Plutarkhos
Phokion
Φωκίων
1.11. Bölüm
Hatip Demades, Makedonların ve Antipatros'un hoşuna gidecek bir siyaset izleyerek Atina'da güç kazanmıştı. Şehrin itibarına ve yaradılışına aykırı birçok şeyi önermek ve savunmak zorunda kaldığı için, şehrin enkazını yönettiğine göre bağışlanmayı hak ettiğini söylerdi. Bu söz hatibin ağzında fazla küstahça kalsa da Phokion'un siyasetine uygulanırsa doğru görünebilir.
Δημάδης ὁ ῥήτωρ ἰσχύων μὲν ἐν ταῖς Ἀθήναις διὰ τὸ πρὸς χάριν πολιτεύεσθαι Μακεδόνων καὶ Ἀντιπάτρου, πολλὰ δὲ γράφειν καὶ λέγειν ἀναγκαζόμενος παρὰ τὸ ἀξίωμα τῆς πόλεως καὶ τὸ ἦθος, ἔλεγε συγγνώμης ἄξιος εἶναι πολιτευόμενος τὰ ναυάγια τῆς πόλεως, τοῦτο δὲ εἰ καὶ τῷ ῥήτορι θρασύτερον εἴρηται, δόξειεν ἂν ἀληθὲς εἶναι μετενεχθὲν ἐπὶ τὴν Φωκίωνος πολιτείαν.
1.2Çünkü Demades'in kendisi şehrin enkazıydı. Öyle hayasızca yaşamış, öyle hayasızca siyaset yapmıştı ki yaşlandığında Antipatros onun için, parçalanmış bir kurban hayvanı gibi geriye yalnız dili ile midesi kaldığını söylemişti. Phokion'un aretē'si ise ağır ve zorba bir rakip olan kötü zamanlarla karşı karşıya gelmiş, Yunanistan'ın talihsizlikleri onu sönük ve ün bakımından ışıksız bırakmıştı.
Δημάδης μὲν γὰρ αὐτὸς ἦν ναυάγιον τῆς πόλεως, οὕτως ἀσελγῶς βιώσας καὶ πολιτευσάμενος ὥστε Ἀντίπατρον εἰπεῖν ἐπʼ αὐτοῦ, γέροντος ἤδη γεγονότος, ὅτι καθάπερ ἱερείου διαπεπραγμένου γλῶσσα καὶ κοιλία μόνον ἀπολείπεται· τὴν δὲ Φωκίωνος ἀρετήν, ὥσπερ ἀνταγωνιστῇ βαρεῖ καὶ βιαίῳ καιρῷ συλλαχοῦσαν, αἱ τύχαι τῆς Ἑλλάδος ἀμαυρὰν καὶ ἀλαμπῆ πρὸς δόξαν ἐποίησαν.
1.3Sophokles'in aretē'yi zayıf gösterdiği şu dizelere kulak asacak değiliz: "Ama kralım, insanın doğuştan nous'u bile, / kötü gün görenlerde kalmaz, yitip gider." Yine de iyi insanların karşısına dikilen talihe şu kadarını teslim etmek gerekir: Bazılarına hak ettikleri onur ve minnet yerine kötü suçlamalar ve iftiralar getirerek onların aretē'sine duyulan güveni zayıflatabilir.
οὐ γὰρ Σοφοκλεῖ γε προσεκτέον ἀσθενῆ ποιοῦντι τὴν ἀρετὴν ἐν οἷς φησιν· ἀλλʼ οὐ γὰρ, ὦναξ, οὐδʼ ὃς ἂν βλάστῃ μένει νοῦς τοῖς κακῶς πράξασιν, ἀλλʼ ἐξίσταται· τοσοῦτον δὲ τῇ τύχῃ δοτέον ἀντιταττομένῃ πρὸς τοὺς ἀγαθοὺς ἄνδρας ἰσχύειν, ὅσον ἀντὶ τῆς ἀξίας τιμῆς καὶ χάριτος ἐνίοις ψόγους πονηροὺς καὶ διαβολὰς ἐπιφέρουσαν τὴν πίστιν ἀσθενεστέραν ποιεῖν τῆς ἀρετῆς.
2.12. Bölüm
Halkların iyi insanlara en çok işleri yolunda giderken, büyük başarılardan ve güçten şımarıp hakaret ettiği sanılır. Oysa tersi olur. Felaketler huyları acılaştırır, en küçük şeye alınır, kolayca öfkelenir hâle getirir. Kulağı da huysuz ve sert yapar; sert olan her söz, her kelime onu rahatsız eder. Hataları eleştiren talihsizlikleri başa kakıyor, açık konuşan da küçümsüyor sayılır.
καίτοι δοκοῦσιν οἱ δῆμοι μᾶλλον εἰς τοὺς ἀγαθοὺς ἐξυβρίζειν ὅταν εὐτυχῶσιν, ὑπὸ πραγμάτων μεγάλων καὶ δυνάμεως ἐπαιρόμενοι· συμβαίνει δὲ τοὐναντίον, αἱ γὰρ συμφοραὶ πικρὰ μὲν τὰ ἤθη καὶ μικρόλυπα καὶ ἀκροσφαλῆ πρὸς ὀργὰς ποιοῦσι, δύσκολον δὲ τὴν ἀκοὴν καὶ τραχεῖαν, ὑπὸ παντὸς λόγου καὶ ῥήματος τόνον ἔχοντος ἐνοχλουμένην ὁ δὲ ἐπιτιμῶν τοῖς ἐξαμαρτανομένοις ἐξονειδίζειν τὰ δυστυχήματα δοκεῖ, καὶ καταφρονεῖν ὁ παρρησιαζόμενος.
2.2Bal, vücudun yaralı ve iltihaplı yerlerini nasıl yakarsa, doğru ve akıllı sözler de yumuşak ve uysal olmadıkça kötü durumdakileri öyle ısırır ve öfkelendirir. Şair hoş olana bu yüzden "gönül okşayan" der: ruhun haz alan yanına boyun eğer, onunla çarpışmaz, ona karşı koymaz.
καὶ καθάπερ τὸ μέλι λυπεῖ τὰ τετρωμένα καὶ ἡλκωμένα μέρη τοῦ σώματος, οὕτως πολλάκις οἱ ἀληθινοὶ καὶ νοῦν ἔχοντες λόγοι δάκνουσι καὶ παροξύνουσι τοὺς κακῶς πράττοντας, ἐὰν μὴ προσηνεῖς ὦσι καὶ συνείκοντες, ὥσπερ ἀμέλει τὸ ἡδὺ μενοεικὲς ὁ ποιητὴς κέκληκεν, ὡς τῷ ἡδομένῳ τῆς ψυχῆς ὑπεῖκον καὶ μὴ μαχόμενον μηδʼ ἀντιτυποῦν.
2.3İltihaplı göz en çok koyu ve ışıksız renklerde dinlenir, parlak ve aydınlık olanlardan yüz çevirir. Aynı şekilde istemediği bir talihe düşen şehir de ürkek ve nazlı olur; en çok ihtiyaç duyduğu anda, işlerin hatayı telafiye imkân bırakmadığı sırada, zayıflıktan açık sözlülüğe tahammül edemez. Bu yüzden böyle bir yerde siyaset her bakımdan tehlikelidir: hoşa gitmek için konuşanı şehirle birlikte, hoşa gitmeyeni ise şehirden önce mahveder.
καὶ γὰρ ὄμμα φλεγμαῖνον ἥδιστα τοῖς σκιεροῖς καὶ ἀλαμπέσιν ἐνδιατρίβει χρώμασι, τὰ δὲ αὐγὴν ἔχοντα καὶ φῶς ἀποστρέφεται, καὶ πόλις ἐν τύχαις ἀβουλήτοις γενομένη ψοφοδεὲς καὶ τρυφερόν ἐστι διʼ ἀσθένειαν ἀνέχεσθαι παρρησίας, ὅτε μάλιστα δεῖται, τῶν πραγμάτων ἀναφορὰν ἁμαρτήματος οὐκ ἐχόντων, διὸ πάντῃ σφαλερὸν ἡ τοιαύτη πολιτεία· συναπόλλυσι γὰρ τὸν πρὸς χάριν λέγοντα καὶ προαπόλλυσι τὸν μὴ χαριζόμενον.
2.4Matematikçiler güneşin ne gökle aynı yönde hareket ettiğini ne de dosdoğru ona karşı gittiğini söyler; eğik ve yan bir yörüngeyle yumuşak, esnek, kıvrılan bir sarmal çizer, her şey de böylece ayakta kalıp en iyi karışımını bulur. Siyasette de her konuda halkın isteklerine dikilen dimdik gerginlik acımasız ve serttir. Öte yandan çoğunluğun hatalarına sürüklenip onlarla birlikte yan yatmak da kaygan ve tehlikeli bir yokuştur.
ὥσπερ οὖν τὸν ἥλιον οἱ μαθηματικοὶ λέγουσι μήτε τὴν αὐτὴν τῷ οὐρανῷ φερόμενον φοράν μήτε ἄντικρυς ἐναντίαν καὶ ἀντιβατικήν, ἀλλὰ λοξῷ καὶ παρεγκεκλιμένῳ πορείας σχήματι χρώμενον ὑγρὰν καὶ εὐκαμπῆ καὶ περιελιττομένην ἕλικα ποιεῖν, ᾗ σῴζεται πάντα καὶ λαμβάνει τὴν ἀρίστην κρᾶσιν, οὕτως ἄρα τῆς πολιτείας ὁ μὲν ὄρθιος ἄγαν καὶ πρὸς ἅπαντα τοῖς δημοσίοις ἀντιβαίνων τόνος ἀπηνὴς καὶ σκληρός, ὥσπερ αὖ πάλιν ἐπισφαλὲς καὶ κάταντες τὸ συνεφελκόμενον οἷς ἁμαρτάνουσιν οἱ πολλοὶ καὶ συνεπιρρέπον,
2.5Oysa itaat edenlere yer yer boyun eğen, hoşlarına gideni verip karşılığında yararlı olanı isteyen yönetim ve dümencilik kurtarıcıdır; çünkü insanlar her şeyde efendi gibi zorla yönetilmezlerse birçok hizmeti yumuşak başlılıkla ve yararlı biçimde yerine getirir. Ama bu zahmetli ve güç bir iştir; vakarı ılımlılıkla birleştirmek zordur. Birleşirse bütün ritimlerin, bütün armonilerin en uyumlu, en musikili karışımı ortaya çıkar. Tanrının da kozmosu böyle yönettiği söylenir: zorla değil, ikna ve logos ile zorunluluğu yola getirerek.
ἡ δὲ ἀνθυπείκουσα πειθομένοις καὶ διδοῦσα τὸ πρὸς χάριν, εἶτα ἀπαιτοῦσα τὸ συμφέρον ἐπιστασία καὶ κυβέρνησις ἀνθρώπων πολλὰ πρᾴως καὶ χρησίμως ὑπουργούντων, εἰ μὴ πάντα δεσποτικῶς καὶ βιαίως ἄγοιντο, σωτήριος, ἐργώδης δὲ καὶ χαλεπὴ καὶ τὸ σεμνὸν ἔχουσα τῷ ἐπιεικεῖ δύσμικτον· ἐὰν δὲ μιχθῇ, τοῦτό ἔστιν ἡ πάντων μὲν ῥυθμῶν, πασῶν δὲ ἁρμονιῶν ἐμμελεστάτη καὶ μουσικωτάτη κρᾶσις, ᾗ καὶ τὸν κόσμον ὁ θεὸς λέγεται διοικεῖν, οὐ βιαζόμενος, ἀλλὰ πειθοῖ καὶ λόγῳ παράγων τὴν ἀνάγκην.
3.13. Bölüm
Bu Genç Cato'nun da başına geldi. Onun da karakteri kalabalığı kazanacak, sevdirecek türden değildi; siyasette gözde olarak parlamadı. Cicero, onun Romulus'un tortusunda değil de Platon'un devletinde yaşıyormuş gibi davrandığı için konsüllükten düştüğünü söyler. Bana ise başına mevsimsiz çıkan meyvelerin başına gelen gelmiş gibi geliyor.
ταῦτα δὲ καὶ Κάτωνι τῷ νέῳ συνέβη, καὶ γὰρ οὗτος οὐ πιθανὸν ἔσχεν οὐδὲ προσφιλὲς ὄχλῳ τὸ ἦθος, οὐδὲ ἤνθησεν ἐν τῇ πολιτείᾳ πρὸς χάριν· ἀλλʼ ὁ μὲν Κικέρων φησὶν αὐτὸν ὥσπερ ἐν τῇ Πλάτωνος πολιτείᾳ καὶ οὐκ ἐν τῇ Ῥωμύλου πολιτευόμενον ὑποστάθμῃ τῆς ὑπατείας ἐκπεσεῖν, ἐμοὶ δὲ ταὐτὸ δοκεῖ παθεῖν τοῖς μὴ καθʼ ὥραν ἐκφανεῖσι καρποῖς.
3.2Onlara nasıl keyifle bakıp hayran olur, ama kullanmazsak, Cato'nun eski tarzı da bozulmuş hayatlara ve kötü âdetlere uzun zaman sonra gelip büyük bir ün ve şan kazandı; ama aretē'sinin ağırlığı ve büyüklüğü dönemin koşullarıyla orantısız olduğu için ihtiyaçlara uymadı.
ὡς γὰρ ἐκείνους ἡδέως ὁρῶντες καὶ θαυμάζοντες οὐ χρῶνται, οὕτως ἡ Κάτωνος ἀρχαιοτροπία διὰ χρόνων πολλῶν ἐπιγενομένη βίοις διεφθορόσι καὶ πονηροῖς ἔθεσι δόξαν μὲν εἶχε μεγάλην καὶ κλέος, οὐκ ἐνήρμοσε δὲ ταῖς χρείαις διὰ βάρος καὶ μέγεθος τῆς ἀρετῆς ἀσύμμετρον τοῖς καθεστῶσι καιροῖς.
3.3Cato'nun vatanı, Phokion'unki gibi çökmek üzere değildi, ama büyük bir fırtına ve çalkantı içindeydi. Kendisi de yalnız yelkenlere ve halatlara el atacak, daha güçlülere yardım edecek ölçüde siyasette yer aldı, dümenden ve kaptanlıktan uzak tutuldu. Yine de talihe zorlu bir mücadele verdirdi. Talih devleti aldı ve yıktı, ama bunu başkaları yüzünden, güçlükle, yavaşça ve uzun zamanda yaptı; Cato ve Cato'nun aretē'si sayesinde devlet az kalsın kurtulacaktı.
καὶ γὰρ αὐτὸς οὐ κεκλιμένης μὲν ἤδη τῆς πατρίδος, ὥσπερ ὁ Φωκίων, πολὺν δὲ χειμῶνα καὶ σάλον ἐχούσης, ὅσον ἱστίων καὶ κάλων ἐπιλαβέσθαι καὶ παραστῆναι τοῖς πλέον δυναμένοις πολιτευσάμενος, οἰάκων δὲ καὶ κυβερνήσεως ἀπωσθείς, ὅμως μέγαν ἀγῶνα τῇ τύχῃ περιέστησεν. εἷλε μὲν γὰρ καὶ κατέβαλε τὴν πολιτείαν διʼ ἄλλους, μόλις δὲ καὶ βραδέως καὶ χρόνῳ πολλῷ καὶ παρὰ μικρὸν ἐλθοῦσαν περιγενέσθαι διὰ Κάτωνα καὶ τὴν Κάτωνος ἀρετήν·
3.4Phokion'un aretē'sini onunkiyle karşılaştırıyorsak, ikisinin de iyi insan ve devlet adamı olması gibi genel benzerlikler yüzünden değil. Çünkü cesaretle cesaret arasında da fark vardır, Alkibiades'inki ile Epameinondas'ınki gibi; phronēsis ile phronēsis arasında da, Themistokles'inki ile Aristeides'inki gibi; adaletle adalet arasında da, Numa'nınki ile Agesilaos'unki gibi.
ᾗ παραβάλλομεν τὴν Φωκίωνος, οὐ κατὰ κοινὰς ὁμοιότητας, ὡς ἀγαθῶν καὶ πολιτικῶν ἀνδρῶν ἔστι γὰρ ἀμέλει καὶ ἀνδρείας διαφορὰ πρὸς ἀνδρείαν, ὡς τῆς Ἀλκιβιάδου πρὸς τὴν Ἐπαμεινώνδου, καὶ φρονήσεως πρὸς φρόνησιν, ὡς τῆς Θεμιστοκλέους πρὸς τὴν Ἀριστείδου, καὶ δικαιοσύνης πρὸς δικαιοσύνην, ὡς τῆς Νομᾶ πρὸς τὴν Ἀγησιλάου.
3.5Bu iki adamın aretē'leri ise en küçük, en ince ayrıntılarına kadar aynı karakterin ortak damgasını, biçimini ve rengini taşır. Sertlikle insanseverlik, ihtiyatla cesaret, başkalarını kollamakla kendisi için korkusuzluk, çirkin olandan sakınmakla adalet uğrunda dirençli olmak, ikisinde de eşit ölçüde karışıp uyum içinde birleşmiştir. Aralarındaki farkları ayırt etmek ve bulmak için pek ince bir söz, ince bir alet gerekir.
τούτων δὲ τῶν ἀνδρῶν αἱ ἀρεταὶ μέχρι τῶν τελευταίων καὶ ἀτόμων διαφορῶν ἕνα χαρακτῆρα καὶ μορφὴν καὶ χρῶμα κοινὸν ἤθους ἐγκεκραμένον ἐκφέρουσιν, ὥσπερ ἴσῳ μέτρῳ μεμιγμένου πρὸς τὸ αὐστηρὸν τοῦ φιλανθρώπου καὶ πρὸς τὸ ἀσφαλὲς τοῦ ἀνδρείου, καὶ τῆς ὑπὲρ ἄλλων μὲν κηδεμονίας, ὑπὲρ αὐτῶν δὲ ἀφοβίας, καὶ πρὸς μὲν τὸ αἰσχρὸν εὐλαβείας, πρὸς δὲ τὸ δίκαιον εὐτονίας συνηρμοσμένης ὁμοίως· ὥστε λεπτοῦ πάνυ λόγου δεῖσθαι καθάπερ ὀργάνου πρὸς διάκρισιν καὶ ἀνεύρεσιν τῶν διαφερόντων.
4.14. Bölüm
Cato'nun parlak bir soydan geldiği herkesçe kabul edilir; bunu anlatacağız. Phokion'un da tamamen itibarsız ve düşkün bir aileden gelmediğini tahmin ediyorum. Eğer Idomeneus'un dediği gibi babası havaneli yapan biri olsaydı, Hypereides'in oğlu Glaukippos, ona karşı söylevinde sayısız kötülüğü toplayıp saydığı halde soyunun düşüklüğünü es geçmezdi. Phokion da öyle özgür bir hayat ve itidalli bir terbiye almazdı; gençken Platon'un, sonra Ksenokrates'in Akademeia'daki derslerine katılmaz, ta başından en güzel uğraşların meraklısı olmazdı.
τὸ μὲν οὖν Κάτωνος ὡμολόγηται γένος ἐκ λαμπρῶν ὑπάρχειν, ὡς λεχθήσεται· Φωκίωνα δὲ τεκμαίρομαι μὴ παντάπασιν εἶναι γένους ἀτίμου καὶ καταπεπτωκότος. εἰ γὰρ ἦν, ὥς φησιν Ἰδομενεύς, δοιδυκοποιοῦ πατρός, οὐκ ἂν ἐν τῷ λόγῳ Γλαύκιππος ὁ Ὑπερείδου μυρία συνειλοχὼς καὶ εἰρηκὼς κατʼ αὐτοῦ κακὰ τὴν δυσγένειαν παρῆκεν, οὐδʼ ἂν οὕτως ἐλευθερίου βίου καὶ σώφρονος παιδείας μετέσχεν ὥστε τῆς Πλάτωνος ἔτι μειράκιον ὤν, ὕστερον δὲ τῆς Ξενοκράτους διατριβῆς, ἐν Ἀκαδημείᾳ μετασχεῖν, καὶ τῶν ἀρίστων ἐξ ἀρχῆς ἐπιτηδευμάτων ζηλωτὴς γενέσθαι.
4.2Atinalılardan kimse Phokion'u kolay kolay gülerken ya da ağlarken görmedi. Douris'in anlattığına göre halka açık hamamda yıkandığı, pelerini üzerindeyken elini dışarı çıkardığı da görülmemişti. Kırda ve seferde ise, soğuk çok aşırı ve dayanılmaz olmadıkça hep yalınayak ve pelerinsiz yürürdü. Hatta askerler şaka yollu Phokion'un üstünü giymesini sert bir kışın işareti sayardı.
Φωκίωνα γὰρ οὔτε γελάσαντά τις οὔτε κλαύσαντα ῥᾳδίως Ἀθηναίων εἶδεν, οὐδʼ ἐν βαλανείῳ δημοσιεύοντι λουσάμενον, ὡς ἱστόρηκε Δοῦρις, οὐδὲ ἐκτὸς ἔχοντα τὴν χεῖρα τῆς περιβολῆς, ὅτε τύχοι περιβεβλημένος, ἐπεὶ κατά γε τὴν χώραν καὶ τὰς στρατείας ἀνυπόδητος ἀεὶ καὶ γυμνὸς ἐβάδιζεν, εἰ μὴ ψῦχος ὑπερβάλλον εἴη καὶ δυσκαρτέρητον, ὥστε καὶ παίζοντας ἤδη τοὺς στρατευομένους σύμβολον μεγάλου ποιεῖσθαι χειμῶνος ἐνδεδυμένον Φωκίωνα.
5.15. Bölüm
Huyunun pek yumuşak ve insancıl olmasına karşın yüzü somurtkan ve yaklaşılmaz görünürdü; tanımayan biri onunla tek başına kolay kolay görüşemezdi. Bu yüzden bir keresinde Khares kaşlarıyla alay edip Atinalılar gülünce şöyle dedi: "Bu kaş size hiçbir zarar vermedi. Ama şunların gülüşü şehri çok ağlattı."
τῷ δὲ ἤθει προσηνέστατος ὢν καὶ φιλανθρωπότατος ἀπὸ τοῦ προσώπου δυσξύμβολος ἐφαίνετο καὶ σκυθρωπός, ὥστε μὴ ῥᾳδίως ἄν τινα μόνον ἐντυχεῖν αὐτῷ τῶν ἀσυνήθων, διὸ καὶ Χάρητί ποτε πρὸς τὰς ὀφρῦς αὐτοῦ λέγοντι τῶν Ἀθηναίων ἐπιγελώντων, οὐδὲν, εἶπεν, αὕτη ὑμᾶς λελύπηκεν ἡ ὀφρύς· ὁ δὲ τούτων γέλως πολλὰ κλαῦσαι τὴν πόλιν πεποίηκεν.
5.2Phokion'un konuşması da aynı şekilde iyi işlerde ve iyi düşüncelerde kurtarıcıydı, ama buyurgan, sert, tatsız bir kısalığı vardı. Zenon filozofun kelimelerini nous'a batırarak söylemesi gerektiğini söylerdi; Phokion'un konuşmasında da en az kelimede en çok nous bulunurdu. Anlaşılan Sphettoslu Polyeuktos da bunu göz önünde tutarak en iyi hatibin Demosthenes, en güçlü konuşanın ise Phokion olduğunu söylemişti.
ὁμοίως δέ πως τοῦ Φωκίωνος καὶ ὁ λόγος ἦν ἐπὶ χρηστοῖς εὐτυχήμασι καὶ διανοήμασι σωτήριος, προστακτικήν τινα καὶ αὐστηρὰν καὶ ἀνήδυντον ἔχων βραχυλογίαν. ὡς γὰρ ὁ Ζήνων ἔλεγεν ὅτι δεῖ τὸν φιλόσοφον εἰς νοῦν ἀποβάπτοντα προφέρεσθαι τὴν λέξιν, οὕτως ὁ Φωκίωνος λόγος πλεῖστον ἐν ἐλαχίστῃ λέξει νοῦν εἶχε. καὶ πρὸς τοῦτο ἔοικεν ἀπιδὼν ὁ Σφήττιος Πολύευκτος εἰπεῖν ὅτι ῥήτωρ μὲν ἄριστος εἴη Δημοσθένης, εἰπεῖν δὲ δεινότατος ὁ Φωκίων.
5.3Paranın değeri nasıl en küçük hacimde en çok gücü taşırsa, konuşmanın gücünün de az sözle çok şey anlatmak olduğu düşünülüyordu. Söylendiğine göre bir keresinde tiyatro dolarken Phokion sahne arkasında dalgın dalgın dolaşıyordu. Dostlarından biri "Düşünceli görünüyorsun, Phokion" deyince "Zeus hakkı için evet" demiş, "Atinalılara yapacağım konuşmadan bir şey çıkarabilir miyim diye düşünüyorum."
ὡς γὰρ ἡ τοῦ νομίσματος ἀξία πλείστην ἐν ὄγκῳ βραχυτάτῳ δύναμιν ἔχει, οὕτω λόγου δεινότης ἐδοκεῖ πολλὰ σημαίνειν ἀπʼ ὀλίγων, καὶ μέντοι καὶ αὐτόν ποτε τὸν Φωκίωνά φασι πληρουμένου τοῦ θεάτρου περιπατεῖν ὑπὸ σκηνήν αὐτόν ὄντα πρὸς ἑαυτῷ τὴν διάνοιαν εἰπόντος δέ τινος τῶν φίλων, σκεπτομένῳ, Φωκίων, ἔοικας, ναὶ μὰ τὸν Δία, φάναι, σκέπτομαι εἴ τι δύναμαι τοῦ λόγου ἀφελεῖν ὃν μέλλω λέγειν πρὸς Ἀθηναίους.
5.4Demosthenes öteki hatipleri pek küçümserdi, ama Phokion ayağa kalkınca dostlarına usulca "Sözlerimin satırı geldi" derdi. Ama bunu belki de karakterine bağlamak gerekir; çünkü iyi bir adamın tek bir sözü, tek bir başını sallayışı bile sayısız kıyas ve dönemli söze denk bir güven uyandırır.
ὁ δὲ Δημοσθένης τῶν μὲν ἄλλων κατεφρόνει πολὺ ῥητόρων, ἀνισταμένου δὲ Φωκίωνος εἰώθει λέγειν ἀτρέμα πρὸς τοὺς φίλους, ἡ τῶν ἐμῶν λόγων κοπὶς πάρεστιν. ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἴσως πρὸς τὸ ἦθος ἀνοιστέον ἐπεὶ καὶ ῥῆμα καὶ νεῦμα μόνον ἀνδρὸς ἀγαθοῦ μυρίοις ἐνθυμήμασι καὶ περιόδοις ἀντίρροπον ἔχει πίστιν.
6.16. Bölüm
Gençken komutan Khabrias'ın yanına girip ona eşlik etti. Bundan savaş deneyimi bakımından çok yararlandı, bazı konularda da onun dengesiz ve aşırı tabiatını düzeltti. Çünkü Khabrias başka zamanlar uyuşuk ve zor kımıldar biriyken, çarpışmanın içinde coşar, thymos'la tutuşur, en gözü pek adamlarla birlikte tehlikeli atılımlara kapılırdı. Nitekim hayatını da Sakız'da, trirem'iyle ilk giren ve karaya çıkmak için zorlayan kişi olarak yitirdi.
νέος δὲ ὢν Χαβρίᾳ προσέμιξεν ἑαυτὸν τῷ στρατηγῷ καὶ παρείπετο, πολλὰ μὲν εἰς ἐμπειρίαν τῶν πολεμικῶν ὠφελούμενος, ἔστι δὲ ἐν οἷς ἐπανορθούμενος τήν ἐκείνου φύσιν ἀνώμαλον οὖσαν καὶ ἄκρατον. νωθρὸς γὰρ ὢν ὁ Χαβρίας καὶ δυσκίνητος ἄλλως ἐν αὐτοῖς τοῖς ἀγῶσιν ὤργα καὶ διεπυροῦτο τῷ θυμῷ καὶ συνεξέπιπτε τοῖς θρασυτάτοις παραβολώτερον, ὥσπερ ἀμέλει καὶ κατέστρεψε τόν βίον ἐν Χίῳ πρῶτος εἰσελάσας τῇ τριήρει καὶ βιαζόμενος πρὸς τήν ἀπόβασιν.
6.2Phokion hem ihtiyatlı hem atılgan göründüğü için bir yandan Khabrias'ın ağırlığını ısıtıyor, bir yandan da atılımının yersiz keskinliğini alıyordu. Bu yüzden iyi yürekli ve dürüst bir adam olan Khabrias onu seviyor, görevlere ve komutanlıklara yükseltiyor, Yunanlara tanıtıyor, en önemli işlerinde onu kullanıyordu. Naksos deniz savaşıyla Phokion'a büyük bir ad ve şan kazandırdı. Çünkü sol kanadın komutanlığını ona vermişti; çarpışmanın en keskin olduğu, savaşı çabuk sonuca bağlayan yer de orasıydı.
ἀσφαλὴς οὖν ἅμα καὶ δραστήριος ὁ Φωκίων φαινόμενος τήν τε μέλλησιν ἀνεθέρμαινε τοῦ Χαβρίου, καὶ πάλιν ἀφῄρει τήν ἄκαιρον ὀξύτητα τῆς ὁρμῆς. ὅθεν εὐμενὴς ὢν ὁ Χαβρίας καὶ χρηστός, ἠγάπα καὶ προῆγεν αὐτὸν ἐπὶ πράξεις καὶ ἡγεμονίας, γνώριμον ποιῶν τοῖς Ἕλλησι, καὶ τὰ πλείστης ἄξια σπουδῆς ἐκείνῳ χρώμενος. κἀκ τῆς περὶ Νάξον ναυμαχίας ὄνομα καὶ δόξαν οὐ μικρὰν Φωκίωνι περιεποίησε· τοῦ γὰρ εὐωνύμου κέρως ἀπέδωκεν αὐτῷ τήν ἡγεμονίαν, καθʼ ὃ καὶ τήν μάχην ὀξεῖαν εἶχεν ὁ ἀγὼν καὶ κρίσιν ἐποίησε ταχεῖαν.
6.3Bu, Atina'nın şehrin düşmesinden sonra Yunanlara karşı kendi gücüyle yaptığı ilk deniz savaşıydı ve başarıyla sonuçlandı. Atinalılar Khabrias'a büyük bir sevgi duydular, Phokion'u da komutanlığa yatkın bir adam olarak dikkate aldılar. Zaferi Büyük Mysteria sırasında kazanmışlardı; Khabrias her yıl Boedromion ayının on altıncı günü Atinalılara şarap dağıtırdı.
πρώτην οὖν ἐκείνην ναυμαχίαν ἡ πόλις αὐτὴ διʼ αὑτῆς ἀγωνισαμένη τοῖς Ἕλλησι μετὰ τήν ἅλωσιν, καὶ κατατυχοῦσα, τόν τε Χαβρίαν ὑπερηγάπησε καὶ τοῦ Φωκίωνος ὡς ἀνδρὸς ἡγεμονικοῦ λόγον ἔσχεν. ἐνίκων δὲ μεγάλοις μυστηρίοις· καὶ παρεῖχεν οἰνοχόημα Χαβρίας Ἀθηναίοις καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτὸν τῇ ἕκτῃ ἐπὶ δέκα τοῦ Βοηδρομιῶνος.
7.17. Bölüm
Söylendiğine göre bundan sonra Khabrias onu adalılardan vergi toplamaya gönderip yirmi gemi verince Phokion şöyle dedi: Savaşmak için gönderiliyorsa daha büyük bir kuvvet gerekirdi, müttefiklere gönderiliyorsa tek gemi yeterdi. Sonra kendi triremiyle gidip şehirlerle konuştu, yöneticilerle ölçülü ve yalın bir tavırla görüştü, müttefiklerin parayı Atinalılara götürmek üzere gönderdiği birçok gemiyle geri döndü.
ἐκ τούτου λέγεται πέμποντος αὐτὸν ἐπὶ τὰς νησιωτικὰς συντάξεις τοῦ Χαβρίου καὶ ναῦς εἴκοσι διδόντος εἰπεῖν, εἰ μὲν ὡς πολεμήσων πέμποιτο, μείζονος δεῖν δυνάμεως, εἰ δὲ ὡς πρὸς συμμάχους, ἀρκεῖν ναῦν μίαν καὶ πλεύσαντα τῇ αὐτοῦ τριήρει καὶ διαλεχθέντα ταῖς πόλεσι καὶ συγγενόμενον τοῖς ἄρχουσιν ἐπιεικῶς καὶ ἀφελῶς καταπλεῦσαι μετὰ πολλῶν νεῶν, ἃς ἀπέστειλαν οἱ σύμμαχοι τὰ χρήματα τοῖς Ἀθηναίοις κομιζούσας.
7.2Khabrias'a yalnız sağken hizmet edip saygı göstermekle kalmadı, ölümünden sonra da yakınlarıyla iyi ilgilendi. Oğlu Ktesippos'u iyi bir adam yapmak istiyordu. Delişmen ve terbiye kabul etmez olduğunu görmesine rağmen onu düzeltmekten, ayıplarını örtmekten vazgeçmedi. Ancak söylendiğine göre bir seferde genç onu rahatsız edip yersiz sorularla ve öğütlerle komutana akıl veriyormuş gibi başının etini yiyince bir kez şöyle dedi: "Ey Khabrias, Khabrias! Oğluna katlanarak dostluğunun büyük bir bedelini ödüyorum."
οὐ μόνον δὲ ζῶντα τὸν Χαβρίαν θεραπεύων διετέλει καὶ τιμῶν, ἀλλὰ καὶ τελευτήσαντος αὐτοῦ τῶν προσηκόντων καλῶς ἐπεμελεῖτο, καὶ τὸν παῖδα Κτήσιππον ἐβούλετο μὲν ἄνδρα ποιεῖν ἀγαθόν, ἔμπληκτον δὲ ὁρῶν καὶ ἀνάγωγον ὅμως οὐκ ἀπεῖπεν ἐπανορθούμενος καὶ ἀποκρύπτων τὰ αἴσχη. πλὴν ἅπαξ λέγεται, παρενοχλοῦντος ἐν στρατείᾳ τινὶ τοῦ νεανίσκου καὶ κόπτοντος αὐτὸν ἐρωτήμασιν ἀκαίροις καὶ συμβουλίαις οἷον ἐπανορθουμένου καὶ παραστρατηγοῦντος, εἰπεῖν· ὦ Χαβρία, Χαβρία, μεγάλην γέ σοι χάριν ἐκτίνω τῆς φιλίας ὑπομένων σου τὸν υἱόν.
7.3O günlerde devlet işlerini yürütenlerin komutanlık ile kürsüyü kurayla paylaşır gibi ayırdığını görüyordu. Kimi yalnız halk meclisinde konuşuyor ve yasa öneriyordu; Eubulos, Aristophon, Demosthenes, Lykurgos ve Hypereides bunlardandı. Diopeithes, Menestheus, Leosthenes ve Khares gibileri ise komutanlık ve savaşla yükseliyordu. Phokion, Perikles, Aristeides ve Solon'un siyasetini iki alanda da eksiksiz ve uyumlu biçimde yeniden canlandırmak istiyordu. Çünkü o adamların her biri Arkhilokhos'un dediği gibiydi: "İkisi birden: Tanrı Enyalios'un hizmetkârı, / ve sevimli Muzların armağanını bilen." Tanrıçanın da hem savaşçı hem siyasetçi olduğunu ve öyle anıldığını görüyordu.
ὁρῶν δὲ τοὺς τὰ κοινὰ πράσσοντας τότε διῃρημένους ὥσπερ ἀπὸ κλήρου τὸ στρατήγιον καὶ τὸ βῆμα, καὶ τοὺς μὲν λέγοντας ἐν τῷ δήμῳ καὶ γράφοντας μόνον, ὧν Εὔβουλος ἦν καὶ Ἀριστοφῶν καὶ Δημοσθένης καὶ Λυκοῦργος καὶ Ὑπερείδης, Διοπείθην δὲ καὶ Μενεσθέα καὶ Λεωσθένην καὶ Χάρητα τῷ στρατηγεῖν καὶ πολεμεῖν αὔξοντας ἑαυτούς, ἐβούλετο τὴν Περικλέους καὶ Ἀριστείδου καὶ Σόλωνος πολιτείαν ὥσπερ ὁλόκληρον καὶ διηρμοσμένην ἐν ἀμφοῖν ἀναλαβεῖν καὶ ἀποδοῦναι. καὶ γὰρ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων ἕκαστος ἐφαίνετο κατὰ τὸν Ἀρχίλοχον, ἀμφότερον, θεράπων μὲν Ἐνυαλίοιο θεοῖο, καὶ Μουσέων ἐρατᾶν δῶρον ἐπιστάμενος· καὶ τὴν θεὸν ἑώρα πολεμικήν τε ἅμα καὶ πολιτικὴν οὖσαν καὶ προσαγορευομένην.
8.18. Bölüm
Kendini böyle düzenledi. Siyasette hep barıştan ve huzurdan yana oldu, ama yalnız kendi çağdaşlarından değil, kendinden öncekilerden de daha çok komutanlık yaptı. Bunu istemedi, peşinden koşmadı; ama şehir çağırınca kaçmadı da. Kırk beş kez komutan seçildiği, bir kere bile seçimlerde hazır bulunmadığı herkesçe kabul edilir; her seferinde yokken çağrılıp seçilirdi.
οὕτω δὲ συντάξας ἑαυτόν ἐπολιτεύετο μὲν ἀεὶ πρὸς εἰρήνην καὶ ἡσυχίαν, ἐστρατήγησε δὲ πλείστας οὐ μόνον τῶν καθʼ ἑαυτόν, ἀλλὰ καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ στρατηγίας, οὐ παραγγέλλων οὐδὲ μετιών, ἀλλʼ οὐδὲ φεύγων οὐδὲ ἀποδιδράσκων τῆς πόλεως καλούσης, ὁμολογεῖται γὰρ ὅτι πέντε καὶ τεσσαράκοντα στρατηγίας ἔλαβεν οὐδʼ ἅπαξ ἀρχαιρεσίοις παρατυχών, ἀλλʼ ἀπόντα μεταπεμπομένων αὐτὸν ἀεὶ καὶ χειροτονούντων,
8.2Sağduyudan yoksun kişiler bu yüzden halka şaşardı: Phokion ona çok defa karşı çıktığı ve hiçbir zaman hoşuna gitmek için bir şey söylemediği, yapmadığı halde halk, kralların yaltakçıları yemekten sonra el suyu döküldüğünde hoş vakit için kullanması gerektiği söylenir ya, öyle davranıyor, daha şık ve neşeli demagoglardan eğlence payı olarak yararlanıyor, ama iş makam vermeye gelince ayık ve ciddi bir kafayla vatandaşların en sert ve en akıllısını, onun isteklerine ve atılımlarına tek başına ya da en çok karşı koyanı çağırıyordu.
ὥστε θαυμάζειν τοὺς οὐκ εὖ φρονοῦντας τὸν δῆμον ὅτι, πλεῖστα τοῦ Φωκίωνος ἀντικρούοντος αὐτῷ καὶ μηδὲν εἰπόντος πώποτε μηδὲ πράξαντος πρὸς χάριν, ὥσπερ ἀξιοῦσι τοὺς βασιλεῖς τοῖς κόλαξι χρῆσθαι μετὰ τὸ κατὰ χειρὸς ὕδωρ, ἐχρῆτο οὗτος τοῖς μὲν κομψοτέροις; καὶ ἱλαροῖς ἐν παιδιᾶς μέρει δημαγωγοῖς, ἐπὶ δὲ τὰς ἀρχὰς ἀεὶ νήφων καὶ σπουδάζων τὸν αὐστηρότατον καὶ φρονιμώτατον ἐκάλει τῶν πολιτῶν καὶ μόνον ἢ μᾶλλον ταῖς βουλήσεσιν αὐτοῦ καὶ ὁρμαῖς ἀντιτασσόμενον.
8.3Delphoi'den gelen bir kehanet okunduğunda, Atinalıların geri kalanı hemfikirken tek bir adamın şehre aykırı düşündüğünü söylüyordu. Phokion öne çıkıp aldırış etmemelerini söyledi, aranan adamın kendisi olduğunu, yapılanlardan yalnız onun hoşlanmadığını belirtti. Bir keresinde halka görüşünü açıklarken beğeni topladığını ve herkesin sözünü aynı şekilde kabul ettiğini görünce dostlarına dönüp "Yoksa farkında olmadan kötü bir şey mi söyledim?" dedi.
χρησμοῦ μὲν γὰρ ἐκ Δελφῶν ἀναγνωσθέντος ὅτι, τῶν ἄλλων Ἀθηναίων ὁμοφρονούντων, εἷς ἀνὴρ ἐναντία φρονοίη τῇ πόλει, παρελθὼν ὁ Φωκίων ἀμελεῖν ἐκέλευσεν, ὡς αὐτὸς ὢν ὁ ζητούμενος· μόνῳ γὰρ αὐτῷ μηδὲν ἀρέσκειν τῶν πραττομένων. ἐπεὶ δὲ λέγων ποτὲ γνώμην πρὸς τὸν δῆμον εὐδοκίμει καὶ πάντας ὁμαλῶς ἑώρα τὸν λόγον ἀποδεχομένους, ἐπιστραφεὶς πρὸς τοὺς φίλους εἶπεν· οὐ δή πού τι κακὸν λέγων ἐμαυτὸν λέληθα;
9.19. Bölüm
Atinalılar bir kurban için bağış istiyor, öbürleri de veriyordu. Phokion defalarca çağrılınca "Şu zenginlerden isteyin" dedi. "Şu adama borcumu ödemeden size bağış yapmaktan utanırım." Tefeci Kallikles'i gösteriyordu. Bağırıp çağırmaları kesilmeyince onlara şu hikâyeyi anlattı:
πρὸς δὲ θυσίαν τινὰ τῶν Ἀθηναίων αἰτούντων ἐπιδόσεις, καὶ τῶν ἄλλων ἐπιδιδόντων, κληθεὶς πολλάκις ἔφη· τούτους αἰτεῖτε τοὺς πλουσίους· ἐγὼ δὲ αἰσχυνοίμην ἄν, εἰ τούτῳ μὴ ἀποδιδοὺς ὑμῖν ἐπιδοίην, δείξας Καλλικλέα τὸν δανειστήν, ὡς δʼ οὐκ ἐπαύοντο κεκραγότες καὶ καταβοῶντες, λόγον εἶπεν αὐτοῖς τοῦτον·
9.2"Korkak bir adam savaşa çıkıyormuş. Kargalar ötünce silahını bırakıp oturmuş. Sonra yine silahını kuşanıp çıkmış, kargalar yine ötünce yine durmuş. Sonunda 'Siz istediğiniz kadar yüksek sesle ötün, beni tadamayacaksınız' demiş." Bir başka sefer Atinalılar onu düşmana karşı sefere çıkmaya zorluyordu; istemeyince korkak ve erkeklikten nasibini almamış diye adlandırdılar. "Ne siz beni cesur yapabilirsiniz" dedi, "ne de ben sizi korkak. Yine de birbirimizi tanıyoruz."
ἀνὴρ δειλὸς ἐπὶ πόλεμον ἐξῄει, φθεγξαμένων δὲ κοράκων τὰ ὅπλα θεὶς ἡσύχαζεν· εἶτα ἀναλαβὼν αὖθις ἐξῄει, καὶ φθεγγομένων πάλιν ὑπέστη, καὶ τέλος εἶπεν· Ὑμεῖς κεκράξεσθε μὲν μέγιστον ὡς δυνατόν, ἐμοῦ δὲ οὐ γεύσεσθε. πάλιν δέ ποτε τῶν Ἀθηναίων ἐξαγαγεῖν αὐτὸν ἐπὶ τοὺς πολεμίους κελευόντων, ὡς δʼ οὐκ ἐβούλετο, δειλὸν καὶ ἄνανδρον ἀποκαλούντων, οὔτε ὑμεῖς, εἶπεν, ἐμὲ δύνασθε ποιῆσαι θαρσαλέον οὔτε ἐγὼ ὑμᾶς δειλούς. οὐ μὴν ἀλλʼ ἴσμεν ἀλλήλους.
9.3Tehlikeli zamanlarda halk ona çok öfkelenip komutanlığının hesabını sorunca "Önce kurtulun, aziz dostlarım" demişti. Savaş sırasında boyunları bükük ve korkulu olan Atinalılar, barış olunca cesaretlenip Phokion'a zaferi ellerinden aldığı için bağırıp çağırıyorlardı. Bunun üzerine "Sizi tanıyan bir komutana sahip olduğunuz için talihlisiniz" dedi, "yoksa çoktan mahvolmuştunuz."
ἐν δὲ καιροῖς ἐπισφαλέσι τραχυνομένου τοῦ δήμου πρὸς αὐτὸν σφόδρα καὶ τῆς στρατηγίας εὐθύνας ἀπαιτοῦντος, σωθείητε, εἶπεν, ὦ μακάριοι, πρῶτον. ἐπεὶ δὲ πολεμοῦντες μὲν ἦσαν ταπεινοὶ καὶ περιδεεῖς, γενομένης δὲ εἰρήνης ἐθρασύνοντο καὶ κατεβόων τοῦ Φωκίωνος ὡς ἀφῃρημένου τὴν νίκην αὐτῶν, εὐτυχεῖτε, εἶπεν, ἔχοντες στρατηγὸν εἰδότα ὑμᾶς· ἐπεὶ πάλαι ἂν ἀπωλώλειτε.
9.4Toprak konusunda Boiotialılarla mahkemeye gitmek istemeyip savaşmak isteyince onlara, üstün oldukları logoslarla savaşmalarını, zayıf oldukları silahlarla savaşmamalarını öğütledi. Sözünü kabul etmeyip dinlemeye dayanamayınca "Beni yapmak istemediğim şeyi yapmaya zorlayabilirsiniz" dedi, "ama düşünceme aykırı olarak söylenmemesi gereken şeyi söylemeye zorlayamazsınız."
τοῖς δὲ Βοιωτοῖς οὐ βουλομένων αὐτῶν δικάζεσθαι περὶ τῆς χώρας, ἀλλὰ πολεμεῖν, συνεβούλευε διὰ τῶν λόγων, ἐν οἷς εἰσι κρείττους, μὴ διὰ τῶν ὅπλων, ἐν οἷς εἰσιν ἥττους, μάχεσθαι. λέγοντα δὲ αὐτὸν οὐ προσιεμένων οὐδὲ ὑπομενόντων ἀκούειν, ἐμέ, εἶπεν, ὑμεῖς ἃ μὴ βούλομαι ποιεῖν βιάσασθαι δύνασθε, λέγειν δὲ ἃ μὴ δεῖ παρὰ γνώμην οὐκ ἀναγκάσετε.
9.5Karşı görüşteki hatiplerden Demosthenes ona "Atinalılar seni öldürür Phokion, çıldırırlarsa" deyince "Seni de öldürürler" dedi, "akıllanırlarsa." Sphettoslu Polyeuktos sıcakta Atinalılara Philippos'la savaşmalarını öğütlüyor, çok şişman olduğu için nefes nefese kalıp terliyor, sık sık su içiyordu. Phokion şöyle dedi: "Ne de yerinde, buna güvenip savaş oylayacaksınız! Sizce bu adam zırhı ve kalkanıyla, düşman yakındayken ne yapar, size önceden düşündüğü şeyleri anlatırken boğulacak hâle geldiğine göre?"
τῶν δὲ ἀντιπολιτευομένων αὐτῷ ῥητόρων Δημοσθένους μὲν εἰπόντος, ἀποκτενοῦσί σε Ἀθηναῖοι, Φωκίων, ἂν μανῶσιν, εἶπε· σὲ δέ, ἂν σωφρονῶσι· Πολύευκτον δὲ τὸν Σφήττιον ὁρῶν ἐν καύματι συμβουλεύοντα τοῖς Ἀθηναίοις πολεμεῖν πρὸς Φίλιππον, εἶτα ὑπʼ ἄσθματος πολλοῦ καὶ ἱδρῶτος, ἅτε δὴ καὶ ὑπέρπαχυν ὄντα, πολλάκις ἐπιρροφοῦντα τοῦ ὕδατος. ἄξιον, ἔφη, τούτῳ πιστεύσαντας ὑμᾶς ψηφίσασθαι τὸν πόλεμον, ὃν τί οἴεσθε ποιήσειν ἐν τῷ θώρακι καὶ τῇ ἀσπίδι, τῶν πολεμίων ἐγγὺς ὄντων, ὅτε λέγων πρὸς ὑμᾶς ἃ ἔσκεπται κινδυνεύει πνιγῆναι;
9.6Lykurgos mecliste ona birçok hakaret etti; üstelik hepsinin önünde, İskender on vatandaşı istediğinde onları teslim etmeyi öğütlediğini söyledi. Phokion "Bunlara çok güzel ve yararlı öğütler verdim" dedi, "ama beni dinlemiyorlar."
τοῦ δὲ Λυκούργου πολλὰ βλάσφημα πρὸς αὐτὸν εἰπόντος ἐν ἐκκλησίᾳ, καὶ πρὸς ἅπασιν ὅτι, δέκα τῶν πολιτῶν ἐξαιτοῦντος Ἀλεξάνδρου, συνεβούλευεν ἐκδοῦναι, εἶπε· πολλὰ ἐγὼ συμβεβούλευκα καλὰ καὶ συμφέροντα τούτοις, ἀλλʼ οὐ πείθονταί μοι.
10.110. Bölüm
Lakonyacı lakaplı Arkhibiades adında biri vardı. Kocaman bir sakal bırakmış, hep eski bir pelerin giyer, surat asardı. Phokion mecliste gürültüye boğulunca sözüne tanık ve destek olması için bu adamı çağırdı. Adam kalkıp Atinalıların hoşuna gidecek şeyler öğütleyince sakalından tutup "Arkhibiades" dedi, "peki neden tıraş olmadın?"
ἦν δέ τις Ἀρχιβιάδης ἐπικαλούμενος Λακωνιστής, πώγωνά τε καθειμένος ὑπερφυῆ μεγέθει καὶ τρίβωνα φορῶν ἀεὶ καὶ σκυθρωπάζων τοῦτον ἐν βουλῇ θορυβούμενος ὁ Φωκίων ἐπεκαλεῖτο τῷ λόγῳ μάρτυν ἅμα καὶ βοηθόν, ὡς δὲ ἀναστὰς ἐκεῖνος ἃ πρὸς χάριν ἦν τοῖς Ἀθηναίοις συνεβούλευεν, ἁψάμενος αὐτοῦ τῶν γενείων· ὦ Ἀρχιβιάδη, εἶπε, τί οὖν οὐκ ἀπεκείρω;
10.2Şantajcı Aristogeiton meclislerde savaş yanlısı kesiliyor, halkı eyleme kışkırtıyordu. Ama askere yazılma günü gelince bacakları sargılı, bastonuna dayanmış olarak geldi. Phokion onu kürsüden uzaktan görünce "Aristogeiton'u da topal ve kötü olarak yazın!" diye bağırdı. İnsan, bu kadar sert ve somurtkan bir adamın "iyi" lakabını nasıl ve nereden aldığına şaşar.
Ἀριστογείτονος δὲ τοῦ συκοφάντου πολεμικοῦ μὲν ὄντος ἐν ταῖς ἐκκλησίαις καὶ παροξύνοντος ἐπὶ τὰς πράξεις τὸν δῆμον, ἐν δὲ τῷ καταλόγῳ προσελθόντος ἐπὶ βακτηρίᾳ τὼ σκέλη καταδεδεμένου, πόρρωθεν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ βήματος ἰδὼν ὁ Φωκίων ἀνέκραγε· γράφε καὶ Ἀριστογείτονα χωλὸν καὶ πονηρόν. ὥστε θαυμάζειν ὅπως καὶ ὁπόθεν τραχὺς οὕτως ἀνὴρ καὶ σκυθρωπὸς ἐκτήσατο τὴν τοῦ χρηστοῦ προσηγορίαν.
10.3Bana kalırsa zor, ama imkânsız değildir: şarap gibi insan da aynı anda hem hoş hem sert olabilir. Tersine, bazıları da tatlı görünür ama birlikte olanlara en sevimsiz ve en zararlı kişilerdir. Söylendiğine göre Hypereides bir keresinde halka şöyle demiş: "Atinalılar, yalnız acı olup olmadığıma değil, karşılıksız acı olup olmadığıma da bakın." Sanki insanlar yalnız açgözlülük yüzünden sıkıcı ve eziyet verici olurmuş gibi; oysa halk daha çok gücünü kibir, kıskançlık, öfke ya da rekabet için kullananlardan korkup onlara karşı önlem alır.
ἔστι δέ, οἶμαι, χαλεπόν, οὐ μὴν ἀδύνατον, ὥσπερ οἶνον, καὶ ἄνθρωπον τὸν αὐτὸν ἡδὺν ἅμα καὶ αὐστηρὸν εἶναι· καθάπερ ἕτεροι πάλιν, φαινόμενοι γλυκεῖς, ἀηδέστατοι τοῖς χρωμένοις εἰσὶ καὶ βλαβερώτατοι. καίτοι φασὶν Ὑπερείδην ποτὲ εἰπεῖν πρὸς τὸν δῆμον, ἄνδρες Ἀθηναῖοι, μὴ σκοπεῖτε μόνον εἰ πικρός, ἀλλʼ εἰ προῖκά εἰμι πικρός, ὥσπερ τῇ πλεονεξίᾳ μόνον ἐπαχθεῖς καὶ λυπηροὺς ὄντας, οὐχὶ μᾶλλον, ὅσοι πρὸς ὕβριν καὶ φθόνον ἢ ὀργὴν ἢ φιλονεικίαν τινὰ χρῶνται τῷ δύνασθαι, τούτους δεδιότων καὶ προβαλλομένων τῶν πολλῶν.
10.4Phokion ise düşmanlık yüzünden hiçbir vatandaşa kötülük etmedi, kimseyi düşman saymadı. Yalnız vatan için yaptıklarına karşı duranlara gerektiği kadar sert, boyun eğmez ve merhametsizdi; hayatın geri kalanında herkese karşı iyi niyetli, cana yakın ve insancıl davranırdı. Hatta düşmanlarına bile tökezlediklerinde yardım eder, tehlikeye düştüklerinde yanlarında dururdu.
Φωκίων τοίνυν ἔχθρᾳ μὲν οὐδένα τῶν πολιτῶν κακῶς ἐποίησεν, οὐδὲ ἐνόμιζεν ἐχθρόν ἀλλʼ ὅσον ἔδει μόνον τῶν ἐνισταμένων οἷς ἔπραττεν ὑπὲρ τῆς πατρίδος κατεξαναστῆναι τραχὺς ὢν καὶ δυσεκβίαστος καὶ ἀπαραίτητος, εἰς τὸν ἄλλον βίον εὐμενῆ πᾶσι καὶ κοινὸν καὶ φιλάνθρωπον ἑαυτὸν παρεῖχεν, ὥστε καὶ πταίσασι βοηθεῖν καὶ κινδυνεύουσι συνεξετάζεσθαι τοῖς διαφόροις.
10.5Dostları onu mahkemede kötü bir adamı savunduğu için suçlayınca iyilerin yardıma ihtiyacı olmadığını söyledi. Şantajcı Aristogeiton hüküm giydikten sonra adam gönderip onu çağırdı. Phokion dinledi, zindana gitmeye koyuldu. Dostları engellemek isteyince "Bırakın, aziz dostlarım" dedi, "Aristogeiton'la bundan hoş nerede buluşulabilir ki?"
ἐγκαλούντων δὲ τῶν φίλων ὅτι πονηρῷ τινι κρινομένῳ συνεῖπε, τοὺς χρηστοὺς ἔφη μὴ δεῖσθαι βοηθείας. Ἀριστογείτονος δὲ τοῦ συκοφάντου μετὰ τὴν καταδίκην πέμψαντος καὶ δεηθέντος ἐλθεῖν πρὸς αὐτόν, ὑπακούσας ἐβάδιζεν εἰς τὸ δεσμωτήριον· οὐκ ἐώντων δὲ τῶν φίλων, ἐάσατε, εἶπεν, ὦ μακάριοι· ποῦ γὰρ ἄν τις ἥδιον Ἀριστογείτονι συμβάλοι;
11.111. Bölüm
Müttefikler ve adalılar, Atina'dan başka bir komutan yola çıktığında onu düşman sayar, surlarını sağlamlaştırır, limanlarını setle kapatır, sürülerini, kölelerini, kadınlarını ve çocuklarını kırdan şehirlere taşırlardı. Ama başta Phokion varsa kendi gemileriyle uzaklara kadar çelenkler takıp sevinçle karşılar, onu evlerine götürürlerdi.
καὶ μὴν οἵ γε σύμμαχοι καὶ οἱ νησιῶται τοὺς Ἀθήνηθεν ἀποστόλους ἑτέρου μὲν ἐκπλέοντος στρατηγοῦ πολεμίους νομίζοντες ἐφράγνυντο τείχη καὶ λιμένας ἀπεχώννυσαν καὶ κατεκόμιζον ἀπὸ τῆς χώρας εἰς τὰς πόλεις βοσκήματα καὶ ἀνδράποδα καὶ γυναῖκας καὶ παῖδας· εἰ δὲ Φωκίων ἡγοῖτο, πόρρω ναυσὶν ἰδίαις ἀπαντῶντες ἐστεφανωμένοι καὶ χαίροντες ὡς αὑτοὺς κατῆγον.
12.112. Bölüm
Philippos Euboia'ya sızıyor, Makedonya'dan kuvvet geçiriyor, şehirleri tiranlar aracılığıyla kendine bağlıyordu. Eretrialı Plutarkhos da Atinalıları çağırıp adayı Makedon'un eline düşmekten kurtarmalarını istedi. Komutan olarak Phokion gönderildi; yanına fazla asker verilmedi, çünkü oradakilerin hemen ona katılacağı sanılıyordu.
Παραδυομένου δὲ εἰς τὴν Εὔβοιαν τοῦ Φιλίππου καί δύναμιν ἐκ Μακεδονίας διαβιβάζοντος καὶ τὰς πόλεις οἰκειουμένου διὰ τυράννων, Πλουτάρχου δὲ τοῦ Ἐρετριέως καλοῦντος τοὺς Ἀθηναίους καί δεομένου τὴν νῆσον ἐξελέσθαι καταλαμβανομένην ὑπὸ τοῦ Μακεδόνος, ἀπεστάλη στρατηγὸς ὁ Φωκίων ἔχων δύναμιν οὐ πολλήν, ὡς τῶν ἐκεῖ συστησομένων ἑτοίμως πρὸς αὐτόν.
12.2Ama her yerin hainlerle dolu, rüşvetle çürümüş ve kemirilmiş olduğunu görünce büyük bir tehlikeye düştü. Tamynai yakınlarındaki ovadan derin bir vadiyle ayrılan bir tepeyi tuttu, ordusunun en savaşçı kısmını orada topladı.
εὑρὼν δὲ προδοτῶν ἅπαντα μεστὰ καί νοσοῦντα καὶ διορωρυγμένα δωροδοκίαις εἰς κίνδυνον μέγαν κατέστη· καί τινα λόφον χαράδρᾳ βαθείᾳ τῶν περὶ τὰς Ταμύνας ἐπιπέδων ἀποκρυπτόμενον καταλαβών συνεῖχεν ἐν τούτῳ καί συνεκράτει τὸ μαχιμώτατον τῆς δυνάμεως.
12.3Düzensiz, geveze ve kötü adamlar ordugâhtan kaçıp uzaklaşıyordu. Komutanlara bunlara aldırmamalarını söyledi: burada düzensizlikleri yüzünden işe yaramaz, savaşanlara zarar verirlerdi; orada ise yaptıklarını bildikleri için kendisine daha az bağırıp o kadar da iftira atamazlardı.
τῶν δὲ ἀτάκτων καί λάλων καί πονηρῶν διαδιδρασκόντων ἐκ τοῦ στρατοπέδου καί ἀποχωρούντων ἐκέλευσεν ἀμελεῖν τοὺς ἡγεμόνας· καί γὰρ ἐνταῦθα δυσχρήστους ὑπὸ ἀταξίας ἔσεσθαι καί βλαβεροὺς τοῖς μαχομένοις, κἀκεῖ τοιαῦτα συνειδότας αὑτοῖς ἧττον αὐτοῦ καταβοήσεσθαι καί μὴ πάνυ συκοφαντήσειν.
13.113. Bölüm
Düşmanlar saldırıya geçince askerlerine kendisi kurban kesene kadar silah başında kıpırdamadan durmalarını buyurdu. Ya alametler uğursuz çıktığı için ya da düşmanı daha yakına çekmek istediği için uzun zaman oyalandı. Plutarkhos onun korktuğunu ve çekindiğini sanıp paralı askerleriyle fırladı. Bunu gören süvariler de dayanamadı, hemen düzensiz ve dağınık biçimde ordugâhtan düşmana doğru sürdüler.
ὡς δὲ ἐπῄεσαν οἱ πολέμιοι, κελεύσας ἐν τοῖς ὅπλοις ἀτρεμεῖν ἄχρι ἂν αὐτὸς σφαγιάσηται, πλείω διέτριβε χρόνον ἢ δυσιερῶν ἢ βουλόμενος ἐγγυτέρω τοὺς πολεμίους ἐπισπάσασθαι. διὸ πρῶτον μὲν ὁ Πλούταρχος οἰόμενος ἀποδειλιᾶν καὶ κατοκνεῖν ἐκεῖνον ἐξέδραμε μετὰ τῶν ξένων ἔπειτα τοῦτον ἰδόντες οἱ ἱππεῖς οὐκ ἐκαρτέρησαν, ἀλλʼ ἤλαυνον εὐθὺς εἰς τοὺς πολεμίους ἀσύντακτοι καὶ σποράδες ἐκ τοῦ στρατοπέδου προσφερόμενοι.
13.2İlk gelenler yenilince hepsi dağıldı, Plutarkhos da kaçtı. Düşmanlardan bazıları ordugâhın çitine yaklaşıp her şeyi kazanmış gibi çiti kesip parçalamaya başladı. Tam bu sırada kurban tamamlandı. Atinalılar ordugâhtan hemen saldırıp bunları bozguna uğrattı, çoğunu tahkimat çevresinde kaçarken öldürdü. Phokion falanksa yedekte beklemesini, önce kaçarken dağılmış olanları toplayıp kabul etmesini buyurdu, kendisi seçme askerlerle düşmana saldırdı.
νικωμένων δὲ τῶν πρώτων ἅπαντες ἐσκεδάσθησαν καὶ ὁ Πλούταρχος ἔφυγε· καὶ τῷ χάρακι προσμίξαντες ἔνιοι τῶν πολεμίων ἐκκόπτειν ἐπειρῶντο καὶ διασπᾶν ὡς ἁπάντων κεκρατηκότες, ἐν τούτῳ δὲ τῶν ἱερῶν γενομένων, τοὺς μὲν εὐθὺς ἐκ τοῦ στρατοπέδου προσπεσόντες οἱ Ἀθηναῖοι τρέπουσι καὶ καταβάλλουσι τοὺς πλείστους περὶ τοῖς ἐρύμασι φεύγοντας, ὁ δὲ Φωκίων τὴν μὲν φάλαγγα προσέταξεν ἐφεδρεύειν ἀναλαμβάνουσαν ἅμα καὶ προσδεχομένην τοὺς ἐν τῇ φυγῇ πρότερον διασπαρέντας, αὐτὸς δὲ τοὺς ἐπιλέκτους ἔχων ἐνέβαλε τοῖς πολεμίοις.
13.3Çarpışma sert geçti. Hepsi canını dişine takarak ve canlarını esirgemeden savaştı; ama Kineas oğlu Thallos ile Polymedes oğlu Glaukos, komutanın yanında dizilip en büyük yiğitliği gösterdi. Kleophanes de bu savaşta çok değerli bir iş yaptı: süvarileri bozgundan geri çağırdı, tehlikedeki komutana yardım etmeleri için bağırıp emirler vererek onları geri döndürdü ve hoplitlerin zaferini pekiştirdi.
καὶ μάχης καρτερᾶς γενομένης πάντες μὲν ἐκθύμως ἠγωνίσαντο καὶ ἀφειδῶς, Θάλλος δὲ ὁ Κινέου καὶ Γλαῦκος ὁ Πολυμήδους περὶ αὐτὸν τεταγμένοι τόν στρατηγὸν ἠρίστευσαν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Κλεοφάνης ἄξιον πλείστου παρέσχεν ἑαυτὸν ἐν ἐκείνῃ τῇ μάχῃ. τοὺς γὰρ ἱππεῖς ἀνακαλούμενος ἐκ τῆς τροπῆς καὶ βοῶν καὶ διακελευόμενος κινδυνεύοντι τῷ στρατηγῷ βοηθεῖν, ἐποίησεν ἀναστρέψαντας ἐπιρρῶσαι τὸ νίκημα τῶν ὁπλιτῶν.
13.4Bundan sonra Phokion Plutarkhos'u Eretria'dan kovdu. Adanın iki yandan denizle sıkışıp en dar kuşak hâline geldiği yerde çok önemli bir kale olan Zaretra'yı aldı. Yakaladığı Yunan esirlerin hepsini serbest bıraktı; çünkü Atinalı hatiplerin öfkeyle halkı onlara karşı acımasız davranmaya zorlamasından korkuyordu.
ἐκ τούτου τόν τε Πλούταρχον ἐξέβαλεν ἐκ τῆς Ἐρετρίας, καὶ Ζάρητρα φρούριον ἑλὼν ἐπικαιρότατον, ᾗ μάλιστα συνελαύνεται τὸ πλάτος εἰς βραχὺ διάζωμα τῆς νήσου σφιγγομένης ἑκατέρωθεν ταῖς θαλάσσαις, ὅσους ἔλαβεν αἰχμαλώτους Ἕλληνας ἀφῆκε, φοβηθεὶς τοὺς ῥήτορας τῶν Ἀθηναίων, μὴ πρὸς ὀργήν τι βιάσωνται τόν δῆμον ἀγνωμονῆσαι περὶ αὐτούς·
14.114. Bölüm
Phokion bunları yapıp denize açıldıktan sonra müttefikler çok geçmeden onun iyiliğini ve adaletini aramaya başladı, Atinalılar da adamın deneyimini ve gücünü anladı. Çünkü ondan sonra işlerin başına gelen Molossos öyle bir savaş yürüttü ki sonunda sağ olarak düşmanın eline düştü.
ἐπεὶ δὲ ταῦτα διαπραξάμενος ἀπέπλευσεν ὁ Φωκίων, ταχὺ μὲν ἐπόθησαν οἱ σύμμαχοι τὴν χρηστότητα καὶ δικαιοσύνην αὐτοῦ, ταχὺ δὲ ἔγνωσαν οἱ Ἀθηναῖοι τὴν ἐμπειρίαν καὶ ῥώμην τοῦ ἀνδρός, ὁ γὰρ μετʼ ἐκεῖνον ἐλθὼν ἐπὶ τὰ πράγματα Μολοσσὸς οὕτως ἐπολέμησεν ὥστε καὶ ζῶν αὐτὸς ὑποχείριος γενέσθαι τοῖς πολεμίοις·
14.2Philippos büyük umutlarla bütün kuvvetiyle Hellespontos'a geldi, Khersonesos'u, Perinthos'u ve Byzantion'u bir arada ele geçirmek istiyordu. Atinalılar yardım etmeye hazırlanınca hatipler Khares'in komutan olarak gönderilmesi için uğraştı. Khares denize açıldı, ama kuvvetine yakışır hiçbir şey yapmadı. Şehirler de donanmasını içeri almadı. Herkesin şüphesini çekerek dolaşıp duruyor, müttefiklerden para sızdırıyor, düşman da onu hor görüyordu.
ἐπεὶ δὲ μεγάλα ταῖς ἐλπίσι περινοῶν ὁ Φίλιππος εἰς Ἑλλήσποντον ἦλθε μετὰ πάσης τῆς δυνάμεως, ὡς Χερρόνησον ἐν ταὐτῷ καὶ Πέρινθον ἕξων καὶ Βυζάντιον, ὡρμημένων δὲ τῶν Ἀθηναίων βοηθεῖν οἱ ῥήτορες ἠγωνίσαντο τὸν Χάρητα στρατηγὸν ἀποσταλῆναι, καὶ πλεύσας ἐκεῖνος οὐδὲν ἄξιον τῆς δυνάμεως ἔπραττεν, οὐδὲ αἱ πόλεις ἐδέχοντο τὸν στόλον, ἀλλʼ ὕποπτος ὢν πᾶσιν ἐπλανᾶτο χρηματιζόμενος ἀπὸ τῶν συμμάχων καὶ καταφρονούμενος ὑπὸ τῶν πολεμίων,
14.3Halk hatiplerce kışkırtılınca öfkelendi, Byzantionlulara yardım gönderdiğine pişman oldu. Phokion ayağa kalktı ve şöyle dedi: "Güvenmeyen müttefiklere değil, güven vermeyen komutanlara kızmak gerekir. Çünkü sizi, sizsiz kurtulamayacak olanların bile gözünde korkulur hâle getiren bunlardır." Halk bu sözden etkilenip fikir değiştirdi ve ona, başka bir kuvvet alıp Hellespontos'taki müttefiklere yardım etmesini buyurdu. Byzantion'un kurtulmasını en çok sağlayan da bu oldu.
ὁ δὲ δῆμος ὑπὸ τῶν ῥητόρων παροξυνόμενος ἠγανάκτει καὶ μετενόει τοῖς Βυζαντίοις πέμψας τὴν βοήθειαν, ἀναστὰς ὁ Φωκίων εἶπεν ὅτι δεῖ μὴ τοῖς ἀπιστοῦσιν ὀργίζεσθαι τῶν συμμάχων, ἀλλὰ τοῖς ἀπιστουμένοις τῶν στρατηγῶν· οὗτοι γὰρ ὑμᾶς ποιοῦσι φοβεροὺς καὶ τοῖς χωρὶς ὑμῶν σώζεσθαι μὴ δυναμένοις. κινηθεὶς οὖν ὁ δῆμος ὑπὸ τοῦ λόγου καὶ μεταπεσών ἐκέλευεν αὐτὸν ἐκεῖνον ἑτέραν προσλαβόντα δύναμιν βοηθεῖν τοῖς συμμάχοις εἰς τὸν Ἑλλήσποντον ὃ μεγίστην ῥοπὴν ἐποίησε πρὸς τὸ σωθῆναι τὸ Βυζάντιον.
14.4Phokion'un zaten büyük bir ünü vardı. Byzantionluların aretē'de önde gelen adamı olan, Phokion'la Akademeia'da tanışmış Leon da şehre onun için kefil olunca şehir dışında ordugâh kurmak isteyen Phokion'a izin vermediler. Kapılarını açıp Atinalıları içeri aldılar ve aralarına kattılar. Atinalılar da gördükleri bu güven yüzünden yaşayışlarıyla kusursuz ve ölçülü davrandılar, çarpışmalarda da büyük bir gayret gösterdiler.
ἦν μὲν γὰρ ἤδη μεγάλη δόξα τοῦ Φωκίωνος· ἐπεὶ δὲ καὶ Λέων, ἀνὴρ Βυζαντίων πρῶτος ἀρετῇ καὶ τῷ Φωκίωνι γεγονὼς ἐν Ἀκαδημείᾳ συνήθης, ἀνεδέξατο τὴν πίστιν ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς τὴν πόλιν, οὐκ εἴασαν ἔξω στρατοπεδεῦσαι βουλόμενον, ἀλλʼ ἀνοίξαντες τὰς πύλας ἐδέξαντο καὶ κατέμιξαν ἑαυτοῖς τοὺς Ἀθηναίους, οὐ μόνον ἀνεγκλήτους ταῖς διαίταις καὶ σώφρονας, ἀλλὰ καὶ προθυμοτάτους ἐν τοῖς ἀγῶσι διὰ τὴν πίστιν γενομένους.
14.5Böylece Philippos o zaman Hellespontos'tan atıldı ve o güne kadar yenilmez ve baş edilmez sanılırken küçümsendi. Phokion ise onun bazı gemilerini de ele geçirdi, garnizon bulunan şehirleri geri aldı, ülkenin birçok yerine çıkarma yapıp yağmaladı. Sonunda yardıma gelenler tarafından yaralanınca denize açıldı.
οὕτω μὲν ὁ Φίλιππος ἐξέπεσε τοῦ Ἑλλησπόντου τότε καὶ κατεφρονήθη, δοκῶν ἄμαχός τις εἶναι καὶ ἀνανταγώνιστος, ὁ δὲ Φωκίων καὶ ναῦς τινας εἷλεν αὐτοῦ καὶ φρουρουμένας πόλεις ἀνέλαβε, καὶ πολλαχόθι τῆς χώρας ἀποβάσεις ποιούμενος ἐπόρθει καὶ κατέτρεχε, μέχρι οὗ τραύματα λαβὼν ὑπὸ τῶν προσβοηθούντων ἀπέπλευσε.
15.115. Bölüm
Megaralılar gizlice yardım istedi. Phokion, Boiotialıların bunu önceden sezip yardımı önleyeceğinden korktuğu için sabah erkenden meclisi topladı, Megaralıların mesajını Atinalılara bildirdi. Oylama yapılınca trompetle işaret verdi, onları silahlarını aldırıp hemen meclisten yola çıkardı.
τῶν δὲ Μεγαρέων ἐπικαλουμένων κρύφα, φοβούμενος ὁ Φωκίων τοὺς Βοιωτοὺς μὴ προαισθόμενοι φθάσωσι τὴν βοήθειαν, ἐκκλησίαν συνήγαγεν ἕωθεν, καὶ προσαγγείλας τὰ παρὰ τῶν Μεγαρέων τοῖς Ἀθηναίοις, ὡς ἐπεψηφίσαντο, τῇ σάλπιγγι σημήνας εὐθὺς ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἦγεν αὐτοὺς τὰ ὅπλα λαβόντας.
15.2Megaralılar onu büyük bir istekle karşıladı. Nisaia'yı surlarla çevirdi, şehirden limana uzanan iki kol suru yaptırdı, şehri denize bağladı. Böylece şehir karadaki düşmanları pek umursamaz oldu, Atinalılara bağlandı.
δεξαμένων δὲ τῶν Μεγαρέων προθύμως τήν τε Νίσαιαν ἐτείχισε, καὶ διὰ μέσου σκέλη δύο πρὸς τὸ ἐπίνειον ἀπὸ τοῦ ἄστεος ἐνέβαλε, καὶ συνῆψε τῇ θαλάττῃ τήν πόλιν, ὥστε τῶν κατὰ γῆν πολεμίων ὀλίγον ἤδη φροντίζουσαν ἐξηρτῆσθαι τῶν Ἀθηναίων.
16.116. Bölüm
Artık Philippos'la tam bir savaş hâline girilmişti. Phokion yokken savaş için başka komutanlar seçilmişti. Adalardan dönünce ilk iş olarak halkı, Philippos'un barıştan yana olduğunu ve tehlikeden çok korktuğunu, antlaşmayı kabul etmeleri gerektiğini söyleyerek ikna etmeye çalıştı.
ἤδη δὲ πρὸς Φίλιππον ἐκπεπολεμωμένων παντάπασι, καί στρατηγῶν αὐτοῦ μὴ παρόντος ἑτέρων ἐπὶ τὸν πόλεμον ᾑρημένων, ὡς κατέπλευσεν ἀπὸ τῶν νήσων, πρῶτον μὲν ἔπειθε τὸν δῆμον εἰρηνικῶς ἔχοντος τοῦ Φιλίππου καί φοβουμένου τὸν κίνδυνον ἰσχυρῶς δέχεσθαι τὰς διαλύσεις·
16.2Heliaia çevresinde sürünüp iftira atmayı âdet edinmişlerden biri ona karşı çıktı: "Sen Atinalılar silahı eline almışken onları vazgeçirmeye mi cesaret ediyorsun, Phokion?" Phokion "Evet" dedi, "hem de biliyorum ki savaş olursa ben sana, barış olursa sen bana hükmedeceksin." İkna edemedi, Demosthenes üstün geldi; Atinalıların Attika'dan olabildiğince uzakta savaşmasını istiyordu. Phokion "Dostum" dedi, "nerede savaşacağımıza değil, nasıl kazanacağımıza bakalım.
καί τινος ἀντικρούσαντος αὐτῷ τῶν εἰωθότων κυλινδεῖσθαι περὶ τὴν Ἡλιαίαν καί συκοφαντεῖν, καί εἰπόντος, σὺ δὲ τολμᾷς, ὦ Φωκίων, ἀποτρέπειν Ἀθηναίους ἤδη τὰ ὅπλα διὰ χειρῶν ἔχοντας; ἔγωγε, εἶπε, καί ταῦτα εἰδὼς ὅτι πολέμου μὲν ὄντος ἐγὼ σοῦ, εἰρήνης δὲ γενομένης σὺ ἐμοῦ ἄρξεις. ὡς δʼ οὐκ ἔπειθεν, ἀλλʼ ὁ Δημοσθένης ἐκράτει κελεύων ὡς πορρωτάτω τῆς Ἀττικῆς θέσθαι μάχην τοὺς Ἀθηναίους, ὦ τᾶν, ἔφη, μὴ ποῦ μαχώμεθα σκοπῶμεν, ἀλλὰ πῶς νικήσωμεν.
16.3Çünkü savaşın uzakta olması ancak böyle mümkün olur; yenilenlerin yanı başında ise her zaman her kötülük vardır." Yenilgiden sonra şehirdeki gürültücüler ve düzen bozucular Kharidemos'u kürsüye sürükleyip komutan yapmak istediler. En iyi vatandaşlar korktu. Areios Pagos meclisinin desteğini alarak halkın önünde yalvarıp ağladılar ve şehrin Phokion'a emanet edilmesi için onu güçlükle ikna ettiler.
οὕτω γὰρ ἔσται μακρὰν ὁ πόλεμος, ἡττωμένοις δὲ πᾶν ἀεὶ δεινὸν ἐγγὺς πάρεστι. γενομένης δὲ τῆς ἥττης καί τῶν θορυβοποιῶν καί νεωτεριστῶν ἐν ἄστει τὸν Χαρίδημον ἑλκόντων ἐπὶ τὸ βῆμα καί στρατηγεῖν ἀξιούντων, ἐφοβήθησαν οἱ βέλτιστοι· καί τὴν ἐξ Ἀρείου πάγου βουλὴν ἔχοντες ἐν τῷ δήμῳ δεόμενοι καί δακρύοντες μόλις ἔπεισαν ἐπιτρέψαι τῷ Φωκίωνι τὴν πόλιν.
16.4Phokion, Philippos'un öteki düzenini ve insancıllığını kabul etmek gerektiğini düşünüyordu. Ama Demades şehrin ortak barışa ve Yunanların meclisine katılmasını önerince Philippos'un Yunanlardan kendisi için ne isteyeceği öğrenilmeden buna izin vermek istemedi.
ὁ δὲ τὴν μὲν ἄλλην τοῦ Φιλίππου πολιτείαν καί φιλανθρωπίαν ᾤετο δεῖν προσδέχεσθαι· Δημάδου δὲ γράψαντος ὅπως ἡ πόλις μετέχοι τῆς κοινῆς εἰρήνης καί τοῦ συνεδρίου τοῖς Ἕλλησιν, οὐκ εἴα πρὸ τοῦ γνῶναι τίνα Φίλιππος αὑτῷ γενέσθαι παρὰ τῶν Ἑλλήνων ἀξιώσει·
16.5Zamanın şartları yüzünden görüşü yenildi. Atinalılar Philippos'a trirem ve süvari vermek zorunda kalınca hemen pişman olduklarını görünce "Ben bundan korkarak karşı çıkmıştım" dedi. "Ama anlaştınız, üzülmeyin, cesaretinizi yitirmeyin. Unutmayın ki atalarımız da kimi zaman yönetti, kimi zaman yönetildi; ikisini de güzelce yaparak hem şehri hem de Yunanları kurtardılar."
κρατηθεὶς δὲ τῇ γνώμῃ διὰ τὸν καιρόν, ὡς εὐθὺς ἑώρα τοὺς Ἀθηναίους μεταμελομένους, ὅτι καί τριήρεις ἔδει παρέχειν τῷ Φιλίππῳ καί ἱππεῖς, ταῦτα, ἔφη, φοβούμενος ἠναντιούμην· ἐπεὶ δὲ συνέθεσθε, δεῖ μὴ βαρέως φέρειν μηδὲ ἀθυμεῖν, μεμνημένους ὅτι καί οἱ πρόγονοί ποτὲ μὲν ἄρχοντες, ποτὲ δὲ ἀρχόμενοι, καλῶς δὲ ἀμφότερα ταῦτα ποιοῦντες καὶ τὴν πόλιν ἔσωσαν καὶ τοὺς Ἕλληνας.
16.6Philippos ölünce halkın müjde kurbanları kesmesine izin vermedi. Bir kere başkasının ölümüne sevinmek bayağılıktı; üstelik Khaironeia'da karşılarına dizilen kuvvetten yalnız bir kişi eksilmişti.
Φιλίππου δὲ ἀποθανόντος εὐαγγέλια θύειν τὸν δῆμον οὐκ εἴα· καί γὰρ ἀγεννὲς εἶναι ἐπιχαίρειν, καί τὴν ἐν Χαιρωνείᾳ, παραταξαμένην πρὸς αὐτοὺς δύναμιν ἑνὶ σώματι μόνον ἐλάττω γενέσθαι.
17.117. Bölüm
Demosthenes, Thebai'ye yaklaşmakta olan İskender'e sövünce Phokion şöyle dedi: "Zavallı, neden yabanıl adamı kızdırmak istersin, üstelik büyük bir şan peşinde koşanı? Yoksa bu kadar büyük bir yangın yakındayken şehri körüklemek mi istiyorsun? Ama biz bu adamların mahvolmak istese bile buna izin vermeyeceğiz, komutanlığa da bu yüzden katlanıyoruz."
Δημοσθένους δὲ λοιδοροῦντος τὸν Ἀλέξανδρον ἤδη προσάγοντα ταῖς Θήβαις ἔφη· σχέτλιε, τίπτʼ ἐθέλεις ἐρεθιζέμεν ἄγριον ἄνδρα καὶ δόξης μεγάλης ὀρεγόμενον; ἢ βούλει πυρκαϊᾶς τηλικαύτης οὔσης ἐγγὺς ῥιπίσαι τὴν πόλιν; ἀλλʼ ἡμεῖς οὐδὲ βουλομένοις ἀπολέσθαι τούτοις ἐπιτρέψομεν, οἱ διὰ τοῦτο στρατηγεῖν ὑπομένοντες.
17.2Thebai yıkılıp İskender, Demosthenes, Lykurgos, Hypereides ve Kharidemos'u istediğinde meclis Phokion'a baktı. Adı birkaç kez çağrılınca ayağa kalktı, en çok görüştüğü, en güvendiği ve sevdiği dostlarından birini yanına çekti ve şöyle dedi: "Bunlar şehri öyle bir duruma getirdi ki şu Nikokles'i bile isteseler verin diyecek durumdayım.
ὡς δὲ ἀπωλώλεισαν αἱ Θῆβαι καὶ ὁ Ἀλέξανδρος ἐξῃτεῖτο τοὺς περὶ Δημοσθένην καὶ Λυκοῦργον καὶ Ὑπερείδην καὶ Χαρίδημον, ἡ δὲ ἐκκλησία πρὸς ἐκεῖνον ἀπέβλεπεν, ὀνομαστὶ πολλάκις καλούμενος ἀνέστη καὶ τῶν φίλων ἕνα παραστησάμενος, ᾧ μάλιστα χρώμενος διετέλει καὶ πιστεύων καὶ ἀγαπῶν, εἰς τοιαῦτα, ἔφη, τὴν πόλιν οὗτοι παραγηόχασιν ὥστʼ ἔγωγε, κἂν Νικοκλέα τις τοῦτον ἐξαιτῇ, διδόναι κελεύσω.
17.3Çünkü kendi payıma, sizin hepiniz için ölmeyi talih sayarım. Atinalılar, Thebai'den buraya kaçanlara da acıyorum. Ama Yunanlar için Thebai'ye ağlamak yeter. Bu yüzden iki şehir için de güçlülere ikna ve rica yoluyla gitmek, savaşmaktan daha iyidir."
τὸ μὲν γὰρ αὐτὸς ὑπὲρ ὑμῶν ἁπάντων ἀποθανεῖν εὐτυχίαν ἂν ἐμαυτοῦ θείμην. ἐλεῶ δέ, εἶπεν, ἄνδρες Ἀθηναῖοι, καὶ τοὺς ἐκ Θηβῶν δεῦρο πεφευγότας, ἀρκεῖ δὲ τὰς Θήβας κλαίειν τοῖς Ἕλλησι. διὸ βέλτιόν ἐστιν ὑπὲρ ἀμφοῖν πείθειν καὶ παραιτεῖσθαι τοὺς κρατοῦντας ἢ μάχεσθαι.
17.4Söylendiğine göre İskender birinci kararı alınca fırlatıp attı, sırtını dönüp elçilerden kaçtı. Ama Phokion'un getirdiği ikinci kararı kabul etti; çünkü yaşlılardan Philippos'un da bu adama hayran olduğunu duymuştu. Yalnız onunla görüşmeye ve ricasını dinlemeye değil, öğütlerini dinlemeye de razı oldu. Phokion ona, huzur istiyorsa savaşı bırakmasını, şan istiyorsa savaşı başka yöne çevirip Yunanlardan barbarlara yönelmesini öğütledi.
τὸ μὲν οὖν πρῶτον ψήφισμα λέγεται τὸν Ἀλέξανδρον, ὡς ἔλαβε, ῥῖψαι καὶ φυγεῖν ἀποστραφέντα τοὺς πρέσβεις· τὸ δὲ δεύτερον ἐδέξατο, κομισθὲν ὑπὸ Φωκίωνος, τῶν πρεσβυτέρων ἀκούων ὅτι καὶ Φίλιππος ἐθαύμαζε τὸν ἄνδρα τοῦτον καὶ οὐ μόνον τὴν ἔντευξιν ὑπέμεινεν αὑτοῦ καὶ τὴν δέησιν, ἀλλὰ καὶ συμβουλεύοντος ἤκουσε. συνεβούλευε δʼ ὁ Φωκίων, εἰ μὲν ἡσυχίας ὀρέγεται, θέσθαι τὸν πόλεμον· εἰ δὲ δόξης, μεταθέσθαι, πρὸς τοὺς βαρβάρους ἀπὸ τῶν Ἑλλήνων τραπόμενον.
17.5İskender'in tabiatına ve dileklerine uygun birçok isabetli söz söyleyerek onu öyle değiştirdi ve yatıştırdı ki İskender, Atinalıların işlere dikkat etmesi gerektiğini, çünkü kendisine bir şey olursa yönetimin onlara düşeceğini söyledi. Phokion'u da özel olarak dostu ve misafiri yaptı, ona sürekli yanında bulunanların ancak birkaçının gördüğü bir saygı gösterdi.
καὶ πολλὰ καὶ πρὸς τὴν Ἀλεξάνδρου φύσιν καὶ βούλησιν εὐστόχως εἰπών οὕτω μετέβαλε καὶ κατεπράϋνεν αὐτόν ὥστε εἰπεῖν ὅπως προσέξουσι τὸν νοῦν Ἀθηναῖοι τοῖς πράγμασιν, ὡς, εἴ τι γένοιτο περὶ αὐτόν, ἐκείνοις ἄρχειν προσῆκον, ἰδίᾳ δὲ τὸν Φωκίωνα ποιησάμενος αὑτοῦ φίλον καὶ ξένον, εἰς τοσαύτην ἔθετο τιμὴν ὅσην εἶχον ὀλίγοι τῶν ἀεὶ συνόντων.
17.6Douris'in söylediğine göre büyüyüp Dareios'u yendikten sonra mektuplarındaki selam sözünü kaldırdı; yalnız Phokion'a yazdıklarında bıraktı. Antipatros dışında selamlamayla hitap ettiği tek kişi oydu. Bunu Khares de anlatır.
ὁ γοῦν Δοῦρις εἴρηκεν ὡς μέγας γενόμενος καὶ Δαρείου κρατήσας ἀφεῖλε τῶν ἐπιστολῶν τὸ χαίρειν πλὴν ἐν ὅσαις ἔγραφε Φωκίωνι· τοῦτον δὲ μόνον, ὥσπερ Ἀντίπατρον, μετὰ τοῦ χαίρειν προσηγόρευε. τοῦτο δὲ καὶ Χάρης ἱστόρηκε.
18.118. Bölüm
Parayla ilgili şu olay ise herkesçe kabul edilir: İskender ona armağan olarak yüz talant gönderdi. Para Atina'ya getirilince Phokion getirenlere, bunca Atinalı varken İskender'in bu kadarını neden yalnız kendisine verdiğini sordu. Onlar "Çünkü iyi ve erdemli adam olarak yalnız seni görüyor" deyince Phokion "Öyleyse beni her zaman öyle görünmeye ve öyle olmaya bıraksın" dedi.
τὸ μέντοι περὶ τῶν χρημάτων ὁμολογούμενόν ἐστιν ὅτι δωρεὰν αὐτῷ κατέπεμψεν ἑκατὸν τάλαντα, τούτων κομισθέντων εἰς Ἀθήνας, ἠρώτησεν ὁ Φωκίων τοὺς φέροντας τί δή ποτε πολλῶν ὄντων Ἀθηναίων αὐτῷ μόνῳ τοσαῦτα δίδωσιν Ἀλέξανδρος, εἰπόντων δὲ ἐκείνων, ὅτι σὲ κρίνει μόνον ἄνδρα καλὸν καὶ ἀγαθόν οὐκοῦν, εἶπεν ὁ Φωκίων, ἐασάτω με καὶ δοκεῖν ἀεὶ καὶ εἶναι τοιοῦτον.
18.2Onu evine kadar izleyip büyük bir yoksulluk gördüler: karısı hamur yoğuruyor, Phokion da kuyudan kendi çektiği suyla ayaklarını yıkıyordu. Daha da ısrar ettiler, kralın dostu olup bu kadar kötü yaşamasının korkunç olduğunu söyleyerek kızdılar. Phokion kirli eski pelerini içinde geçen yoksul bir yaşlı adam görünce kendisini bundan daha aşağı sayıp saymadıklarını sordu.
ὡς δὲ ἀκολουθήσαντες εἰς οἶκον αὐτῷ πολλὴν ἑώρων εὐτέλειαν, τὴν μὲν γυναῖκα μάττουσαν, ὁ δὲ Φωκίων αὐτὸς ἀνιμήσας ὕδωρ ἐκ τοῦ φρέατος ἀπενίπτετο τοὺς πόδας, ἔτι μᾶλλον ἐνέκειντο καὶ ἠγανάκτουν, δεινὸν εἶναι λέγοντες εἰ φίλος ὢν τοῦ βασιλέως οὕτω διαιτήσεται πονηρῶς. ἰδὼν οὖν ὁ Φωκίων πένητα πρεσβύτην ἐν τριβωνίῳ ῥυπαρῷ πορευόμενον, ἠρώτησεν εἰ τούτου χείρονα νομίζουσιν αὐτόν.
18.3Böyle konuşmamasını rica ettiler. "Bu adam benden azıyla yaşıyor ve ona yetiniyor" dedi. "Kısacası, bu kadar altını ya kullanmam, boşuna elimde tutarım; ya da kullanır, şehrin gözünde hem kendimi hem de onu lekelerim." Böylece para Atina'dan geri gitti; Yunanlara, bu kadar para veren adamdan daha zengin olanın ona ihtiyacı olmayan adam olduğunu gösterdi.
εὐφημεῖν δὲ ἐκείνων δεομένων, καὶ μὴν οὗτος, εἶπεν, ἀπʼ ἐλαττόνων ἐμοῦ ζῇ καὶ ἀρκεῖται, τὸ δὲ ὅλον ἢ μὴ χρώμενος, ἔφη, μάτην ἕξω τοσοῦτον χρυσίον, ἢ χρώμενος ἐμαυτὸν ἅμα κἀκεῖνον διαβαλῶ πρὸς τὴν πόλιν. οὕτω μὲν ἐπανῆλθε πάλιν τὰ χρήματα ἐξ Ἀθηνῶν, ἐπιδείξαντα τοῖς Ἕλλησι πλουσιώτερον τοῦ διδόντος τοσαῦτα τὸν μὴ δεόμενον.
18.4İskender buna kızdı, yeniden Phokion'a yazıp kendisinden hiçbir şey istemeyenleri dost saymadığını bildirdi. Phokion yine de parayı almadı, ama bir suçlamayla yakalanıp Sardes'te hapsedilmiş olan sofist Ekhekratides'in, İmbroslu Athenodoros'un ve Rodoslu Demaratos ile Sparton'un serbest bırakılmasını istedi.
ἐπεὶ δὲ Ἀλέξανδρος ἠγανάκτησε καὶ πάλιν ἔγραψε τῷ Φωκίωνι φίλους μὴ νομίζειν τοὺς μηδὲν αὐτοῦ δεομένους, χρήματα μὲν οὐδʼ ὣς Φωκίων ἔλαβεν, ἀφεθῆναι δὲ ἠξίωσε τὸν σοφιστὴν Ἐχεκρατίδην καὶ τὸν Ἴμβριον Ἀθηνόδωρον καὶ Ῥοδίους δύο, Δημάρατον καὶ Σπάρτωνα, συνειλημμένους ἐπʼ αἰτίαις τισὶ καὶ καθειργμένους ἐν Σάρδεσι.
18.5İskender bunları hemen serbest bıraktı. Krateros'u Makedonya'ya gönderirken de Asya'daki dört şehirden, Kios, Gergithos, Mylasa ve Elaia'dan, istediğini Phokion'a vermesini buyurdu; almazsa daha da kızacağını açıkça bildirdi. Ama Phokion almadı, İskender de kısa süre sonra öldü. Phokion'un evi bugün hâlâ Melite'de gösterilir; bronz levhalarla süslüdür, gerisi sade ve gösterişsizdir.
τούτους μὲν οὖν εὐθὺς ἀπέλυσεν ὁ Ἀλέξανδρος, Κρατερὸν δὲ ἀποστέλλων εἰς Μακεδονίαν ἐκέλευσε τεττάρων πόλεων ἐν Ἀσίᾳ, Κίου, Γεργίθου, Μυλάσων, Ἐλαίας, μίαν, ἣν ἂν αἱρῆται, παραδοῦναι τῷ Φωκίωνι, διατεινάμενος ἔτι μᾶλλον ὡς χαλεπανεῖ μὴ λαβόντος. ἀλλʼ οὔτε Φωκίων ἔλαβεν, ὅ τε Ἀλέξανδρος ταχέως ἀπέθανεν. ἡ δὲ οἰκία τοῦ Φωκίωνος ἔτι νῦν ἐν Μελίτῃ δείκνυται, χαλκαῖς λεπίσι κεκοσμημένη, τὰ δὲ ἄλλα λιτὴ καὶ ἀφελής.
19.119. Bölüm
Evlendiği kadınlardan ilki hakkında, heykeltıraş Kephisodotos'un kız kardeşi olduğu dışında bir şey bilinmez. İkincisinin itidali ve sadeliği ise Atinalılar arasında, Phokion'un dürüstlüğü kadar ün salmıştı.
τῶν δὲ γυναικῶν ἃς ἔγημε, περὶ τῆς προτέρας οὐθὲν ἱστορεῖται, πλὴν ὅτι Κηφισόδοτος ἦν ὁ πλάστης ἀδελφὸς αὐτῆς, τῆς δὲ δευτέρας οὐκ ἐλάττων ἐπὶ σωφροσύνῃ καί ἀφελείᾳ λόγος ἦν παρὰ τοῖς Ἀθηναίοις ἢ Φωκίωνος ἐπὶ χρηστότητι.
19.2Bir keresinde Atinalılar yeni tragedyalar izliyordu. Oyuncu, sahneye bir kraliçe rolünde çıkmak üzereyken yapımcıdan pahalı giysili birçok nedime istedi. Verilmeyince kızdı, seyircileri bekletip sahneye çıkmak istemedi. Yapımcı Melanthios onu ortaya itip bağırdı: "Phokion'un karısının her zaman tek bir hizmetçiyle dolaştığını görmüyor musun? Sen kibirleniyor, kadınları da bozuyorsun!"
καί ποτε θεωμένων καινοὺς τραγῳδοὺς Ἀθηναίων, ὁ μὲν τραγῳδὸς εἰσιέναι μέλλων βασιλίδος πρόσωπον ᾔτει κεκοσμημένας πολλὰς ὀπαδοὺς πολυτελῶς τὸν χορηγόν καί μὴ παρέχοντος ἠγανάκτει καί κατεῖχε τὸ θέατρον οὐ βουλόμενος προελθεῖν. ὁ δὲ χορηγὸς Μελάνθιος ὠθῶν αὐτὸν εἰς τὸ μέσον ἐβόα· τὴν Φωκίωνος οὐχ ὁρᾷς γυναῖκα προϊοῦσαν ἀεὶ μετὰ μιᾶς θεραπαινίδος, ἀλλʼ ἀλαζονεύῃ καί διαφθείρεις τὴν γυναικωνῖτιν;
19.3Bu sesi duyan seyirciler büyük bir alkış ve gürültüyle karşılık verdi. Kadının kendisi de, İonyalı bir misafir kadın saçlarındaki ve boynundaki altın ve taşlı süsleri gösterince "Benim süsüm" demişti, "yirmi yıldır Atinalıların komutanı olan Phokion'dur."
ἐξακούστου δὲ τῆς φωνῆς γενομένης ἐδέξατο κρότῳ πολλῷ καί θορύβῳ τὸ θέατρον. αὐτὴ δὲ ἡ γυνή, ξένης τινὸς Ἰωνικῆς ἐπιδειξαμένης χρυσοῦν καί λιθοκόλλητον κόσμον ἐν πλοκίοις καί περιδεραίοις, ἐμοὶ δέ, ἔφη, κόσμος ἐστὶ Φωκίων εἰκοστὸν ἔτος ἤδη στρατηγῶν Ἀθηναίων.
20.120. Bölüm
Oğlu Phokos Panathenaia'daki apobatēs yarışına katılmak isteyince izin verdi. Zaferi önemsediği için değil, vücuduna bakıp talim yaparak daha iyi biri olsun diye. Çünkü delikanlı içkiye düşkün ve düzensizdi. Yarışı kazanınca birçok kişi zafer ziyafeti vermek için izin istedi. Phokion öbürlerini geri çevirip bu onuru yalnız birine verdi.
Φώκῳ δὲ τῷ υἱῷ βουλομένῳ ἀγωνίσασθαι Παναθηναίοις ἀποβάτην ἐφῆκεν, οὐχὶ τῆς νίκης ὀρεγόμενος, ἀλλʼ ὅπως ἐπιμεληθεὶς καὶ ἀσκήσας τὸ σῶμα βελτίων ἔσοιτο καὶ γὰρ ἦν ἄλλως φιλοπότης καὶ ἄτακτος ὁ νεανίσκος, νικήσαντος δὲ καὶ πολλῶν αἰτουμένων ἑστιᾶσαι τὰ νικητήρια, τοὺς ἄλλους Φωκίων παραιτησάμενος ἑνὶ τὴν φιλοτιμίαν ταύτην συνεχώρησεν.
20.2Yemeğe gidince sofranın gösterişini ve içeri girenlere kokulu şarapla dolu ayak yıkama kaplarının getirildiğini görünce oğlunu çağırdı: "Phokos, dostunun zaferini bozmasına engel olmayacak mısın?" Delikanlıyı bu hayattan tamamen uzaklaştırmak için Lakedaimon'a götürdü, agōgē denen eğitimden geçen gençlerin arasına kattı.
ὡς δὲ ἐλθὼν ἐπὶ τὸ δεῖπνον ἄλλην τε σοβαρὰν ἑώρα παρασκευὴν καὶ ποδανιπτῆρας οἴνου διʼ ἀρωμάτων προσφερομένους τοῖς εἰσιοῦσι, καλέσας τὸν υἱὸν, οὐ παύσεις ἔφη, τὸν ἑταῖρον, ὦ Φῶκε, διαφθείροντά σου τὴν νίκην ; βουλόμενος δὲ καὶ καθόλου μεταστῆσαι τὸ μειράκιον ἐκ τῆς διαίτης ἐκείνης, ἀπήγαγεν εἰς Λακεδαίμονα καὶ κατέμιξε τοῖς ἀγομένοις τὴν λεγομένην ἀγωγὴν νεανίσκοις.
20.3Bu Atinalıları üzdü; Phokion yurdundaki âdetleri küçümsüyor gibi göründü. Demades ona "Phokion, Atinalıları neden Lakon düzenini benimsemeye ikna etmiyoruz?" dedi. "Sen istersen ben yasayı yazmaya, konuşmaya hazırım." Phokion şu karşılığı verdi: "Bu kadar güzel kokular sürünmüş, böyle bir pelerin giyinmiş biri olarak Atinalılara ortak sofraları öğütlemek, Lykurgos'u övmek sana pek yakışır doğrusu!"
καὶ τοῦτο τοὺς Ἀθηναίους ἐλύπησεν, ὡς ὑπερορῶντος καὶ ὑπερφρονοῦντος τὰ οἰκεῖα τοῦ Φωκίωνος· εἰπόντος δὲ τοῦ Δημάδου πρὸς αὐτόν, τί οὐ πείθομεν, ὦ Φωκίων, Ἀθηναίους τὴν Λακωνικὴν προσδέξασθαι πολιτείαν; ἐὰν γὰρ σὺ κελεύῃς, ἐγὼ γράφειν καὶ λέγειν ἕτοιμός εἰμι, πάνυ γοῦν, ἔφη, πρέψειεν ἄν σοι μύρου τοσοῦτον ὄζοντι καὶ χλανίδα τοιαύτην φοροῦντι συμβουλεύειν Ἀθηναίοις περὶ φιλιτίων καὶ τὸν Λυκοῦργον ἐπαινεῖν.
21.121. Bölüm
İskender trirem göndermelerini yazınca hatipler karşı çıktı, senato Phokion'dan konuşmasını istedi. "Şunu söylüyorum: ya silahta üstün olun ya da üstün olanların dostu olun" dedi. Atinalılara o sırada ilk kez hitap etmeye başlayan, ama daha şimdiden geveze ve küstah olan Pytheas'a da şöyle dedi: "Halkın yeni satın aldığı biri olduğun halde susmayacak mısın?"
γράψαντος δὲ τοῦ Ἀλεξάνδρου περὶ τριήρων, ὅπως ἀποστείλωσιν αὐτῷ, καὶ τῶν ῥητόρων ἐνισταμένων, τῆς δὲ βουλῆς τὸν Φωκίωνα λέγειν κελευούσης, λέγω τοίνυν ὑμῖν, εἶπεν, ἢ τοῖς ὅπλοις κρατεῖν ἢ τοῖς κρατοῦσι φίλους εἶναι. Πρὸς δὲ Πυθέαν ἀρχόμενον τότε πρῶτον ἐντυγχάνειν Ἀθηναίοις, ἤδη δὲ λάλον ὄντα καὶ θρασύν, οὐ σιωπήσεις, ἔφη, καὶ ταῦτα νεώνητος ὢν τῷ δήμῳ;
21.2Harpalos, İskender'den kaçarak büyük bir parayla Asya'dan Attika'ya geldi. Kürsüden geçinmeye alışkın olanlar yozlaşma yarışına girip ona koştular. Harpalos bunlara elindekilerden küçük lokmalar atıp saçıyor, ama Phokion'a yedi yüz talant gönderiyor, geri kalan her şeyi, her şeyle birlikte kendisini yalnız ona emanet etmeyi öneriyordu.
ἐπεὶ δὲ Ἅρπαλος μετὰ χρημάτων πολλῶν ἀποδρὰς Ἀλέξανδρον ἐκ τῆς Ἀσίας τῇ Ἀττικῇ προσέβαλε, καὶ τῶν εἰωθότων ἀπὸ τοῦ βήματος χρηματίζεσθαι δρόμος ἦν καὶ ἅμιλλα φθειρομένων πρὸς αὐτόν, τούτοις μὲν ἀπὸ πολλῶν μικρὰ δελεάζων προήκατο καὶ διέρριψε, τῷ δὲ Φωκίωνι προσέπεμψε διδοὺς ἑπτακόσια τάλαντα, καὶ τἆλλα πάντα, καὶ μετὰ πάντων ἑαυτὸν ἐκείνῳ μόνῳ παρακατατιθέμενος.
21.3Phokion ona sert bir karşılık verdi: şehri yozlaştırmayı bırakmazsa gözyaşı dökeceğini söyledi. Harpalos o zaman sinip geri çekildi. Ama kısa süre sonra Atinalılar görüşürken ondan para alanların ele geçmemek için tutum değiştirip kendisini suçladığını, hiçbir şey almayan Phokion'un ise şehrin çıkarıyla birlikte onun kurtuluşunu da gözettiğini gördü.
ἀποκριναμένου δὲ τραχέως τοῦ Φωκίωνος οἰμώξεσθαι τὸν Ἅρπαλον, εἰ μὴ παύσεται διαφθείρων τὴν πόλιν, τότε μὲν συσταλεὶς ἀπέστη, μετʼ ὀλίγον δὲ βουλευομένων Ἀθηναίων ἑώρα τοὺς μὲν εἰληφότας τὰ χρήματα παρʼ αὐτοῦ μεταβαλλομένους καὶ κατηγοροῦντας, ἵνα μὴ φανεροὶ γένωνται, Φωκίωνα δὲ τὸν μηδὲν λαβόντα μετὰ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος ἅμα καὶ τὴν ἐκείνου σωτηρίαν ἔν τινι λόγῳ τιθέμενον.
21.4Yeniden ona yakınlaşmaya kalktı. Ama adamı, altının hiçbir yerden giremeyeceği bir kale gibi çevresinden dolaşıp baktı. Bunun üzerine damadı Kharikles'i yakın dostu yaptı, her konuda ona güvenip onu kullanarak kötü bir ün sahibi etti.
πάλιν οὖν ἐνεχθεὶς ἐπὶ τὸ θεραπεύειν ἐκεῖνον, αὐτὸν μὲν ὡς ἔρυμα πανταχόθεν ἀνάλωτον ὑπὸ τοῦ χρυσίου περιοδεύων ἑώρα, Χαρικλέα δὲ τὸν γαμβρὸν αὐτοῦ ποιησάμενος συνήθη καὶ φίλον, ἀνέπλησε δόξης πονηρᾶς, πάντα πιστεύων καὶ πάντα χρώμενος ἐκείνῳ.
22.122. Bölüm
Harpalos'un âşık olduğu, kendisinden küçük bir kızı olan hetaira Pythonike ölünce ona çok paraya bir anıt yaptırmak istedi ve işin yürütülmesini Kharikles'e verdi.
καὶ δὴ καὶ Πυθονίκης τῆς ἑταίρας ἀποθανούσης, ἣν εἶχεν ὁ Ἅρπαλος ἐρῶν καὶ θυγατρίου πατὴρ ἐξ αὐτῆς γεγόνει, μνημεῖον ἀπὸ χρημάτων πολλῶν ἐπιτελέσαι θελήσας προσέταξε τῷ Χαρικλεῖ τὴν ἐπιμέλειαν.
22.2Bu hizmet zaten yakışıksızdı; tamamlanan mezar onu daha da utanç verici yaptı. Çünkü şehirden Eleusis'e giderken Hermeion'da bugün hâlâ durur ve söylendiğine göre Kharikles'in bu iş için Harpalos'tan aldığı otuz talanta hiç layık değildir. Harpalos ölünce küçük kız Kharikles ile Phokion'un yanına alındı ve ona büyük bir özen gösterildi.
οὖσαν δὲ τὴν ὑπουργίαν ταύτην ἀγεννῆ προσκατῄσχυνεν ὁ τάφος συντελεσθείς. διαμένει γὰρ ἔτι νῦν ἐν Ἕρμει, ᾗ βαδίζομεν ἐξ ἄστεος εἰς Ἐλευσῖνα, μηδὲν ἔχων τῶν τριάκοντα ταλάντων ἄξιον, ὅσα τῷ Ἁρπάλῳ λογισθῆναί φασιν εἰς τὸ ἔργον ὑπὸ τοῦ Χαρικλέους. καὶ μέντοι καὶ τελευτήσαντος αὐτοῦ τὸ παιδάριον ὑπὸ τοῦ Χαρικλέους καὶ τοῦ Φωκίωνος ἀναληφθὲν ἐτύγχανε πάσης ἐπιμελείας.
22.3Ama Kharikles Harpalos davası yüzünden yargılanırken Phokion'dan kendisine yardım etmesini, birlikte mahkemeye gelmesini isteyince Phokion reddetti: "Kharikles, seni yalnız adil işlerde damat olarak kabul ettim." İskender'in öldüğünü Atinalılara ilk olarak Hipparkhos oğlu Asklepiades bildirdi. Demades buna kulak asmamalarını söyledi, çünkü doğru olsa bütün dünya çoktan cesedin kokusunu alırdı. Phokion da halkın bir ayaklanmaya kalktığını görüp onu yatıştırmaya, dizginlemeye çalıştı.
κρινομένου μέντοι τοῦ Χαρικλέους ἐπὶ τοῖς Ἁρπαλείοις, καὶ δεομένου βοηθεῖν αὐτῷ τὸν Φωκίωνα καὶ συνεισελθεῖν εἰς τὸ δικαστήριον, οὐκ ἠθέλησεν, εἰπών· ἐγώ σε, ὦ Χαρίκλεις, ἐπὶ πᾶσι τοῖς δικαίοις γαμβρὸν ἐποιησάμην. πρώτου δὲ Ἀθηναίοις Ἀσκληπιάδου τοῦ Ἱππάρχου τεθνάναι προσαγγείλαντος Ἀλέξανδρον, ὁ μὲν Δημάδης ἐκέλευε μὴ προσέχειν· πάλαι γὰρ ἂν ὅλην ὄζειν νεκροῦ τὴν οἰκουμένην· ὁ δὲ Φωκίων ἐπηρμένον ὁρῶν πρὸς τὸ νεωτερίζειν τὸν δῆμον ἐπειρᾶτο παρηγορεῖν καὶ κατέχειν.
22.4Birçok kişi kürsüye fırlayıp Asklepiades'in doğru söylediğini, İskender'in öldüğünü bağırınca şöyle dedi: "Bugün öldüyse yarın da öbür gün de ölü olacak. Öyleyse sakin, daha doğrusu güven içinde karar verebiliriz."
ἀναπηδώντων δὲ πολλῶν ἐπὶ τὸ βῆμα, καὶ βοώντων ἀληθῆ τὸν Ἀσκληπιάδην ἀπαγγέλλειν καὶ τεθνάναι τὸν Ἀλέξανδρον, οὐκοῦν, εἶπεν, εἰ σήμερον τέθνηκε, καὶ αὔριον ἔσται καὶ εἰς τρίτην τεθνηκώς, ὥστε ἡμᾶς ἐν ἡσυχίᾳ βουλεύσασθαι, μᾶλλον δὲ μετὰ ἀσφαλείας.
23.123. Bölüm
Leosthenes şehri Lamia Savaşı'na sürükledi. Phokion bundan rahatsız olunca alay ederek bunca yıl komutan olarak şehre ne iyilik yaptığını sordu. Phokion "Küçük bir şey değil" dedi, "vatandaşlar kendi mezarlarına gömülüyor."
ὡς δὲ φέρων ἐνέσεισεν ὁ Λεωσθένης τὴν πόλιν εἰς τὸν Λαμιακὸν πόλεμον, καί τοῦ Φωκίωνος δυσχεραίνοντος ἠρώτα καταγελῶν τί πεποίηκεν ἀγαθὸν τὴν πόλιν ἔτη τοσαῦτα στρατηγῶν, οὐ μικρόν, ἔφη, τὸ τοὺς πολίτας ἐν τοῖς ἰδίοις μνήμασι θάπτεσθαι.
23.2Leosthenes halkın önünde çok atıp tutup övününce Phokion "Delikanlı, sözlerin selvilere benziyor" dedi, "büyük ve yüksekler, ama meyve vermiyorlar." Hypereides kalkıp "Peki Phokion, Atinalılara ne zaman savaşmayı öğütleyeceksin?" diye sorunca "Gençlerin safında durmak istediğini, zenginlerin vergi verdiğini, hatiplerin de devlet malını çalmaktan uzak durduğunu gördüğüm zaman" dedi.
πολλὰ δὲ θρασυνομένου καὶ κομπάζοντος ἐν τῷ δήμῳ τοῦ Λεωσθένους, ὁ Φωκίων, οἱ λόγοι σου, εἶπεν, ὦ μειράκιον, ἐοίκασι κυπαρίττοις· μεγάλοι γὰρ ὄντες καί ὑψηλοί καρποὺς οὐ φέρουσιν. ὡς δὲ ἐπαναστὰς ὁ Ὑπερείδης ἠρώτησε, πότε οὖν, ὦ Φωκίων, συμβουλεύσεις πολεμεῖν Ἀθηναίοις; ὅταν, εἶπε, τοὺς μὲν νέους ἴδω τὴν τάξιν βουλομένους φυλάττειν, τοὺς δὲ πλουσίους εἰσφέρειν, τοὺς δὲ ῥήτορας ἀπέχεσθαι τοῦ κλέπτειν τὰ δημόσια.
23.3Birçok kişi Leosthenes'in topladığı kuvvete hayran kalıp Phokion'a nasıl hazırlanmış göründüklerini sordu. "Stadion koşusu için güzel" dedi, "ama savaşın uzun koşusundan korkuyorum; çünkü şehrin başka parası, gemisi, hoplitleri yok."
θαυμαζόντων δὲ πολλῶν τὴν ὑπὸ τοῦ Λεωσθένους συνηγμένην δύναμιν, καί τοῦ Φωκίωνος πυνθανομένων πῶς τι παρεσκευάσθαι δοκοῦσιν αὐτῷ, καλῶς, ἔφη, πρὸς τὸ στάδιον τὸν δὲ δόλιχον τοῦ πολέμου φοβοῦμαι, μήτε χρήματα τῆς πόλεως ἕτερα μήτε ναῦς μήτε ὁπλίτας ἐχούσης.
23.4Olaylar da ona tanıklık etti. Leosthenes önce işleriyle parladı, Boiotialıları savaşta yendi, Antipatros'u Lamia'ya sıkıştırdı. Söylendiğine göre şehir o zaman büyük umutlara kapılmış, müjde bayramları kutluyor, tanrılara kurban kesiyordu. Phokion'u mat ettiğini sananlar bu işleri kendisinin yapmış olmayı istemez miydi diye sorunca "Elbette isterdim" dedi, "ama öbür öğütleri vermiş olmayı da." Ordugâhtan birbiri ardına müjdeler gelip yazılınca da "Ne zaman kazanmaya son vereceğiz?" dedi.
ἐμαρτύρει δὲ αὐτῷ καί τὰ ἔργα. πρῶτον μὲν γὰρ ὁ Λεωσθένης λαμπρὸς ἤρθη ταῖς πράξεσι, τῶν τε Βοιωτῶν μάχῃ κρατήσας καί τὸν Ἀντίπατρον εἰς Λάμιαν συνελάσας· ὅτε καί φασι τὴν μὲν πόλιν ἐλπίδος μεγάλης γενομένην ἑορτάζειν εὐαγγέλια συνεχῶς καί θύειν τοῖς θεοῖς, τὸν δὲ Φωκίωνα πρὸς τοὺς ἐλέγχειν αὐτὸν οἰομένους, καὶ πυνθανομένους εἰ ταῦτα οὐκ ἂν ἤθελεν αὑτῷ πεπρᾶχθαι, πάνυ μὲν οὖν, ἔφη, βεβουλεῦσθαι δὲ ἐκεῖνα. καί πάλιν ἄλλων ἐπʼ ἄλλοις εὐαγγελίων γραφομένων καί φερομένων ἀπὸ στρατοπέδου, Πότα ἄρα, φάναι, παυσόμεθα νικῶντες;
24.124. Bölüm
Leosthenes öldükten sonra Phokion'un komutan olarak gönderilip savaşa son vermesinden korkanlar, ileri gelenlerden olmayan birini hazırladılar. Adam mecliste ayağa kalkıp Phokion'un dostu ve okul arkadaşı olduğunu söyledi, bu adamı esirgemelerini, başka eşi bulunmadığı için korumalarını, orduya Antiphilos'u göndermelerini öğütledi. Atinalılar da bunu uygun buldu. Phokion öne çıkıp bu adamla hiçbir zaman okula gitmediğini, tanıdığı ya da yakını olmadığını söyledi.
ἐπεὶ δὲ τοῦ Λεωσθένους ἀποθανόντος οἱ φοβούμενοι τὸν Φωκίωνα, μὴ στρατηγὸς ἐκπεμφθεὶς καταλύσῃ τὸν πόλεμον, ἄνθρωπόν τινα τῶν οὐκ ἐπιφανῶν ἐν ἐκκλησίᾳ παρεσκεύασαν ἀναστάντα λέγειν ὅτι φίλος ὢν τοῦ Φωκίωνος καὶ συμπεφοιτηκὼς παραινεῖ φείδεσθαι τοῦ ἀνδρὸς καὶ φυλάσσειν, ὡς ἄλλον ὅμοιον οὐκ ἔχοντας, ἐκπέμπειν δὲ Ἀντίφιλον ἐπὶ τὸ στράτευμα, καὶ ταῦτα τοῖς Ἀθηναίοις συνεδόκει, παρελθὼν ὁ Φωκίων ἔλεγε μήτε συμπεφοιτηκέναι ποτὲ τῷ ἀνθρώπῳ μήτε ἄλλως γεγονέναι γνώριμος ἢ συνήθης·
24.2"Ama bugünden itibaren" dedi, "seni dostum ve yakınım yapıyorum, çünkü bana yararlı olanı öğütledin." Atinalılar Boiotialılara sefer açmak isteyince önce karşı çıktı. Dostları Atinalıları kızdırırsa öleceğini söyleyince "Yararlı olanı yaparsam haksız yere, ihlal edersem haklı olarak" dedi.
ἀλλὰ νῦν, εἶπεν, ἀπὸ τῆς σήμερον ἡμέρας καὶ φίλον σε ποιοῦμαι καὶ οἰκεῖον ἃ γὰρ ἦν ἐμοὶ συμφέροντα συμβεβούλευκας. ὡρμημένων δὲ τῶν Ἀθηναίων ἐπὶ τοὺς Βοιωτοὺς στρατεύειν πρῶτον μὲν ἀντεῖχε· καὶ τῶν φίλων λεγόντων ὡς ἀποθανεῖται προσκρούων τοῖς Ἀθηναίοις, ἀδίκως, εἶπεν, ἂν ποιῶ τὸ συμφέρον ἂν δὲ παραβαίνω, δικαίως.
24.3Vazgeçmediklerini, bağırdıklarını görünce tellala, altmış yaşına kadar olan yetişkin Atinalılara beş günlük erzak alıp hemen meclisten kendisini izlemelerini duyurmasını buyurdu. Büyük bir gürültü koptu, yaşlılar bağırıp ayağa fırladı. "Korkulacak bir şey yok" dedi, "çünkü ben, sizin komutanınız, seksen yaşındayken sizinle olacağım." O gün onları böyle yatıştırıp vazgeçirdi.
ἐπεὶ δὲ ὁρῶν οὐκ ἀνιέντας, ἀλλὰ βοῶντας, ἐκέλευσε τὸν κήρυκα ἀνειπεῖν Ἀθηναίων τοὺς ἄχρι ἑξήκοντα ἐτῶν ἀφʼ ἥβης πέντε ἡμερῶν σιτία λαβόντας εὐθὺς ἀκολουθεῖν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας, θορύβου πολλοῦ γενομένου καὶ τῶν πρεσβυτέρων βοώντων καὶ ἀναπηδώντων, οὐδέν, ἔφη, δεινόν ἐγὼ γὰρ ὁ στρατηγὸς ὀγδοηκοστὸν ἔχων ἔτος ἔσομαι μεθʼ ὑμῶν. καὶ τότε μὲν οὕτως κατέπαυσεν αὐτοὺς καὶ μετέβαλε·
25.125. Bölüm
Mikion kalabalık Makedon ve paralı askerlerle Rhamnous'a çıkıp kıyıyı yağmalıyor, ülkeyi talan ediyordu. Phokion Atinalıları onun üzerine götürdü. Bir o yandan bir bu yandan yanına koşup akıl vermeye başladılar: şu tepeyi tutsun, süvarileri oraya göndersin, buraya ordugâh kursun. "Herakles aşkına" dedi, "ne çok komutan, ne az asker görüyorum!"
πορθουμένης δὲ τῆς παραλίας ὑπὸ Μικίωνος συχνοῖς Μακεδόσι καὶ μισθοφόροις ἀποβεβηκότος εἷς Ῥαμνοῦντα καὶ κατατρέχοντος τὴν χώραν, ἐξήγαγε τοὺς Ἀθηναίους ἐπʼ αὐτόν, ὡς δὲ προστρέχοντες ἀλλαχόθεν ἄλλος διεστρατήγουν καὶ συνεβούλευον αὐτοῦ τὸν λόφον καταλαβεῖν, ἐκεῖ περιπέμψαι τοὺς ἱππέας, ἐνταῦθα παρεμβαλεῖν, Ὦ Ἡράκλεις, εἶπεν, ὡς πολλοὺς ὁρῶ στρατηγούς, ὀλίγους δὲ στρατιώτας.
25.2Hoplitleri dizdiğinde biri öbürlerinden çok öne çıktı, sonra düşmandan bir adam karşısına dikilince korkup yerine döndü. Phokion "Delikanlı" dedi, "iki safı birden terk etmekten utanmıyor musun: komutanın seni koyduğu safı ve kendini koyduğun safı?" Düşmana saldırıp onları güç kullanarak bozguna uğrattı, Mikion'u ve daha birçoğunu öldürdü.
ἐπεὶ δὲ παρατάξαντος αὐτοῦ τοὺς ὁπλίτας εἷς πολὺ πρὸ τῶν ἄλλων προῆλθεν, εἶτα δείσας ἀντιστάντος ἀνδρὸς πολεμίου πάλιν εἷς τὴν τάξιν ἀνεχώρησεν, ὦ μειράκιον, εἶπεν, οὐκ αἰδῇ δύο τάξεις ἀπολελοιπώς, ἣν ἐτάχθης ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ καὶ πάλιν ἐφʼ ἣν σεαυτὸν ἔταξας; ἐμβαλὼν δὲ τοῖς πολεμίοις καὶ κατὰ κράτος τρεψάμενος, αὐτόν τε τὸν Μικίωνα καὶ πολλοὺς ἄλλους ἀπέκτεινε.
25.3Teselya'daki Yunan ordusu da, Leonnatos ile Asya'dan gelen Makedonlar Antipatros'a katıldıktan sonra savaşta galip geldi. Leonnatos öldü. Falanksın başında Antiphilos, süvarilerin başında Teselyalı Menon vardı.
τὸ δὲ Ἑλληνικὸν ἐν Θετταλίᾳ στράτευμα, συμμίξαντος Ἀντιπάτρῳ Λεοννάτου καὶ τῶν ἐξ Ἀσίας Μακεδόνων, ἐνίκα μαχόμενον καὶ Λεοννάτος ἔπεσεν, ἡγουμένου τῆς μὲν φάλαγγος Ἀντιφίλου, τῶν δὲ ἱππέων τοῦ Θεσσαλοῦ Μένωνος.
26.126. Bölüm
Az sonra Krateros büyük bir kuvvetle Asya'dan geçti, Krannon'da yeniden meydan savaşı oldu. Yunanlar yenildi, ama yenilgi büyük değildi, ölen de çok olmamıştı. Ancak yumuşak huylu ve genç komutanlarına itaat etmediklerinden ve Antipatros aynı anda şehirlerini ayrı ayrı yokladığından dağılıp en utanç verici biçimde özgürlüklerini bıraktılar.
ὀλίγῳ δὲ ὕστερον χρόνῳ Κρατεροῦ διαβάντος ἐξ Ἀσίας μετὰ πολλῆς δυνάμεως καὶ γενομένης πάλιν ἐν Κραννῶνι παρατάξεως, ἡττήθησαν μὲν οἱ Ἕλληνες οὔτε μεγάλην ἧτταν οὔτε πολλῶν πεσόντων, ἀπειθείᾳ δὲ πρὸς τοὺς ἄρχοντας ἐπιεικεῖς καὶ νέους ὄντας, καὶ ἅμα τὰς πόλεις αὐτῶν πειρῶντος Ἀντιπάτρου, διαρρυέντες αἴσχιστα προήκαντο τὴν ἐλευθερίαν.
26.2Antipatros hemen kuvvetini Atina'ya doğru yürüttü. Demosthenes ve Hypereides ile arkadaşları şehirden ayrıldı. Demades ise cezalarından dolayı şehre borcunun hiçbir kısmını ödeyemiyordu; yasaya aykırı önerilerden yedi kez mahkûm olmuş, vatandaşlık haklarını yitirip konuşmaktan men edilmişti. O zaman dokunulmazlık kazanıp Antipatros'a barış için tam yetkili elçiler gönderilmesini öneren bir karar yazdı.
εὐθὺς οὖν ἐπὶ τὰς Ἀθήνας ἄγοντος τοῦ Ἀντιπάτρου τὴν δύναμιν οἱ μὲν περὶ Δημοσθένην καὶ Ὑπερείδην ἀπηλλάγησαν ἐκ τῆς πόλεως, Δημάδης δέ, μηθὲν μέρος ὧν ὤφειλε χρημάτων ἐπὶ ταῖς καταδίκαις ἐκτῖσαι τῇ πόλει· δυνάμενος ἡλώκει γὰρ ἑπτὰ γραφὰς παρανόμων καὶ γεγονὼς ἄτιμος ἐξείργετο τοῦ λέγειν, ἄδειαν εὑρόμενος τότε, γράφει ψήφισμα ἐκπέμπειν πρὸς Ἀντίπατρον ὑπὲρ εἰρήνης πρέσβεις αὐτοκράτορας.
26.3Halk korkuyla Phokion'u çağırdı, yalnız ona güvendiğini söyledi. "Size öğütlerimde güvenilseydim" dedi, "şimdi böyle işleri görüşmek zorunda kalmazdık." Karar böylece onaylandı. Phokion, Kadmeia'da ordugâh kurmuş, doğruca Attika'ya yürümeye hazırlanan Antipatros'a gönderildi. İlk istediği, yerinde kalıp antlaşmayı orada yapmasıydı.
φοβουμένου δὲ τοῦ δήμου καὶ καλοῦντος Φωκίωνα, καὶ μόνῳ πιστεύειν ἐκείνῳ λέγοντος, ἀλλʼ εἴγε ἐπιστευόμην, εἶπεν, ἐγὼ συμβουλεύων ὑμῖν, οὐκ ἂν νῦν ἐβουλευόμεθα περὶ πραγμάτων τοιούτων. οὕτω δὲ τοῦ ψηφίσματος ἐπικυρωθέντος ἀπεστάλη πρὸς Ἀντίπατρον ἐν τῇ Καδμείᾳ στρατοπεδεύοντα καὶ παρασκευαζόμενον εὐθὺς εἰς τὴν Ἀττικὴν βαδίζειν. καὶ τοῦτο πρῶτον ᾔτει, τὸ μένοντα κατὰ χώραν ποιήσασθαι τὰς διαλύσεις.
26.4Krateros "Phokion bizi haksız bir şeye ikna etmeye çalışıyor" dedi: oturup müttefiklerin ve dostların toprağına zarar vereceklerine düşman toprağından yararlanabilirlerdi. Antipatros onun sağ elini tutup "Bu iyiliği Phokion'a yapmalıyız" dedi. Geri kalan konularda ise Atinalıların kararı kendilerine bırakmalarını istedi; Lamia'da Leosthenes'in ondan istediği gibi.
τοῦ δὲ Κρατεροῦ λέγοντος ὡς οὐ δίκαια πείθει Φωκίων ἡμᾶς, τὴν τῶν συμμάχων καὶ φίλων καθημένους χώραν κακῶς ποιεῖν δυναμένους ἐκ τῆς τῶν πολεμίων ὠφελεῖσθαι, λαβόμενος αὐτοῦ τῆς δεξιᾶς Ἀντίπατρος, δοτέον, εἶπε, Φωκίωνι ταύτην τὴν χάριν. περὶ δὲ τῶν ἄλλων ἐκέλευεν αὐτοῖς ἐπιτρέπειν τοὺς Ἀθηναίους, ὥσπερ ἐν Λαμίᾳ Λεωσθένης ἐκεῖνον.
27.127. Bölüm
Phokion şehre dönünce Atinalılar zorunluluk yüzünden bunu kabul etti. Yeniden öteki elçilerle Thebai'ye gitti; Atinalılar filozof Ksenokrates'i de yanlarına katmıştı. Çünkü Ksenokrates'in aretē'sinin itibarı, ünü ve şöhreti herkes arasında o kadar büyüktü ki, bir insanın psykhē'sinde, yalnız Ksenokrates'i görmekle ona saygı ve hürmet duymayacağı bir kibir, zalimlik ya da thymos büyüyemez sanılıyordu.
Ὡς οὖν ἐπανῆλθεν ὁ Φωκίων εἰς τὸ ἄστυ καὶ τοῖς Ἀθηναίοις; ταῦτα ἔδοξεν ὑπʼ ἀνάγκης, αὖθις εἰς Θήβας ἐβάδιζε μετὰ Τῶν ἄλλων πρέσβεων, Ξενοκράτην τὸν φιλόσοφον Τῶν Ἀθηναίων προσελομένων. τοσοῦτον γὰρ ἦν ἀξίωμα τῆς ἀρετῆς τοῦ Ξενοκράτους καὶ δόξα καὶ λόγος παρὰ πᾶσιν ὥστε οἴεσθαι μήτε ὕβριν εἶναι μήτε ὠμότητα μήτε θυμὸν ἐν ἀνθρωπίνῃ ψυχῇ φυόμενον, ᾧ Ξενοκράτους μόνον ὀφθέντος οὐκ ἂν αἰδοῦς τι καὶ τιμῆς ἐγγένοιτο πρὸς αὐτόν.
27.2Antipatros'un iyilikten nefret eden kaba tabiatı yüzünden tersi oldu. Önce öbürlerini sıcak karşılayıp Ksenokrates'i selamlamadı. Söylendiğine göre Ksenokrates bunun üzerine, Antipatros'un şehre yapacağı kabalıklardan dolayı yalnız ondan utanmakta haklı olduğunu söyledi. Sonra konuşmaya başlayınca sabırla dinlemedi, sözünü kesip huysuzlanarak onu susmak zorunda bıraktı.
ἀπέβη δὲ τοὐναντίον ἀγνωμοσύνῃ τινὶ καὶ μισαγαθίᾳ τοῦ Ἀντιπάτρου, πρῶτον μὲν γὰρ οὐκ ἠσπάσατο τὸν Ξενοκράτην τοὺς ἄλλους δεξιωσάμενος· ἐφʼ ᾧ φασιν εἰπεῖν ἐκεῖνον ὡς Ἀντίπατρος καλῶς ποιεῖ μόνον αὐτὸν αἰσχυνόμενος ἐφʼ οἷς ἀγνωμονεῖν μέλλει πρὸς τὴν πόλιν ἔπειτα λέγειν ἀρξάμενον οὐχ ὑπομένων, ἀλλʼ ἀντικρούων καὶ δυσκολαίνων ἐποίησεν ἀποσιωπῆσαι.
27.3Phokion ve arkadaşları konuştuktan sonra şu cevabı verdi: Atinalılar Demosthenes ile Hypereides'in yanındakileri teslim ederse, mülk ölçüsüne dayalı eski atalar düzeniyle yönetilirse, Munykhia'ya garnizon kabul ederse, ayrıca savaş giderlerini ve bir ceza öderse onlarla dostluk ve ittifak olacaktı.
τῶν δὲ περὶ τὸν Φωκίωνα διαλεχθέντων ἀπεκρίνατο φιλίαν ἔσεσθαι τοῖς Ἀθηναίοις καὶ συμμαχίαν ἐκδοῦσι μὲν τοὺς περὶ Δημοσθένην καὶ Ὑπερείδην, πολιτευομένοις δὲ τὴν πάτριον ἀπὸ τιμήματος πολιτείαν, δεξαμένοις δὲ φρουρὰν εἰς τὴν Μουνυχίαν, ἔτι δὲ χρήματα τοῦ πολέμου καὶ ζημίαν προσεκτίσασιν.
27.4Öteki elçiler bu şartları insancıl bularak memnun kaldı. Yalnız Ksenokrates karşı çıktı: Antipatros onlara köle gibi davranıyorsa ılımlı, özgür insan gibi davranıyorsa ağır davranmış oluyordu. Phokion garnizondan vazgeçmesini rica edip yalvarınca Antipatros'un şöyle dediği söylenir: "Phokion, sana her şeyi yapmak isteriz; yalnız seni de bizi de mahvedecek şey hariç."
οἱ μὲν οὖν ἄλλοι πρέσβεις ἠγάπησαν ὡς φιλανθρώπους τὰς διαλύσεις, πλὴν τοῦ Ξενοκράτους· ἔφη γὰρ ὡς μὲν δούλοις μετρίως κεχρῆσθαι τὸν Ἀντίπατρον, ὡς δὲ ἐλευθέροις βαρέως, τοῦ δὲ Φωκίωνος παραιτουμένου τὴν φρουρὰν καὶ δεομένου λέγεται τὸν Ἀντίπατρον εἰπεῖν ὦ Φωκίων, ἡμεῖς πάντα σοι χαρίζεσθαι βουλόμεθα πλὴν Τῶν καὶ σὲ ἀπολούντων καὶ ἡμᾶς.
27.5Kimileri ise şöyle anlatır: Antipatros, garnizonu kaldırırsa şehrin barışa bağlı kalacağına ve kargaşa çıkarmayacağına Phokion kefil olur mu diye sordu. Phokion susup duraksayınca Kallimedon Karabos, gözü pek, halk düşmanı bir adam, fırlayıp "Antipatros, bu adam saçmalasa sen buna inanıp kararından vaz mı geçeceksin?" dedi.
οἱ δὲ οὐχ οὕτως φασίν, ἀλλὰ ἐρωτῆσαι τὸν Ἀντίπατρον εἰ τὴν φρουρὰν ἀνέντος αὐτοῦ τοῖς Ἀθηναίοις Φωκίων ἐγγυᾶται τὴν πόλιν ἐμμενεῖν τῇ εἰρήνῃ καὶ μηθὲν πολυπραγμονήσειν· σιωπῶντος δὲ ἐκείνου καὶ διαμέλλοντος, ἀναπηδήσαντα Καλλιμέδοντα τὸν Κάραβον, ἄνδρα θρασὺν καὶ μισόδημον, εἰπεῖν· ἐὰν δὲ οὗτος, ὦ Ἀντίπατρε, φλυαρῇ, σὺ πιστεύσεις καὶ οὐ πράξεις ἃ διέγνωκας;
28.128. Bölüm
Böylece Atinalılar başlarında Phokion'un dostu olan ılımlı Menyllos bulunan bir Makedon garnizonunu kabul ettiler. Ama bu emir kibirli göründü; işler için değil, gücün küstahlığını göstermek için yapılmış bir işgal gibiydi. Zamanlaması da acıyı artırdı. Garnizon Boedromion'un yirminci günü, Mysteria sırasında, Iakkhos'u şehirden Eleusis'e uğurladıkları gün geldi. Tören bozulunca çoğu kişi tanrısal olayların eskisini de yenisini de düşünmeye başladı.
οὕτω μὲν ἐδέξαντο φρουρὰν Μακεδόνων Ἀθηναῖοι καὶ Μένυλλον ἡγεμόνα, τῶν ἐπιεικῶν τινα καὶ τοῦ Φωκίωνος ἐπιτηδείων, ἐφάνη δὲ ὑπερήφανον τὸ πρόσταγμα, καὶ μᾶλλον ἐξουσίας ὕβρει χρωμένης ἐπίδειξις ἢ πραγμάτων ἕνεκα γιγνομένη κατάληψις. οὐ μικρὸν δὲ τῷ πάθει προσέθηκεν ὁ καιρός, εἰκάδι γὰρ ἡ φρουρὰ Βοηδρομιῶνος εἰσήχθη, μυστηρίων ὄντων, ᾗ τὸν Ἴακχον ἐξ ἄστεος Ἐλευσινάδε πέμπουσιν, ὥστε τῆς τελετῆς συγχυθείσης ἀναλογίζεσθαι τοὺς πολλοὺς καὶ τὰ πρεσβύτερα τῶν θείων καὶ τὰ πρόσφατα.
28.2Eskiden en büyük zaferler sırasında gizemli görüntüler ve sesler düşmanı korkutup şaşkına çevirmişti; şimdi ise tanrılar aynı törenlerde Yunanistan'ın en acı felaketlerini izliyordu. Yılın en kutsal ve onlar için en tatlı zamanı aşağılanmış, en büyük felaketlere adını vermişti. Bundan birkaç yıl önce Dodona rahibeleri şehre, başkaları ele geçirmesin diye Artemis'in tepelerini korumalarını bildiren bir kehanet vermişti.
πάλαι μὲν γὰρ ἐν τοῖς ἀρίστοις εὐτυχήμασι τὰς μυστικὰς ὄψεις καὶ φωνὰς παραγενέσθαι σὺν ἐκπλήξει καὶ θάμβει τῶν πολεμίων, νῦν δὲ τοῖς αὐτοῖς ἱεροῖς τὰ δυσχερέστατα πάθη τῆς Ἑλλάδος ἐπισκοπεῖν τοὺς θεούς, καὶ καθυβρίζεσθαι τὸν ἁγιώτατον τοῦ χρόνου καὶ ἥδιστον αὐτοῖς, ἐπώνυμον τῶν μεγίστων κακῶν γενόμενον. πρότερον μὲν οὖν ὀλίγοις ἔτεσι χρησμὸν ἐξήνεγκαν αἱ Δωδωνίδες τῇ πόλει τὰ ἀκρωτήρια τῆς Ἀρτέμιδος φυλάσσειν, ὅπως ἄλλοι μὴ λάβωσι·
28.3O günlerde de Mysteria sandıklarını saran kurdeleler boyanırken kızıl yerine soluk sarı, ölü bir renk aldı. Daha da önemlisi, aynı boyaya batırılan bütün özel kumaşlar kendi renklerini doğru aldı. Kantharos limanında küçük domuzunu yıkayan bir mystes'i bir deniz canavarı yakalayıp vücudunun alt kısmını karnına kadar yuttu. Tanrı onlara, aşağı kısımlarını ve deniz kıyısını yitirip yukarı şehri koruyacaklarını açıkça önceden bildiriyordu.
τότε δὲ περὶ τὰς ἡμέρας ἐκείνας αἱ ταινίαι μὲν, αἷς περιελίττουσι τὰς μυστικὰς κοίτας, . βαπτόμεναι θάψινον ἀντὶ φοινικοῦ χρῶμα καὶ νεκρῶδες ἀνήνεγκαν ὃ δὲ μεῖζον ἦν, τὰ παραβαπτόμενα τῶν ἰδιωτικῶν πάντα τὸ προσῆκον ἄνθος ἔσχε. μύστην δὲ λούοντα χοιρίδιον ἐν Κανθάρῳ λιμένι κῆτος συνέλαβε καὶ τὰ κάτω μέρη τοῦ σώματος ἄχρι τῆς κοιλίας κατέπιε, προδεικνύντος αὐτοῖς τοῦ θεοῦ προφανῶς ὅτι τῶν κάτω καὶ πρὸς θαλάσσῃ στερηθέντες τὴν ἄνω πόλιν διαφυλάξουσιν.
28.4Garnizon Menyllos sayesinde insanları hiç rahatsız etmedi. Ama yoksulluk yüzünden vatandaşlıktan çıkarılanlar on iki binden fazlaydı. Kalanlar acı ve onursuz bir durumda görünüyor, bu yüzden şehri terk edip Antipatros'un kendilerine toprak ve şehir verdiği Trakya'ya gidenler de kuşatmayla sürülmüş insanlara benziyordu.
ἡ μὲν οὖν φρουρὰ διὰ Μένυλλον οὐδὲν ἠνίασε τοὺς ἀνθρώπους· τῶν δὲ ἀποψηφισθέντων τοῦ πολιτεύματος διὰ πενίαν ὑπὲρ μυρίους καὶ δισχιλίους γενομένων οἵ τε μένοντες ἐδόκουν σχέτλια καὶ ἄτιμα πάσχειν, οἵ τε διὰ τοῦτο τὴν πόλιν ἐκλιπόντες καὶ μεταστάντες εἰς Θρᾴκην, Ἀντιπάτρου γῆν καὶ πόλιν αὐτοῖς παρασχόντος, ἐκπεπολιορκημένοις ἐῴκεσαν.
29.129. Bölüm
Demosthenes'in Kalaureia'da, Hypereides'in Kleonai yakınlarında ölümü, başka yerde anlatılmıştır; bu, Atinalılara neredeyse İskender ile Philippos'u aratıp sevdirdi. Sonraları Antigonos öldürülüp onu öldürenler insanlara zorbalık edip acı vermeye başladığında Frigya'da toprağını kazan bir köylü, biri ne yaptığını sorunca inleyerek "Antigonos'u arıyorum" demişti.
ὁ δὲ Δημοσθένους ἐν Καλαυρίᾳ καὶ Ὑπερείδου πρὸς Κλεωναῖς θάνατος, περὶ ὧν ἐν ἄλλοις γέγραπται, μονονοὺκ ἔρωτα καὶ πόθον Ἀθηναίοις Ἀλεξάνδρου καὶ Φιλίππου παρίστη. καὶ τοῦτο ὅπερ ὕστερον, ἀναιρεθέντος Ἀντιγόνου καὶ τῶν ἀνελόντων ἐκεῖνον ἀρξαμένων βιάζεσθαι καὶ λυπεῖν τοὺς ἀνθρώπους, ἀνὴρ ἄγροικος ἐν Φρυγίᾳ χωρίον ὀρύττων πυθομένου τινός, τί ποιεῖς; στενάξας, Ἀντίγονον, εἶπε, ζητῶ·
29.2Birçok kişi de o kralların öfkesini hatırlayıp aynı şeyi söylemek istiyordu: Büyük ve soylu oldukları için kolayca yatışırlardı. Oysa Antipatros sıradan bir vatandaş gibi görünerek, basit kılığıyla ve ucuz yaşayışıyla gücünü alaya alır gibi yapıyor, kötülük görenlere daha ağır bir efendi ve tiran oluyordu.
τοῦτο πολλοῖς ἐπῄει λέγειν διαμνημονεύουσι τὸν ἐκείνων τῶν βασιλέων θυμόν, ὡς τὸ μέγα καὶ γενναῖον εὐπαραίτητον εἶχον, οὐχ ὥσπερ Ἀντίπατρος ἰδιώτου προσώπῳ καὶ φαυλότητι χλαμυδίου καὶ διαίτης εὐτελείᾳ κατειρωνευόμενος τὴν ἐξουσίαν ἐπαχθέστερος ἦν τοῖς πάσχουσι κακῶς δεσπότης καὶ τύραννος.
29.3Yine de Phokion, Antipatros'a yalvararak birçok kişiyi sürgünden kurtardı. Sürgündekiler için de, öbür göç edenler gibi Keraunia dağlarının ve Tainaron'un ötesine, Yunanistan dışına atılmamalarını, Peloponnesos'ta oturmalarını sağladı. Şantajcı Hagnonides de bunlardan biriydi.
ὅμως δʼ οὖν ὁ Φωκίων καὶ φυγῆς ἀπήλλαξε πολλούς δεηθεὶς τοῦ Ἀντιπάτρου, καὶ φεύγουσι διεπράξατο μὴ καθάπερ οἱ λοιποὶ τῶν μεθισταμένων ὑπὲρ τὰ Κεραύνια ὄρη καὶ τὸν Ταίναρον ἐκπεσεῖν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ ἐν Πελοποννήσῳ κατοικεῖν, ὧν καὶ Ἁγνωνίδης ἦν ὁ συκοφάντης.
29.4Şehri yumuşak ve yasalara uygun biçimde yönetiyor, kibar ve görgülü kişileri hep makamlarda tutuyor, işe karışan ve düzen bozanları ise yönetimden ve gürültüden uzak kalıp solup gitsinler diye toprağa bağlamaya, tarımla yetinmeye alıştırıyordu. Ksenokrates'in yabancı vergisi ödediğini görünce onu vatandaş yazdırmak istedi. Ama Ksenokrates, önlemek için elçi olarak gittiği bu düzene katılmayacağını söyleyerek reddetti.
ἐπιμελόμενος δὲ τῶν κατὰ τὴν πόλιν πρᾴως καὶ νομίμως τοὺς μὲν ἀστείους καὶ χαρίεντας ἐν ταῖς ἀρχαῖς ἀεὶ συνεῖχε, τοὺς δὲ πολυπράγμονας καὶ νεωτεριστάς, αὐτῷ τῷ μὴ ἄρχειν μηδὲ θορυβεῖν ἀπομαραινομένους, ἐδίδαξε φιλοχωρεῖν καὶ ἀγαπᾶν γεωργοῦντας. ὁρῶν δὲ τὸν Ξενοκράτην τελοῦντα τὸ μετοίκιον ἐβούλετο γράψαι πολίτην ὁ δὲ ἀπεῖπε, φήσας οὐκ ἂν μετασχεῖν ταύτης τῆς πολιτείας περὶ ἧς ἐπρέσβευεν ἵνα μὴ γένηται.
30.130. Bölüm
Menyllos ona armağan olarak para vermek isteyince Phokion, Menyllos'un İskender'den daha iyi olmadığını, o zaman kabul etmeyen birinin şimdi alması için daha güçlü bir sebep de bulunmadığını söyledi. Menyllos, oğlu Phokos için alması için ısrar edince "Phokos değişip itidalli olursa babasının malı ona yeter" dedi, "şimdiki hâliyle ise hiçbir şey yetmez." Antipatros, yakışıksız bir işi onun aracılığıyla yaptırmak isteyince ona daha sert bir karşılık verdi: "Antipatros beni hem dost hem de yaltakçı olarak kullanamaz."
τοῦ δὲ Μενύλλου δωρεὰν αὐτῷ καὶ χρήματα διδόντος, ἀπεκρίνατο μήτʼ ἐκεῖνον Ἀλεξάνδρου βελτίονα εἶναι μήτε κρείττονα τὴν αἰτίαν ἐφʼ ᾗ λήψεται νῦν ὁ τότε μὴ δεξάμενος. ἀλλὰ Φώκῳ γε τῷ παιδὶ λαβεῖν δεομένου τοῦ Μενύλλου, Φώκῳ μὲν, εἶπεν, ἐὰν μὲν σωφρονῇ μεταβαλόμενος, ἀρκέσει τὰ τοῦ πατρός· ὡς δʼ ἔχει νῦν, οὐδὲν ἱκανόν ἐστιν. Ἀντιπάτρῳ δὲ τραχύτερον ἀπεκρίνατο βουλομένῳ τι γενέσθαι διʼ αὐτοῦ τῶν μὴ πρεπόντων οὐ δύναται γὰρ, εἶπεν, Ἀντίπατρος ἅμα μοι καὶ φίλῳ καὶ κόλακι χρῆσθαι.
30.2Antipatros'un kendisi de Atina'da iki dostu olduğunu söylermiş: Phokion'u almaya ikna edememiş, Demades'i de vererek doyuramamıştı. Phokion, bu kadar çok kez Atinalıların komutanı olup kralları dost edindiği halde içinde yaşlandığı yoksulluğu bir aretē gibi gösteriyordu. Demades ise zenginliğiyle, hatta yasa çiğnemesiyle bile övünüyordu.
τὸν δὲ Ἀντίπατρον αὐτὸν εἰπεῖν λέγουσιν ὡς δυεῖν αὐτῷ φίλων Ἀθήνησιν ὄντων, Φωκίωνος καὶ Δημάδου, τὸν μὲν λαβεῖν οὐ πέπεικε, τὸν δὲ διδοὺς οὐκ ἐμπέπληκε. καὶ μέντοι Φωκίων μὲν ὡς ἀρετὴν ἐπεδείκνυτο τὴν πενίαν, ἐν ᾗ τοσαυτάκις Ἀθηναίων στρατηγήσας καὶ βασιλεῦσι φίλοις χρησάμενος ἐγκατεγήρασε, Δημάδης δὲ τῷ πλούτῳ καὶ παρανομῶν ἐκαλλωπίζετο.
30.3O zaman Atina'da yabancı birinin koroda yer almaması, yoksa yapımcının bin drahmi ceza ödemesi yasası vardı. Demades korosunun yüz üyesini de yabancılardan oluşturdu, her biri için bin drahmi cezayı da tiyatroya getirdi. Oğlu Demeas'ı evlendirirken de şöyle dedi: "Oğlum, ben annenle evlenirken komşu bile duymamıştı. Senin düğününde ise krallar ve hükümdarlar masraflara ortak oluyor."
νόμου γὰρ ὄντος Ἀθήνησι τότε μὴ χορεύειν ξένον ἢ χιλίας ἀποτίνειν τὸν χορηγόν, ἅπαντας εἰσαγαγὼν ξένους τοὺς χορεύοντας ἑκατὸν ὄντας ἅμα καὶ τὴν ζημίαν ἀνὰ χιλίας ὑπὲρ ἑκάστου εἰσήνεγκεν εἰς τὸ θέατρον. Δημέᾳ δὲ τῷ υἱῷ νύμφην ἀγόμενος, ἐμοῦ μὲν, εἶπεν, ὦ παῖ, τὴν σὴν μητέρα γαμοῦντος οὐδὲ ὁ γείτων ᾔσθετο τοῖς δὲ σοῖς γάμοις καὶ βασιλεῖς καὶ δυνάσται συγχορηγοῦσιν.
30.4Atinalılar Phokion'u, garnizonu kaldırması için Antipatros'u ikna etmeye sıkıştırıyordu. Ya ikna edeceğini ummadığından ya da korku yüzünden halkın daha ölçülü davrandığını, düzenli yönetildiğini gördüğünden bu elçiliği hep savuşturdu. Ama para konusunda Antipatros'u bastırmamaya, ertelemeye ikna etti. Bunun üzerine başka birine, Demades'e başvurdular.
ἐνοχλούντων δὲ τῷ Φωκίωνι τῶν Ἀθηναίων ὅπως ἀπαλλάξῃ τὴν φρουρὰν πείσας τὸν Ἀντίπατρον, εἴτε μὴ προσδοκῶν πείσειν εἴτε μᾶλλον ὁρῶν σωφρονοῦντα τὸν δῆμον καὶ πολιτευόμενον εὐτάκτως διὰ τὸν φόβον, ἐκείνην μὲν ἀεὶ διωθεῖτο τὴν πρεσβείαν, τὰ δὲ χρήματα μὴ πράττειν, ἀλλὰ μέλλειν καὶ ἀναβάλλεσθαι τὸν Ἀντίπατρον ἔπεισε. μεταβάντες οὖν Δημάδην παρεκάλουν.
30.5Demades seve seve kabul etti, oğluyla birlikte Makedonya'ya gitti. Anlaşılan bir daimōn onu tam o ana sürüklemişti: Antipatros hastalığa yakalanmıştı, işlerin başına geçen Kassandros, Demades'in Asya'daki Antigonos'a yazdığı bir mektubu buldu. Demades Antigonos'a Yunanistan ve Makedonya'daki işlerde ortaya çıkmasını, onların eski ve çürük bir iple asılı durduğunu yazıyor, böylece Antipatros'la alay ediyordu.
ὁ δὲ προθύμως ὑπέστη καὶ τὸν υἱὸν ἔχων ἀπῆρεν εἰς Μακεδονίαν, ὑπὸ δαίμονός τινος, ὡς ἔοικεν, εἰς τοῦτο καιροῦ κομισθείς ἐν ᾧ κατείχετο μὲν Ἀντίπατρος ἤδη νόσῳ, Κάσανδρος δὲ τῶν πραγμάτων ἐγκρατὴς γεγονώς εὗρεν ἐπιστολὴν Δημάδου γεγραμμένην πρὸς Ἀντίγονον εἰς Ἀσίαν, παρακαλοῦντος αὐτὸν ἐπιφανῆναι τοῖς περὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ Μακεδονίαν, ἐκ παλαιοῦ καὶ σαπροῦ κρεμαμένοις στήμονος, τὸν Ἀντίπατρον οὕτω σκώψαντος.
30.6Kassandros onun geldiğini görünce yakalattı. Önce oğlunu yanına getirtip kesti; babasının koynu kanla doldu, cinayete bulandı. Sonra ona nankörlük ve ihanet suçlamalarıyla sövüp hakaret ederek öldürdü.
ὡς οὖν εἶδεν αὐτὸν ἀφιγμένον ὁ Κάσανδρος, συνέλαβε, καὶ πρῶτα μὲν τὸν υἱὸν ἐγγὺς προσαγαγὼν ἀπέσφαξεν, ὥστε καταδέξασθαι τοῖς κόλποις τὸ αἷμα τὸν πατέρα καὶ καταπλησθῆναι τοῦ φόνου, μετὰ ταῦτα δὲ εἰς ἀχαριστίαν αὐτὸν καὶ προδοσίαν πολλὰ λοιδορήσας καὶ καθυβρίσας ἀπέκτεινεν.
31.131. Bölüm
Antipatros, Polysperkhon'u başkomutan, Kassandros'u da khiliarkhos atayıp öldükten sonra Kassandros hemen harekete geçti, işleri önceden tutmak için Menyllos'un yerine garnizon komutanı olarak Nikanor'u gönderdi. Antipatros'un ölümü duyulmadan Munykhia'yı devralmasını emretti.
ἐπεὶ δὲ Ἀντίπατρος ἀποδείξας Πολυσπέρχοντα στρατηγόν, Κάσανδρον δὲ χιλίαρχον, ἐξέλιπεν, εὐθὺς διαναστὰς ὁ Κάσανδρος καὶ προκαταλαμβάνων τὰ πράγματα πέμπει κατὰ τάχος Νικάνορα τῷ Μενύλλῳ διάδοχον τῆς φρουραρχίας, πρὶν ἔκδηλον τὸν Ἀντιπάτρου θάνατον γενέσθαι κελεύσας τὴν Μουνυχίαν παραλαβεῖν.
31.2Bu oldu. Birkaç gün sonra Atinalılar Antipatros'un öldüğünü öğrenince Phokion suçlandı, kötü söz işitti: olayı önceden bildiği, Nikanor'un hatırı için sustuğu söyleniyordu. O bunlara aldırmadı. Nikanor'la görüşüp konuşarak onu her konuda Atinalılara karşı yumuşak ve iyi davranmaya ikna etti, agonothetes olmasını sağlayarak birtakım masraflı onurlu işler üstlenmesine yol açtı.
γενομένου δὲ τούτου, καὶ μεθʼ ἡμέρας ὀλίγας πυθομένων τῶν Ἀθηναίων ὅτι τέθνηκεν ὁ Ἀντίπατρος, ἐν αἰτίαις ὁ Φωκίων ἦν καὶ κακῶς ἤκουεν ὡς προαισθόμενος καὶ κατασιωπήσας χάριτι τοῦ Νικάνορος. ὁ δὲ τούτων μὲν οὐκ ἐφρόντιζεν, ἐντυγχάνων δὲ τῷ Νικάνορι καὶ διαλεγόμενος εἴς τε τἆλλα τοῖς Ἀθηναίοις πρᾷον αὐτὸν καὶ κεχαρισμένον παρεῖχε, καὶ φιλοτιμίας τινὰς ἔπεισε καὶ δαπάνας ὑποστῆναι γενόμενον ἀγωνοθέτην.
32.132. Bölüm
Bu sırada kralın vasiliğini elinde tutan ve Kassandros'a karşı oyunlar çeviren Polysperkhon şehirdekilere bir mektup gönderdi. Mektupta kralın onlara demokrasiyi geri verdiği, bütün Atinalıların atalarının düzenine göre yönetilmelerini buyurduğu yazılıydı.
ἐν τούτῳ δὲ καὶ Πολυσπέρχων, τὴν τοῦ βασιλέως ἐπιμέλειαν ἔχων ὑφʼ ἑαυτῷ καὶ καταπολιτευόμενος τὸν Κάσανδρον, ἔπεμψεν ἐπιστολὴν τοῖς ἐν ἄστει γεγραμμένην, ὡς τοῦ βασιλέως ἀποδιδόντος αὐτοῖς τὴν δημοκρατίαν καὶ πολιτεύεσθαι κατὰ τὰ πάτρια πάντας Ἀθηναίους κελεύοντος.
32.2Bu Phokion'a karşı bir tuzaktı. Çünkü Polysperkhon şehri kendine bağlamak istiyordu, kısa süre sonra işleriyle bunu gösterdi. Phokion devrilmedikçe hiçbir şey yapamayacağını umuyor, oy hakkı alınmış olanlar yönetime akıp demagoglar ve şantajcılar yeniden kürsüyü ele geçirince onun devrileceğini biliyordu.
ἦν δὲ τοῦτο κατὰ τοῦ Φωκίωνος ἐπιβουλή, συσκευαζόμενος γὰρ εἰς ἑαυτόν, ὡς μικρὸν ὕστερον ἔδειξε τοῖς ἔργοις, ὁ Πολυσπέρχων τὴν πόλιν, οὐδὲν ἤλπιζε περαίνειν μὴ τοῦ Φωκίωνος ἐκπεσόντος· ἐκπεσεῖσθαι δὲ ἐκεῖνον ἅμα τῶν ἀπεψηφισμένων ἐπιχυθέντων τῇ πολιτείᾳ καὶ πάλιν τὸ βῆμα δημαγωγῶν κατασχόντων καὶ συκοφαντῶν.
32.3Atinalılar buna kımıldanınca Nikanor onlarla görüşmek istedi; Pire'de bir toplantı yapılınca Phokion'a güvenerek geldi. Ülke komutanı Derkyllos onu yakalamaya kalktı. Nikanor bunu önceden sezip kaçtı ve şehirden öç alacağı hemen belli oldu. Phokion adamı bırakıp tutuklamadığı için suçlanınca Nikanor'a güvendiğini, ondan kötülük beklemediğini söyledi; aksi olsa bile haksızlık eden değil, haksızlığa uğrayan biri olarak görünmeyi tercih ettiğini ekledi.
ὑποκινουμένων δὲ πρὸς ταῦτα τῶν Ἀθηναίων, βουλόμενος ἐντυχεῖν αὐτοῖς ὁ Νικάνωρ, ἐν Πειραιεῖ βουλῆς γενομένης, παρῆλθε, τῷ Φωκίωνι ἐμπιστεύσας τὸ σῶμα. Δερκύλλου δὲ τοῦ ἐπὶ τῆς χώρας στρατηγοῦ συλλαβεῖν αὐτὸν ἐπιχειρήσαντος, ἐκεῖνος μὲν προαισθόμενος ἐξεπήδησε, καὶ φανερὸς ἦν εὐθὺς ἀμυνούμενος τὴν πόλιν, ὁ δὲ Φωκίων ἐπὶ τῷ προέσθαι τὸν ἄνδρα καὶ μὴ κατασχεῖν ἐγκαλούμενος ἔφη πιστεύειν μὲν τῷ Νικάνορι καὶ μηδὲν ἀπʼ αὐτοῦ προσδοκᾶν δεινόν εἰ δὲ μή, μᾶλλον ἐθέλειν ἀδικούμενος ἢ ἀδικῶν φανερὸς γενέσθαι.
32.4Biri bunu kendi adına söylenmiş bir söz olarak düşünürse soylu ve yüce gönüllü bulabilir. Ama hele komutan ve yönetici olarak vatanının kurtuluşunu tehlikeye atan kişi, sanırım vatandaşlara karşı daha büyük ve daha eski bir adalet borcunu çiğner. Phokion'un şehri savaşa sürüklemekten korktuğu için Nikanor'a dokunmadığını, ama güveni ve adaleti başka amaçla öne sürdüğünü, Nikanor utanıp sessiz dursun ve Atinalılara haksızlık etmesin diye öyle yaptığını da söyleyemeyiz.
τοῦτο δὲ ὑπὲρ αὐτοῦ μὲν ἄν τινι σκοποῦντι δοκοίη καλοκαγαθικῶς λελέχθαι καὶ γενναίως· ὁ δὲ εἰς πατρίδος ἀποκινδυνεύων σωτηρίαν, καὶ ταῦτα στρατηγὸς καὶ ἄρχων, οὐκ οἶδα μὴ μεῖζόν τι παραβαίνει καὶ πρεσβύτερον τὸ πρὸς τοὺς πολίτας δίκαιον, οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνο ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι φοβούμενος μὲν εἰς πόλεμον ἐμβαλεῖν τὴν πόλιν ὁ Φωκίων ἀπέσχετο τοῦ Νι. κάνορος, ἄλλως δὲ προὐβάλλετο τὴν πίστιν καὶ τὸ δίκαιον, ὅπως αἰδούμενος ἐκεῖνος ἡσυχίαν ἄγῃ καὶ μηδὲν ἀδικῇ τοὺς Ἀθηναίους·
32.5Gerçekte anlaşılan Nikanor'a büyük bir güveni vardı. Birçok kişi önceden onun Pire'ye saldırmaya hazırlandığını, Salamis'e paralı asker geçirdiğini, Pire'de oturan bazı kişileri satın aldığını söyleyip suçladığında bu sözü kabul etmedi, inanmadı. Lamptrai demosundan Philomelos, bütün Atinalıların silah başında olmasını ve komutan Phokion'a uymasını öneren bir karar yazdığı halde aldırmadı. Sonunda Nikanor silahlı adamlarını Munykhia'dan getirip Pire'nin çevresine hendek kazdı.
ἀλλʼ ὄντως ἔοικεν ἰσχυρά τις αὐτῷ περὶ τοῦ Νικάνορος ἐγγενέσθαι πίστις, ὅν γε πολλῶν προδιαβαλλόντων καὶ κατηγορούντων ἐπιτίθεσθαι τῷ Πειραιεῖ καὶ διαβιβάζειν εἰς Σαλαμῖνα ξένους καὶ διαφθείρειν τινὰς τῶν ἐν Πειραιεῖ κατοικούντων, οὐ προσήκατο τὸν λόγον οὐδʼ ἐπίστευσεν, ἀλλὰ καὶ Φιλομήλου τοῦ Λαμπτρέως ψήφισμα γράψαντος Ἀθηναίους ἅπαντας ἐν τοῖς ὅπλοις εἶναι καὶ τῷ στρατηγῷ Φωκίωνι προσέχειν, ἠμέλησεν, ἄχρι οὗ προσάγων ὁ Νικάνωρ ἐκ τῆς Μουνυχίας τὰ ὅπλα τὸν Πειραιᾶ περιετάφρευσε.
33.133. Bölüm
Bunlar olurken Phokion Atinalıları sefere çıkarmak istedi, ama gürültüyle karşılandı ve hor görüldü. Polysperkhon'un oğlu İskender bir kuvvetle geldi; sözde şehirdekilere Nikanor'a karşı yardım edecekti, ama gerçekte fırsat bulursa kendi kendine düşmüş şehri ele geçirecekti.
πραττομένων δὲ τούτων ὁ μὲν Φωκίων ἐθορυβεῖτο καὶ κατεφρονεῖτο τοὺς Ἀθηναίους ἐξάγειν βουλόμενος, Ἀλέξανδρος δὲ ὁ Πολυσπέρχοντος υἱὸς ἧκε μετὰ δυνάμεως, λόγῳ μὲν ἐπὶ τὸν Νικάνορα τοῖς ἐν ἄστει βοηθήσων, ἔργῳ δὲ τὴν πόλιν, εἰ δύναιτο, καταληψόμενος αὐτὴν ἑαυτῇ περιπετῆ γενομένην.
33.2Onunla birlikte giren sürgünler hemen şehre doluştu. Yabancılar ve haklarını yitirmişler de onlara koştu, karışık ve düzensiz bir meclis toplandı. Bu mecliste Phokion'u görevden alıp başka komutanlar seçtiler. Ama İskender'in Nikanor'la surun yanında tek başına görüştüğü görülmeseydi, bunu sık sık yaparak Atinalılarda şüphe uyandırmasalardı, şehir tehlikeden kurtulamazdı.
οἵ τε γὰρ φυγάδες αὐτῷ συνεισβαλόντες εὐθὺς ἦσαν ἐν ἄστει, καὶ τῶν ξένων ἅμα καὶ τῶν ἀτίμων πρὸς αὐτοὺς εἰσδραμόντων ἐκκλησία παμμιγὴς ἠθροίσθη καὶ ἄτακτος, ἐν ᾗ τὸν Φωκίωνα τῆς ἀρχῆς ἀπολύσαντες ἑτέρους εἵλοντο στρατηγούς, εἰ δὲ μὴ συνιὼν εἰς λόγους ὁ Ἀλέξανδρος τῷ Νικάνορι μόνος παρὰ τὸ τεῖχος ὤφθη, καὶ τοῦτο ποιοῦντες πολλάκις ὑποψίαν τοῖς Ἀθηναίοις παρέσχον, οὐκ ἂν ἡ πόλις διέφυγε τὸν κίνδυνον.
33.3Hatip Hagnonides hemen Phokion ve yanındakilere saldırıp ihanetle suçlayınca Kallimedon ile Kharikles ve yanındakiler korkup şehirden ayrıldı. Phokion ve yanında kalan dostları Polysperkhon'a gitti. Plataialı Solon ile Korinthoslu Deinarkhos da Polysperkhon'un yakın dostu sayıldıkları için Phokion'un hatırına onlarla yola çıktı.
ἐπεὶ δὲ Ἁγνωνίδης ὁ ῥήτωρ εὐθὺς ἐπεφύετο τοῖς περὶ τὸν Φωκίωνα καὶ κατηγόρει προδοσίας, οἱ μὲν περὶ Καλλιμέδοντα καὶ Χαρικλέα φοβηθέντες ἀπῆλθον ἐκ τῆς πόλεως, ὁ δὲ Φωκίων καὶ μετʼ αὐτοῦ τῶν φίλων οἱ παραμείναντες ᾤχοντο πρὸς Πολυσπέρχοντα. καὶ συνεξῆλθον αὐτοῖς χάριτι τοῦ Φωκίωνος ὁ Πλαταιεὺς Σόλων καὶ Δείναρχος ὁ Κορίνθιος, ἐπιτήδειοι τοῦ Πολυσπέρχοντος εἶναι δοκοῦντες καὶ συνήθεις.
33.4Deinarkhos hastalanınca birkaç gün Elateia'da kaldılar. Bu sırada Hagnonides'in ikna etmesi ve Arkhestratos'un karar yazmasıyla halk Phokion'u suçlamak üzere bir elçilik gönderdi. İki taraf da aynı anda, kralla birlikte yolda olan Polysperkhon'a, Phokis'in Pharygai köyünde, bugün Galates dedikleri Akrourion dağının altında yetişti.
ἀρρωστίᾳ δὲ χρησαμένου τοῦ Δεινάρχου συχνὰς ἡμέρας ἐν Ἐλατείᾳ διέτριψαν, ἐν αἷς Ἁγνωνίδου πείσαντος, Ἀρχεστράτου δὲ τὸ ψήφισμα γράψαντος, ἔπεμπε πρεσβείαν ὁ δῆμος κατηγο σου σαν τὸν Φωκίωνος, ἅμα δὲ καὶ συνέμιξαν ἀμφότεροι τῷ Πολυσπέρχοντι μετὰ τοῦ βασιλέως πορευομένῳ περὶ κώμην τινὰ τῆς Φωκίδος, Φαρύγας, κειμένην ὑπὸ τὸ Ἀκρούριον ὄρος, ὃ νῦν Γαλάτην καλοῦσιν.
33.5Polysperkhon orada altın gölgeliği kurdurup altına kralı ve dostlarını oturttu. Önce Deinarkhos'u hemen yakalatıp işkenceyle öldürttü, sonra Atinalılara söz verdi. Meclisin önünde birbirlerini suçlayarak gürültü ve bağırış çıkardılar. Hagnonides öne çıkıp "Hepimizi tek bir kafese atıp hesap vermek üzere Atinalılara gönderin" dedi.
ἐνταῦθα δὴ θεὶς ὁ Πολυσπέρχων τὸν χρυσοῦν οὐρανίσκον, καὶ καθίσας ὑπʼ αὐτῷ τὸν βασιλέα καὶ τοὺς φίλους, τὸν μὲν Δείναρχον εὐθὺς ἐκ προόδου λαβεῖν ἐκέλευσε καὶ στρεβλώσαντας ἀποκτεῖναι, τοῖς δὲ Ἀθηναίοις ἀπέδωκε λόγον. ὡς δὲ θόρυβον καὶ κραυγὴν ἐποίουν ἀντικατηγοροῦντες ἀλλήλων ἐν τῷ συνεδρίῳ, καὶ προσελθὼν ὁ Ἁγνωνίδης εἶπεν, ἅπαντας ἡμᾶς εἰς μίαν ἐμβαλόντες γαλεάγραν Ἀθηναίοις ἀναπέμψατε λόγον ὑφέξοντας,
33.6Kral güldü. Meclisin çevresinde duran boşta Makedonlar ve yabancılar dinlemek istiyordu, elçilere başlarıyla işaret ederek suçlamayı burada yapmalarını istediler. Ama hiç eşit bir yarışma değildi. Polysperkhon konuşan Phokion'a defalarca engel oldu, sonunda Phokion bastonunu yere vurup geri çekildi ve sustu.
ὁ μὲν βασιλεὺς ἐγέλασεν, οἱ δὲ περιεστῶτες τῷ συνεδρίῳ Μακεδόνες καὶ ξένοι σχολὴν ἄγοντες ἐπεθύμουν ἀκούειν, καὶ τοὺς πρέσβεις παρεκάλουν ἀπὸ νεύματος ἐνταῦθα ποιεῖσθαι τὴν κατηγορίαν. ἦν δὲ οὐδὲν ἴσον, ἀλλὰ τῷ μὲν Φωκίωνι πολλάκις ἀντέκρουσεν ὁ Πολυσπέρχων λέγοντι, μέχρι οὗ τῇ βακτηρίᾳ πατάξας τὴν γῆν ἀπέστη καὶ κατεσιώπησεν.
33.7Hegemon halka olan sevgisine Polysperkhon'un tanık olduğunu söyleyince Polysperkhon öfkeyle "Benim hakkımda krala yalan söylemeyi bırak" dedi. Kral fırlayıp mızrakla Hegemon'a vurmaya kalktı. Polysperkhon onu çabucak yakaladı ve toplantı böyle dağıldı.
Ἡγήμονος δὲ φήσαντος ὅτι μάρτυς αὐτῷ τῆς πρὸς τὸν δῆμον εὐνοίας Πολυσπέρχων ἐστί, καὶ τοῦ Πολυσπέρχοντος ἀποκριναμένου πρὸς ὀργὴν, παῦσαί μου πρὸς τὸν βασιλέα καταψευδόμενος, ἀναπηδήσας ὁ βασιλεὺς ὥρμησε λόγχῃ τὸν Ἡγήμονα πατάξαι. ταχὺ δὲ τοῦ Πολυσπέρχοντος περιλαβόντος αὐτόν οὕτω διελύθη τὸ συνέδριον.
34.134. Bölüm
Muhafızlar Phokion'u ve yanındakileri sardı. Dostlarından yakında durmayanlar bunu görünce yüzlerini örtüp kaçarak kurtuldu. Kleitos ötekileri sözde yargılanmak üzere, ama gerçekte ölüme mahkûm edilmiş olarak Atina'ya götürdü.
τὸν δὲ Φωκίωνα καὶ τοὺς μετʼ αὐτοῦ φυλακῆς περιεχούσης, ὅσοι τῶν ἑταίρων ἔτυχον οὐκ ἐγγὺς ἑστῶτες, ὡς τοῦτο εἶδον, ἐγκαλυψάμενοι καὶ διαφυγόντες ἐσώθησαν. ἐκείνους δὲ Κλεῖτος εἷς Ἀθήνας ἀνῆγε λόγῳ μὲν κριθησομένους, ἔργῳ δὲ ἀποθανεῖν κατακεκριμένους.
34.2Götürülüş biçimi de acı vericiydi: arabalarla Kerameikos'tan geçirilerek tiyatroya taşındılar. Kleitos onları oraya getirip yöneticiler meclisi doldurana kadar orada tuttu. Yöneticiler ne köleyi ne yabancıyı ne de haklarını yitirmiş olanı ayırdı; kürsüyü ve tiyatroyu bütün kadınlara ve erkeklere açtılar.
καὶ προσῆν τὸ σχῆμα τῇ κομιδῇ λυπηρόν, ἐφʼ ἁμάξαις κομιζομένων αὐτῶν διὰ τοῦ Κεραμεικοῦ πρὸς τὸ θέατρον· ἐκεῖ γὰρ αὐτοὺς προσαγαγὼν ὁ Κλεῖτος συνεῖχεν, ἄχρι οὗ τὴν ἐκκλησίαν ἐπλήρωσαν οἱ ἄρχοντες, οὐ δοῦλον, οὐ ξένον, οὐκ ἄτιμον ἀποκρίναντες, ἀλλὰ πᾶσι καὶ πάσαις ἀναπεπταμένον τὸ βῆμα καὶ τὸ θέατρον παρασχόντες.
34.3Kralın mektubu okundu; mektupta adamları hain olarak gördüğünü, ama onların özgür ve kendi kendini yöneten insanlar olduğu için kararı onlara bıraktığını söylüyordu. Kleitos adamları içeri getirdi. Vatandaşların en iyileri Phokion'u görünce yüzlerini örtüp başlarını öne eğerek ağladı. Biri ayağa kalkıp cesaretle, kral böyle büyük bir davayı halka bıraktığına göre kölelerin ve yabancıların meclisten çıkmasının iyi olacağını söyledi.
ἐπεὶ δὲ ἥ τʼ ἐπιστολὴ τοῦ βασιλέως ἀνεγνώσθη, λέγοντος αὐτῷ μὲν ἐγνῶσθαι προδότας γεγονέναι τοὺς ἄνδρας, ἐκείνοις δὲ διδόναι τὴν κρίσιν ἐλευθέροις τε δὴ καὶ αὐτονόμοις οὖσι, καὶ τοὺς ἄνδρας ὁ Κλεῖτος εἰσήγαγεν, οἱ μὲν βέλτιστοι τῶν πολιτῶν ὀφθέντος τοῦ Φωκίωνος ἐνεκαλύψαντο καὶ κάτω κύψαντες ἐδάκρυον, εἷς δὲ ἀναστὰς ἐτόλμησεν εἰπεῖν ὅτι, τηλικαύτην κρίσιν ἐγκεχειρικότος τῷ δήμῳ τοῦ βασιλέως, καλῶς ἔχει τοὺς δούλους καὶ τοὺς ξένους ἀπελθεῖν ἐκ τῆς ἐκκλησίας.
34.4Çoğunluk buna dayanamadı, oligarşi yanlılarını ve halk düşmanlarını taşlayın diye bağırdılar. Phokion için başka kimse konuşmaya kalkışmadı. Kendisi de zor duyurabildi: "Bizi haksız yere mi yoksa haklı olarak mı öldürmek istiyorsunuz?" Bazıları "Haklı olarak" deyince "Bunu dinlemeden nasıl bileceksiniz?" dedi.
οὐκ ἀνασχομένων δὲ τῶν πολλῶν, ἀλλʼ ἀνακραγόντων βάλλειν τοὺς ὀλιγαρχικοὺς καὶ μισοδήμους, ἄλλος μὲν οὐδεὶς ὑπὲρ τοῦ Φωκίωνος ἐπεχείρησεν εἰπεῖν, αὐτὸς δὲ χαλεπῶς καὶ μόλις ἐξακουσθείς, πότερον, εἶπεν, ἀδίκως ἢ δικαίως ἀποκτεῖναι βούλεσθε ἡμᾶς; ἀποκριναμένων δέ τινων ὅτι δικαίως, καὶ τοῦτο, ἔφη, πῶς γνώσεσθε μὴ ἀκούσαντες;
34.5Yine de dinlemeyince daha yakına geldi: "Ben haksızlık ettiğimi kabul ediyorum ve siyasetim için kendime ölüm cezası öneriyorum. Ama Atinalılar, bunları neden öldüreceksiniz, hiçbir haksızlık etmedikleri halde?" Birçok kişi "Senin dostun oldukları için" diye karşılık verdi. Phokion geri çekilip sustu. Hagnonides elindeki yazılı kararı okudu: halk bu adamların suçlu olup olmadığını oylayacak, suçlu bulunurlarsa ölecekti.
ἐπεὶ δὲ οὐθὲν μᾶλλον ἤκουον, ἐγγυτέρω προσελθών, ἐγὼ μὲν, εἶπεν, ἀδικεῖν ὁμολογῶ, καὶ θανάτου τιμῶμαι τὰ πεπολιτευμένα ἐμαυτῷ· τούτους δέ, ἄνδρες Ἀθηναῖοι, διὰ τί ἀποκτενεῖτε μηδὲν ἀδικοῦντας; ἀποκριναμένων δὲ πολλῶν, ὅτι σοὶ φίλοι εἰσίν, ὁ μὲν Φωκίων ἀποστὰς ἡσυχίαν ἦγεν, ὁ δὲ Ἁγνωνίδης ψήφισμα γεγραμμένον ἔχων ἀνέγνω, καθʼ ὃ τὸν δῆμον ἔδει χειροτονεῖν περὶ τῶν ἀνδρῶν εἰ δοκοῦσιν ἀδικεῖν, τοὺς δὲ ἄνδρας, ἂν καταχειροτονηθῶσιν, ἀποθνῄσκειν.
35.135. Bölüm
Karar okununca bazıları Phokion'un işkenceyle öldürülmesini de yazmak istedi, işkence tekerleğinin getirilmesini ve görevlilerin çağrılmasını buyurdular. Hagnonides, Kleitos'un da bundan rahatsız olduğunu görerek ve olayı barbarca ve iğrenç bularak "Atinalılar" dedi, "Kırbaçlık Kallimedon'u yakaladığımızda işkence ederiz. Ama Phokion için böyle bir şey yazmıyorum."
ἀναγνωσθέντος δὲ τοῦ ψηφίσματος ἠξίουν τινὲς προσγράφειν ὅπως καί στρεβλωθεὶς Φωκίων ἀποθάνοι, καί τὸν τροχὸν εἰσφέρειν καί τοὺς ὑπηρέτας καλεῖν προσέταττον. ὁ δὲ Ἁγνωνίδης καί τὸν Κλεῖτον ὁρῶν δυσχεραίνοντα καί τὸ πρᾶγμα βαρβαρικὸν εἶναι καί μιαρὸν ἡγούμενος, ὅταν, ἔφη, Καλλιμέδοντα τὸν μαστιγίαν λάβωμεν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, στρεβλώσομεν· περὶ δὲ Φωκίωνος οὐδὲν ἐγὼ γράφω τοιοῦτον.
35.2O zaman ılımlılardan biri sesini yükseltti: "İyi yaparsın. Çünkü Phokion'a işkence edersek sana ne yapacağız?" Karar onaylanıp oylama yapıldı. Hiç kimse oturmadı; hepsi ayağa kalktı, çoğu çelenk de takarak onlara ölüm oyu verdi. Phokion'la birlikte Nikokles, Thoudippos, Hegemon ve Pythokles vardı. Gıyaben de Phaleronlu Demetrios, Kallimedon, Kharikles ve başka birkaç kişi ölüme mahkûm edildi.
ἐνταῦθα τῶν ἐπιεικῶν τις ὑπεφώνησεν ὀρθῶς γε σὺ ποιῶν ἂν γὰρ Φωκίωνα βασανίσωμεν, σὲ τί ποιήσομεν; ἐπικυρωθέντος δὲ τοῦ ψηφίσματος καί τῆς χειροτονίας ἀποδοθείσης, οὐδεὶς καθήμενος, ἀλλὰ πάντες ἐξαναστάντες, οἱ δὲ πλεῖστοι καί στεφανωσάμενοι, κατεχειροτόνησαν αὐτῶν θάνατον, ἦσαν δὲ σὺν τῷ Φωκίωνι Νικοκλῆς, Θούδιππος, Ἡγήμων, Πυθοκλῆς· Δημητρίου δὲ τοῦ Φαληρέως καί Καλλιμέδοντος καί Χαρικλέους καί τινων ἄλλων ἀπόντων κατεψηφίσθη θάνατος.
36.136. Bölüm
Meclis dağılıp adamları zindana götürürken ötekiler, dostları ve akrabaları onlara sarılırken ağlayıp sızlanarak yürüdü. Ama Phokion'un yüzüne bakanlar onu komutan olarak meclisten uğurlandığı zamanki gibi gördü. Adamın soğukkanlılığına ve yüce gönüllülüğüne hayran kaldılar.
ὡς οὖν διαλύσαντες τὴν ἐκκλησίαν ἦγον εἷς τὸ δεσμωτήριον τοὺς ἄνδρας, οἱ μὲν ἄλλοι, περιπλεκομένων τῶν φίλων αὐτοῖς καὶ οἰκείων, ὀδυρόμενοι καὶ καταθρηνοῦντες ἐβάδιζον, τὸ δὲ Φωκίωνος πρόσωπον οἷον ὅτε στρατηγῶν ἀπʼ ἐκκλησίας προὐπέμπετο βλέποντες, ἐθαύμαζον τὴν ἀπάθειαν καὶ μεγαλοψυχίαν τοῦ ἀνδρός.
36.2Düşmanları yanından koşup ona kötü sözler söylüyordu, biri de karşısına çıkıp yüzüne tükürdü. Bunun üzerine Phokion'un yöneticilere bakıp "Şu terbiyesizliği durduracak kimse yok mu?" dediği söylenir. Thoudippos zindanda baldıran ezildiğini görünce kızdı, Phokion'la birlikte haksız yere öldüğünü söyleyerek talihine ağladı. Phokion "Phokion'la birlikte ölüyorsun, buna sevinmiyor musun?" dedi.
οἱ δὲ ἐχθροὶ κακῶς ἔλεγον παρατρέχοντες εἷς δὲ καὶ προσέπτυσεν ἐξεναντίας προσελθών. ὅτε καὶ τὸν Φωκίωνα λέγεται βλέψαντα πρὸς τοὺς ἄρχοντας εἰπεῖν οὐ παύσει τις ἀσχημονοῦντα τοῦτον; ἐπεὶ δὲ Θούδιππος ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ γενόμενος καὶ τὸ κώνειον ὁρῶν τριβόμενον ἠγανάκτει καὶ κατέκλαιε τὴν συμφοράν, ὡς οὐ προσηκόντως τῷ Φωκίωνι συναπολλύμενος, εἶτα οὐκ ἀγαπᾷς, εἶπεν, ὅτι μετὰ Φωκίωνος ἀποθνῄσκεις;
36.3Dostlarından biri oğlu Phokos'a bir şey söyleyecek mi diye sorunca "Elbette" dedi, "Atinalılara kin tutmamasını söylüyorum." En sadık dostu Nikokles zehri ondan önce içmesine izin vermesi için yalvarınca şöyle dedi: "Nikokles, bu istek bana ağır ve acı geliyor. Ama hayatta sana hiçbir iyiliği çok görmedim, bunu da kabul ediyorum."
ἐρομένου δέ τινος τῶν φίλων εἴ τι πρὸς Φῶκον λέγει τὸν υἱόν, πάνυ μὲν οὖν, ἔφη· λέγω μὴ μνησικακεῖν Ἀθηναίοις. τοῦ δὲ Νικοκλέους, ὃς ἦν αὐτῷ πιστότατος τῶν φίλων, παρακαλοῦντος ὅπως αὐτὸν ἐάσῃ τὸ φάρμακον πιεῖν πρότερον, βαρὺ μέν, εἶπεν, ὦ Νικόκλεις, ἐμοὶ τὸ αἴτημα καὶ λυπηρόν, ἐπεὶ δὲ οὐδὲ ἄλλο οὐδέποτέ σοι παρὰ τὸν βίον οὐδὲν ἠχαρίστησα, καὶ τοῦτο συγχωρῶ.
36.4Herkes içtikten sonra zehir bitti. Cellat, bir ölçüsünü satın aldığı fiyat olan on iki drahmi verilmedikçe yenisini ezmeyeceğini söyledi. Vakit geçiyordu. Phokion dostlarından birini çağırıp "Atina'da ölmek bile bedava değilmiş" dedi ve adama parayı vermesini söyledi.
πεπωκότων δὲ ἤδη πάντων τὸ φάρμακον ἐπέλιπε, καὶ ὁ δημόσιος οὐκ ἔφη τρίψειν ἕτερον, εἰ μὴ λάβοι δώδεκα δραχμάς, ὅσου τὴν ὁλκὴν ὠνεῖται. χρόνου δὲ γενομένου καὶ διατριβῆς ὁ Φωκίων καλέσας τινὰ τῶν φίλων, καὶ εἰπών εἰ μηδὲ ἀποθανεῖν Ἀθήνησι δωρεὰν ἔστιν, ἐκέλευσε τῷ ἀνθρώπῳ δοῦναι τὸ κερμάτιον.
37.137. Bölüm
Munykhion ayının on dokuzuncu günüydü. Atlılar Zeus şerefine alay düzenleyip oradan geçiyordu. Kimi çelengini çıkardı, kimi ağlayarak zindanın kapısına baktı. Tamamen acımasız olmayan, psykhē'sini öfke ve kıskançlık bozmamış olanlara, o günü bile beklememek, bayram yapan şehri kamusal bir ölümden temiz tutmamak en büyük saygısızlık göründü.
ἦν δὲ ἡμέρα μηνὸς Μουνυχιῶνος ἐνάτη ἐπὶ δέκα, καὶ τῷ Διῒ τὴν πομπὴν πέμποντες οἱ ἱππεῖς παρεξῄεσαν ὧν οἱ μὲν ἀφείλοντο τοὺς στεφάνους, οἱ δὲ πρὸς τὰς θύρας δεδακρυμένοι τῆς εἱρκτῆς ἀπέβλεψαν. ἐφάνη δὲ τοῖς μὴ παντάπασιν ὠμοῖς καὶ διεφθαρμένοις ὑπʼ ὀργῆς καὶ φθόνου τὴν ψυχὴν, ἀνοσιώτατον γεγονέναι τὸ μηδʼ ἐπισχεῖν τὴν ἡμέραν ἐκείνην, μηδὲ καθαρεῦσαι δημοσίου φόνου τὴν πόλιν ἑορτάζουσαν.
37.2Düşmanlar yeterince savaşmamış gibi Phokion'un cesedinin de sınırların dışına atılmasına ve hiçbir Atinalının cenazesi için ateş yakmamasına karar verdi. Bu yüzden hiçbir dostu cesede dokunmaya cesaret edemedi. Bu tür işleri parayla yapmaya alışmış Konopion adında biri cesedi Eleusis'in ötesine götürdü, Megara toprağından aldığı ateşle yaktı.
οὐ μὴν ἀλλʼ ὥσπερ ἐνδεέστερον ἠγωνισμένοις τοῖς ἐχθροῖς ἔδοξε καὶ τὸ σῶμα τοῦ Φωκίωνος ἐξορίσαι καὶ μηδὲ πῦρ ἐναῦσαι μηδένα πρὸς τὴν ταφὴν Ἀθηναίων, διὸ φίλος μὲν οὐδεὶς ἐτόλμησεν ἅψασθαι τοῦ σώματος, Κωνωπίων δέ τις, ὑπουργεῖν εἰθισμένος τὰ τοιαῦτα μισθοῦ, κομισθέντα τὸν νεκρὸν ὑπὲρ τὴν Ἐλευσῖνα, πῦρ λαβὼν ἐκ τῆς Μεγαρικῆς, ἔκαυσεν.
37.3Hizmetçileriyle birlikte orada bulunan karısı aynı yere boş bir mezar yaptı ve sunular döktü. Kemikleri koynuna koyup gece eve getirdi, ocağın dibine gömdü ve şöyle dedi: "Sevgili ocak, iyi bir adamın kalıntılarını sana emanet ediyorum. Atinalılar akıllanınca sen de onları atalarının mezarlarına geri ver."
ἡ δὲ γυνὴ παροῦσα μετὰ τῶν θεραπαινίδων ἔχωσε μὲν αὐτόθι χῶμα κενὸν καὶ κατέσπεισεν, ἐνθεμένη δὲ τῷ κόλπῳ τὰ ὀστᾶ καὶ κομίσασα νύκτωρ εἰς τὴν οἰκίαν κατώρυξε παρὰ τὴν ἑστίαν, εἰποῦσα· σοὶ, ὦ φίλη ἑστία, παρακατατίθεμαι ταῦτα ἀνδρὸς ἀγαθοῦ λείψανα· σὺ δὲ αὐτὰ τοῖς πατρῴοις ἀπόδος ἠρίοις, ὅταν Ἀθηναῖοι σωφρονήσωσι.
38.138. Bölüm
Çok geçmeden olaylar halka nasıl bir itidal ve adalet bekçisini ve koruyucusunu yitirdiğini öğretti. Onun için bronz bir heykel diktirdiler, kemiklerini devlet parasıyla gömdüler. Suçlayıcılarından Hagnonides'i kendileri oylayıp ölüme mahkûm ederek öldürdüler. Şehirden kaçan Epikouros ve Demophilos'u Phokion'un oğlu bulup öcünü aldı.
καὶ μέντοι χρόνου βραχέος διαγενομένου, καὶ τῶν πραγμάτων διδασκόντων οἷον ἐπιστάτην καὶ φύλακα σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης ὁ δῆμος ἀπώλεσεν, ἀνδριάντα μὲν αὐτοῦ χαλκοῦν ἀνέστησαν, ἔθαψαν δὲ δημοσίοις τέλεσι τὰ ὀστᾶ. τῶν δὲ κατηγόρων Ἁγνωνίδην μὲν αὐτοὶ θάνατον καταχειροτονήσαντες ἀπέκτειναν, Ἐπίκουρον δὲ καὶ Δημόφιλον ἀποδράντας ἐκ τῆς πόλεως ἀνευρὼν ὁ τοῦ Φωκίωνος υἱὸς ἐτιμωρήσατο.
38.2Bu oğulun başka bakımlardan değerli bir adam olmadığı söylenir. Bir pezevengin yanında büyüyen bir kıza âşıktı. Tesadüfen Lykeion'da ateist Theodoros'un şöyle bir konuşmasını dinledi: Erkek dostu kurtarmak çirkin değilse kadın dostu kurtarmak da değildir; erkek arkadaşı (hetairos) kurtarmak çirkin değilse hetairayı kurtarmak da değildir. Bu sözü arzusuna uygun bulup hetairayı parayla kurtardı. Ama Phokion'a yapılanlar Yunanlara yeniden Sokrates'e yapılanları hatırlattı; şehrin bu hatası ve talihsizliği ona çok benziyordu.
τοῦτον οὔτε τἆλλα σπουδαῖον ἄνδρα γενέσθαι φασί, καὶ παιδίσκης ἐρῶντα παρὰ πορνοβοσκῷ τρεφομένης κατὰ τύχην Θεοδώρῳ τῷ ἀθέῳ παραγενέσθαι λόγον ἐν Λυκείῳ διαλεγομένῳ τοιοῦτον εἰ τὸ φίλον λύσασθαι μὴ αἰσχρόν ἐστιν, οὐδὲ τὸ φίλην ὁμοίως· εἰ δὲ μὴ τὸ ἑταῖρον, οὐδὲ τὸ ἑταίραν· θέμενον οὖν ἑαυτῷ πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τὸν λόγον ὡς εὖ ἔχοντα, λύσασθαι τὴν ἑταίραν. ἀλλὰ τὰ μὲν περὶ Φωκίωνα πραχθέντα τῶν περὶ Σωκράτην πάλιν ἀνέμνησε τοὺς Ἕλληνας, ὡς ὁμοιοτάτης ἐκείνῃ τῆς ἁμαρτίας ταύτης καὶ δυστυχίας τῇ πόλει γενομένης.