλάκις μὲν ἀγωνίσαιτο περὶ νίκης, νῦν δὲ πρῶτον περὶ ψυχῆς. ταύτην τὴν μάχην ἐνίκησε τῇ τῶν Διονυσίων ἑορτῇ, καθʼ ἣν λέγεται καὶ Πομπήϊος Μᾶγνος ἐπὶ τὸν πόλεμον ἐξελθεῖν διὰ μέσου δὲ χρόνος ἐνιαυτῶν τεσσάρων διῆλθε, τῶν δὲ Πομπηΐου παίδων ὁ μὲν νεώτερος διέφυγε, τοῦ δὲ πρεσβυτέρου μεθʼ ἡμέρας ὀλίγας Δείδιος ἀνήνεγκε τὴν κεφαλήν.

56.4Bu, Caesar'ın yaptığı son savaştı. Bu savaş için kutlanan triumph ise Romalıları başka hiçbir şeyin üzmediği kadar üzdü. Çünkü Caesar yabancı komutanları ya da barbar kralları yenmemiş, Romalıların en üstünü olan, ama talihi tersine dönmüş bir adamın çocuklarını ve soyunu kökünden yok etmişti. Vatanın felaketleri üzerinden bir tören alayı geçirmek, tanrılara da insanlara da zorunluluktan yapıldığından başka hiçbir mazeret gösterilemeyecek olaylarla övünmek ona yakışmıyordu. Üstelik daha önce iç savaşlarda kazandığı hiçbir zafer için devlet adına ne haberci ne de mektup göndermişti, böyle bir şanı utançla reddetmişti.

56.4

τοῦτον ἔσχατον Καῖσαρ ἐπολέμησε τὸν πόλεμον ὁ δὲ ἀπʼ αὐτοῦ καταχθεὶς θρίαμβος ὡς οὐδὲν ἄλλο Ῥωμαίους ἠνίασεν. οὐ γὰρ ἀλλοφύλους ἡγεμόνας οὐδὲ βαρβάρους βασιλεῖς κατηγωνισμένον, ἀνδρὸς δὲ Ῥωμαίων κρατίστου τύχαις κεχρημένου παῖδας καὶ γένος ἄρδην ἀνῃρηκότα ταῖς τῆς πατρίδος ἐπιπομπεύειν συμφοραῖς οὐ καλῶς εἶχεν, ἀγαλλόμενον ἐπὶ τούτοις ὧν μία καὶ πρὸς θεοὺς καὶ πρὸς ἀνθρώπους ἀπολογία τὸ μετʼ ἀνάγκης πεπρᾶχθαι, καὶ ταῦτα πρότερον μήτε ἄγγελον μήτε γράμματα δημοσίᾳ πέμψαντα περὶ νίκης ἀπὸ τῶν ἐμφυλίων πολέμων, ἀλλʼ ἀπωσάμενον αἰσχύνῃ τὴν δόξαν.

57.157. Bölüm

Yine de adamın talihi önünde boyun eğip gemi kabul etmişlerdi; iç savaşlardan ve felaketlerden ancak tek adam yönetiminde soluk alınabileceğini düşünerek onu ömür boyu diktatör ilan ettiler. Bu açıkça tiranlıktı: tek adam yönetimi, hesap vermemeye bir de sona ermemeyi katıyordu.

57.1

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν τύχην τοῦ ἀνδρὸς ἐγκεκλικότες καὶ δεδεγμένοι τὸν χαλινόν, καὶ τῶν ἐμφυλίων πολέμων καὶ κακῶν ἀναπνοὴν ἡγούμενοι τὴν μοναρχίαν, δικτάτορα μὲν αὐτόν ἀπέδειξαν διὰ βίου τοῦτο δʼ ἦν ὁμολογουμένη τυραννίς, τῷ ἀνυπευθύνῳ τῆς μοναρχίας τὸ ἀκατάπαυστον προσλαβούσης·

57.2Senatoya ilk onur payelerini Cicero önermişti; bunların büyüklüğü hiç değilse insan ölçüsünü aşmıyordu. Başkaları ise birbiriyle yarışarak üstüne aşırılıklar ekledi. Oylanan onurların şişkinliği ve tuhaflığı yüzünden Caesar en yumuşak başlı insanlara bile ağır ve itici gelmeye başladı. Sanıldığına göre bu oylamalarda Caesar'a yaltaklananlar kadar ondan nefret edenlerin de payı vardı;

57.2

τιμὰς δὲ τὰς πρώτας Κικέρωνος εἰς τὴν βουλὴν γράψαντος, ὧν ἁμῶς γέ πως ἀνθρώπινον ἦν τὸ μέγεθος, ἕτεροι προστιθέντες ὑπερβολὰς καὶ διαμιλλώμενοι πρὸς ἀλλήλους ἐξειργάσαντο καὶ τοῖς πρᾳοτάτοις ἐπαχθῆ τὸν ἄνδρα καὶ λυπηρὸν γενέσθαι διὰ τὸν ὄγκον καὶ τὴν ἀτοπίαν τῶν ψηφιζομένων, οἷς οὐδὲν ἧττον οἴονται συναγωνίσασθαι τῶν κολακευόντων Καίσαρα τοὺς μισοῦντας,

57.3çünkü bunlar ona karşı ellerinde olabildiğince çok bahane bulunmasını, saldırıya geçtiklerinde en ağır suçlamalara dayanıyor görünmeyi istiyorlardı. Oysa iç savaşlar bittikten sonra başka bakımlardan kendisine kusur bulunamayacak biçimde davranıyordu. Yumuşak huyuna teşekkür olarak bir Clementia tapınağı yaptırılmasına karar verilmesi de yersiz görünmüyor. Gerçekten de kendisine karşı savaşmış birçok kişiyi affetmiş, bazılarına, Brutus ve Cassius gibi, makamlar ve onur payeleri de vermişti; ikisi de praetordu.

57.3

ὅπως ὅτι πλείστας κατʼ αὐτοῦ προφάσεις ἔχωσι καὶ μετὰ μεγίστων ἐγκλημάτων ἐπιχειρεῖν δοκῶσιν. ἐπεὶ τά γε ἄλλα, τῶν ἐμφυλίων αὐτῷ πολέμων πέρας ἐσχηκότων, ἀνέγκλητον ἑαυτὸν παρεῖχε· καὶ τό γε τῆς Ἐπιεικείας ἱερὸν οὐκ ἀπὸ τρόπου δοκοῦσι χαριστήριον ἐπὶ τῇ πρᾳότητι ψηφίσασθαι. καὶ γὰρ ἀφῆκε πολλοὺς τῶν πεπολεμηκότων πρὸς αὐτόν, ἐνίοις δὲ καὶ ἀρχὰς καὶ τιμάς, ὡς Βρούτῳ καὶ Κασσίῳ, προσέθηκεν ἐστρατήγουν γὰρ ἀμφότεροι.

57.4Pompeius'un yıkılmış heykellerini de öyle bırakmadı, yeniden diktirdi. Cicero bu konuda, Caesar'ın Pompeius'un heykellerini dikerek kendi heykellerini sağlama aldığını söylemiştir. Dostları ona muhafız tutmasını öneriyor, birçoğu bu göreve gönüllü oluyordu. Ama kabul etmedi; bir kere ölmenin, her an ölümü beklemekten iyi olduğunu söyledi.

57.4

καὶ τὰς Πομπηΐου καταβεβλημένας εἰκόνας οὐ περιεῖδεν, ἀλλʼ ἀνέστησεν, ἐφʼ ὧν καὶ Κικέρων εἶπεν ὅτι Καῖσαρ τοὺς Πομπηΐου στήσας ἀνδριάντας τοὺς ἰδίους ἔπηξε, τῶν δὲ φίλων ἀξιούντων αὐτὸν δορυφορεῖσθαι καὶ πολλῶν ἐπὶ τοῦτο παρεχόντων ἑαυτούς οὐχ ὑπέμεινεν, εἰπὼν ὡς βέλτιόν ἐστιν ἅπαξ ἀποθανεῖν ἢ ἀεὶ προσδοκᾶν.

57.5Halkın sevgisini kendisini saran en güzel ve en sağlam kalkan sayarak yine ziyafetler ve tahıl dağıtımlarıyla halkın, koloniler kurarak da askerlerin gönlünü kazanmaya çalıştı. Bu kolonilerin en ünlüleri Kartaca ile Korinthos'tu. Ne tuhaf bir rastlantıdır ki bu iki şehir vaktiyle aynı anda düşmüş, şimdi yine aynı anda yeniden doğuyordu.

57.5

τὴν δʼ εὔνοιαν ὡς κάλλιστον ἅμα καὶ βεβαιότατον ἑαυτῷ περιβαλλόμενος φυλακτήριον, αὖθις ἀνελάμβανε τὸν δῆμον ἑστιάσεσι καὶ σιτηρεσίοις, τὸ δὲ στρατιωτικὸν ἀποικίαις, ὧν ἐπιφανέσταται Καρχηδὼν καὶ Κόρινθος ἦσαν, αἷς καὶ πρότερον τὴν ἅλωσιν καὶ τότε τὴν ἀνάληψιν ἅμα καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἀμφοτέραις γενέσθαι συνέτυχε.

58.158. Bölüm

Güçlü adamların kimine gelecek için konsüllük ve praetorluk vaat ediyor, kimini başka yetkiler ve onur payeleriyle avutuyor, herkese umut veriyordu; insanların kendi isteğiyle yönetilmeye razı olmasını arzuluyordu. Hatta konsül Maximus öldüğünde makamın bitmesine kalan tek gün için Caninius Rebilus'u konsül yaptı. Anlaşılan birçok kişi onu kutlamaya ve uğurlamaya giderken Cicero şöyle demişti: "Acele edelim, adam konsüllükten çıkmadan yetişelim."

58.1

τῶν δὲ δυνατῶν τοῖς μὲν ὑπατείας καὶ στρατηγίας εἰς τοὐπιὸν ἐπηγγέλλετο, τοὺς δʼ ἄλλαις τισὶν ἐξουσίαις καὶ τιμαῖς παρεμυθεῖτο, πᾶσι δὲ ἐλπίζειν ἐνεδίδου, μνηστευόμενος ἄρχειν ἑκόντων, ὡς καὶ Μαξίμου τοῦ ὑπάτου τελευτήσαντος εἰς τὴν περιοῦσαν ἔτι τῆς ἀρχῆς μίαν ἡμέραν ὕπατον ἀποδεῖξαι Κανίνιον Ῥεβίλιον. πρὸς ὅν, ὡς ἔοικε, πολλῶν δεξιώσασθαι καὶ προπέμψαι βαδιζόντων ὁ Κικέρων, σπεύδωμεν, ἔφη, πρὶν φθάσῃ τῆς ὑπατείας ἐξελθὼν ὁ ἄνθρωπος.

58.2Tabiatındaki büyük işler yapma arzusu ve şan tutkusu, kazandığı başarılarla emeklerinin keyfini çıkarmaya değil, tersine, geleceğe dönük bir ateş ve cesarete dönüşüp ona daha büyük işlerin tasarılarını ve şimdiki şanından bıkmışçasına yeni bir şan aşkını aşılıyordu. Bu tutku, kendini başka biriymiş gibi kıskanmaktan, yapacaklarıyla yaptıklarını yarıştırmaktan başka bir şey değildi.

58.2

ἐπεὶ δὲ τὸ φύσει μεγαλουργὸν αὑτοῦ καὶ φιλότιμον αἱ πολλαὶ κατορθώσεις οὐ πρὸς ἀπόλαυσιν ἔτρεπον Τῶν πεπονημένων, ἀλλʼ ὑπέκκαυμα καὶ θάρσος οὖσαι πρὸς τὰ μέλλοντα μειζόνων ἐνέτικτον ἐπινοίας πραγμάτων καὶ καινῆς ἔρωτα δόξης ὡς ἀποκεχρημένῳ τῇ παρούσῃ, τὸ μὲν πάθος οὐδὲν ἦν ἕτερον ἢ ζῆλος αὑτοῦ καθάπερ ἄλλου καὶ φιλονεικία τις ὑπὲρ Τῶν μελλόντων πρὸς τὰ πεπραγμένα,

58.3Niyeti ve hazırlığı, önce Partlara karşı sefere çıkmak, onları boyunduruk altına aldıktan sonra Hyrkania üzerinden Hazar Denizi ve Kafkaslar boyunca Pontos'u dolaşıp İskitlerin ülkesine girmek, Germanya'ya komşu toprakları ve Germanya'nın kendisini geçip Keltlerin ülkesi üzerinden İtalya'ya dönmek ve böylece imparatorluğun çemberini dört bir yandan Okyanusla sınırlanmış olarak kapatmaktı.

58.3

παρασκευὴ δὲ καὶ γνώμη στρατεύειν μὲν ἐπὶ Πάρθους, καταστρεψαμένῳ δὲ τούτους, καὶ διʼ Ὑρκανίας παρὰ τὴν Κασπίαν θάλασσαν καὶ τόν Καύκασον ἐκπεριελθόντι τόν Πόντον, εἰς τὴν Σκυθικὴν ἐμβαλεῖν, καὶ τὰ περίχωρα Γερμανοῖς καὶ Γερμανίαν αὐτὴν ἐπιδραμόντι διὰ Κελτῶν ἐπανελθεῖν εἰς Ἰταλίαν, καὶ συνάψαι τόν κύκλον τοῦτον τῆς ἡγεμονίας τῷ πανταχόθεν Ὠκεανῷ περιορισθείσης.

58.4Bu sefer sürerken Korinthos Kıstağı'nı kazmaya girişiyor, bu iş için Anienus'u görevlendiriyordu. Tiberis'i de şehrin hemen dışından derin bir kanalla alıp Circeii'ye doğru çevirerek Tarracina yakınlarında denize dökmeyi tasarlıyordu; böylece ticaret için Roma'ya gidip gelenlere hem güvenlik hem kolaylık sağlayacaktı.

58.4

διὰ μέσου δὲ τῆς στρατείας τόν τε Κορίνθιον Ἰσθμὸν ἐπεχείρει διασκάπτειν, Ἀνιηνὸν ἐπὶ τούτῳ προχειρισάμενος, καὶ τόν Τίβεριν εὐθὺς ἀπὸ τῆς πόλεως ὑπολαβὼν διώρυχι βαθείᾳ καὶ περικλάσας ἐπὶ τὸ Κιρκαῖον ἐμβαλεῖν εἰς τὴν πρὸς Ταρρακίνῃ θάλατταν, ἀσφάλειαν ἅμα καὶ ῥᾳστώνην τοῖς διʼ ἐμπορίας φοιτῶσιν εἰς Ῥώμην μηχανώμενος·

58.5Bunun yanında Pomptinum ve Setia çevresindeki bataklıkları kurutup on binlerce insanın ekip biçebileceği bir ova hâline getirecekti. Roma'ya en yakın denizin önüne yığma setler çekecek, Ostia kıyısının görünmez tehlikelerini ve demirlemeye elverişsiz yerlerini temizleyip böyle büyük bir denizciliğe yakışır limanlar ve barınaklar açacaktı. Bütün bunlar hazırlık aşamasındaydı.

58.5

πρὸς δὲ τούτοις τὰ μὲν ἕλη τὰ περὶ Πωμεντῖνον καὶ Σητίαν ἐκτρέψας πεδίον ἀποδεῖξαι πολλαῖς ἐνεργὸν ἀνθρώπων μυριάσι, τῇ δὲ ἔγγιστα τῆς Ῥώμης θαλάσσῃ κλεῖθρα διὰ χωμάτων ἐπαγαγών, καὶ τὰ τυφλὰ καὶ δύσορμα τῆς Ὠστιανῆς ἠϊόνος ἀνακαθηράμενος, λιμένας ἐμποιήσασθαι καὶ ναύλοχα πρὸς τοσαύτην ἀξιόπιστα ναυτιλίαν. καὶ ταῦτα μὲν ἐν παρασκευαῖς ἦν.

59.159. Bölüm

Takvimin düzenlenmesi ve zaman hesabındaki düzensizliğin giderilmesi ise onun tarafından zarif bir incelikle tasarlanıp sonuca bağlandı ve en güzel yararı sağladı. Romalılar çok eski zamanlarda ayların yılla uyumu konusunda karışık hesaplar kullanıyordu; bu yüzden kurbanlar ve bayramlar yavaş yavaş kayıp kutlanmaları gereken mevsimlerin tam tersine düşmüştü.

59.1

ἡ δὲ τοῦ ἡμερολογίου διάθεσις καὶ διόρθωσις τῆς περὶ τὸν χρόνον ἀνωμαλίας φιλοσοφηθεῖσα χαριέντως ὑπʼ αὐτοῦ καὶ τέλος λαβοῦσα γλαφυρωτάτην παρέσχε χρείαν. οὐ γὰρ μόνον ἐν τοῖς παλαιοῖς πάνυ χρόνοις τεταραγμέναις ἐχρῶντο Ῥωμαῖοι ταῖς τῶν μηνῶν πρὸς τὸν ἐνιαυτὸν περιόδοις, ὥστε τὰς θυσίας καὶ τὰς ἑορτὰς ὑποφερομένας κατὰ μικρὸν εἰς ἐναντίας ἐκπεπτωκέναι τοῖς χρόνοις ὥρας,

59.2Karışıklık o eski zamanlarla da sınırlı değildi: Caesar'ın günlerindeki güneş yılı konusunda da halkın hiçbir hesabı yoktu. Zamanı yalnız rahipler bilir, kimseye sezdirmeden birden Mercedonius adını verdikleri artık ayı takvime eklerlerdi. Bu ayı ilk ekleyenin Kral Numa olduğu söylenir; ama bulduğu, takvimin yeniden düzene girmesindeki aksaklığa karşı pek uzağa götürmeyen küçük bir çareydi. Bu konu onun hayatında yazılıdır.

59.2

ἀλλὰ καὶ περὶ τὴν τότε οὖσαν ἡλιακὴν οἱ μὲν ἄλλοι παντάπασι τούτων ἀσυλλογίστως εἶχον, οἱ δὲ ἱερεῖς μόνοι τὸν καιρὸν εἰδότες ἐξαίφνης καὶ προῃσθημένου μηδενὸς τὸν ἐμβόλιμον προσέγραφον μῆνα, Μερκηδόνιον ὀνομάζοντες, ὃν Νομᾶς ὁ βασιλεὺς πρῶτος ἐμβαλεῖν λέγεται, μικρὰν καὶ διατείνουσαν οὐ πόρρω βοήθειαν ἐξευρὼν τῆς περὶ τὰς ἀποκαταστάσεις πλημμελείας, ὡς ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γέγραπται.

59.3Caesar sorunu filozofların ve matematikçilerin en iyilerine götürdü, ellerindeki yöntemleri birleştirip kendine özgü, daha kesin bir düzeltme yaptı. Romalılar bugün hâlâ bunu kullanıyor ve düzensizlik konusunda başkalarından daha az yanılıyor görünüyorlar. Yine de bu bile onu kıskananlara ve gücünden sıkılanlara bir suçlama fırsatı verdi. Nitekim hatip Cicero, biri "Yarın Lyra doğacak" deyince "Evet, fermanla" demiş; sanki insanlar bunu da zorla kabul ediyormuş gibi.

59.3

Καῖσαρ δὲ τοῖς ἀρίστοις τῶν φιλοσόφων καὶ μαθηματικῶν τὸ πρόβλημα προθείς ἐκ τῶν ὑποκειμένων ἤδη μεθόδων ἔμιξεν ἰδίαν τινὰ καὶ διηκριβωμένην μᾶλλον ἐπανόρθωσιν, ᾗ χρώμενοι μέχρι νῦν Ῥωμαῖοι δοκοῦσιν ἧττον ἑτέρων σφάλλεσθαι περὶ τὴν ἀνωμαλίαν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῦτο τοῖς βασκαίνουσι καὶ βαρυνομένοις τὴν δύναμιν αἰτίας παρεῖχε. Κικέρων γοῦν ὁ ῥήτωρ, ὡς ἔοικε, φήσαντός τινος αὔριον ἐπιτέλλειν Λύραν, ναὶ, εἶπεν, ἐκ διατάγματος. ὡς καὶ τοῦτο πρὸς ἀνάγκην τῶν ἀνθρώπων δεχομένων.

60.160. Bölüm

Caesar'a karşı en açık ve ölümcül nefreti ise krallık sevdası doğurdu. Bu sevda çoğunluk için ilk sebep, öteden beri içten içe kin besleyenler içinse en elverişli bahane oldu. Ona bu onuru sağlamak isteyenler, Sibylla kitaplarına göre Partların ancak Romalılar üzerlerine bir kralla yürürse yenilebileceği, aksi takdirde ulaşılamaz oldukları yolunda halka bir söylenti de yaymışlardı.

60.1

τὸ δὲ ἐμφανὲς μάλιστα μῖσος καὶ θανατηφόρον ἐπʼ αὐτὸν ὁ τῆς βασιλείας ἔρως ἐξειργάσατο, τοῖς μὲν πολλοῖς αἰτία πρώτη, τοῖς δὲ ὑπούλοις πάλαι πρόφασις εὐπρεπεστάτη γενομένη, καίτοι καὶ λόγον τινὰ κατέσπειραν εἰς τὸν δῆμον οἱ ταύτην Καίσαρι τὴν τιμὴν προξενοῦντες, ὡς ἐκ γραμμάτων Σιβυλλείων ἁλώσιμα τὰ Πάρθων φαίνοιτο Ῥωμαίοις σὺν βασιλεῖ στρατευομένοις ἐπʼ αὐτούς, ἄλλως ἀνέφικτα ὄντα·

60.2Caesar Alba'dan şehre inerken ona kral diye selam vermeye cüret ettiler. Halk çalkalanınca Caesar kızdı, adının kral değil Caesar olduğunu söyledi. Herkes susup kalınca pek neşeli ya da güler yüzlü olmayan bir hâlde yanlarından geçip gitti.

60.2

καὶ καταβαίνοντος ἐξ Ἄλβης Καίσαρος εἰς τὴν πόλιν ἐτόλμησαν αὐτὸν ἀσπάσασθαι βασιλέα, τοῦ δὲ δήμου διαταραχθέντος ἀχθεσθεὶς ἐκεῖνος οὐκ ἔφη βασιλεύς, ἀλλὰ Καῖσαρ καλεῖσθαι· καὶ γενομένης πρὸς τοῦτο πάντων σιωπῆς οὐ πάνυ φαιδρὸς οὐδʼ εὐμενὴς παρῆλθεν.

60.3Senato ona aşırı büyük onurlar oyladığında Rostra'nın üzerinde oturuyordu. Konsüllerle praetorlar, arkalarında bütün senatoyla ona geldiğinde ayağa bile kalkmadı, sıradan kişilerle görüşür gibi, onurların artmaya değil azalmaya ihtiyacı olduğunu söyledi. Bu yalnız senatoyu değil halkı da kırdı; sanki senato kişiliğinde şehir aşağılanmıştı. Ayrılması mümkün olanlar derin bir üzüntüyle hemen çekip gittiler.

60.3

ἐν δὲ συγκλήτῳ τιμάς τινας ὑπερφυεῖς αὐτῷ ψηφισαμένων ἔτυχε μὲν ὑπὲρ τῶν ἐμβόλων καθεζόμενος, προσιόντων δὲ τῶν ὑπάτων καὶ τῶν στρατηγῶν, ἅμα δὲ καὶ τῆς βουλῆς ἁπάσης ἑπομένης, οὐχ ὑπεξαναστάς, ἀλλʼ ὥσπερ ἰδιώταις τισὶ χρηματίζων, ἀπεκρίνατο συστολῆς μᾶλλον ἢ προσθέσεως τὰς τιμάς δεῖσθαι. καὶ τοῦτο οὐ μόνον ἠνίασε τὴν βουλήν, ἀλλὰ καὶ τὸν δῆμον, ὡς ἐν τῇ βουλῇ τῆς πόλεως προπηλακιζομένης, καὶ μετὰ δεινῆς κατηφείας ἀπῆλθον εὐθὺς οἷς ἐξῆν μὴ παραμένειν,

60.4Caesar da bunu fark edince hemen evine döndü, cübbesini boğazından aşağı çekip dostlarına, isteyen boğazını kessin, hazır olduğunu haykırdı. Sonra da hastalığını bahane etti: bu rahatsızlığa yakalananlar ayakta kalabalığa hitap ederken hisleri sakin kalmıyor, çabucak sarsılıp dönüyor, baş dönmesine ve nöbetlere yol açıyordu.

60.4

ὥστε κἀκεῖνον ἐννοήσαντα παραχρῆμα μὲν οἴκαδε τραπέσθαι καὶ βοᾶν πρὸς τοὺς φίλους, ἀπαγαγόντα τοῦ τραχήλου τὸ ἱμάτιον, ὡς ἕτοιμος εἴη τῷ βουλομένῳ τὴν σφαγὴν παρέχειν, ὕστερον δὲ προφασίζεσθαι τὴν νόσον οὐ γὰρ ἐθέλειν τὴν αἴσθησιν ἀτρεμεῖν τῶν οὕτως ἐχόντων, ὅταν ἱστάμενοι διαλέγωνται πρὸς ὄχλον, ἀλλὰ σειομένην ταχὺ καὶ περιφερομένην ἰλίγγους ἐπισπᾶσθαι καὶ καταλαμβάνεσθαι.

60.5Oysa gerçek bu değildi. Anlatıldığına göre senatonun önünde ayağa kalkmayı çok istiyordu, ama dostlarından, daha doğrusu yaltakçılarından Cornelius Balbus onu tuttu: "Caesar olduğunu unutmayacak mısın? Senden üstün biri olarak hizmet görmeyi kendine layık görmeyecek misin?"

60.5

τὸ δὲ οὐκ εἶχεν οὕτως, ἀλλὰ καὶ πάνυ βουλόμενον αὐτὸν ὑπεξαναστῆναι τῇ βουλῇ λέγουσιν ὑπό τοῦ τῶν φίλων, μᾶλλον δὲ κολάκων, Κορνηλίου Βάλβου, κατασχεθῆναι φήσαντος οὐ μεμνήσῃ Καῖσαρ ὤν, οὐδὲ ἀξιώσεις ὡς κρείττονα θεραπεύεσθαι σεαυτόν; λαμπρῶς, ὦ

61.161. Bölüm

Bu çatışmalara bir de tribunların aşağılanması eklendi. Lupercalia bayramıydı. Birçok yazara göre bu bayram eskiden çobanların bayramıymış, Arkadia'daki Lykaia ile de bir ilişkisi varmış.

61.1

ἐπιγίνεται τούτοις τοῖς προσκρούσμασιν ὁ τῶν δημάρχων προπηλακισμός. ἦν μὲν γὰρ ἡ τῶν Λουπερκαλίων ἑορτή, περὶ ἧς πολλοὶ γράφουσιν ὡς ποιμένων τὸ παλαιὸν εἴη, καί τι καί προσήκει τοῖς Ἀρκαδικοῖς Λυκαίοις.

61.2Soylu gençlerden ve görevlilerden birçoğu çıplak olarak şehirde koşar, yollarına çıkanlara şaka ve kahkaha arasında tüylü deri kayışlarla vururlar. Yüksek mevkideki kadınların birçoğu da bile bile karşılarına çıkar, okuldaki çocuklar gibi ellerini uzatıp bu darbelere sunar. Hamile kadınlara kolay doğum, kısırlara da gebelik getireceğine inanırlar.

61.2

τῶν δʼ εὐγενῶν νεανίσκων καί ἀρχόντων πολλοὶ διαθέουσιν ἀνὰ τὴν πόλιν γυμνοί, σκύτεσι λασίοις τοὺς ἐμποδὼν ἐπὶ παιδιᾷ καί γέλωτι παίοντες πολλαὶ δὲ καί τῶν ἐν τέλει γυναικῶν ἐπίτηδες ὑπαντῶσαι παρέχουσιν ὥσπερ ἐν διδασκάλου τὼ χεῖρε ταῖς πληγαῖς, πεπεισμέναι πρὸς εὐτοκίαν κυούσαις, ἀγόνοις δὲ πρὸς κύησιν ἀγαθὸν εἶναι.

61.3Caesar bunları Rostra'da, altın bir koltukta, triumph giysileri içinde oturarak izliyordu. Kutsal koşuya katılanlardan biri de konsül olan Antonius'tu. Forum'a girdiğinde kalabalık ona yol verdi. Elinde defne dalıyla sarılı bir diadem taşıyordu, bunu Caesar'a uzattı. Parlak olmayan, önceden hazırlanmış olduğu belli cılız bir alkış duyuldu.

61.3

ταῦτα Καῖσαρ ἐθεᾶτο καθήμενος ἐπὶ τῶν ἐμβόλων ἐπὶ δίφρου χρυσοῦ, θριαμβικῷ κόσμῳ κεκοσμημένος. Ἀντώνιος δὲ τῶν θεόντων τὸν ἱερὸν δρόμον εἷς ἦν καί γὰρ ὑπάτευεν. ὡς οὖν εἰς τὴν ἀγορὰν ἐνέβαλε καί τὸ πλῆθος αὐτῷ διέστη, φέρων διάδημα στεφάνῳ δάφνης περιπεπλεγμένον ὤρεξε τῷ Καίσαρι καί γίνεται κρότος οὐ λαμπρός, ἀλλʼ ὀλίγος ἐκ παρασκευῆς.

61.4Caesar diademi itince bütün halk alkışladı. Antonius yeniden uzattı, yine az kişi alkışladı; Caesar yine kabul etmeyince hepsi alkışladı. Deneme böyle sonuç vermeyince Caesar kalktı, tacın Capitolium'a götürülmesini buyurdu. Bir süre sonra Caesar'ın heykellerine kral diademleri takılmış olduğu görüldü. Tribunlardan Flavius ile Marullus gelip bunları söktüler, Caesar'ı kral diye ilk selamlayanları da bulup hapse götürdüler.

61.4

ἀπωσαμένου δὲ τοῦ Καίσαρος ἅπας ὁ δῆμος ἀνεκρότησεν αὖθις δὲ προσφέροντος ὀλίγοι, καί μὴ δεξαμένου πάλιν ἅπαντες, οὕτω δὲ τῆς πείρας ἐξελεγχομένης Καῖσαρ μὲν ἀνίσταται, τὸν στέφανον εἰς τὸ Καπιτώλιον ἀπενεχθῆναι κελεύσας, ὤφθησαν δὲ ἀνδριάντες αὐτοῦ διαδήμασιν ἀναδεδεμένοι βασιλικοῖς. καί τῶν δημάρχων δύο, Φλάουϊος καί Μάρυλλος, ἐπελθόντες ἀπέσπασαν, καί τοὺς ἀσπασαμένους βασιλέα τὸν Καίσαρα πρώτους ἐξευρόντες ἀπῆγον εἰς τὸ δεσμωτήριον.

61.5Halk alkışlayarak peşlerinden gidiyor, onlara "Brutus" diye sesleniyordu; çünkü kralların soyuna son veren, gücü tek adam yönetiminden alıp senato ve halka veren kişi Brutus'tu. Buna kızan Caesar, Marullus ve arkadaşını makamlarından aldı. Onları suçlarken halka da hakaret ediyor, ikisi de ahmak anlamına gelen "Brutus" ve "Kymeli" sözleriyle bu adamlara defalarca sesleniyordu.

61.5

ὁ δὲ δῆμος εἵπετο κροτῶν, καί Βρούτους ἀπεκάλει τοὺς ἄνδρας, ὅτι Βροῦτος ἦν ὁ καταλύσας τὴν τῶν βασιλέων διαδοχὴν καί τὸ κράτος εἰς βουλὴν καί δῆμον ἐκ μοναρχίας καταστήσας. ἐπὶ τούτῳ Καῖσαρ παροξυνθείς τὴν μὲν ἀρχὴν ἀφείλετο τῶν περὶ τὸν Μάρυλλον, ἐν δὲ τῷ κατηγορεῖν αὐτῶν ἅμα καὶ τὸν δῆμον ἐφυβρίζων πολλάκις Βρούτους τε καὶ Κυμαίους ἀπεκάλει τοὺς ἄνδρας.

62.162. Bölüm

Böylece çoğunluk Marcus Brutus'a yöneldi. Baba tarafından o Brutus'un soyundan geldiği sanılıyordu, anne tarafından da başka bir ünlü aile olan Serviliuslardan geliyordu; Cato'nun damadı ve yeğeniydi. Ama Caesar'dan gördüğü onurlar ve iyilikler, tek adam yönetimini kendiliğinden yıkmaya girişme isteğini köreltmişti.

62.1

οὕτω δὴ τρέπονται πρὸς Μᾶρκον Βροῦτον οἱ πολλοί, γένος μὲν ἐκεῖθεν εἶναι δοκοῦντα πρὸς πατέρων, καὶ τὸ πρὸς μητρὸς δὲ ἀπὸ Σερουιλίων, οἰκίας ἑτέρας ἐπιφανοῦς, γαμβρὸν δὲ καί ἀδελφιδοῦν Κάτωνος. τοῦτον ἐξ ἑαυτοῦ μὲν ὁρμῆσαι πρὸς κατάλυσιν τῆς μοναρχίας ἤμβλυνον αἱ παρὰ Καίσαρος τιμαὶ καὶ χάριτες.

62.2Çünkü yalnız Pompeius'un Pharsalos'taki kaçışından sonra canı bağışlanmakla kalmamış, ricasıyla birçok dostunun da canını kurtarmıştı; Caesar'ın ona büyük bir güveni de vardı. O yıl praetorlukların en parlağını almıştı ve dört yıl sonra konsül olacaktı; bu konuda Cassius'la yarışmış, ona tercih edilmişti. Caesar'ın, Cassius'un sözlerinin daha haklı olduğunu, ama kendisinin Brutus'u geçemeyeceğini söylediği anlatılır.

62.2

οὐ γὰρ μόνον ἐσώθη περὶ Φάρσαλον ἀπὸ τῆς Πομπηΐου φυγῆς, οὐδὲ πολλοὺς τῶν ἐπιτηδείων ἔσωσεν ἐξαιτησάμενος, ἀλλὰ καὶ πίστιν εἶχε μεγάλην παρʼ αὐτῷ. καὶ στρατηγίαν μὲν ἐν τοῖς τότε τὴν ἐπιφανεστάτην ἔλαβεν, ὑπατεύειν δὲ ἔμελλεν εἰς τέταρτον ἔτος, ἐρίσαντος Κασσίου προτιμηθείς· λέγεται γὰρ ὁ Καῖσαρ εἰπεῖν ὡς δικαιότερα μὲν λέγοι Κάσσιος, αὐτὸς μέντοι Βροῦτον οὐκ ἂν παρέλθοι.

62.3Bir keresinde, komplo çoktan başlamışken bazıları Brutus'u kendisine ihbar etti. Caesar kulak asmadı, eliyle vücuduna dokunup ihbarcılara "Brutus bu deriyi bekleyecektir" dedi; demek istiyordu ki Brutus erdemiyle bu makama layıktır ve bu makam yüzünden nankör ve kötü bir adam olmaz.

62.3

καί ποτε καί διαβαλλόντων τινῶν τὸν ἄνδρα, πραττομένης ἤδη τῆς συνωμοσίας, οὐ προσέσχεν, ἀλλὰ τοῦ σώματος τῇ χειρὶ θιγὼν ἔφη πρὸς τοὺς διαβάλλοντας Ἀναμενεῖ τοῦτο τὸ δέρμα Βροῦτος, ὡς ἄξιον μὲν ὄντα τῆς ἀρχῆς διʼ ἀρετήν, διὰ δὲ τὴν ἀρχὴν οὐκ ἂν ἀχάριστον καί πονηρὸν γενόμενον.

62.4Değişim isteyenler ise yalnız ona ya da en başta ona bakıyordu. Ama kendisiyle konuşmaya cesaret edemiyor, geceleri praetorluk görevini yaparken oturduğu kürsüyü ve koltuğu yazılarla dolduruyorlardı. Çoğu şöyleydi: "Uyuyor musun, Brutus?", "Sen Brutus değilsin." Cassius bunlarla Brutus'un şan tutkusunun yavaş yavaş kımıldandığını sezince onu eskisinden de çok sıkıştırıp kışkırtmaya başladı; Caesar'a kendisinin de özel bir kini vardı, sebeplerini Brutus'un hayatında anlatmıştık.

62.4

οἱ δὲ τῆς μεταβολῆς ἐφιέμενοι καί πρὸς μόνον ἐκεῖνον ἢ πρῶτον ἀποβλέποντες αὐτῷ μὲν οὐκ ἐτόλμων διαλέγεσθαι, νύκτωρ δὲ κατεπίμπλασαν γραμμάτων τὸ βῆμα καὶ τὸν δίφρον ἐφʼ οὗ στρατηγῶν ἐχρημάτιζεν ὧν ἦν τὰ πολλὰ τοιαῦτα· καθεύδεις, ὦ Βροῦτε, καὶ οὐκ εἶ Βροῦτος. ὑφʼ ὧν ὁ Κάσσιος αἰσθόμενος διακινούμενον ἡσυχῇ τὸ φιλότιμον αὐτοῦ, μᾶλλον ἢ πρότερον ἐνέκειτο καί παρώξυνεν, αὐτὸς ἰδίᾳ τι καί μίσους ἔχων πρὸς τὸν Καίσαρα διʼ αἰτίας ἃς ἐν τοῖς περὶ Βρούτου γεγραμμένοις δεδηλώκαμεν.

62.5Caesar da ondan kuşkulanıyordu; bir keresinde dostlarına "Sizce Cassius ne istiyor? Ben ondan pek hoşlanmıyorum, fazla solgun" demişti. Yine anlatıldığına göre Antonius ile Dolabella'nın bir değişim hazırlığında olduğu yolunda iftira kendisine ulaştığında "Şu şişman, saçları gür adamlardan pek korkmuyorum, daha çok şu solgun ve zayıf olanlardan korkuyorum" demiş, Cassius'la Brutus'u kastetmişti.

62.5

εἶχε μέντοι καί διʼ ὑποψίας ὁ Καῖσαρ αὐτὸν, ὥστε καί πρὸς τοὺς φίλους εἰπεῖν ποτε· τί φαίνεται βουλόμενος ὑμῖν Κάσσιος; ἐμοὶ μὲν γὰρ οὐ λίαν ἀρέσκει λίαν ὠχρὸς ὤν. πάλιν δὲ λέγεται, περὶ Ἀντωνίου καί Δολοβέλλα διαβολῆς πρὸς αὐτὸν, ὡς νεωτερίζοιεν, ἐλθούσης, οὐ πάνυ, φάναι, τούτους δέδοικα τοὺς παχεῖς καί κομήτας, μᾶλλον δὲ τοὺς ὠχροὺς καί λεπτοὺς ἐκείνους Κάσσιον λέγων καί Βροῦτον.

63.163. Bölüm

Ama kader, anlaşılan önceden bilinmez olmaktan çok kaçınılmazdır; çünkü olağanüstü işaretler ve görüntüler görüldüğünü söylüyorlar. Gökteki ışıklar, gece her yanda dolaşan gürültüler, Forum'a konan tek başına kuşlar, böyle büyük bir olayın yanında belki anmaya değmez.

63.1

ἀλλʼ ἔοικεν οὐχ οὕτως ἀπροσδόκητον ὡς ἀφύλακτον εἶναι τὸ πεπρωμένον, ἐπεὶ καὶ σημεῖα θαυμαστὰ καὶ φάσματα φανῆναι λέγουσι. σέλα μὲν οὖν οὐράνια καὶ κτύπους νύκτωρ πολλαχοῦ διαφερομένους καὶ καταίροντας εἰς ἀγορὰν ἐρήμους ὄρνιθας οὐκ ἄξιον ἴσως ἐπὶ πάθει τηλικούτῳ μνημονεῦσαι·

63.2Ama filozof Strabon'un anlattığına göre ateşler içinde üzerlerine gelen birçok insan görülmüş, bir askerin kölesinin elinden büyük bir alev fışkırmış, görenler onu yanıyor sanmış, ama alev sönünce adamın hiçbir şeyi olmamış. Caesar kurban keserken de hayvanın kalbi ortadan kaybolmuş, korkunç bir alamet sayılmış; çünkü tabiatta kalpsiz canlı olamaz.

63.2

Στράβων δὲ ὁ φιλόσοφος ἱστορεῖ πολλοὺς μὲν ἀνθρώπους διαπύρους ἐπιφερομένους φανῆναι, στρατιώτου δὲ ἀνδρὸς οἰκέτην ἐκ τῆς χειρὸς ἐκβαλεῖν πολλὴν φλόγα καὶ δοκεῖν καίεσθαι τοῖς ὁρῶσιν, ὡς δὲ ἐπαύσατο, μηδὲν ἔχειν κακὸν τὸν ἄνθρωπον· αὐτῷ δὲ Καίσαρι θύοντι τὴν καρδίαν ἀφανῆ γενέσθαι τοῦ ἱερείου καὶ δεινὸν εἶναι τὸ τέρας; οὐ γὰρ ἂν φύσει γε συστῆναι ζῷον ἀκάρδιον.

63.3Birçok kişinin şunu anlattığı da duyulur: Bir kâhin Caesar'a, Romalıların Idus dedikleri Mart ayı gününde büyük bir tehlikeye karşı kendini korumasını önceden söylemiş. O gün gelince Caesar senatoya giderken kâhini selamlamış ve şaka yollu "Mart Idusu geldi işte" demiş; kâhin de sessizce "Evet, geldi, ama geçmedi" karşılığını vermiş.

63.3

ἔστι δὲ καὶ ταῦτα πολλῶν ἀκοῦσαι διεξιόντων, ὥς τις αὐτῷ μάντις ἡμέρᾳ Μαρτίου μηνὸς, ἣν Εἰδοὺς Ῥωμαῖοι καλοῦσι, προείποι μέγαν φυλάττεσθαι κίνδυνον ἐλθούσης δὲ τῆς ἡμέρας προϊὼν ὁ Καῖσαρ εἰς τὴν σύγκλητον ἀσπασάμενος προσπαίξειε τῷ μάντει φάμενος αἱ μὲν δὴ Μάρτιαι Εἰδοὶ πάρεισιν ὁ δὲ ἡσυχῇ πρὸς αὐτόν εἴποι ναί πάρεισιν, ἀλλʼ οὐ παρεληλύθασι.

63.4Bir gün önce Marcus Lepidus onu yemeğe çağırmıştı. Caesar her zamanki gibi uzanmış, mektuplara imza atıyordu. Sohbet ölümün en iyisinin hangisi olduğuna gelince herkesten önce atılıp "Beklenmedik olanı" dedi.

63.4

πρὸ μιᾶς δὲ ἡμέρας Μάρκου Λεπίδου δειπνίζοντος αὐτόν ἔτυχε μὲν ἐπιστολαῖς ὑπογράφων, ὥσπερ εἰώθει, κατακείμενος ἐμπεσόντος δὲ λόγου ποῖος ἄρα τῶν θανάτων ἄριστος, ἅπαντας φθάσας ἐξεβόησεν ὁ ἀπροσδόκητος.

63.5Bundan sonra her zamanki gibi karısının yanında uyurken odanın bütün kapıları ve pencereleri birden açıldı. Gürültüden ve içeri dolan ay ışığından uyanınca Calpurnia'nın derin bir uykuda olduğunu, ama uykusunda anlaşılmaz sesler ve belirsiz iniltiler çıkardığını fark etti. Rüyasında onu kucağına almış, kesilmiş bedeni için ağlıyordu.

63.5

μετὰ ταῦτα κοιμώμενος, ὥσπερ εἰώθει, παρὰ τῇ γυναικί, πασῶν ἅμα τῶν θυρῶν τοῦ δωματίου καὶ τῶν θυρίδων ἀναπεταννυμένων, διαταραχθεὶς ἅμα τῷ κτύπῳ καὶ τῷ φωτὶ καταλαμπούσης τῆς σελήνης, ᾔσθετο τὴν Καλπουρνίαν βαθέως μὲν καθεύδουσαν, ἀσαφεῖς δὲ φωνὰς καὶ στεναγμοὺς ἀνάρθρους ἀναπέμπουσαν ἐκ τῶν ὕπνων ἐδόκει δὲ ἄρα κλαίειν ἐκεῖνον ἐπὶ ταῖς ἀγκάλαις ἔχουσα κατεσφαγμένον.

63.6Kimileri karısının gördüğü rüyanın bu olmadığını söyler. Livius'un anlattığına göre senato kararıyla Caesar'ın evine süs ve haşmet için bir çatı süsü konmuştu. Calpurnia rüyasında bunun yıkıldığını görmüş, yas tutup ağlamıştı. Sabah olunca Caesar'a, mümkünse dışarı çıkmamasını ve senato toplantısını ertelemesini yalvardı; rüyalarını umursamıyorsa başka kehanet yollarıyla ve kurbanlarla geleceği araştırmasını istedi.

63.6

οἱ δὲ οὔ φασι τῇ γυναικὶ ταύτην γενέσθαι τὴν ὄψιν ἀλλὰ ἦν γάρ τι τῇ Καίσαρος οἰκίᾳ προσκείμενον οἷόν ἐπὶ κόσμῳ καὶ σεμνότητι τῆς βουλῆς ψηφισαμένης ἀκρωτήριον, ὡς Λίβιος ἱστορεῖ, τοῦτο ὄναρ ἡ Καλπουρνία θεασαμένη καταρρηγνύμενον ἔδοξε ποτνιᾶσθαι καὶ δακρύειν. ἡμέρας δʼ οὖν γενομένης ἐδεῖτο τοῦ Καίσαρος, εἰ μὲν οἷόν τε, μὴ προελθεῖν, Ἀλλʼ ἀναβαλέσθαι τὴν σύγκλητον εἰ δὲ τῶν ἐκείνης ὀνείρων ἐλάχιστα φροντίζει, σκέψασθαι διὰ μαντικῆς ἄλλης καὶ ἱερῶν περὶ τοῦ μέλλοντος.

63.7Anlaşılan onu da bir kuşku ve korku sarmıştı; çünkü Calpurnia'da daha önce batıl inanca dair hiçbir kadınsı zaaf görmemişti, şimdi ise onu derin bir acı içinde görüyordu. Kâhinler de birçok kurban kesip alametlerin uğursuz olduğunu bildirince Antonius'u gönderip senatoyu dağıtmaya karar verdi.

63.7

εἶχε δέ τις, ὡς ἔοικε, κἀκεῖνον ὑποψία καὶ φόβος, οὐδένα γὰρ γυναικισμὸν ἐν δεισιδαιμονίᾳ πρότερον κατεγνώκει τῆς Καλπουρνίας, τότε δὲ ἑώρα περιπαθοῦσαν, ὡς δὲ καὶ πολλὰ καταθύσαντες οἱ μάντεις ἔφρασαν αὐτῷ δυσιερεῖν, ἔγνω πέμψας Ἀντώνιον ἀφεῖναι τὴν σύγκλητον,

64.164. Bölüm

Bu sırada lakabı Albinus olan Decimus Brutus korkuya kapıldı. Caesar ona öyle güveniyordu ki vasiyetinde ikinci mirasçı olarak yazmıştı; ama Decimus, öbür Brutus ve Cassius'la birlikte komployu yürütüyordu. Caesar o günü savuşturursa işin duyulacağından korkarak kâhinlerle alay etti, Caesar'a da çıkıştı:

64.1

ἐν δὲ τούτῳ Δέκιμος Βροῦτος ἐπίκλησιν Ἀλβῖνος, πιστευόμενος μὲν ὑπὸ Καίσαρος, ὥστε καὶ δεύτερος ὑπʼ αὐτοῦ κληρονόμος γεγράφθαι, τοῖς δὲ περὶ Βροῦτον τὸν ἕτερον καὶ Κάσσιον μετέχων τῆς συνωμοσίας, φοβηθεὶς μὴ τὴν ἡμέραν ἐκείνην διακρουσαμένου τοῦ Καίσαρος ἔκπυστος ἡ πρᾶξις γένηται, τούς τε μάντεις ἐχλεύαζε καὶ καθήπτετο τοῦ Καίσαρος,

64.2Senatoyu hafife alır görünerek kendini suçlamalara ve iftiralara açıyordu. Senato onun emriyle toplanmıştı; herkes, İtalya dışındaki eyaletlerin kralı ilan edilmesi, öteki karalarda ve denizlerde dolaşırken diadem takması için oy vermeye hazırdı.

64.2

ὡς αἰτίας καὶ διαβολὰς ἑαυτῷ κτωμένου πρὸς τὴν σύγκλητον ἐντρυφᾶσθαι δοκοῦσαν ἥκειν μὲν γὰρ αὐτὴν κελεύσαντος ἐκείνου, καὶ προθύμους εἶναι ψηφίζεσθαι πάντας ὅπως τῶν ἐκτὸς Ἰταλίας ἐπαρχιῶν βασιλεὺς ἀναγορεύοιτο καὶ φοροίη διάδημα τὴν ἄλλην ἐπιὼν γῆν καὶ θάλασσαν·

64.3Oturmuş bekleyen senatörlere biri çıkıp şimdi dağılmalarını, Calpurnia daha hayırlı rüyalar görünce yeniden gelmelerini söylerse Caesar'ı çekemeyenler neler demezdi? Bütün bunların kölelik ve tiranlık olmadığını anlatmaya çalışan dostlarını kim dinlerdi? "Yine de bugünün uğursuz sayılması gerekiyorsa" dedi, "kendin gelip senatoyu selamlaman ve toplantıyı öyle ertelemen daha iyi olur."

64.3

εἰ δὲ φράσει τις αὐτοῖς καθεζομένοις νῦν μὲν ἀπαλλάττεσθαι, παρεῖναι δὲ αὖθις ὅταν ἐντύχῃ βελτίοσιν ὀνείροις Καλπουρνία, τίνας ἔσεσθαι λόγους παρὰ τῶν φθονούντων; ἢ τίνα τῶν φίλων ἀνέξεσθαι διδασκόντων ὡς οὐχὶ δουλεία ταῦτα καὶ τυραννίς ἐστιν; ἀλλʼ εἰ δοκεῖ πάντως, ἔφη, τὴν ἡμέραν ἀφοσιώσασθαι, βέλτιον αὐτὸν παρελθόντα καὶ προσαγορεύσαντα τὴν βουλὴν ὑπερθέσθαι.

64.4Brutus bir yandan bunları söylerken bir yandan da Caesar'ın elinden tutup götürüyordu. Caesar kapıdan biraz uzaklaşmıştı ki başkasına ait bir köle onunla konuşmak istedi; çevresindeki kalabalığı yaramayınca zorla eve girip kendini Calpurnia'ya teslim etti, Caesar dönene kadar kendisini orada tutmasını, ona söyleyecek önemli haberleri olduğunu söyledi.

64.4

ταῦθʼ ἅμα λέγων ὁ Βροῦτος ἦγε τῆς χειρὸς λαβόμενος τὸν Καίσαρα, καὶ μικρὸν μὲν αὐτῷ προελθόντι τῶν θυρῶν οἰκέτης ἀλλότριος ἐντυχεῖν προθυμούμενος, ὡς ἡττᾶτο τοῦ περὶ ἐκεῖνον ὠθισμοῦ καὶ πλήθους, βιασάμενος εἰς τὴν οἰκίαν παρέδωκεν ἑαυτὸν τῇ Καλπουρνίᾳ, φυλάττειν κελεύσας ἄχρι ἂν ἐπανέλθῃ Καῖσαρ, ὡς ἔχων μεγάλα πράγματα κατειπεῖν πρὸς αὐτόν.

65.165. Bölüm

Knidoslu Artemidoros, Yunan edebiyatı öğretmeniydi. Bu sayede Brutus çevresinden bazılarıyla yakınlık kurmuş, olup bitenin çoğunu öğrenmişti. Bildireceklerini küçük bir yazıya yazıp getirdi. Caesar'ın her dilekçeyi alıp yanındaki hizmetkârlara verdiğini görünce iyice sokuldu ve "Caesar, bunu tek başına ve hemen oku" dedi, "çünkü büyük işler, seni çok yakından ilgilendiren şeyler yazılı."

65.1

Ἀρτεμίδωρος δὲ Κνίδιος τὸ γένος, Ἑλληνικῶν λόγων σοφιστὴς καὶ διὰ τοῦτο γεγονὼς ἐνίοις συνήθης τῶν περὶ Βροῦτον, ὥστε καὶ γνῶναι τὰ πλεῖστα τῶν πραττομένων, ἧκε μὲν ἐν βιβλιδίῳ κομίζων ἅπερ ἔμελλε μηνύειν, ὁρῶν δὲ τὸν Καίσαρα τῶν βιβλιδίων ἕκαστον δεχόμενον καὶ παραδιδόντα τοῖς περὶ αὐτὸν ὑπηρέταις, ἐγγὺς σφόδρα προσελθών, τοῦτο, ἔφη, Καῖσαρ, ἀνάγνωθι μόνος καὶ ταχέως· γέγραπται γὰρ ὑπὲρ πραγμάτων μεγάλων καὶ σοὶ διαφερόντων.

65.2Caesar kâğıdı aldı, ama defalarca okumaya kalktığı halde karşısına çıkan kalabalık buna izin vermedi. Yalnız onu elinden bırakmadan senatoya girdi. Kimilerine göre bu kâğıdı ona başkası verdi, Artemidoros ise hiç yaklaşamadı, yol boyunca itilip kakıldı.

65.2

δεξάμενος οὖν ὁ Καῖσαρ ἀναγνῶναι μὲν ὑπὸ πλήθους τῶν ἐντυγχανόντων ἐκωλύθη, καίπερ ὁρμήσας πολλάκις, ἐν δὲ τῇ χειρὶ κατέχων καὶ φυλάττων μόνον ἐκεῖνο παρῆλθεν εἰς τὴν σύγκλητον ἔνιοι δέ φασιν ἄλλον ἐπιδοῦναι τὸ βιβλίον τοῦτο, τὸν δʼ Ἀρτεμίδωρον οὐδὲ ὅλως προσελθεῖν, ἀλλʼ ἐκθλιβῆναι παρὰ πᾶσαν τὴν ὁδόν.

66.166. Bölüm

Bunlar belki rastlantıyla olmuş olabilir. Ama cinayetin işlendiği, senatonun o gün toplandığı yer, içinde Pompeius'un heykeli bulunan ve Pompeius'un tiyatroya eklediği yapılardan biri olan yerdi. Bu da olayın, onu oraya yöneltip çağıran bir daimōn'un işi olduğunu açıkça gösteriyordu.

66.1

ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἤδη που φέρει καὶ τὸ αὐτόματον· ὁ δὲ δεξάμενος τὸν φόνον ἐκεῖνον καὶ τὸν ἀγῶνα χῶρος, εἰς ὃν ἡ σύγκλητος ἠθροίσθη τότε, Πομπηΐου μὲν εἰκόνα κειμένην ἔχων, Πομπηΐου δὲ ἀνάθημα γεγονὼς τῶν προσκεκοσμημένων τῷ θεάτρῳ, παντάπασιν ἀπέφαινε δαίμονός τινος ὑφηγουμένου καὶ καλοῦντος ἐκεῖ τὴν πρᾶξιν ἔργον γεγονέναι.

66.2Anlatıldığına göre Cassius, Epikuros'un öğretisine yabancı olmadığı halde, saldırıdan önce Pompeius'un heykeline bakıp içinden yardım dilemişti; anlaşılan tehlikeli an geldiğinde önceki düşünceleri yerini bir kendinden geçişe, bir coşkuya bırakmıştı.

66.2

καὶ γὰρ οὖν καὶ λέγεται Κάσσιος εἰς τὸν ἀνδριάντα τοῦ Πομπηΐου πρὸ τῆς ἐγχειρήσεως ἀποβλέπων ἐπικαλεῖσθαι σιωπῇ, καίπερ οὐκ ἀλλότριος ὢν τῶν Ἐπικούρου λόγων ἀλλʼ ὁ καιρὸς, ὡς ἔοικεν, ἤδη τοῦ δεινοῦ παρεστῶτος ἐνθουσιασμὸν ἐνεποίει καὶ πάθος ἀντὶ τῶν προτέρων λογισμῶν.

66.3Caesar'a sadık ve güçlü bir adam olan Antonius'u Brutus Albinus uzun bir konuşmaya tutarak dışarıda oyaladı. Caesar içeri girince senato saygıyla ayağa kalktı. Brutus'un adamlarının bir kısmı koltuğunun arkasını sardı, bir kısmı karşısına çıktı; sürgündeki kardeşi için dilekte bulunan Tillius Cimber'e destek olur gibi yaptılar ve koltuğa kadar peşinden gidip yalvardılar.

66.3

Ἀντώνιον μὲν οὖν πιστὸν ὄντα Καίσαρι καὶ ῥωμαλέον ἔξω παρακατεῖχε Βροῦτος Ἀλβῖνος, ἐμβαλὼν ἐπίτηδες ὁμιλίαν μῆκος ἔχουσαν· εἰσιόντος δὲ Καίσαρος ἡ βουλὴ μὲν ὑπεξανέστη θεραπεύουσα, τῶν δὲ περὶ Βροῦτον οἱ μὲν ἐξόπισθεν τὸν δίφρον αὐτοῦ περιέστησαν, οἱ δὲ ἀπήντησαν, ὡς δὴ Τιλλίῳ Κίμβρῳ περὶ ἀδελφοῦ φυγάδος ἐντυχάνοντι συνδεησόμενοι, καὶ συνεδέοντο μέχρι τοῦ δίφρου παρακολουθοῦντες.

66.4Caesar oturup yalvarışları geri çevirdi, ısrar edince her birine öfkelendi. Bunun üzerine Tillius iki eliyle togasını yakaladı, boynundan aşağı çekti. Saldırı işareti buydu. İlk darbeyi Casca kılıcıyla boynuna vurdu, ama yara ne ölümcül ne de derindi; büyük bir cesaret gerektiren işin başında doğal olarak şaşırmıştı. Caesar dönüp hançerin kabzasını kavradı.

66.4

ὡς δὲ καθίσας διεκρούετο τὰς δεήσεις καὶ προσκειμένων βιαιότερον ἠγανάκτει πρὸς ἕκαστον, ὁ μὲν Τίλλιος τὴν τήβεννον αὐτοῦ ταῖς χερσὶν ἀμφοτέραις συλλαβὼν ἀπὸ τοῦ τραχήλου κατῆγεν ὅπερ ἦν σύνθημα τῆς ἐπιχειρήσεως, πρῶτος δὲ Κάσκας ξίφει παίει παρὰ τὸν αὐχένα πληγὴν οὐ θανατηφόρον οὐδὲ βαθεῖαν, ἀλλʼ, ὡς εἰκὸς, ἐν ἀρχῇ τολμήματος μεγάλου ταραχθείς, ὥστε καὶ τὸν Καίσαρα μεταστραφέντα τοῦ ἐγχειριδίου λαβέσθαι καὶ κατασχεῖν.

66.5İkisi neredeyse aynı anda bağırdı: yaralanan Caesar Latince "Alçak Casca, ne yapıyorsun?", vuran ise Yunanca kardeşine "Kardeşim, yardım et!" İşte böyle başladı. Olup bitenden habersiz olanlar yapılanlar karşısında şaşkına dönüp ürperdiler; ne kaçmaya ne de savunmaya, hatta sesini çıkarmaya bile cesaret edebildiler. Cinayete hazırlananların her biri kılıcını çekti.

66.5

ἅμα δέ πως ἐξεφώνησαν ὁ μὲν πληγεὶς Ῥωμαϊστί μιαρώτατε Κάσκα, τί ποιεῖς; ὁ δὲ πλήξας Ἑλληνιστὶ πρὸς τὸν ἀδελφόν ἀδελφέ, βοήθει. τοιαύτης δὲ τῆς ἀρχῆς γενομένης τοὺς μὲν οὐδὲν συνειδότας ἔκπληξις εἶχε καὶ φρίκη πρὸς τὰ δρώμενα, μήτε φεύγειν μήτε ἀμύνειν, Ἀλλὰ μηδὲ φωνὴν ἐκβάλλειν τολμῶντας, τῶν δὲ παρεσκευασμένων ἐπὶ τὸν φόνον ἑκάστου γυμνὸν ἀποδείξαντος τὸ ξίφος,

66.6Caesar çepeçevre sarılmıştı. Yüzünü nereye çevirse darbelerle, yüzüne ve gözlerine doğru gelen demirle karşılaşıyor, bir av hayvanı gibi herkesin ellerinin arasında sıkışıyordu. Çünkü herkesin bu kurbana el sürmesi, kanın tadına bakması gerekiyordu. Bu yüzden Brutus da kasığına bir darbe indirdi. Kimilerine göre Caesar öbürlerine karşı direnip bir o yana bir bu yana kıvranarak bağırırken Brutus'un kılıcını çektiğini görünce togasını başına çekip kendini bıraktı.

66.6

ἐν κύκλῳ περιεχόμενος καὶ πρὸς ὅ τι τρέψειε τὴν ὄψιν πληγαῖς ἀπαντῶν καὶ σιδήρῳ φερομένῳ καὶ κατὰ προσώπου καὶ κατʼ ὀφθαλμῶν διελαυνόμενος ὥσπερ θηρίον ἐνειλεῖτο ταῖς πάντων χερσίν ἅπαντας γὰρ ἔδει κατάρξασθαι καὶ γεύσασθαι τοῦ φόνου. διὸ καὶ Βροῦτος αὐτῷ πληγὴν ἐνέβαλε μίαν εἰς τὸν βουβῶνα. λέγεται δὲ ὑπό τινων ὡς ἄρα πρὸς τοὺς ἄλλους ἀπομαχόμενος καὶ διαφέρων δεῦρο κἀκεῖ τὸ σῶμα καὶ κεκραγώς, ὅτε Βροῦτον εἶδεν ἐσπασμένον τὸ ξίφος, ἐφειλκύσατο κατὰ τῆς κεφαλῆς τὸ ἱμάτιον καὶ παρῆκεν ἑαυτόν,

66.7Tesadüfen mi, yoksa katiller tarafından itilerek mi bilinmez, Pompeius heykelinin üzerinde durduğu kaidenin yanına düştü. Kaide kandan sırılsıklam oldu; sanki Pompeius, ayaklarının dibinde yatan ve bunca yarayla çırpınan düşmanından alınan öcü başında bekliyordu. Söylendiğine göre yirmi üç darbe aldı. Birçok katil de hepsi tek bir vücuda bu kadar darbe indirirken birbirini yaraladı.

66.7

εἴτε ἀπὸ τύχης εἴθʼ ὑπὸ τῶν κτεινόντων ἀπωσθεὶς, πρὸς τὴν βάσιν ἐφʼ ἧς ὁ Πομπηΐου βέβηκεν ἀνδριάς. καὶ πολὺ καθῄμαξεν αὐτὴν ὁ φόνος, ὡς δοκεῖν αὐτὸν ἐφεστάναι τῇ τιμωρίᾳ τοῦ πολεμίου Πομπήϊον ὑπὸ πόδας κεκλιμένου καὶ περισπαίροντος ὑπὸ πλήθους τραυμάτων, εἴκοσι γὰρ καὶ τρία λαβεῖν λέγεται καὶ πολλοὶ κατετρώθησαν ὑπʼ ἀλλήλων, εἰς ἓν ἀπερειδόμενοι σῶμα πληγὰς τοσαύτας.

67.167. Bölüm

Adam öldürüldükten sonra Brutus yapılanlar hakkında konuşmak için ortaya çıktı, ama senato dayanamayıp kapılardan dışarı fırladı. Kaçışıyla halkı kargaşaya ve çaresiz bir korkuya boğdu. Kimi evini kapatıyor, kimi tezgâhını ve bankasını bırakıyordu. Kimi olayı görmek için oraya koşuyor, kimi görüp oradan dönüyordu.

67.1

Κατειργασμένου δὲ τοῦ ἀνδρός ἡ μὲν γερουσία, καίπερ εἰς μέσον ἐλθόντος Βρούτου ὥς τι περὶ τῶν πεπραγμένων ἐροῦντος, οὐκ ἀνασχομένη διὰ θυρῶν ἐξέπιπτε καὶ φεύγουσα κατέπλησε ταραχῆς καὶ δέους ἀπόρου τὸν δῆμον, ὥστε τοὺς μὲν οἰκίας κλείειν, τοὺς δὲ ἀπολείπειν τραπέζας καὶ χρηματιστήρια, δρόμῳ δὲ χωρεῖν τοὺς μὲν ἐπὶ τὸν τόπον ὀψομένους τὸ πάθος, τοὺς δὲ ἐκεῖθεν ἑωρακότας.

67.2Caesar'ın en yakın dostları Antonius ile Lepidus gizlice uzaklaşıp başkalarının evlerine sığındı. Brutus ve adamları ise henüz cinayetin ateşiyle, kılıçlarını açıkta göstererek hep birlikte senato binasından çıkıp Capitolium'a yürüdüler. Kaçaklara benzemiyorlardı; pek neşeli ve kendilerinden emin, halkı özgürlüğe çağırıyor, yollarına çıkan ileri gelenleri aralarına alıyorlardı.

67.2

Ἀντώνιος δὲ καὶ Λέπιδος οἱ μάλιστα φίλοι Καίσαρος ὑπεκδύντες εἰς οἰκίας ἑτέρας κατέφυγον. οἱ δὲ περὶ Βροῦτον, ὥσπερ ἦσαν ἔτι θερμοὶ τῷ φόνῳ, γυμνὰ τὰ ξίφη δεικνύντες, ἅμα πάντες ἀπὸ τοῦ βουλευτηρίου συστραφέντες ἐχώρουν εἰς τὸ Καπιτώλιον, οὐ φεύγουσιν ἐοικότες, ἀλλὰ μάλα φαιδροὶ καὶ θαρραλέοι, παρακαλοῦντες ἐπὶ τὴν ἐλευθερίαν τὸ πλῆθος καὶ προσδεχόμενοι τοὺς ἀρίστους τῶν ἐντυγχανόντων.

67.3Bazıları da onlarla birlikte yukarı çıktı, işe katılmış gibi aralarına karışıp şanından pay almaya çalıştı. Gaius Octavius ve Lentulus Spinther bunlardandı. Bunlar bu övüngenliklerinin bedelini sonradan Antonius ve genç Caesar tarafından öldürülerek ödediler. Uğruna öldükleri şanın tadını da çıkaramadılar, çünkü kimse onlara inanmadı. Onları cezalandıranlar bile yaptıklarının değil, niyetlerinin cezasını veriyordu.

67.3

ἔνιοι δὲ καὶ συνανέβαινον αὐτοῖς καὶ κατεμίγνυσαν ἑαυτούς ὡς μετεσχηκότες τοῦ ἔργου καὶ προσεποιοῦντο τὴν δόξαν, ὧν ἦν καὶ Γάϊος Ὀκτάουϊος καὶ Λέντλος Σπινθήρ. οὗτοι μὲν οὖν τῆς ἀλαζονείας δίκην ἔδωκαν ὕστερον ὑπὸ Ἀντωνίου καὶ τοῦ νέου Καίσαρος ἀναιρεθέντες καὶ μηδὲ τῆς δόξης, διʼ ἣν ἀπέθνῃσκον, ἀπολαύσαντες ἀπιστίᾳ τῶν ἄλλων, οὐδὲ γὰρ οἱ κολάζοντες αὐτοὺς τῆς πράξεως, ἀλλὰ τῆς βουλήσεως τὴν δίκην ἔλαβον.

67.4Ertesi gün Brutus ve adamları inip halka konuştular. Halk sözleri ne kızarak ne de övgüyle dinledi; derin sessizliğiyle Caesar'a acıdığını, Brutus'a da saygı duyduğunu sezdiriyordu. Senato ise herkesi kapsayacak bir genel af ve uzlaşma sağlamak için Caesar'a tanrı gibi onur gösterilmesine, yönetiminde kararlaştırdıklarının en küçüğünün bile değiştirilmemesine karar verdi; Brutus ve adamlarına da eyaletler ve yaraşır onurlar verdi. Herkes işlerin yoluna girdiğini, en iyi uzlaşmaya varıldığını sanıyordu.

67.4

μεθʼ ἡμέραν δὲ τῶν περὶ Βροῦτον κατελθόντων καὶ ποιησαμένων λόγους, ὁ μὲν δῆμος οὔτε δυσχεραίνων οὔτε ὡς ἐπαινῶν τὰ πεπραγμένα τοῖς λεγομένοις προσεῖχεν, ἀλλʼ ὑπεδήλου τῇ πολλῇ σιωπῇ Καίσαρα μὲν οἰκτείρων, αἰδούμενος δὲ Βροῦτον, ἡ δὲ σύγκλητος ἀμνηστίας τινὰς καὶ συμβάσεις πράττουσα πᾶσι Καίσαρα μὲν ὡς θεὸν τιμᾶν ἐψηφίσατο καὶ κινεῖν μηδὲ τὸ μικρότατον ὧν ἐκεῖνος ἄρχων ἐβούλευσε, τοῖς δὲ περὶ Βροῦτον ἐπαρχίας τε διένειμε καὶ τιμὰς ἀπέδωκε πρεπούσας, ὥστε πάντας οἴεσθαι τὰ πράγματα κατάστασιν ἔχειν καὶ σύγκρασιν ἀπειληφέναι τὴν ἀρίστην.

68.168. Bölüm

Ama Caesar'ın vasiyeti açılıp her Romalıya azımsanmayacak bir bağış bıraktığı anlaşılınca ve yaralarla parçalanmış cesedinin Forum'dan taşındığını görünce kalabalıkta ne düzen ne de sükûnet kaldı. Forum'dan sıraları, parmaklıkları, masaları alıp cesedin çevresine yığdılar, ateşe verip yaktılar. Yanan kütükleri alıp katillerin evlerini ateşe vermek için koşuyorlardı. Başkaları da onları yakalayıp parçalamak için şehrin her yanını dolaşıyordu.

68.1

ἐπεὶ δὲ τῶν διαθηκῶν τῶν Καίσαρος ἀνοιχθεισῶν εὑρέθη δεδομένη Ῥωμαίων ἑκάστῳ δόσις ἀξιόλογος, καί τὸ σῶμα κομιζόμενον διʼ ἀγορᾶς ἐθεάσαντο ταῖς πληγαῖς διαλελωβημένον, οὐκέτι κόσμον εἶχεν οὐδὲ τάξιν αὐτῶν τὸ πλῆθος, ἀλλὰ τῷ μὲν νεκρῷ περισωρεύσαντες ἐξ ἀγορᾶς βάθρα καί κιγκλίδας καί τραπέζας ὑφῆψαν αὐτοῦ καὶ κατέκαυσαν, ἀράμενοι δὲ δαλοὺς διαπύρους ἔθεον ἐπὶ τὰς οἰκίας τῶν ἀνῃρηκότων ὡς καταφλέξοντες, ἄλλοι δὲ ἐφοίτων πανταχόσε τῆς πόλεως συλλαβεῖν καί διασπάσασθαι τοὺς ἄνδρας ζητοῦντες.

68.2Katillerden hiçbirine rastlamadılar; hepsi iyice korunmuştu. Ama Caesar'ın dostlarından Cinna adında biri, anlatıldığına göre, önceki gece tuhaf bir rüya görmüştü: Caesar onu yemeğe davet ediyor, Cinna istemiyor, Caesar onu elinden tutup götürüyor, o da direniyordu. Caesar'ın cesedinin Forum'da yakıldığını duyunca hem rüyadan kuşkulandığı hem de ateşi olduğu halde kalkıp saygı göstermeye gitti.

68.2

οἷς ἐκείνων μὲν οὐδεὶς ἀπήντησεν, ἀλλὰ εὖ πεφραγμένοι πάντες ἦσαν. Κίννας δέ τις τῶν Καίσαρος ἑταίρων ἔτυχε μὲν, ὥς φασι, τῆς παρῳχημένης νυκτὸς ὄψιν ἑωρακὼς ἄτοπον ἐδόκει γὰρ ὑπὸ Καίσαρος ἐπὶ δεῖπνον καλεῖσθαι, παραιτούμενος δὲ ἄγεσθαι τῆς χειρὸς ὑπʼ αὐτοῦ μὴ βουλόμενος, ἀλλʼ ἀντιτείνων. ὡς δʼ ἤκουσεν ἐν ἀγορᾷ τὸ σῶμα καίεσθαι τοῦ Καίσαρος, ἀναστὰς ἐβάδιζεν ἐπὶ τιμῇ, καίπερ ὑφορώμενός τε τὴν ὄψιν ἅμα καί πυρέττων.

68.3Kalabalıktan biri onu görüp adını soran birine söyledi, o da başkasına; hemen herkese onun Caesar'ın katillerinden biri olduğu yayıldı. Çünkü komplocular arasında da aynı adı taşıyan bir Cinna vardı. Onu o sanarak hemen üzerine atıldılar ve adamı oracıkta parçaladılar.

68.3

καί τις ὀφθέντος αὐτοῦ τῶν πολλῶν ἔφρασεν ἑτέρῳ τοὔνομα πυνθανομένῳ, κἀκεῖνος ἄλλῳ, καί διὰ πάντων εὐθὺς ἦν ὡς οὗτός ἐστιν ὁ ἀνὴρ τῶν ἀνῃρηκότων Καίσαρα καί γὰρ ἦν τις ὁμώνυμος ἐκείνῳ Κίννας ἐν τοῖς συνομοσαμένοις, ὃν τοῦτον εἶναι προλαβόντες ὥρμησαν εὐθὺς καί διέσπασαν ἐν μέσῳ τὸν ἄνθρωπον.

68.4Brutus ve Cassius en çok bundan korktular, birkaç gün sonra şehirden ayrıldılar. Bundan sonra neler yaptıkları, neler çektikleri ve nasıl öldükleri Brutus'un hayatında yazılıdır.

68.4

τοῦτο μάλιστα δείσαντες οἱ περὶ Βροῦτον καί Κάσσιον οὐ πολλῶν ἡμερῶν διαγενομένων ἀπεχώρησαν ἐκ τῆς πόλεως, ἃ δὲ καί πράξαντες καί παθόντες ἐτελεύτησαν, ἐν τοῖς περὶ Βροῦτον γέγραπται.

69.169. Bölüm

Caesar elli altı yaşında öldü; Pompeius'tan ancak dört yıl kadar sonra. Bütün ömrü boyunca bunca tehlike arasında kovalayıp güçlükle kazandığı iktidar ve egemenlikten, adından ve vatandaşlarından gördüğü kıskanılan şandan başka bir şey elde etmedi.

69.1

θνῄσκει δὲ Καῖσαρ τὰ μὲν πάντα γεγονὼς ἔτη πεντήκοντα καὶ ἕξ, Πομπηΐῳ δʼ ἐπιβιώσας οὐ πολὺ πλέον ἐτῶν τεσσάρων, ἣν δὲ τῷ βίῳ παντὶ ἀρχὴν καὶ δυναστείαν διὰ κινδύνων τοσούτων διώκων μόλις κατειργάσατο, ταύτης οὐδὲν ὅτι μὴ τοὔνομα μόνον καὶ τὴν ἐπίφθονον καρπωσάμενος δόξαν παρὰ τῶν πολιτῶν.

69.2Ama hayatı boyunca ona yol göstermiş olan büyük daimōn'u, ölümünden sonra da cinayetin öcünü almak için peşlerine düştü. Bütün karalarda ve denizlerde katilleri kovalayıp izledi, hiçbirini sağ bırakmadı; işe eliyle dokunan ya da düşüncesiyle katılan herkesi buldu.

69.2

ὁ μέντοι μέγας αὐτοῦ δαίμων, ᾧ παρὰ τὸν βίον ἐχρήσατο, καὶ τελευτήσαντος ἐπηκολούθησε τιμωρὸς τοῦ φόνου, διά τε γῆς πάσης καὶ θαλάττης ἐλαύνων καὶ ἀνιχνεύων ἄχρι τοῦ μηδένα λιπεῖν τῶν ἀπεκτονότων, ἀλλὰ καὶ τοὺς καθʼ ὁτιοῦν ἢ χειρὶ τοῦ ἔργου θιγόντας ἢ γνώμης μετασχόντας ἐπεξελθεῖν.

69.3İnsani olaylar arasında en şaşırtıcı olanı Cassius'un başına gelendir. Philippi'de yenilince Caesar'a karşı kullandığı hançerle kendini öldürdü. Tanrısal olaylar arasında ise büyük kuyruklu yıldız vardı; Caesar'ın öldürülmesinden sonra yedi gece parlak biçimde göründü, sonra kayboldu. Bir de güneşin ışığındaki solukluk.

69.3

θαυμασιώτατον δὲ τῶν μὲν ἀνθρωπίνων τὸ περὶ Κάσσιον ἡττηθεὶς γὰρ ἐν Φιλίπποις ἐκείνῳ τῷ ξιφιδίῳ διέφθειρεν ἑαυτὸν ᾧ κατὰ Καίσαρος ἐχρήσατο τῶν δὲ θείων ὅ τε μέγας κομήτης ἐφάνη γὰρ ἐπὶ νύκτας ἑπτὰ μετὰ τὴν Καίσαρος σφαγὴν διαπρεπής, εἶτα ἠφανίσθη καὶ τὸ περὶ τὸν ἥλιον ἀμαύρωμα τῆς αὐγῆς.

69.4O yıl boyunca güneş kursu soluk ve ışıltısız doğdu, ondan gelen ısı zayıf ve cılızdı. Havayı dağıtacak sıcaklık yetmediği için ortalık karanlık ve ağır kaldı. Meyveler de çevredeki soğuk yüzünden yarı olgun, tamamlanmamış hâlde çiçeklerini döküp soldu.

69.4

ὅλον γὰρ ἐκεῖνον τὸν ἐνιαυτὸν ὠχρὸς μὲν ὁ κύκλος καὶ μαρμαρυγὰς οὐκ ἔχων ἀνέτελλεν, ἀδρανὲς δὲ καὶ λεπτὸν ἀπʼ αὐτοῦ κατῄει τὸ θερμόν, ὥστε τὸν μὲν ἀέρα δνοφερὸν καὶ βαρὺν ἀσθενείᾳ τῆς διακρινούσης αὐτὸν ἀλέας ἐπιφέρεσθαι, τοὺς δὲ καρποὺς ἡμιπέπτους καὶ ἀτελεῖς ἀπανθῆσαι καὶ παρακμάσαι διά τὴν ψυχρότητα τοῦ περιέχοντος.

69.5Caesar'ın öldürülmesinin tanrıların hoşuna gitmediğini en açık gösteren şey Brutus'un gördüğü hayaletti. Olay şöyledir: Brutus ordusunu Abydos'tan öbür karaya geçirmek üzereydi. Geceleyin her zamanki gibi çadırında dinleniyordu; uyumuyor, gelecek için düşünüyordu. Çünkü söylendiğine göre bu adam komutanlar içinde uykuya en az düşkün olanıydı ve tabiatı gereği vaktinin çoğunu uyanık geçirirdi.

69.5

μάλιστα δὲ τὸ Βρούτῳ γενόμενον φάσμα τὴν Καίσαρος ἐδήλωσε σφαγὴν οὐ γενομένην θεοῖς ἀρεστήν ἦν δὲ τοιόνδε. μέλλων τὸν στρατὸν ἐξ · Ἀβύδου διαβιβάζειν εἰς τὴν ἑτέραν ἤπειρον ἀνεπαύετο νυκτὸς, ὥσπερ εἰώθει, κατὰ σκηνήν, οὐ καθεύδων, ἀλλὰ φροντίζων περὶ τοῦ μέλλοντος λέγεται γὰρ οὗτος ἁνὴρ ἥκιστα δὴ τῶν στρατηγῶν ὑπνώδης γενέσθαι καὶ πλεῖστον ἑαυτῷ χρόνον ἐγρηγορότι χρῆσθαι πεφυκώς·

69.6Kapının önünde bir ses duyar gibi oldu. Sönmeye yüz tutmuş lambanın ışığında bakınca korkunç bir hayalet gördü: boyu olağanüstü, görünüşü ürkütücü bir adam. Önce irkildi, ama hayaletin hiçbir şey yapmadan ve söylemeden yatağın yanında sessizce durduğunu görünce kim olduğunu sordu.

69.6

ψόφου δέ τινος αἰσθέσθαι περὶ τὴν θύραν ἔδοξε, καὶ πρός τὸ τοῦ λύχνου φῶς ἤδη καταφερομένου σκεψάμενος ὄψιν εἶδε φοβερὰν ἀνδρὸς ἐκφύλου τὸ μέγεθος καὶ χαλεποῦ τὸ εἶδος, ἐκπλαγεὶς δὲ τὸ πρῶτον, ὡς ἑώρα μήτε πράττοντά τι μήτε φθεγγόμενον, ἀλλὰ ἑστῶτα σιγῇ παρὰ τὴν κλίνην, ἠρώτα ὅστίς ἐστιν.

69.7Hayalet "Senin kötü daimōn'unum, Brutus" diye cevap verdi, "beni Philippi'de göreceksin." O zaman Brutus cesurca "Göreceğim" dedi, hayalet de hemen gözden kayboldu. Zamanı gelince Philippi'de Antonius ve Caesar'la karşılaştı. İlk savaşta kendi karşısındakileri yendi, bozguna uğrattı ve Caesar'ın ordugâhını yağmalayarak içinden geçti.

69.7

ἀποκρίνεται δʼ αὐτῷ τὸ φάσμα ὁ σὸς, ὦ Βροῦτε, δαίμων κακός ὄψει δέ με περὶ Φιλίππους. τότε μὲν οὖν ὁ Βροῦτος εὐθαρσῶς, ὂψομαι, εἶπε καὶ τὸ δαιμόνιον εὐθὺς ἐκποδὼν ἀπῄει. τῷ δʼ ἱκνουμένῳ χρόνῳ περὶ τοὺς Φιλίππους ἀντιταχθεὶς Ἀντωνίῳ καὶ Καίσαρι τῇ μὲν πρώτῃ μάχῃ κρατήσας τὸ καθʼ ἑαυτὸν ἐτρέψατο καὶ διεξήλασε πορθῶν τὸ Καίσαρος στρατόπεδον,

69.8İkinci savaşa girmek üzereyken aynı hayalet gece yine ona geldi, ama bu kez bir şey söylemedi. Brutus kaderini anladı ve kendini tehlikenin ortasına attı. Yine de savaşta düşmedi. Bozgun olunca sarp bir yere çekildi, kılıcının çıplak ucunu göğsüne dayadı; söylendiğine göre bir dostu da darbeye yardım etti ve öldü.

69.8

τὴν δὲ δευτέραν αὐτῷ μάχεσθαι μέλλοντι φοιτᾷ τὸ αὐτὸ φάσμα τῆς νυκτὸς αὖθις, οὐχ ὥστε τι προσειπεῖν, ἀλλὰ συνεὶς ὁ Βροῦτος τὸ πεπρωμένον ἔρριψε φέρων ἑαυτὸν εἰς τὸν κίνδυνον. οὐ μὴν ἔπεσεν ἀγωνιζόμενος, ἀλλὰ τῆς τροπῆς γενομένης ἀναφυγὼν πρός τι κρημνῶδες καὶ τῷ ξίφει γυμνῷ προσβαλὼν τὸ στέρνον, ἅμα καὶ φίλου τινὸς, ὥς φασι, συνεπιρρώσαντος τὴν πληγήν, ἀπέθανεν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…