İçeriğe geç
Philon

Philon

Flaccus'a Karşı

Εἰς Φλάκκον

1Seianus'tan sonra Yahudilere karşı kurulan tuzağı ikinci olarak Flaccus Avillius devraldı. Bütün millete onun gibi açıktan zarar veremedi —çünkü bunun için elinde daha az imkân vardı—, ama eline düşenlerin hepsini birden çaresi olmayan kötülüklere uğrattı. Üstelik yalnız bir kısmına saldırıyor görünse de, kuvvetten çok hileyle her yerdeki herkesin üzerine giderek tuzağını genişletti. Çünkü tabiatça zorba olup da gücü olmayanlar, tuzaklarını kurnazlıkla başarıya ulaştırır.

1

Δεύτερος μετὰ Σηιανὸν Φλάκκος Ἀουίλλιος διαδέχεται τὴν κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλήν, σύμπαν μὲν ἀδικῆσαι τὸ ἔθνος ὥσπερ ἐκεῖνος ἄντικρυς οὐ δυνηθείς — ἐλάττους γὰρ εἶχε τὰς εἰς τοῦτ’ ἀφορμάς —, ἐφ’ ὅσους δ’ ἔφθανεν, ἀθρόους ἀνηκέστοις περιέπειρε κακοῖς. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ μέρει δόξας ἐπιτίθεσθαι τὴν ἐπιβουλὴν ἐξέτεινεν ἐπιὼν τοὺς πανταχοῦ πάντας διὰ τέχνης τὸ πλέον ἢ δυνάμεως· οἷς γὰρ ἰσχὺς οὐ πρόσεστι τῶν τὰς φύσεις τυραννικῶν, πανουργίαις τὰς ἐπιβουλὰς κατορθοῦσιν.

2Bu Flaccus, Mısır'ın yönetimi kendisine emanet edilmiş olan Hiberus ölünce, Tiberius Caesar'ın yakın dostları arasından seçilerek İskenderiye'nin ve ülkenin valisi atandı. Başlangıçta, en azından görünüşte, iyiliğinin ve soyluluğunun sayısız örneğini veren bir adamdı: çalışkan ve azimliydi; düşünmekte ve kararlaştırdığını yapmakta çabuktu; söz söylemekte pek hazırcevaptı, söylenmeden önce susulanı sezerdi.

2

ὁ Φλάκκος οὖν οὗτος ἐν τοῖς ἑταίροις κριθεὶς παρὰ Τιβερίῳ Καίσαρι μετὰ τὴν Ἱβήρου τελευτήν, ὃς ἐπετέτραπτο Αἴγυπτον, καθίσταται τῆς Ἀλεξανδρείας καὶ τῆς χώρας ἐπίτροπος, ἄνθρωπος ἐν ἀρχῇ μυρία καλοκαγαθίας ὅσα τῷ δοκεῖν ἐξενεγκὼν δείγματα· πυκνός τε γὰρ ἦν καὶ συνεχὴς καὶ ὀξὺς νοῆσαι καὶ τὰ βουλευθέντα πρᾶξαι καὶ προχειρότατος εἰπεῖν καὶ πρὸ τοῦ λεγομένου τὸ ἡσυχαζόμενον αἰσθέσθαι.

3Böylece kısa zamanda Mısır'ın işlerine tümüyle alıştı. Bu işler çok yönlü ve karmaşıktır; ilk gençliklerinden beri bu işi meslek edinmiş olanlar bile onları güçlükle kavrar. Kâtipler fazlalık bir kalabalık hâline gelmişti; çünkü küçük büyük her işte tecrübesiyle onları geçiyordu. Öyle ki yalnız onları aşmakla kalmadı, titizliği sayesinde o zamana kadarki hocalarına öğrenci olacakken öğretmen oldu.

3

παντάπασιν οὖν ὀλίγῳ χρόνῳ τῶν κατὰ τὴν Αἴγυπτον πραγματειῶν ἐθὰς γίνεται· πολύτροποι δ’ εἰσὶ καὶ ποικίλαι, μόλις τοῖς ἐκ πρώτης ἡλικίας τὸ ἔργον ἐπιτήδευμα πεποιημένοις γνωριζόμεναι. περιττὸς ὄχλος ἦσαν οἱ γραμματεῖς, ἤδη πρὸς πάντα μικρὰ καὶ μεγάλα φθάνοντος αὐτοῦ ταῖς ἐμπειρίαις, ὡς μὴ μόνον ὑπερβαλεῖν ἀλλὰ χάριν ἀκριβείας ἀντὶ γνωρίμου διδάσκαλον γεγενῆσθαι τῶν τέως ὑφηγητῶν.

4Hesaplarda ve gelirlerin yönetiminde başardıkları, büyük ve gerekli işler olsa da, yöneticiye yaraşır bir psykhē'nin hiçbir işaretini göstermiyordu. Ama daha parlak ve hükümdarca bir tabiatı ortaya koyan işleri daha büyük bir açıklıkla gösterdi. Örneğin kendini daha ağırbaşlı tutardı —bir yönetici için gururlu bir duruş pek yararlıdır—; büyük davaları ileri gelenlerle birlikte görürdü; fazla böbürlenenlerin burnunu kırardı; karışık ve derme çatma insanlardan bir kalabalığın toplanmasını engellerdi. Her zaman kurban bahanesiyle şölen yapıp sarhoşlukla kamu işlerine saygısızlık eden dernekleri ve toplulukları dağıtır, başkaldıranlara ağır ve sert davranırdı.

4

καὶ ὅσα μὲν περὶ λογισμοὺς καὶ τὴν τῶν προσοδευομένων κατώρθου διοίκησιν, εἰ καὶ μεγάλα καὶ ἀναγκαῖα ἦν, ἀλλ’ οὐδέν γε δεῖγμα ψυχῆς ὑπέφαινεν ἡγεμονικῆς, ἃ δὲ λαμπροτέραν καὶ βασιλικὴν ἐδήλου φύσιν, μετὰ πλείονος παρρησίας ἐπεδείκνυτο· οἷον σεμνότερον ἦγεν αὑτόν — ἄρχοντι δὲ λυσιτελέστατον ὁ τῦφος —, ἐδίκαζε τὰ μεγάλα μετὰ τῶν ἐν τέλει, τοὺς ὑπεραύχους καθῄρει, μιγάδων καὶ συγκλύδων ἀνθρώπων ὄχλον ἐκώλυεν ἐπισυνίστασθαι· τάς τε ἑταιρείας καὶ συνόδους, αἳ ἀεὶ ἐπὶ προφάσει θυσιῶν εἱστιῶντο τοῖς πράγμασιν ἐμπαροινοῦσαι, διέλυε τοῖς ἀφηνιάζουσιν ἐμβριθῶς καὶ εὐτόνως προσφερόμενος.

5Sonra şehri ve ülkeyi iyi bir kanun düzeniyle doldurunca, sırası gelince askerî kuvvetlerin başına geçti: piyadeleri, süvarileri, hafif silahlıları dizdi, bir araya getirdi, eğitti. Komutanları gözetim altında tuttu ki askerlerin ücretlerini kesip onları eşkıyalığa ve yağmaya kışkırtmasınlar; askerlerin her birini de gözetim altında tuttu ki askerlik görevi dışında hiçbir işe karışmasınlar ve barışı korumakla da görevli olduklarını hatırlasınlar.

5

εἶτ’ ἐπειδὴ τὴν πόλιν καὶ τὴν χώραν ἀνέπλησεν εὐνομίας, ἐν μέρει πάλιν ταῖς στρατιωτικαῖς δυνάμεσιν ἐφήδρευεν ἐκτάττων, συγκροτῶν, γυμνάζων πεζούς, ἱππεῖς, τοὺς τῆς κούφης ὁπλίσεως, τοὺς ἡγεμόνας, ἵνα μὴ τὰς μισθοφορὰς τῶν στρατιωτῶν ἀφαιρούμενοι πρὸς λῃστείας καὶ ἁρπαγὰς αὐτοὺς ἀλείφωσι, πάλιν τῶν στρατιωτῶν ἕκαστον, ἵνα μηδὲν ἔξω τῶν κατὰ τὴν στρατείαν περιεργάζηται μεμνημένος, ὅτι τέτακται καὶ τὴν εἰρήνην διαφυλάττειν.

6Belki biri şöyle diyecek: "Hey sen, bir adamı suçlamaya karar verdin, ama hiçbir suç anlatmadın da uzun övgüleri art arda sıralıyorsun; yoksa aklını mı kaçırdın, delirdin mi?" Hayır dostum, delirmedim; bir işin gidişatını göremeyecek kadar budala da değilim.

6

Ἴσως δ’ ἄν τις εἴποι· „σὺ δ’, ὦ οὗτος, ἐγνωκὼς ἀνθρώπου κατηγορεῖν ἔγκλημα μὲν οὐδὲν διεξῆλθες, μακροὺς δ’ ἐπαίνους συνείρεις· μὴ ἄρα παραπαίεις καὶ μέμηνας;“ — οὐ μέμηνα, ὦ οὗτος, οὐδ’ ἠλίθιός τίς εἰμι, ὡς μὴ δύνασθαι πράγματος ἀκολουθίαν ἰδεῖν.

7Flaccus'u övüyorum; düşmanı methetmek yakışık aldığından değil, kötülüğünü daha açık göstermek için. Çünkü daha iyiyi bilmediği için hata edene af gösterilir; ama bile bile haksızlık edenin savunması yoktur, o daha önce kendi vicdanının mahkemesinde mahkûm olmuştur.

7

ἐπαινῶ τὸν Φλάκκον, οὐκ ἐπειδὴ προσῆκεν ἐχθρὸν ἐγκωμιάζειν, ἀλλ’ ἵν’ αὐτοῦ τὴν μοχθηρίαν ἀριδηλοτέραν παραστήσω· τῷ μὲν γὰρ ἀγνοίᾳ τοῦ κρείττονος διαμαρτάνοντι συγγνώμη δίδοται, ὁ δ’ ἐξ ἐπιστήμης ἀδικῶν ἀπολογίαν οὐκ ἔχει προεαλωκὼς ἐν τῷ τοῦ συνειδότος δικαστηρίῳ.

8Altı yıl iktidarda kaldı. İlk beş yıl, Tiberius Caesar hayattayken, hem barışı korudu hem de öyle güçlü ve kararlı yönetti ki kendinden öncekilerin hepsini geride bıraktı.

8

ἑξαετίαν γὰρ τὴν ἐπικράτειαν λαβὼν πέντε μὲν ἔτη τὰ πρῶτα, ζῶντος Τιβερίου Καίσαρος, τήν τε εἰρήνην διεφύλαξε καὶ οὕτως εὐτόνως καὶ ἐρρωμένως ἀφηγήσατο, ὡς τοὺς πρὸ αὐτοῦ πάντας ὑπερβαλεῖν.

9Son yılında ise, Tiberius ölüp Gaius imparator ilan edilince, her şeyi gevşetip elden bırakmaya başladı. Bunun sebebi ya Tiberius için duyduğu çok ağır yastı —sürekli kederinden ve bir pınardan akar gibi durmadan dökülen gözyaşlarından, en yakın akrabasını yitirmiş gibi acı çektiği belliydi—; ya halefine kötü niyet beslemesiydi, çünkü evlat edinilenlerin değil öz soydan gelenlerin tarafını tutmuştu; ya da Gaius'un annesi ölümüne yol açan suçlamalarla karşı karşıyayken ona saldıranlardan biri olması ve o zamandan beri yakalanma korkusuyla bunun unutulmasını ummasıydı.

9

τῷ δ’ ὑστάτῳ, Τιβερίου μὲν τελευτήσαντος, Γαΐου δ’ ἀποδειχθέντος αὐτοκράτορος, ὑφιέναι καὶ χαλᾶν ἤρξατο τὰ πάντα εἴτε διὰ τὸ ἐπὶ Τιβερίῳ βαρύτατον πένθος — δῆλος γὰρ ἦν ὡς ἐπ’ οἰκειοτάτῳ περιπαθῶν ἔκ τε τῆς συνεχοῦς κατηφείας καὶ τῆς τῶν δακρύων φορᾶς, ἃ καθάπερ ἀπὸ πηγῆς ἀπαύστως ἐξεχεῖτο — εἴτε καὶ κακόνους ὢν τῷ διαδόχῳ διὰ τὸ τὴν τῶν γνησίων πρὸ τῆς τῶν θετῶν τεθεραπευκέναι μερίδα εἴτε καὶ τῶν συνεπιθεμένων τῇ Γαΐου μητρί, καθ’ ὃν χρόνον εἶχε τὰς αἰτίας ἐφ’ αἷς ἀνῃρέθη, γεγονὼς καὶ διὰ φόβον ἁλώσεως ἐπιλελησμένος.

10Bir süre daha dayandı, işlerin yönetimini büsbütün elden bırakmadı. Ama Tiberius'un torunu ve iktidar ortağının Gaius'un emriyle öldürüldüğünü duyunca, anlatılmaz bir felaketle sarsılıp kendini yere attı ve dili tutulmuş hâlde yattı; zihni ise çok daha önceden tükenip gevşemişti.

10

καὶ μέχρι μέν τινος ἔτ’ ἀντεῖχε μὴ κατὰ τὸ παντελὲς μεθιέμενος τὴν τῶν πραγμάτων ἀντίληψιν. ὡς δ’ ἤκουσε τὸν Τιβερίου μὲν υἱωνὸν κοινωνὸν δὲ τῆς ἀρχῆς ἀναιρεθέντα Γαΐου κελεύσαντος, ἀλέκτῳ πληγεὶς συμφορᾷ καταβαλὼν ἑαυτὸν ἀχανὴς ἔκειτο, τῆς διανοίας πολὺ πρότερον ἀπειρηκυίας καὶ παρειμένης αὐτῷ.

11Çünkü delikanlı yaşadıkça kendi kurtuluşunun kıvılcımlarından ümidini kesmemişti; o ölünce kendi umutları da onunla birlikte ölmüş gibi geldi. Gerçi küçük bir yardım esintisi kalmıştı: Makro ile dostluğu. Makro başlangıçta Gaius'un yanında her şeye gücü yeten biriydi; anlatıldığına göre Gaius'un iktidara gelmesine, hatta daha da çok hayatta kalmasına en büyük katkıyı o yapmıştı. Çünkü Tiberius, Gaius'u kötü huylu ve yönetmeye yatkın olmayan biri saydığı için, aynı zamanda torunu için duyduğu korkudan —kendisi ölünce torununun da harcanıp gitmesinden korkuyordu— birçok kez onu ortadan kaldırmayı düşünmüştü. Makro ise her seferinde onun şüphelerini gidermiş, Gaius'u saf, kötülük bilmez, insanlarla iyi geçinen ve kuzenine son derece bağlı biri olarak övmüştü; öyle ki Gaius iktidarı ya yalnız ona bırakmak isteyecek ya da her hâlde birinciliği ona verecekti.

11

ζῶντος μὲν γὰρ τοῦ μειρακίου τὰ ζώπυρα τῆς ἰδίας σωτηρίας οὐκ ἀπεγίνωσκεν, ἀποθανόντος δὲ συντεθνάναι καὶ τὰς οἰκείας ἐλπίδας ἔδοξεν, εἰ καὶ μικρά τις ἀπελείπετο αὔρα βοηθείας, ἡ πρὸς Μάκρωνα φιλία τὰ σύμπαντα παρὰ Γαΐῳ κατ’ ἀρχὰς δυνηθέντα καὶ πλείστην μοῖραν ὡς λόγος εἰσενεγκάμενον αὐτῷ πρὸς τὸ τυχεῖν τῆς ἡγεμονίας καὶ ἔτι μᾶλλον πρὸς τὸ σωθῆναι,

12

πολλάκις μὲν ἐκποδὼν ποιήσασθαι τὸν Γάιον διανοηθέντος Τιβερίου ὡς κακοήθη καὶ οὐ πεφυκότα πρὸς ἀρχήν, καὶ ἅμα διὰ τὸν ἐπὶ τῷ υἱωνῷ φόβον — ἐδεδίει γάρ, μὴ παρανάλωμα γένηται τελευτήσαντος αὐτοῦ —, πολλάκις δὲ τοῦ Μάκρωνος τὰς ὑπονοίας ὑπεξαιρουμένου καὶ τὸν Γάιον ἐπαινοῦντος ὡς ἁπλοῦν καὶ ἀπόνηρον καὶ κοινωνικὸν καὶ τοῦ ἀνεψιοῦ μάλιστα ἡττημένον, ὡς ἢ μόνῳ ἂν ἐθελῆσαι παραχωρῆσαι τὴν ἡγεμονίαν ἢ πάντως τὰ πρωτεῖα.

13Tiberius bunlarla aldatılıp, farkına varmadan hem kendisine, hem torununa, hem soyuna, hem araya giren Makro'ya, hem de bütün insanlara amansız bir düşman bırakmış oldu.

13

ὑφ’ ὧν ἀπατηθεὶς ἔλαθεν ἄσπονδον ἐχθρὸν ἑαυτῷ καὶ υἱωνῷ καὶ γένει καὶ παρακλήτῳ Μάκρωνι καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις καταλιπών.

14Çünkü Makro, Gaius'un yoldan çıktığını, aklına esen işe aklına estiği gibi dizginsiz dürtülerle atıldığını görünce, onu Tiberius hayattayken tanıdığı ölçülü ve söz dinler Gaius sanarak ona öğüt verir, onu yatıştırırdı. Zavallı adam bu aşırı iyi niyetinin bedelini en ağır cezayla ödedi: gereksiz bir yük ve baş belası sayılarak karısı ve çocuklarıyla, bütün ev halkıyla birlikte öldürüldü.

14

ἐπειδὴ γὰρ ὁ Μάκρων ὁρῶν αὐτὸν ἐκδιαιτώμενον καὶ ἀχαλίνοις ταῖς ὁρμαῖς, ἐφ’ ἃ ἂν τύχῃ καὶ ὡς ἂν τύχῃ, χρώμενον ἐνουθέτει καὶ παρηγόρει νομίζων ἐκεῖνον εἶναι Γάιον τόν, ἡνίκ’ ἔτ’ ἔζη Τιβέριος, ἐπιεικῆ καὶ πειθαρχικόν, ὁ κακοδαίμων εὐνοίας περιττῆς ἔδωκε τὰς ἀνωτάτω δίκας πανοίκιος αὐτῇ γυναικὶ καὶ τέκνοις συναναιρεθεὶς ὡς περιττὸν ἄχθος καὶ παρενόχλημα.

15Nitekim Gaius, onun uzaktan geldiğini gördükçe yanındakilere şöyle derdi: "Gülmeyelim, surat asalım; öğütçü geliyor, lafını esirgemeyen adam! Şimdi de yetişkin bir adamın, hem de imparatorun lalası olmaya kalktı; oysa ilk çocukluğumuzun lalalarını bile zaman çoktan uzaklaştırıp bizden ayırdı."

15

καὶ γὰρ ὁπότε πόρρωθεν αὐτὸν ἀφικνούμενον ἴδοι, τοιαῦτα πρὸς τοὺς συνόντας διεξῄει· „μὴ μειδιῶμεν, κατηφῶμεν· ὁ νουθετητὴς παραγίνεται, ὁ αὐθέκαστος, ὁ ἀνδρὸς τελείου καὶ αὐτοκράτορος ἀρξάμενος νῦν εἶναι παιδαγωγός, ὅτε καὶ τοὺς ἐκ πρώτης ἡλικίας ὁ καιρὸς ἀπήλασε καὶ διέζευξεν.“

16Flaccus Makro'nun da ortadan kaldırıldığını öğrenince kalan umudunu da büsbütün yitirdi; gücü tükenip iradesi çözüldüğü için artık işlere eskisi gibi el koyamaz oldu.

16

Ἐπεὶ δ’ οὖν καὶ τοῦτον ἔγνω προσανῃρημένον ὁ Φλάκκος, τὴν λοιπὴν ἐλπίδα κατὰ τὸ παντελὲς ἀπεγνώκει καὶ οὐκέθ’ ὁμοίως ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν πραγμάτων οἷός τε ἦν ἐξασθενῶν καὶ διαρρέων τὴν γνώμην.

17Yönetici hâkimiyet kurabileceğinden ümidini keserse, yönetilenlerin hemen başkaldırması kaçınılmazdır; hele küçük ve rastgele sebeplerle kışkırmaya yatkın olanların. Bunlar arasında birinciliği Mısırlılar alır; onlar en küçük bir kıvılcımdan büyük ayaklanmalar alevlendirmeye alışkındır.

17

ὅταν δ’ ὁ ἄρχων ἀπογνῷ τὸ δύνασθαι κρατεῖν, ἀνάγκη τοὺς ὑπηκόους εὐθὺς ἀφηνιάζειν καὶ μάλιστα τοὺς ἐκ μικρῶν καὶ τῶν τυχόντων πεφυκότας ἀνερεθίζεσθαι· ἐν οἷς τὸ Αἰγυπτιακὸν τὰ πρωτεῖα φέρεται διὰ βραχυτάτου σπινθῆρος εἰωθὸς ἐκφυσᾶν στάσεις μεγάλας.

18Çaresiz ve çıkışsız kalan Flaccus çırpınmaya başladı; düşüncesi kötüye doğru değişince az önceki her şeyi tersine çevirdi ve işe en yakınlarından başladı. İyi niyetli olanlardan ve en yakın dostlarından şüphelenip onları uzaklaştırdı; baştan beri düşmanlığı bilinen kişilerle ise barıştı ve her konuda onları danışman edindi.

18

ἐν ἀμηχάνοις δὲ καὶ ἀπόροις γεγονὼς ἐσφάδᾳζε καὶ τὰ πρὸ μικροῦ πάντα ἤλλαξεν ἅμα τῇ τοῦ λογισμοῦ πρὸς τὸ χεῖρον μεταβολῇ ποιησάμενος τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τῶν συνηθεστάτων· τοὺς μὲν γὰρ εὔνους καὶ μάλιστα φίλους ὑφωρᾶτο καὶ διωθεῖτο, τοῖς δ’ ἐξ ἀρχῆς ἀνομολογηθεῖσιν ἐχθροῖς ἐσπένδετο καὶ συμβούλοις περὶ πάντων ἐχρῆτο.

19Onlar ise —çünkü kin besliyorlardı— barışmış görünmeyi yalnız sözde takındılar; gerçekte içlerinde uzlaşmaz bir kin taşıyarak ve sahnedeki oyuncular gibi içten bir dostluk rolü yaparak onu bütünüyle ele geçirdiler. Böylece yöneten yönetilen, yönetilenler de yöneten oldu: en zararlı görüşleri öne sürüyor, sonra hemen kendileri mühürlüyorlardı.

19

οἱ δ’ — ἐγκότως γὰρ εἶχον — τὸ κατηλλάχθαι δοκεῖν λόγῳ μόνον ἐπιμορφάσαντες, ἔργοις δὲ κατὰ διάνοιαν ἀσύμβατα μνησικακοῦντες καὶ ὥσπερ ἐν θεάτρῳ καθυποκρινόμενοι γνησίαν φιλίαν ὅλον αὐτὸν συναρπάζουσι· καὶ γίνεται ὁ μὲν ἄρχων ὑπήκοος, οἱ δ’ ὑπήκοοι ἡγεμόνες, εἰσηγούμενοι μὲν ἀλυσιτελεστάτας γνώμας, εὐθὺς δὲ ταύτας ἐπισφραγιζόμενοι.

20Çünkü bütün kararlarını kendileri onaylıyor, Flaccus'u ise sahnedeki dilsiz bir maske gibi, yalnız görünüş için, üzerinde yönetici adı yazılı bir figür olarak yanlarında tutuyorlardı. Bunlar halk dalkavuğu Dionysios'lar, kâğıt kurdu Lampon'lar, fitne başı İsidoros'lardı; işgüzarlar, kötülük icat edenler, şehir karıştırıcılar —bu ad nasılsa onlara yapışıp kalmıştır.

20

βεβαιωταὶ γὰρ ὧν ἐβουλεύσαντο πάντων ἐγίνοντο κωφὸν ὡς ἐπὶ σκηνῆς προσωπεῖον ἕνεκα προσχήματος αὐτὸ μόνον παραλαμβάνοντες ἐπιγεγραμμένον ὄνομα ἀρχῆς, Διονύσιοι δημοκόποι, Λάμπωνες γραμματοκύφωνες, Ἰσίδωροι στασιάρχαι, φιλοπράγμονες, κακῶν εὑρεταί, ταραξιπόλιδες· τοῦτο γὰρ κεκράτηκέ πως τοὔνομα.

21Bunların hepsi bir araya gelip Yahudilere karşı en korkunç planı kurdular ve Flaccus'a gidip baş başa şöyle dediler:

21

συνταξάμενοι πάντες οὗτοι βούλευμα βουλεύουσι κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἀργαλεώτατον καὶ τῷ Φλάκκῳ προσελθόντες ἰδίᾳ φασίν·

22"Genç Tiberius Nero'dan umduğun şeyler yok olup gitti; ondan sonraki umudun, dostun Makro da gitti; hükümdardan sana hayırlı bir şey gelmeyecek. Gaius'un gönlünü yapacak çok güçlü bir aracı bulmamız gerek.

22

"ἔρρει μέν σοι τὰ ἀπὸ Τιβερίου Νέρωνος τοῦ παιδός, ἔρρει δὲ καὶ ἡ μετ’ ἐκεῖνον ἐλπίς, ὁ ἑταῖρός σου Μάκρων, αἴσια δ’ οὐκ ἔστι σοι τὰ ἀπὸ τοῦ κρατοῦντος· δεῖ δὴ παράκλητον ἡμᾶς εὑρεῖν δυνατώτατον, ὑφ’ οὗ Γάιος ἐξευμενισθήσεται.

23O aracı İskenderiyelilerin şehridir. Augustus'un bütün hanedanı onu baştan beri onurlandırmıştır, şimdiki efendimiz ise hepsinden çok. Senden bir bağış alırsa senin için aracılık edecektir; ona Yahudileri teslim edip gözden çıkarmaktan daha büyük bir iyilik yapamazsın."

23

ὁ δὲ παράκλητος ἡ πόλις Ἀλεξανδρέων ἐστίν, ἣν τετίμηκε μὲν ἐξ ἀρχῆς ἅπας ὁ Σεβαστὸς οἶκος, διαφερόντως δ’ ὁ νῦν ἡμῶν δεσπότης. παρακλητεύσει δὲ τυχοῦσά τινος παρὰ σοῦ δωρεᾶς· μεῖζον δ’ ἀγαθὸν οὐδὲν αὐτῇ παρέξεις ἢ τοὺς Ἰουδαίους ἐκδοὺς καὶ προέμενος.“

24Bunun üzerine Flaccus, böyle konuşanları yenilik peşinde koşan ve herkesin düşmanı olan kimseler olarak öfkeyle kovması gerekirken söylenenleri onayladı. Önce tuzaklarını daha gizli kurdu: anlaşmazlığı olanlara eşit ve tarafsız bir dinleyici olmadı, bir taraftan yana eğildi; başka konularda da Yahudilere eşit söz hakkı tanımadı; bir Yahudi yanına geldiğinde yüzünü çeviriyor, ulaşılmaz davranmayı yalnız onlara karşı takınıyordu. Sonra düşmanlığını açıkça da gösterdi.

24

ἐπὶ τούτοις ὀφείλων ἀπώσασθαι καὶ δυσχερᾶναι τοὺς λέγοντας ὡς νεωτεροποιοὺς καὶ κοινοὺς πολεμίους συνεπιγράφεται τοῖς λεχθεῖσι. καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἀδηλοτέρας ἐποιεῖτο τὰς ἐπιβουλὰς μήτ’ ἴσον παρέχων καὶ κοινὸν ἀκροατὴν ἑαυτὸν τοῖς τὰς ἀμφισβητήσεις ἔχουσιν, ἀλλὰ πρὸς θάτερον ἀποκλίνων μέρος, μήτ’ ἐν τοῖς ἄλλοις ἰσηγορίαν διδούς, ἀλλὰ καὶ ὁπότε προσίοι τις τῶν Ἰουδαίων, ἀποστρεφόμενος καὶ τὸ δυσέντευκτον ἐπιτηδεύων ἐπὶ μόνων τούτων· αὖθις δὲ καὶ ἐκ τοῦ φανεροῦ τὴν δυσμένειαν ἐπεδείξατο.

25Tabiatından çok sonradan öğrenerek edindiği bu çılgınlığını şöyle bir rastlantı daha da güçlendirdi. Gaius Caesar, Kral Herodes'in torunu Agrippa'ya, dedesinin mirasının üçte birini, amcası tetrark Philippos'un yönetmekte olduğu kısmı krallık olarak verdi.

25

Προσεπέρρωσε δ’ αὐτοῦ τὴν ἐκ μαθήσεως τὸ πλέον ἢ φύσεως ἐπιτετηδευμένην ἀπόνοιαν καὶ συντυχία τις τοιαύτη. Γάιος Καῖσαρ Ἀγρίππᾳ τῷ Ἡρῴδου βασιλέως υἱωνῷ δίδωσι βασιλείαν τῆς παππῴας λήξεως τρίτην μοῖραν, ἣν Φίλιππος τετράρχης θεῖος ὢν αὐτῷ πρὸς πατρὸς ἐκαρποῦτο.

26Agrippa yola çıkmak üzereyken Gaius ona, Brundisium'dan Suriye'ye kadarki uzun ve yorucu deniz yolculuğundan vazgeçmesini, etesiyen rüzgârlarını bekleyip İskenderiye üzerinden giden kısa yolu kullanmasını tavsiye etti. Oradan kalkan yük gemilerinin hızlı, kaptanlarının da çok tecrübeli olduğunu, yarış atlarını süren arabacılar gibi gemileri şaşmadan dosdoğru rotada götürdüklerini söylüyordu. Agrippa da hem efendisi olduğu hem de yararlı görünen şeyleri buyurduğu için onun sözünü dinledi.

26

μέλλοντι δ’ ἀπαίρειν συνεβούλευσεν ὁ Γάιος τὸν μὲν ἀπὸ Βρεντεσίου μέχρι Συρίας πλοῦν μακρὸν ὄντα καὶ καματηρὸν παραιτήσασθαι, χρῆσθαι δ’ ἐπιτόμῳ τοὺς ἐτησίας ἀναμείναντι τῷ διὰ τῆς Ἀλεξανδρείας· τάς τε γὰρ ἐκεῖθεν ὁλκάδας ταχυναυτεῖν ἔφασκε καὶ ἐμπειροτάτους εἶναι κυβερνήτας, οἳ καθάπερ ἀθλητὰς ἵππους ἡνιοχοῦσιν ἀπλανῆ παρέχοντες τὸν ἐπ’ εὐθείας δρόμον. ὁ δὲ πειθαρχεῖ ὡς δεσπότῃ τε ἅμα καὶ τὰ δοκοῦντα συμφέρειν παραγγέλλοντι.

27Dikaiarkheia'ya inip limanda demirli, kalkmaya hazır İskenderiye gemilerini görünce adamlarıyla birlikte bindi; iyi bir yolculuk yaparak birkaç gün sonra kimseye haber vermeden ve kimseye görünmeden İskenderiye'ye vardı. Faros öğleden sonra göründüğü için kaptanlara yelkenleri toplamalarını, adanın çevresinde uzağa açılmadan denizde dolaşmalarını, iyice akşam olunca da gece limana yanaşmalarını emretti; böylece herkes uykuya çekilmişken karaya çıkıp kimse görmeden ev sahibinin yanına gidecekti.

27

καταβὰς δ’ εἰς Δικαιάρχειαν καὶ ναῦς ὑφόρμους Ἀλεξανδρίδας ἰδὼν εὐτρεπεῖς πρὸς ἀναγωγήν, ἐπιβὰς μετὰ τῶν ἰδίων, εὐπλοίᾳ χρησάμενος, ὀλίγαις ὕστερον ἡμέραις ἀνεπιφάτως καὶ ἀφωράτως κατάγεται, κελεύσας τοῖς κυβερνήταις — περὶ γὰρ δείλην ὥραν ὁ Φάρος ἀναφαίνεται — τὰ μὲν ἱστία συνάγειν, ἔξω δὲ περὶ αὐτὸν μὴ μακρὰν ἀφισταμένους θαλαττεύειν ἄχρι τοῦ βαθεῖαν ἑσπέραν ἐπιγενέσθαι καὶ νυκτὸς τοῖς λιμέσι προσσχεῖν, ἵν’ ἀποβὰς ἤδη τετραμμένων ⟨ἁπάντων⟩ πρὸς ὕπνον, μηδενὸς ὁρῶντος, ἀφίκηται πρὸς τὸν ξενοδόχον.

28Agrippa şehre bu kadar sessiz sedasız geldi; mümkünse şehirdekilerin hiçbirine görünmeden çıkıp gitmek istiyordu. Çünkü İskenderiye'yi görmeye gelmemişti —daha önce, Tiberius'un yanına gitmek üzere Roma'ya yelken açtığı sırada orada bulunmuştu—; yalnız evine dönmek için kısa yolu kullanacaktı.

28

ὁ μὲν δὴ μετὰ τοσαύτης αἰδοῦς ἐπεδήμησε βουλόμενος, εἴ πως οἷόν τε ἦν, ἅπαντας τοὺς ἐν τῇ πόλει λαθὼν ὑπεξελθεῖν· οὐ γὰρ κατὰ θέαν ἀφῖκτο τῆς Ἀλεξανδρείας ἐπιδεδημηκὼς αὐτῇ πρότερον, ἡνίκα τὸν ἐπὶ Ῥώμης πλοῦν ἐστέλλετο πρὸς Τιβέριον, ἀλλ’ ὁδῷ χρησόμενος ἐπιτόμῳ τῆς οἴκαδε ἀφίξεως.

29Ama İskenderiyeliler kıskançlıktan çatlıyordu —çünkü Mısırlılar tabiatça hasettir— ve başkalarının mutluluğunu kendi talihsizlikleri sayıyorlardı. Aynı zamanda Yahudilere karşı eskiden beri süren ve bir bakıma tabiatlarına işlemiş olan düşmanlık yüzünden, bir Yahudinin kral olmasına, her biri atalarından kalma bir krallıktan yoksun bırakılmış kadar içerlediler.

29

οἱ δ’ ὑπὸ φθόνου ῥηγνύμενοι — βάσκανον γὰρ φύσει τὸ Αἰγυπτιακόν — καὶ τὰς ἑτέρων εὐτυχίας ἰδίας ὑπελάμβανον εἶναι κακοπραγίας καὶ ἅμα διὰ τὴν παλαιὰν καὶ τρόπον τινὰ ⟨φύσει⟩ γεγενημένην πρὸς Ἰουδαίους ἀπέχθειαν ἤσχαλλον ἐπὶ τῷ γεγενῆσθαί τινα βασιλέα Ἰουδαῖον οὐχ ἧττον, ἢ εἰ αὐτός τις ἕκαστος βασιλείαν προγονικὴν ἀφῄρητο.

30Flaccus'un çevresindekiler de zavallı adamı yine kışkırtıp aynı kıskançlığa sürükleyerek şöyle dediler: "Bunun gelişi senin yıkımındır; senden daha büyük bir onur ve ün debdebesine bürünmüş. Gümüş ve altın kakmalı silahlarla süslenmiş muhafız birliğini gören herkesin gözünü kendine çeviriyor. Başkasının yönetim bölgesine mi gelmesi gerekirdi? Denizden kendi ülkesine güvenle geçip gidebilirdi. Gaius izin verse, hatta zorlasa bile, ülkenin valisi gölgede kalıp itibarını yitirmesin diye yalvarıp buraya gelmekten kaçınması gerekirdi."

30

καὶ τὸν ἄθλιον Φλάκκον πάλιν οἱ συνόντες ἀνηρέθιζον εἰς τὸν αὐτὸν ἐνάγοντες καὶ προκαλούμενοι φθόνον, „σὴ κατάλυσίς ἐστι“ φάσκοντες „ἡ ἐπιδημία τούτου· μείζονα τιμῆς καὶ εὐδοξίας ὄγκον ἢ σὺ περιβέβληται· πάντας εἰς ἑαυτὸν ἐπιστρέφει τὴν δορυφόρον τῶν σωματοφυλάκων στρατιὰν ὁρῶντας ἐπαργύροις καὶ ἐπιχρύσοις ὅπλοις διακεκοσμημένην.

31

ἔδει γὰρ ἥκειν εἰς ἐπικράτειαν ἑτέρου δυνάμενον πλῷ χρησάμενον εἰς τὴν οἰκείαν ἀσφαλῶς παραπεμφθῆναι; καὶ γὰρ εἰ Γάιος ἐπέτρεπε, μᾶλλον δ’ ἠνάγκαζεν, ἐχρῆν ἐκλιπαρήσαντα παραιτήσασθαι τὴν ἐνθάδε ἄφιξιν, ἵνα μὴ παρευημερηθεὶς ὁ τῆς χώρας ἡγεμὼν ἀδοξῇ.“

32Flaccus bunları duyunca öncekinden de çok kabardı. Agrippa'yı gönderenden korktuğu için açıkta onun arkadaşı ve dostu rolünü oynuyor, ama gizlice kıskanıyor, kinini dışa vuruyor ve açıktan cesaret edemediği için dolaylı yoldan ona hakaret ediyordu.

32

ταῦτα ἀκούων ἔτι μᾶλλον ἢ πρότερον ᾤδει καὶ ἐν μὲν τῷ φανερῷ τὸν ἑταῖρον καὶ φίλον καθυπεκρίνετο διὰ τὸν ἐκ τοῦ πέμψαντος φόβον, ἰδίᾳ δὲ ἐζηλοτύπει καὶ ἐξελάλει τὸ μῖσος καὶ πλαγίως αὐτὸν ὕβριζεν, ἐπειδήπερ ἄντικρυς οὐκ ἐθάρρει.

33Şehrin aylak ve işsiz güçsüz kalabalığına —dedikoduya alışmış, vaktini iftira ve sövgüyle geçiren bir yığın— kralı kötülemesi için izin verdi; ya hakaretleri kendisi başlattı ya da bu tür işlere hizmet etmeye alışkın adamları aracılığıyla onları teşvik edip kışkırttı.

33

τῷ γὰρ ἀργοῦντι καὶ σχολάζοντι τῆς πόλεως ὄχλῳ — πλῆθος δ’ ἐστὶν ἐπιτετηδευκὸς γλωσσαλγίαν καὶ ἐνευκαιροῦν διαβολαῖς καὶ βλασφημίαις — ἐπιτρέπει κακηγορεῖν τὸν βασιλέα εἴτε ἀρξάμενος δι’ ἑαυτοῦ τῶν λοιδοριῶν εἴτε προτρεψάμενος καὶ ἐναγαγὼν αὐτὸς διὰ τῶν ὑπηρετεῖν τὰ τοιαῦτα εἰωθότων.

34Onlar da fırsatı yakalayıp bütün gün gimnasionda kralla alay ettiler, art arda nükteler sıraladılar. Mim şairlerine ve güldürü ustalarına da başvurarak çirkin işlerdeki yeteneklerini gösterdiler; güzel şeyleri öğrenmekte ağır, zıtlarını öğrenmekteyse son derece çabuk ve becerikliydiler.

34

οἱ δ’ ἀφορμῆς λαβόμενοι διημέρευον ἐν τῷ γυμνασίῳ χλευάζοντες τὸν βασιλέα καὶ σκώμματα συνείροντες· πῇ δὲ καὶ ποιηταῖς μίμων καὶ γελοίων διδασκάλοις χρώμενοι τὴν ἐν τοῖς αἰσχροῖς εὐφυΐαν ἐπεδείκνυντο, βραδεῖς μὲν ὄντες τὰ καλὰ παιδεύεσθαι, τὰ δ’ ἐναντία μανθάνειν ὀξύτατοι καὶ προχειρότατοι.

35Flaccus neden öfkelenmedi, neden onları yakalatmadı, bu küstah sövgüden ötürü neden azarlamadı? Agrippa kral olmasa bile Caesar'ın sarayından biri olsaydı, ona bir ayrıcalık ve saygı gösterilmesi gerekmez miydi? Bunlar Flaccus'un bu sövgülere ortak olduğunun açık delilleridir. Çünkü azarlayabilecek ya da hiç değilse durdurabilecekken engellemeyen, açıkça kendisi göz yummuş ve izin vermiş olur. Düzensiz bir kalabalık ise suç işlemek için bir fırsat buldu mu durmaz; bir şeyden ötekine geçer, hep yeni bir şey daha işler.

35

διὰ τί γὰρ οὐκ ἠγανάκτησεν, οὐκ ἀπήγαγεν, οὐκ ἐπέπληξε τῆς αὐθάδους βλασφημίας; εἰ δὲ μὴ βασιλεὺς ἦν, ἀλλά τις τῶν ἐκ τῆς Καίσαρος οἰκίας, οὐκ ὤφειλε προνομίαν τινὰ καὶ τιμὴν ἔχειν; ἀλλὰ ταῦτ’ εἰσὶ πίστεις ἐναργεῖς τοῦ συναίτιον γεγενῆσθαι τῶν βλασφημιῶν Φλάκκον· ὁ γὰρ ἐπιπλήττειν ἢ τὸ πανύστατον ἐπέχειν ἂν δυνηθεὶς εἰ μὴ κεκώλυκε, δῆλος ἦν ἐφιεὶς καὶ ἐπιτρέπων αὐτός. πρὸς ὅ τι δ’ ἂν ὄχλος ἀσύντακτος ἀφορμὴν λάβῃ τῶν ἁμαρτημάτων, οὐχ ἵσταται, μέτεισι δ’ ἀφ’ ἑτέρων εἰς ἕτερα προσεπεξεργαζόμενος ἀεί τι νεώτερον.

36Karabas adında bir deli vardı; ama vahşi ve hayvanca bir delilikle değil —böylesi hem ona tutulanlar hem de yanlarına yaklaşanlar için tehlikelidir—, gevşek ve daha yumuşak bir delilikle. Bu adam gece gündüz sokaklarda çıplak dolaşır, sıcaktan da soğuktan da kaçmaz, küçük çocukların ve aylak delikanlıların oyuncağı olurdu.

36

Ἦν τις μεμηνὼς ὄνομα Καραβᾶς οὐ τὴν ἀγρίαν καὶ θηριώδη μανίαν — ἄσκηπτος γὰρ αὕτη γε καὶ τοῖς ἔχουσι καὶ τοῖς πλησιάζουσιν —, ἀλλὰ τὴν ἀνειμένην καὶ μαλακωτέραν. οὗτος διημέρευε καὶ διενυκτέρευε γυμνὸς ἐν ταῖς ὁδοῖς οὔτε θάλπος οὔτε κρυμὸν ἐκτρεπόμενος, ἄθυρμα νηπίων καὶ μειρακίων σχολαζόντων.

37Zavallıyı gimnasiona kadar sürükleyip herkes görebilsin diye yüksek bir yere diktiler. Başına taç yerine düzleştirilmiş bir papirüs yaprağı geçirdiler, bedeninin geri kalanına kaftan yerine bir yer hasırı sardılar; biri de yolda atılmış duran yerli papirüsten küçük bir parça görüp ona asa diye verdi.

37

συνελάσαντες τὸν ἄθλιον ἄχρι τοῦ γυμνασίου καὶ στήσαντες μετέωρον, ἵνα καθορῷτο πρὸς πάντων, βύβλον μὲν εὐρύναντες ἀντὶ διαδήματος ἐπιτιθέασιν αὐτοῦ τῇ κεφαλῇ, χαμαιστρώτῳ δὲ τὸ ἄλλο σῶμα περιβάλλουσιν ἀντὶ χλαμύδος, ἀντὶ δὲ σκήπτρου βραχύ τι παπύρου τμῆμα τῆς ἐγχωρίου καθ’ ὁδὸν ἐρριμμένον ἰδών τις ἀναδίδωσιν.

38Tiyatro mimlerinde olduğu gibi krallık nişanlarını takınıp kral kılığına girince, omuzlarında mızrak yerine sopa taşıyan gençler iki yanında durup muhafızları taklit ettiler. Sonra başkaları yanına geldi; kimi selam vermeye, kimi davasını görmeye, kimi de kamu işleri hakkında dilekçe sunmaya gelmiş gibi yapıyordu.

38

ἐπεὶ δὲ ὡς ἐν θεατρικοῖς μίμοις τὰ παράσημα τῆς βασιλείας ἀνειλήφει καὶ διεκεκόσμητο εἰς βασιλέα, νεανίαι ῥάβδους ἐπὶ τῶν ὤμων φέροντες ἀντὶ λογχοφόρων ἑκατέρωθεν εἱστήκεσαν μιμούμενοι δορυφόρους. εἶθ’ ἕτεροι προσῄεσαν, οἱ μὲν ὡς ἀσπασόμενοι, οἱ δὲ ὡς δικασόμενοι, οἱ δ’ ὡς ἐντευξόμενοι περὶ κοινῶν πραγμάτων.

39Ardından çevresinde halka olmuş kalabalığın içinden, onu "Maris" diye çağıranların tuhaf bir haykırışı yükseldi —Süryanilerin efendiye bu adı verdiği söylenir—; çünkü Agrippa'nın soyca Suriyeli olduğunu ve Suriye'nin büyük bir parçasına kral olarak hükmettiğini biliyorlardı.

Flaccus bunları duyup, daha doğrusu görüp, yapması gerekeni yapmadı. Deliyi yakalatıp kapatmalıydı ki alaycılara daha üstün kişilere hakaret etmek için fırsat vermesin; onu bu kılığa sokanları da cezalandırmalıydı, çünkü bir kralı, Caesar'ın dostunu, Roma senatosunca pretorluk nişanlarıyla onurlandırılmış birini hem işle hem sözle, hem açıkça hem dolaylı yoldan aşağılamaya cüret etmişlerdi. Oysa o yalnız azarlamamakla kalmadı, onları durdurmaya bile tenezzül etmedi; bile bile kötülük eden ve isteyerek düşmanlık besleyenlere serbestlik ve dokunulmazlık tanıdı, gördüğünü görmemiş, duyduğunu duymamış gibi davrandı.

39

εἶτ’ ἐκ τοῦ περιεστῶτος ἐν κύκλῳ πλήθους ἐξήχει βοή τις ἄτοπος Μάριν ἀποκαλούντων — οὕτως δέ φασι τὸν κύριον ὀνομάζεσθαι παρὰ Σύροις —· ᾔδεσαν γὰρ Ἀγρίππαν καὶ γένει Σύρον καὶ Συρίας μεγάλην ἀποτομὴν ἔχοντα, ἧς ἐβασίλευε. ταῦτα δὲ ἀκούων, μᾶλλον δὲ ὁρῶν ὁ Φλάκκος,

40

δεόντως ἂν καὶ τὸν μεμηνότα συλλαβὼν καὶ καθείρξας, ἵνα μὴ παρέχῃ τοῖς κατακερτομοῦσιν ἀφορμὴν εἰς ὕβριν τῶν βελτιόνων, καὶ τοὺς ἐνσκευάσαντας τιμωρησάμενος, ὅτι γε βασιλέα καὶ φίλον Καίσαρος καὶ ὑπὸ τῆς Ῥωμαίων βουλῆς τετιμημένον στρατηγικαῖς τιμαῖς ἐτόλμησαν καὶ ἔργοις καὶ λόγοις καὶ φανερῶς καὶ πλαγίως ὑβρίζειν, οὐ μόνον οὐκ ἐπέπληξεν, ἀλλ’ οὐδ’ ἐπισχεῖν ἠξίωσεν ἄδειαν καὶ ἐκεχειρίαν διδοὺς τοῖς ἐθελοκακοῦσι καὶ ἐθελέχθρως ἔχουσι, προσποιούμενος ἅ τε ἑώρα μὴ ὁρᾶν καὶ ὧν ἤκουε μὴ ἀκούειν.

41Kalabalık bunu sezince —yerleşik ve halktan olan kesim değil, işgüzarlığı, yaşanmaya değmez bir hayata özentisi ve alışkanlık hâline gelmiş aylaklığı yüzünden her yeri gürültü ve kargaşayla doldurmaya alışkın kesim, sinsi bir güruh— sabah erkenden tiyatroya akın etti. Flaccus'u artık sefil karşılıklarla satın almışlardı; ün delisi ve kendini satmaya hazır bu adam o karşılıkları yalnız kendi aleyhine değil, kamu güvenliğinin aleyhine de alıyordu. Hep bir ağızdan, sinagoglara (proseukhai) imparatorun suretlerinin konmasını istediler; böylece en yeni ve şimdiye kadar hiç işlenmemiş bir kanunsuzluğu öneriyorlardı.

41

ὅπερ συναισθόμενος ὁὁ ὄχλος — οὐχ ὁὁ καθεστὼς καὶ δημοτικός, ἀλλ’ ὁ πάντα θορύβου καὶ ταραχῆς εἰωθὼς ἀναπιμπλάναι διὰ φιλοπραγμοσύνην καὶ ζῆλον ἀβιώτου βίου καὶ τὴν ἐξ ἔθους ἀργίαν καὶ σχολήν, πρᾶγμα ἐπίβουλον — συρρυέντες εἰς τὸ θέατρον ἐξ ἑωθινοῦ Φλάκκον ἤδη τιμῶν ἀθλίων ἐωνημένοι, ἃς ὁ δοξομανὴς καὶ παλίμπρατος ἐλάμβανεν οὐ καθ’ αὑτοῦ μόνον ἀλλὰ καὶ τῆς κοινῆς ἀσφαλείας, ἀνεβόησαν ἀφ’ ἑνὸς συνθήματος εἰκόνας ἐν ταῖς προσευχαῖς ἀνατιθέναι, καινότατον καὶ μηδέπω πραχθὲν εἰσηγούμενοι παρανόμημα.

42Bunu bildikleri için —kötülükte son derece keskindirler— Caesar'ın adını perde yaparak hileye başvurdular; çünkü o ada suç sayılabilecek hiçbir şeyi yakıştırmak caiz değildir.

42

καὶ τοῦτ’ εἰδότες — ὀξύτατοι γὰρ τὴν μοχθηρίαν εἰσί — κατασοφίζονται τὸ Καίσαρος ὄνομα προκάλυμμα ποιησάμενοι, ᾧ προσάπτειν τι τῶν ἐπαιτίων οὐ θεμιτόν.

43Peki ülkenin valisi ne yaptı? Hem şehrin hem de bütün Mısır'ın iki çeşit sakini olduğunu, biz ve onlar; İskenderiye'de ve Libya tarafındaki Katabathmos'tan Habeşistan sınırlarına kadar uzanan ülkede oturan Yahudilerin bir milyondan aşağı olmadığını; bu girişimin hepsini hedef aldığını ve atalardan kalma âdetleri sarsmanın yararlı olmadığını bildiği hâlde, bütün bunları umursamadan suretlerin konmasına izin verdi. Oysa ya bir yönetici olarak emredebileceği ya da bir dost olarak tavsiye edebileceği, ihtiyatla dolu binlerce yol vardı.

43

τί οὖν ὁ τῆς χώρας ἐπίτροπος; ἐπιστάμενος, ὅτι καὶ ἡ πόλις οἰκήτορας ἔχει διττούς, ἡμᾶς τε καὶ τούτους, καὶ πᾶσα Αἴγυπτος, καὶ ὅτι οὐκ ἀποδέουσι μυριάδων ἑκατὸν οἱ τὴν Ἀλεξάνδρειαν καὶ τὴν χώραν Ἰουδαῖοι κατοικοῦντες ἀπὸ τοῦ πρὸς Λιβύην καταβαθμοῦ μέχρι τῶν ὁρίων Αἰθιοπίας, καὶ ὡς ἡ πεῖρα κατὰ πάντων ἐστὶ καὶ ὡς οὐ λυσιτελὲς ἔθη πάτρια κινεῖν, ἀμελήσας ἁπάντων ἐπιτρέπει ποιήσασθαι τὴν ἀνάθεσιν, μυρία καὶ πάντα προνοητικὰ δυνάμενος ἢ ὡς ἄρχων κελεύειν ἢ συμβουλεύειν ὡς φίλος.

44Ama o —çünkü işlenen her suça ortak oluyordu— daha büyük yetkisiyle de kargaşayı hep yeni kötülükler ekleyerek körüklemeyi uygun buldu; kendi payına düşen kadarıyla, neredeyse bütün dünyayı iç savaşlarla doldurdu denebilir.

44

ὁ δὲ — συνεχειρούργει γὰρ ἕκαστα τῶν ἁμαρτανομένων — καὶ ἀπὸ μείζονος ἐξουσίας ἀναρριπίζειν καινοτέραις ἀεὶ κακῶν προσθήκαις τὴν στάσιν ἠξίου καὶ τό γ’ ἐφ’ αὑτὸν ἧκον μέρος ἅπασαν ὀλίγου δεῖν φάναι τὴν οἰκουμένην ἐμφυλίων πολέμων ἐπλήρωσεν.

45Çünkü sinagogların yıkılması haberinin İskenderiye'den başlayıp hemen Mısır'daki nomoslara yayılacağı, Mısır'dan doğuya ve doğu milletlerine, Libya'nın başlangıcı olan Hypotainia ve Mareia'dan da batıya ve batı milletlerine koşacağı açıktı. Çünkü Yahudileri kalabalıkları yüzünden tek bir ülke almaz.

45

οὐ γὰρ ἦν ἄδηλον, ὅτι ἡ περὶ τὴν κατάλυσιν τῶν προσευχῶν φήμη λαβοῦσα τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τῆς Ἀλεξανδρείας διαδοθήσεται μὲν εὐθὺς εἰς τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ νομούς, δραμεῖται δ’ ἀπὸ μὲν Αἰγύπτου πρὸς ἀνατολὰς καὶ ἔθνη τὰ ἑῷα, ἀπὸ δὲ τῆς ὑποταινίου καὶ Μαρείας, αἳ Λιβύης εἰσὶν ἀρχαί, πρὸς δυσμὰς καὶ ἔθνη τὰ ἑσπέρια· Ἰουδαίους γὰρ χώρα μία διὰ πολυανθρωπίαν οὐ χωρεῖ.

46Bu sebeple Avrupa'da ve Asya'da, adalarda ve anakaralarda en çok sayıdaki ve en zengin şehirlerde otururlar. En yüce Tanrı'nın kutsal tapınağının bulunduğu kutsal şehri ana şehir sayarlar; babalarından, dedelerinden, büyük dedelerinden ve daha yukarıdaki atalarından kendilerine kalan, doğup büyüdükleri şehirleri ise her biri vatan bilir. Bazı şehirlere de daha kurulurken koloni olarak gitmiş, kurucularına bu iyiliği yapmışlardır.

46

ἧς αἰτίας ἕνεκα τὰς πλείστας καὶ εὐδαιμονεστάτας τῶν ἐν Εὐρώπῃ καὶ Ἀσίᾳ κατά τε νήσους καὶ ἠπείρους ἐκνέμονται μητρόπολιν μὲν τὴν ἱερόπολιν ἡγούμενοι, καθ’ ἣν ἵδρυται ὁ τοῦ ὑψίστου θεοῦ νεὼς ἅγιος, ἃς δ’ ἔλαχον ἐκ πατέρων καὶ πάππων καὶ προπάππων καὶ τῶν ἔτι ἄνω προγόνων οἰκεῖν ἕκαστοι πατρίδας νομίζοντες, ἐν αἷς ἐγεννήθησαν καὶ ἐτράφησαν· εἰς ἐνίας δὲ καὶ κτιζομένας εὐθὺς ἦλθον ἀποικίαν στειλάμενοι, τοῖς κτίσταις χαριζόμενοι.

47Her yerdeki insanların buradan cesaret alıp, sinagoglar ve atalardan kalma âdetler konusunda yenilikler yaparak kendi şehirlerinin Yahudi vatandaşlarına zulmetmelerinden korkuluyordu.

47

καὶ δέος ἦν, μὴ οἱ πανταχοῦ τὴν ἀφορμὴν ἐκεῖθεν λαβόντες ἐπηρεάζωσι τοῖς πολίταις αὐτῶν Ἰουδαίοις εἰς τὰς προσευχὰς καὶ τὰ πάτρια νεωτερίζοντες.

48Yahudiler ise sonuna kadar susacak değillerdi, tabiatça barışa ne kadar yatkın olsalar da. Çünkü bütün insanlar arasında âdetler uğruna verilen mücadeleler, hayatı tehlikeye atmaktan bile ağır basar; üstelik güneşin altındaki milletler içinde yalnız onlar, sinagoglarıyla birlikte velinimetlerine bağlılıklarını gösterme imkânından da yoksun bırakılıyordu ki buna binlerce ölümü göze alacak kadar değer verirlerdi. Şükranlarını dile getirecekleri kutsal mekânları kalmayınca, karşı çıkanlara şöyle diyebilirlerdi:

"Farkında olmadan efendilerimize onur katmıyor, tersine onlardan onur eksiltiyorsunuz. Bilmiyorsunuz ki dünyanın her yerindeki Yahudiler için sinagoglar, Augustus hanedanına bağlılıklarının apaçık dayanak noktalarıdır. Onlar elimizden alınırsa, onurlandırmak için geriye başka hangi yer, hangi yol kalır? Eğer âdetlerimiz izin verdiği hâlde onurlandırmayı ihmal ediyorsak, karşılığını tam ve eksiksiz ödemediğimiz için en ağır cezayı hak ederiz. Ama Augustus'un da pekiştirmeyi sevdiği kendi kanunlarımız buna izin vermediği için geri duruyorsak, büyük küçük ne hata işlediğimizi bilmiyorum. Meğer ki biri, âdetlerden sapmalara karşı kendimizi korumayıp isteyerek kanunu çiğnemediğimiz için bizi kınamak istesin; oysa böyle sapmalar başkalarından başlasa bile çoğu zaman sonunda onlara yol açanları vurur."

48

οἱ δέ — οὐ γὰρ ἔμελλον ἄχρι παντὸς ἡσυχάζειν καίτοι πεφυκότες εὖ πρὸς εἰρήνην, οὐ μόνον ὅτι παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις οἱ περὶ τῶν ἐθῶν ἀγῶνες καὶ τοὺς περὶ ψυχῆς κινδύνους ὑπερβάλλουσιν, ἀλλ’ ὅτι καὶ μόνοι τῶν ὑφ’ ἥλιον ἅμα ταῖς προσευχαῖς ἀπεστεροῦντο τὴν εἰς τοὺς εὐεργέτας εὐσέβειαν, ὃ μυρίων θανάτων ἐτετίμηντο ἄν — οὐκ ἔχοντες ἱεροὺς περιβόλους, οἷς ἐνδιαθήσονται τὸ εὐχάριστον, καὶ τοῖς ἐναντιουμένοις εἶπον ἄν·

49

„λελήθατε ἑαυτοὺς οὐ προστιθέντες τοῖς κυρίοις τιμήν, ἀλλ’ ἀφαιρούμενοι, οὐκ εἰδότες ὡς τοῖς πανταχόθι τῆς οἰκουμένης Ἰουδαίοις ὁρμητήρια τῆς εἰς τὸν Σεβαστὸν οἶκον ὁσιότητός εἰσιν αἱ προσευχαὶ ἐπιδήλως, ὧν ἡμῖν ἀναιρεθεισῶν τίς ἕτερος ἀπολείπεται τόπος ἢ τρόπος τιμῆς;

50

εἰ μὲν γὰρ ἐφιέντων τῶν ἐθῶν ὀλιγωροῦμεν, τῆς ἀνωτάτω τιμωρίας δίκαιοι τυγχάνειν ἐσμὲν μὴ παρέχοντες ἀρτίους καὶ πλήρεις τὰς ἀμοιβάς. εἰ δ’ οὐκ ἐξὸν τοῖς ἰδίοις ὑποστέλλομεν νομίμοις, ἃ καὶ τῷ Σεβαστῷ φίλον βεβαιοῦν, τί μικρὸν ἢ μέγα πλημμελοῦμεν οὐκ οἶδα· πλὴν εἰ μὴ ψέγειν τις ἐθελήσειε τὸ μὴ γνώμῃ ἑκουσίῳ παρανομεῖν τὰς ἐκδιαιτήσεις τῶν ἐθῶν οὐ φυλαξαμένους, αἵ, κἂν ἀφ’ ἑτέρων ἄρξωνται, τελευτῶσι πολλάκις εἰς τοὺς αἰτίους.“

51Ama Flaccus söylenmesi gerekeni söylemeyip susulması gerekeni söyleyerek bize karşı böyle suç işliyordu. Ya iyilik ettiği o kişiler, onlar ne niyetteydi? Onurlandırmak isteyenlerin niyeti mi? Peki en çok ve en önemli kısımları kutsal alanlara ayrılmış bu şehirde, istediklerini adayabilecekleri tapınak mı kıttı?

51

ἀλλ’ ὁ μὲν Φλάκκος τά τε λεκτέα ἡσυχάζων καὶ τὰ ἡσυχαστέα λέγων οὕτως εἰς ἡμᾶς ἐξημάρτανεν. ἐκεῖνοι δ’, οἷς ἐχαρίζετο, τίνα γνώμην εἶχον; ἆρά γε τὴν τῶν τιμᾶν ἐθελόντων; εἶτα σπάνις ἦν ἱερῶν κατὰ τὴν πόλιν, ἧς τὰ πλεῖστα καὶ ἀναγκαιότατα μέρη τετεμένισται, πρὸς ἀνάθεσιν ὧν ἐβούλοντο;

52Düşmanlığı seven ve ustaca tuzak kuranların amacını söyledik: zulmedenler haksızlık ediyor görünmeyecek, zulme uğrayanlar ise karşı çıkmayı güvenli bulmayacaktı. Çünkü, değerli dostlar, kanunları yıkmak, atalardan kalma âdetleri sarsmak, birlikte yaşadığın insanlara zulmetmek, başka şehirlerdekilere de birlik ruhunu hiçe saymayı öğretmek onurlandırmak değildir.

52

τὴν μὲν οὖν τῶν φιλαπεχθημόνων καὶ μετὰ τέχνης ἐπιβουλευόντων ὁρμὴν ἔφαμεν, δι’ ἣν οἱ μὲν ἐπηρεάζοντες οὐ δόξουσιν ἀδικεῖν, τοῖς δ’ ἐπηρεαζομένοις οὐκ ἀσφαλὲς ἐναντιοῦσθαι. οὐ γάρ ἐστιν, ὦ γενναῖοι, τιμὴ καταλύειν νόμους, ἔθη πάτρια κινεῖν, ἐπηρεάζειν τοῖς συνοικοῦσι, διδάσκειν καὶ τοὺς ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσιν ὁμοφροσύνης ἀλογεῖν.

53Sinagogları ele geçirip adlarını bile bırakmayınca kanunlarımıza karşı girişimi başarılı olmuş göründüğü için, Flaccus bu kez başka bir şeye, vatandaşlık haklarımızı ortadan kaldırmaya yöneldi. Amacı, hayatımızın yegâne dayanakları olan atalardan kalma âdetler ve vatandaşlık haklarına ortaklık elimizden koparılınca, güvenliğe tutunacak hiçbir halat bulamadan en son felaketlere katlanmamızdı.

53

Ἐπειδὴ τοίνυν ἡ κατὰ τῶν νόμων πεῖρα εὐοδεῖν ἔδοξεν αὐτῷ τὰς προσευχὰς ἁρπάσαντι καὶ μηδὲ τοὔνομα ὑπολιπομένῳ, πάλιν ἐφ’ ἕτερον ἐτρέπετο, τὴν τῆς ἡμετέρας πολιτείας ἀναίρεσιν, ἵν’ ἀποκοπέντων οἷς μόνοις ἐφώρμει ὁ ἡμέτερος βίος ἐθῶν τε πατρίων καὶ μετουσίας πολιτικῶν δικαίων τὰς ἐσχάτας ὑπομένωμεν συμφορὰς οὐδενὸς ἐπειλημμένοι πείσματος εἰς ἀσφάλειαν.

54Birkaç gün sonra bir bildiri yayımladı; bize söz hakkı bile tanımadan, yargılamadan mahkûm ederek bizi yabancı ve sonradan gelme diye nitelendirdi. Bundan daha büyük bir zorbalık ilanı olabilir mi? Kendisi her şey oldu: suçlayan, düşman, tanık, yargıç, cellat. Sonra önceki iki kötülüğe üçüncüsünü de ekledi: Yahudileri, alınmış bir şehirdeymiş gibi, yağmalamak isteyenlere serbest bıraktı. Dokunulmazlık kazananlar ne yaptı?

54

ὀλίγαις γὰρ ὕστερον ἡμέραις τίθησι πρόγραμμα, δι’ οὗ ξένους καὶ ἐπήλυδας ἡμᾶς ἀπεκάλει μηδὲ λόγου μεταδούς, ἀλλ’ ἀκρίτως καταδικάζων. οὗ τί ἂν εἴη τυραννίδος ἐπάγγελμα μεῖζον; αὐτὸς γενόμενος τὰ πάντα, κατήγορος, ἐχθρός, μάρτυς, δικαστής, κολαστής, εἶτα δυσὶ τοῖς προτέροις καὶ τρίτον προσέθηκεν ἐφεὶς ὡς ἐν ἁλώσει τοῖς ἐθέλουσι πορθεῖν Ἰουδαίους. οἱ δὲ λαβόντες ἄδειαν τί πράττουσι;

55Şehrin, alfabenin ilk harflerinin adlarını taşıyan beş mahallesi vardır. Bunlardan ikisine, Yahudilerin çoğu orada oturduğu için Yahudi mahallesi denir; ama ötekilerde de dağınık hâlde oturan az sayıda olmayan Yahudi vardır. Ne yaptılar? Yahudileri dört harfin mahallelerinden çıkarıp tek bir mahallenin pek küçük bir kısmına sıkıştırdılar.

55

πέντε μοῖραι τῆς πόλεώς εἰσιν, ἐπώνυμοι τῶν πρώτων στοιχείων τῆς ἐγγραμμάτου φωνῆς· τούτων δύο Ἰουδαϊκαὶ λέγονται διὰ τὸ πλείστους Ἰουδαίους ἐν ταύταις κατοικεῖν· οἰκοῦσι δὲ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις οὐκ ὀλίγοι σποράδες. τί οὖν ἐποίησαν; ἐκ τῶν τεσσάρων γραμμάτων ἐξῴκισαν τοὺς Ἰουδαίους καὶ συνήλασαν εἰς ἑνὸς μοῖραν βραχυτάτην.

56Yahudiler ise kalabalık oldukları için kıyılara, çöplüklere ve mezarlıklara taştılar; her şeylerinden yoksun kalmışlardı. Ötekiler boş kalan evlere saldırıp yağmaya giriştiler ve savaş ganimeti gibi aralarında paylaştılar. Kimse engel olmayınca, Drusilla için tutulan yas yüzünden kapalı olan Yahudi dükkânlarını da kırıp açtılar; buldukları her şeyi —ki bunlar da çoktu— dışarı taşıdılar ve başkasının malını kendi malları gibi kullanarak çarşının ortasından geçirip götürdüler.

56

οἱ δὲ ἐξεχέοντο διὰ τὸ πλῆθος εἰς αἰγιαλοὺς καὶ κοπρίας καὶ μνήματα πάντων στερόμενοι τῶν ἰδίων. ἐκεῖνοι δὲ τὰς οἰκίας ἐρήμους καταδραμόντες ἐφ’ ἁρπαγὴν ἐτράποντο καὶ ὡς ἐκ πολέμου λείαν διενέμοντο, μηδενὸς δὲ κωλύοντος καὶ τὰ ἐργαστήρια τῶν Ἰουδαίων συγκεκλεισμένα διὰ τὸ ἐπὶ Δρουσίλλῃ πένθος ἀναρρήξαντες ὅσα εὗρον — πολλὰ δὲ καὶ ταῦτ’ ἦν — ἐξεφόρησαν καὶ διὰ μέσης ἀγορᾶς ἐκόμιζον ὡς οἰκείοις τοῖς ἀλλοτρίοις καταχρώμενοι.

57Yağmadan daha ağır bir kötülük işsizlikti. Geçimlerini kazananlar sermayelerini yitirmişti; çiftçinin, gemi sahibinin, tüccarın, zanaatkârın hiçbirinin alışılmış işini yapmasına izin verilmiyordu. Böylece yoksulluk iki yönden kurulmuştu: hem yağmayla —tek günde mülksüz kalmış, her şeyleri soyulmuştu— hem de alışılmış mesleklerinden geçimlerini sağlayamamakla.

57

τῆς δ’ ἁρπαγῆς ἡ ἀπραξία κακὸν ἦν βαρύτερον, τὰς μὲν ἐνθήκας ἀπολωλεκότων τῶν ποριστῶν, μηδενὸς δὲ ἐωμένου, μὴ γεωργοῦ, μὴ ναυκλήρου, μὴ ἐμπόρου, μὴ τεχνίτου, τὰ συνήθη πραγματεύεσθαι, ὡς διχόθεν κατεσκευάσθαι πενίαν, ἔκ τε τῆς ἁρπαγῆς, ἐξουσίων μιᾷ ἡμέρᾳ γενομένων καὶ περισεσυλημένων τὰ ἴδια, κἀκ τοῦ μὴ δεδυνῆσθαι πορίζειν ἐκ τῶν συνήθων ἐπιτηδευμάτων.

58Bunlar dayanılmaz olsa da sonra yapılanlarla karşılaştırılınca katlanılabilir şeylerdi. Çünkü yoksulluk ağırdır, hele düşmanlar tarafından hazırlanınca; ama bedene yapılan hakaretten, en küçüğü bile olsa, daha hafiftir.

58

Καὶ ταῦτα μὲν εἰ καὶ ἀφόρητα, ἀλλ’ οὖν τοῖς αὖθις πεπραγμένοις συγκρινόμενα οἰστά. πενία γὰρ χαλεπὸν μέν, καὶ μάλισθ’ ὅταν κατασκευάζηται πρὸς ἐχθρῶν, ἔλαττον δὲ τῆς εἰς τὰ σώματα ὕβρεως, κἂν ᾖ βραχυτάτη.

59Bizimkilerin uğradıkları öyle aşırıydı ki kelimeleri gerçek anlamlarıyla kullanan biri, onların hakarete ya da işkenceye uğradığını söylemekle yetinemez; bana öyle geliyor ki görülmemiş bir vahşetin büyüklüğü karşısında uygun ad bulamaz. Savaşta galip gelenlerin, tabiatça esirlere karşı amansız olanların yaptıkları bile, bunlarınkiyle karşılaştırılınca son derece insaflı görünür.

59

τοὺς δ’ ἡμετέρους διὰ τὰς ὑπερβολὰς ὧν ἔπαθον οὐδ’ ἂν εἴποι τις ὕβριν ἢ αἰκίαν ἐνδεδέχθαι κυρίοις χρώμενος τοῖς ὀνόμασιν, ἀλλά μοι δοκεῖ προσρήσεων οἰκείων ἂν ἀπορῆσαι διὰ μέγεθος κεκαινουργημένης ὠμότητος, ὡς τὰ τῶν πολέμῳ μὲν κρατησάντων, ἐκ φύσεως δ’ ἀσπόνδων εἰς τοὺς ἑαλωκότας, συγκρινόμενα τοῖς τούτων ἡμερώτατα ἂν εἶναι δόξαι.

60Onlar mal ve kalabalık esirler yağmalarlar, ama yenilseler kendi mallarını yitirme tehlikesini göze alarak. Üstelik akrabalarının ya da dostlarının fidye ödediği binlerce savaş esirini serbest bırakırlar; merhamete belki yenilmezler, ama paraya yenilirler. "Bunun ne önemi var?" diyebilir biri; "iyilik görenler için kurtuluşun yolu fark etmez."

60

χρήματα ἁρπάζουσιν ἐκεῖνοι καὶ πλῆθος αἰχμαλώτων σωμάτων, ἀλλὰ κινδυνεύσαντες, εἴπερ ἡττήθησαν, ἀποβαλεῖν τὰ οἰκεῖα. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ μυρίους, ὧν λύτρα κατατιθέασι συγγενεῖς ἢ φίλοι, μεθίενται τῶν δορυαλώτων, ἴσως μὲν ἀκαμπεῖς ὄντες πρὸς ἔλεον, ἡττώμενοι δὲ φιλαργυρίας. ἀλλὰ τί τοῦτο; φαίη τις ἄν· τοῖς γὰρ εὖ πάσχουσιν ἀδιαφορεῖ τῆς σωτηρίας ὁ τρόπος.

61Hatta savaşta düşen düşmanları gömmeyi bile uygun görürler: ölçülü ve insansever olanlar kendi masraflarıyla gömer; düşmanlığı ölülere kadar uzatanlar da, ölüler âdetlerin gerektirdiği son iyilikten yoksun kalmasın diye cesetleri ateşkesle teslim ederler.

61

ἤδη δὲ καὶ τοὺς πεσόντας ἐν τῷ πολέμῳ τῶν ἐχθρῶν ταφῆς ἀξιοῦσιν οἱ μὲν ἐπιεικεῖς καὶ φιλάνθρωποι ταῖς οἴκοθεν δαπάναις, οἱ δὲ τὴν ἔχθραν καὶ πρὸς νεκροὺς ἀποτείνοντες ὑπόσπονδα τὰ σώματα διδόντες ὑπὲρ τοῦ μὴ τῆς τελευταίας χάριτος ἀμοιρῆσαι τῶν νομιζομένων.

62Savaşta düşmanlar böyle yapar. Barışta ise daha dün dost olanların ne yaptığına bakalım. Yağmalardan, yerlerinden edilmelerden ve şehrin büyük kısmından zorla sürülmelerinden sonra Yahudiler, çevresini düşmanlar sarmış bir kalede kuşatılmış gibi oldular. Çaresizlik ve korkunç bir yokluk içinde ezilerek, kadınlarının ve küçük çocuklarının insan eliyle yaratılmış bir kıtlıktan gözlerinin önünde öldüğünü görüyorlardı. Oysa başka her yer bolluk ve bereketle doluydu: ırmak taşkınlarıyla tarlaları cömertçe sulamış, buğday veren ovalar da verimlilikleriyle en bol tahılı vermişti. Yokluğa artık dayanamaz hâle gelince kimileri, daha önce hiç alışkın olmadıkları hâlde, akrabalarının ve dostlarının evlerine gidip en zorunlu ihtiyaçları için yardım istediler. Kimileri ise soylu bir gururla dilenmeyi kölelere yaraşır, hür insana yakışmaz bir talih sayıp ondan kaçındılar ve yalnız ailelerine ve kendilerine yiyecek almak için çarşıya çıktılar, zavallılar!

62

ἐν πολέμῳ μὲν οἱ δυσμενεῖς ταῦτα· ἐν εἰρήνῃ δ’ οἱ πρὸ μικροῦ φίλοι θεασώμεθα ὁποῖα. μετὰ γὰρ τὰς ἁρπαγὰς καὶ τοὺς ἀνοικισμοὺς καὶ τὰς ἐκ τῶν πλείστων μερῶν τῆς πόλεως βιαίους ἐλάσεις καθάπερ τειχήρεις ἐν κύκλῳ περικαθημένων ἐχθρῶν γεγονότες, ἀπορίᾳ καὶ σπάνει δεινῇ τῶν ἀναγκαίων πιεζόμενοι καὶ γύναια καὶ τέκνα νήπια ὁρῶντες ἐν ὀφθαλμοῖς παραπολλύμενα λιμῷ χειροποιήτῳ —

63

πάντα γὰρ τἄλλα εὐθηνίας καὶ εὐετηρίας μεστὰ ἦν, τοῦ μὲν ποταμοῦ ταῖς πλημμύραις τὰς ἀρούρας πλουσίως λιμνάσαντος, τῆς δὲ πεδιάδος, ὅση πυροφόρος, ἀφθονώτατον ὑπ’ εὐγονίας τὸν τοῦ σίτου καρπὸν ἀναγούσης —,

64

μηκέτι στέγειν δυνάμενοι τὰς ἐνδείας, οἱ μὲν ἐπὶ συγγενῶν καὶ φίλων, πρότερον οὐκ εἰωθότες, οἰκίας ἦλθον ἔρανον αὐτὰ τὰ ἀναγκαῖα αἰτήσοντες, οἱ δ’ ἀπὸ φρονήματος εὐγενοῦς τὴν μεταιτῶν τύχην ὡς δουλοπρεπῆ καὶ ἀνελεύθερον ἐκτρεπόμενοι προῆλθον εἰς ἀγορὰν οὐδενὸς ἑτέρου χάριν ἢ τοῦ πρίασθαι τοῖς τε οἰκείοις καὶ ἑαυτοῖς τροφάς, οἱ δυστυχεῖς.

65Çünkü ayak takımının yönetimini bir kale gibi karşılarına dikenler tarafından hemen yakalanıp hileyle öldürüldüler; bütün şehirde sürüklenip çiğnenerek öyle yok edildiler ki gömülebilecek hiçbir parçaları kalmadı.

65

εὐθὺς γὰρ συναρπασθέντες ὑπὸ τῶν τὴν ὀχλοκρατίαν ἐπιτειχισάντων δολοφονοῦνται καὶ συρόμενοι καὶ πατούμενοι διὰ τῆς πόλεως ἁπάσης ἐξαναλώθησαν, οὐδενὸς ὑπολειφθέντος μέρους, ὃ δυνήσεται κοινωνῆσαι ταφῆς.

66Vahşilikten kuduzlaşıp yırtıcı hayvan tabiatına bürünenler, ağır bir zulüm için tasarlanmış türlü türlü kötülüklerle binlerce başka kişiyi de işkenceden geçirip öldürdüler. Nerede bir Yahudi görseler ya taşladılar ya sopalarla dövdüler; darbeleri hemen en hayati yerlere indirmiyorlardı ki çabuk ölüp acıları duymaktan da çabuk kurtulmasınlar.

66

μυρίους μέντοι καὶ ἄλλους πολυτρόποις κακῶν ἰδέαις ἐπιτετηδευμέναις εἰς χαλεπὴν ὠμότητα κατειργάσαντο καὶ διέφθειραν οἱ λελυττηκότες ὑπ’ ἀγριότητος | εἰς θηρίων φύσιν· τοὺς γὰρ ὅπῃ τύχοι φανέντας τῶν Ἰουδαίων ἢ κατέλευον ἢ ξύλοις κατέκοπτον οὐκ εὐθὺς ἐπὶ τὰ καιριώτατα μέρη τὰς πληγὰς φέροντες, ἵνα μὴ θᾶττον τελευτήσαντες θᾶττον καὶ τὴν τῶν ὀδυνηρῶν ἀντίληψιν ἀπόθωνται.

67Bu felaketlerin cezasız kalmasından ve tanınan serbestlikten şımaran bazıları, daha kör silahları hor görüp hepsinden etkili olanlarını, ateşi ve demiri ele aldılar; birçoklarını kılıçla öldürdüler, az olmayan bir kısmını da ateşte yaktılar.

67

τῇ δὲ τῶν συμφορῶν ἀδείᾳ καὶ ἐκεχειρίᾳ τινὲς ἐπινεανιευόμενοι, τῶν ἀμβλυτέρων ὅπλων ἀλογήσαντες, ἀνελάμβανον τὰ πάντων ἀνυσιμώτατα, πῦρ καὶ σίδηρον, καὶ πολλοὺς μὲν ξίφεσιν ἀνεῖλον, οὐκ ὀλίγους δὲ πυρὶ διέφθειραν.

68İnsanların en merhametsizi olan bu kişiler, şehrin ortasında bütün aileleri, erkekleri kadınlarıyla, küçük çocukları anne babalarıyla birlikte yaktılar; ne yaşlılığa ne gençliğe ne de çocukların masum yaşına acıdılar. Odun bulamayınca çalı çırpı toplayıp onları ateşten çok dumanla öldürdüler; zavallılara daha acıklı ve daha uzun süren bir ölüm tasarlamışlardı. Yarı yanmış bedenler karmakarışık yatıyordu; korkunç ve son derece acı veren bir manzara.

68

ἤδη δὲ καὶ γενεὰς ὅλας, ἄνδρας μετὰ γυναικῶν, τέκνα νήπια μετὰ γονέων, ἐνέπρησαν οἱ πάντων ἀνηλεέστατοι κατὰ μέσην τὴν πόλιν, μὴ γῆρας, μὴ νεότητα, μὴ παίδων ἄκακον ἡλικίαν οἰκτισάμενοι· καὶ ὁπότε ξύλων ὕλης ἀπορήσειαν, φρύγανα συλλέγοντες καπνῷ τὸ πλέον ἢ πυρὶ διέφθειρον, οἰκτρότερον καὶ ἐπιμηκέστερον ὄλεθρον τοῖς δειλαίοις τεχνάζοντες, ὧν τὰ σώματα ἡμίφλεκτα ἀναμὶξ ἔκειτο, χαλεπὴ καὶ ὀδυνηροτάτη θέα.

69Çalı çırpı toplamaya gönderilenler gecikirse, sahiplerini yağmaladıkları kendi eşyalarının üzerinde yakıyorlardı; değerli olanları kendilerine ayırıyor, pek işe yaramayanları da rastgele odun yerine kullanarak onlarla birlikte yakıyorlardı.

69

εἰ δὲ καὶ οἱ παραληφθέντες ἐπὶ φρυγανισμὸν ἐβράδυνον, ἐπὶ τῶν ἰδίων σκευῶν τῶν ἐκ τῆς ἁρπαγῆς ἐνεπίμπρασαν τοὺς δεσπότας τὰ μὲν πολυτελῆ νοσφιζόμενοι, τὰ δὲ μὴ πάνυ χρήσιμα συγκαταφλέγοντες, οἷς ἀντὶ ξύλων εἰκαίων ἐχρῶντο.

70Birçoklarını da diri diri, bir ayaklarını bileğinden bağlayıp sürüklüyor, bir yandan da üzerlerine atlayıp ezerek en vahşi ölümü tasarlıyorlardı. Öldükten sonra da hiç dinmeyen bir öfkeyle cesetlere daha ağır işkenceler uyguluyor, onları neredeyse şehrin bütün dar sokaklarında sürüklüyorlardı; ta ki ceset, zeminin engebesi ve pürüzü yüzünden derisi, eti ve kasları parçalanıp, kaynaşmış parçaları birbirinden ayrılıp oraya buraya saçılarak tükenene kadar.

70

πολλοὺς δὲ καὶ ζῶντας τοῖν ποδοῖν τὸν ἕτερον ἐκδήσαντες κατὰ τὸ σφυρὸν εἷλκον ἅμα καὶ κατηλόων ἐναλλόμενοι θάνατον ὠμότατον ἐπινοήσαντες·

71

καὶ τελευτησάντων, οὐδὲν ἧττον ἀτελεύτητα μηνιῶντες βαρυτέρας αἰκίας τοῖς σώμασιν ἐπέφερον, διὰ πάντων ὀλίγου δέω φάναι τῶν τῆς πόλεως στενωπῶν κατασύροντες, ἕως ὁ νεκρὸς δοράς, σάρκας, ἶνας ὑπὸ τῆς τῶν ἐδάφων ἀνωμαλίας καὶ τραχύτητος περιθρυφθείς, καὶ τῶν ἡνωμένων μερῶν τῆς συμφυίας διαστάντων καὶ διασπαρέντων ἀλλαχόσε ἄλλων, ἐδαπανήθη.

72Bunları yapanlar, tiyatro mimlerindeki gibi, acı çekenlerin rolüne bürünüp onlarla eğleniyordu. Gerçekten bu acılara uğrayanların dostları ve akrabaları ise, yalnız yakınlarının felaketine üzüldükleri için yakalanıp götürülüyor, kırbaçlanıyor, çarka bağlanıyordu; bedenlerinin kaldırabileceği bütün işkencelerden sonra da sırada bekleyen son ceza çarmıhtı.

72

καὶ οἱ μὲν ταῦτα δρῶντες ὥσπερ ἐν τοῖς θεατρικοῖς μίμοις καθυπεκρίνοντο τοὺς πάσχοντας· τῶν δ’ ὡς ἀληθῶς πεπονθότων φίλοι καὶ συγγενεῖς, ὅτι μόνον ταῖς τῶν προσηκόντων συμφοραῖς συνήλγησαν, ἀπήγοντο, ἐμαστιγοῦντο, ἐτροχίζοντο, καὶ μετὰ πάσας τὰς αἰκίας, ὅσας ἐδύνατο χωρῆσαι τὰ σώματα αὐτοῖς, ἡ τελευταία καὶ ἔφεδρος τιμωρία σταυρὸς ἦν.

73Flaccus bir hırsız gibi her yeri delip duvarları oyduktan ve Yahudi hayatının hiçbir kısmını en ağır saldırıdan nasibini almadan bırakmadıktan sonra, alışılmadık ve tuhaf bir saldırı daha tasarladı; o büyük işler ustası, yeni haksızlıkların mucidi!

73

Πάντα δὲ διορύξας καὶ τοιχωρυχήσας ὁ Φλάκκος καὶ μηδὲν μέρος τῶν Ἰουδαϊκῶν ἀμέτοχον ἐπιβουλῆς τῆς ἀνωτάτω καταλιπὼν ἐπενόησεν ἔκτοπόν τινα καὶ παρηλλαγμένην ἐπίθεσιν, ὁ μεγαλουργός, ὁ καινῶν ἀδικημάτων εὑρετής.

74Kurtarıcı ve velinimet Augustus, soy başkanının ölümünden sonra Yahudi işleriyle ilgilenmek üzere bizim ihtiyarlar meclisimizi (gerousia) seçmiş, bunu İskenderiye'nin ve ülkenin valiliğine yeniden gidecek olan Magius Maximus'a verdiği talimatlarla bildirmişti. Flaccus bu meclisin evlerinde bulunan otuz sekiz üyesini yakalatıp hemen bağlattı. İhtiyarları, kimini kayışlarla kimini demir zincirlerle elleri arkadan bağlanmış hâlde, çarşının ortasından güzel bir alay hâlinde geçirip tiyatroya soktu; o günlere hiç yakışmayan, son derece acıklı bir manzara. Oturan düşmanlarının karşısında ayakta durdurup, aşağılanmalarını herkese göstermek için hepsinin soyulup en alçak suçluları hırpalamakta kullanılan kamçılarla dövülmelerini emretti. Bu darbelerden kimileri sedyeyle taşınırken hemen öldü, kimileri de çok uzun süre hasta yatıp kurtulma ümidini yitirdi.

74

τῆς γὰρ ἡμετέρας γερουσίας, ἣν ὁ σωτὴρ καὶ εὐεργέτης Σεβαστὸς ἐπιμελησομένην τῶν Ἰουδαϊκῶν εἵλετο μετὰ τὴν τοῦ γενάρχου | τελευτὴν διὰ τῶν πρὸς Μάγιον Μάξιμον ἐντολῶν μέλλοντα πάλιν [[ἀπ’]π[ἀπ’]] Ἀλεξανδρείας καὶ τῆς χώρας ἐπιτροπεύειν, ὀκτὼ καὶ τριάκοντα συλλαβὼν τοὺς εὑρεθέντας ἐν ταῖς οἰκίαις εὐθὺς μὲν δῆσαι κελεύει, καὶ στείλας καλὴν πομπὴν διὰ μέσης ἀγορᾶς πρεσβύτας δεσμίους ἐξηγκωνισμένους, τοὺς μὲν ἱμάσι, τοὺς δὲ σιδηραῖς ἁλύσεσιν, εἰς τὸ θέατρον εἰσάγει — θέαν οἰκτίστην καὶ ἀλλοτριωτάτην τῷ καιρῷ —

75

καὶ στάντας ἀντικρὺ ἐχθρῶν καθεζομένων πρὸς ἐπίδειξιν αἰσχύνης προστάττει πάντας περιδυθέντας αἰκισθῆναι μάστιξιν, αἷς ἔθος τοὺς κακούργων πονηροτάτους προπηλακίζεσθαι, ὡς ἐκ τῶν πληγῶν τοὺς μὲν φοράδην ἐκκομισθέντας αὐτίκα τελευτῆσαι, τοὺς δὲ νοσήσαντας ἐπὶ πλεῖστον χρόνον εἰς ἀπόγνωσιν σωτηρίας ἐλθεῖν.

76Bu saldırının büyüklüğü başka yollardan da kanıtlanmıştır, ama şimdi söyleyeceğimizle daha da açık gösterilecektir. Meclis üyelerinden üç kişi, Euodos, Tryphon ve Andron, tek bir baskında evlerindeki her şey yağmalanarak mülksüz kalmışlardı. Flaccus onların bu duruma düştüğünü bilmiyor değildi; çünkü daha önce, sözde öteki şehir halkıyla barıştırmak için bizim yöneticilerimizi çağırttığında bu ona bildirilmişti.

76

ἧς ἐπιβουλῆς τὸ μέγεθος ἐξελήλεγκται μὲν καὶ δι’ ἑτέρων, οὐχ ἧττον δὲ καὶ διὰ τοῦ μέλλοντος λέγεσθαι σαφέστερον ἐπιδειχθήσεται. τῶν ἀπὸ τῆς γερουσίας τρεῖς ἄνδρες, Εὔοδος καὶ Τρύφων καὶ Ἄνδρων, ἐγεγένηντο ἐξούσιοι, πάνθ’ ὅσα εἶχον ἐν ταῖς οἰκίαις διαρπασθέντες ἐφόδῳ μιᾷ, οὓς οὐκ ἠγνόησε ταῦτα πεπονθότας· ἐδηλώθη γὰρ αὐτῷ μεταπεμψαμένῳ πρότερον τοὺς ἡμετέρους ἄρχοντας ὅσα τῷ δοκεῖν ἐπὶ καταλλαγαῖς ταῖς πρὸς τὴν ἄλλην πόλιν.

77Yine de onların mallarından yoksun kaldığını çok iyi bildiği hâlde, onları yağmalayanların gözü önünde dövdürdü; ki onlar iki felakete birden, yoksulluğa ve bedenlerine yapılan hakarete katlansın, ötekiler de iki zevki birden tatsın: hem başkasının servetinin keyfini sürsünler hem de soyulanların aşağılanmasını doya doya seyretsinler.

77

καὶ ὅμως εἰδὼς ἀκριβῶς ⟨τού⟩τους στερομένους τῶν ἰδίων ἐν ὄψεσι τῶν ἁρπασάντων ἔτυπτεν, ἵν’ οἱ μὲν ὑπομένωσι διττὰς συμφοράς, πενίαν ὁμοῦ καὶ τὴν ἐν τοῖς σώμασιν ὕβριν, οἱ δὲ διττὴν ἡδονήν, ἀλλότριόν τε καρπούμενοι πλοῦτον καὶ τῆς τῶν ἀφαιρεθέντων ἀτιμίας εἰς κόρον ἀπολαύοντες.

78O sırada yapılanlardan birini anlatmak istiyorum, ama tereddüt ediyorum; önemsiz sayılıp da bunca kötülüğün büyüklüğünü gölgelemesin diye. Gerçi küçük bir şeydir, ama küçük olmayan bir kötü niyetin örneğidir. Şehirde kamçılar, dövülecek kişilerin itibarına göre birbirinden ayrılır: Mısırlılar başka kamçılarla ve başka kişiler tarafından kamçılanır, İskenderiyeliler ise yassı sopalarla ve sopa taşıyan İskenderiyeliler tarafından.

78

ἔχων τι τῶν τότε πεπραγμένων εἰπεῖν ἐπαμφοτερίζω, μὴ ἄρα εὐτελὲς εἶναι νομισθὲν ἐκλύσῃ τὰ μεγέθη τῶν τοσούτων· ἔστι δ’ εἰ καὶ μικρόν, ἀλλ’ οὐ μικρᾶς δεῖγμα κακονοίας. τῶν μαστίγων εἰσὶ διαφοραὶ διακεκριμέναι κατὰ τὴν πόλιν πρὸς τὰ τῶν τύπτεσθαι μελλόντων ἀξιώματα· τοὺς μὲν γὰρ Αἰγυπτίους ἑτέραις μαστίζεσθαι συμβέβηκε καὶ πρὸς ἑτέρων, τοὺς δὲ Ἀλεξανδρέας σπάθαις καὶ ὑπὸ σπαθηφόρων Ἀλεξανδρέων.

79Flaccus'tan öncekiler, ilk zamanlarda Flaccus'un kendisi de bu âdeti bizimkiler için de korudular. Çünkü insan, işlerin tabiatını kendi hâlinde incelemeye bırakır ve kendinden kötü niyetli bir duygu katmazsa, aşağılanmanın içinde bile onuru koruyan küçük bir şey, hakaretin içinde bile hakareti hafifleten bir şey bulabilir. Kötü niyetli duygu ise, içine daha insaflı türden ne karışmışsa hepsini çekip çıkarır, uzaklaştırır.

79

τὸ ἔθος τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἡμετέρων διετήρησαν οἱ πρὸ Φλάκκου καὶ Φλάκκος αὐτὸς τοὺς πρώτους χρόνους. ἔστι γάρ, ἔστι καὶ ἐν ἀτιμίᾳ βραχύ τι τῶν εἰς ἐπιτιμίαν εὑρεῖν καὶ ἐν ὕβρει παραφερόμενόν τι τῶν εἰς τὸ ἀνύβριστον, ὅταν τις αὐτὰς ἐφ’ ἑαυτῶν ἐᾷ τὰς φύσεις τῶν πραγμάτων ἐξετάζεσθαι, μὴ προστιθεὶς οἴκοθεν ἐπίβουλον πάθος, ὃ πάνθ’ ὅσα παραμέμικται τῆς ἐπιεικεστέρας ἰδέας ὑφαιρεῖ καὶ διοικίζει.

80Sıradan İskenderiyeli Yahudiler, sopa yiyecek bir şey yaptıkları düşünüldüğünde daha hür insanlara ve vatandaşlara yaraşır sopalarla dövülürken, yöneticilerin, yani adlarını yaşlılıktan ve onurdan alan meclis üyelerinin bu bakımdan yönetilenlerden daha aşağı muamele görmesi, Mısırlıların en adı sanı bilinmeyenleri ve en büyük suçlarla itham edilenleri gibi dövülmesi nasıl son derece ağır bir şey olmasın?

80

πῶς οὖν οὐ παγχάλεπον, τῶν ἰδιωτῶν Ἀλεξανδρέων Ἰουδαίων ταῖς ἐλευθεριωτέραις καὶ πολιτικωτέραις μάστιξι τετυπτημένων, εἴ ποτε ἔδοξαν πληγῶν ἄξια ἐργάσασθαι, τοὺς ἄρχοντας, | τὴν γερουσίαν, οἳ καὶ γήρως καὶ τιμῆς εἰσιν ἐπώνυμοι, κατὰ τοῦτο τὸ μέρος ἔλαττον τῶν ὑπηκόων ἐνέγκασθαι, καθάπερ Αἰγυπτίων τοὺς ἀφανεστάτους καὶ ἐνόχους τοῖς μεγίστοις ἀδικήμασιν;

81Şunu hiç söylemeyeyim: binlerce suç işlemiş olsalar bile, o günlere saygı gösterip cezaları ertelemesi gerekirdi. Çünkü doğru yöneten ve velinimetlerini onurlandırıyormuş gibi yapmayıp gerçekten onurlandıran yöneticilerin âdeti, şanlı Augustus'ların şanlı doğum günleri ve bayramları geçinceye kadar mahkûmlardan hiçbirini cezalandırmamaktır.

81

ἐῶ λέγειν ὅτι, εἰ καὶ μυρία ἦσαν ἡμαρτηκότες, ὤφειλε τὸν καιρὸν αἰδεσθεὶς τὰς τιμωρίας ὑπερθέσθαι· τοῖς γὰρ ὀρθῶς πολιτευομένοις τῶν ἀρχόντων καὶ μὴ προσποιουμένοις τιμᾶν ἀλλ’ ὄντως τιμῶσι τοὺς εὐεργέτας ἔθος ἐστὶ μηδένα κολάζειν τῶν κατακρίτων, ἄχρις ἂν αἱ ἐπιφανεῖς γενέθλιοι καὶ πανηγύρεις αὗται τῶν ἐπιφανῶν Σεβαστῶν διεξέλθωσιν.

82O ise tam bu günlerde kanunu çiğniyor, hiçbir haksızlık etmemiş olanları cezalandırıyordu; isteseydi onları sonra da cezalandırabilirdi. Ama karşı taraftaki kalabalığı memnun etmek için acele ediyor, işi sıkıştırıyordu; bu yolla kalabalığı tasarladığı işlere daha kolay kazanacağını düşünüyordu.

82

ὁ δ’ ἐν αὐταῖς παρηνόμει καὶ ἐτιμωρεῖτο τοὺς μηδὲν ἀδικοῦντας, οὓς ἐνῆν αὖθις, εἴπερ ἐβούλετο, κολάζειν. ἀλλ’ ἔσπευδε καὶ κατήπειγεν ἕνεκα τῆς πρὸς τὸν ἐναντίον ὄχλον ἀρεσκείας, ταύτῃ νομίζων ἐξοικειώσασθαι μᾶλλον αὐτὸν εἰς ἅπερ διενοεῖτο.

83Böyle bir bayram tatili yaklaşırken çarmıha gerilmiş bazı kişilerin indirilip, gömülmeleri ve âdetlerin gerektirdiği son hizmetleri görmeleri için akrabalarına teslim edildiğini bilirim. Çünkü ölülerin bile imparatorun doğum günü kutlamalarında bir iyilikten pay alması ve aynı zamanda bayramın kutsallığının korunması gerekiyordu.

83

ἤδη τινὰς οἶδα τῶν ἀνεσκολοπισμένων μελλούσης ἐνίστασθαι τοιαύτης ἐκεχειρίας καθαιρεθέντας καὶ τοῖς συγγενέσιν ἐπὶ τῷ ταφῆς ἀξιωθῆναι καὶ τυχεῖν τῶν νενομισμένων ἀποδοθέντας· ἔδει γὰρ καὶ νεκροὺς ἀπολαῦσαί τινος χρηστοῦ γενεθλιακαῖς αὐτοκράτορος καὶ ἅμα τὸ ἱεροπρεπὲς τῆς πανηγύρεως φυλαχθῆναι.

84O ise ölmüş olanları çarmıhtan indirtmek şöyle dursun, yaşayanları çarmıha gerdirdi; oysa o günler onlara cezanın tamamen bağışlanmasını değil, yalnız kısa bir süre ertelenmesini, geçici bir af sağlıyordu. Bunu da onları tiyatronun ortasında dövdürüp ateşle ve demirle işkence ettirdikten sonra yaptı.

84

ὁ δ’ οὐ τετελευτηκότας ἐπὶ σταυρῶν καθαιρεῖν, ζῶντας δ’ ἀνασκολοπίζεσθαι προσέταττεν, οἷς ἀμνηστίαν ἐπ’ ὀλίγον, οὐ τὴν εἰς ἅπαν, ὁ καιρὸς ἐδίδου πρὸς ὑπέρθεσιν τιμωρίας, οὐκ ἄφεσιν παντελῆ. καὶ ταῦτ’ εἰργάζετο μετὰ τὸ πληγαῖς αἰκίσασθαι ἐν μέσῳ τῷ θεάτρῳ καὶ πυρὶ καὶ σιδήρῳ βασανίσαι.

85Gösteri de bölümlere ayrılmıştı. Sabahtan üçüncü ya da dördüncü saate kadarki ilk gösteriler şunlardı: kamçılanan, asılan, çarka bağlanan, işkence gören, orkestranın ortasından ölüme götürülen Yahudiler. Bu güzel gösteriden sonra da dansçılar, mimler, flütçüler ve sahne yarışmalarının öteki eğlenceleri geliyordu.

85

καὶ ἡ θέα διενενέμητο· τὰ μὲν γὰρ πρῶτα τῶν θεαμάτων ἄχρι τρίτης ἢ τετάρτης ὥρας ἐξ ἑωθινοῦ ταῦτα ἦν· Ἰουδαῖοι μαστιγούμενοι, κρεμάμενοι, τροχιζόμενοι, καταικιζόμενοι, διὰ μέσης τῆς ὀρχήστρας ἀπαγόμενοι τὴν ἐπὶ θανάτῳ· τὰ δὲ μετὰ τὴν καλὴν ταύτην ἐπίδειξιν ὀρχησταὶ καὶ μῖμοι καὶ αὐληταὶ καὶ ὅσα ἄλλα σκηνικῶν ἀθύρματα ἀγώνων.

86Bunları neden uzatayım? İkinci bir yağma tasarlandı; çünkü Flaccus tuhaf bir iftira uydurarak asker kalabalığını da bize karşı bir kale gibi dikmek istiyordu. İftira şuydu: Yahudilerin evlerinde tam takım silahlar varmış. En çok güvendiği, Castus adlı bir yüzbaşıyı çağırıp, emrindeki birlikten en gözü pek askerleri alarak acele etmesini, önceden haber vermeden Yahudilerin evlerine girip saklanmış bir silah yığını olup olmadığını aramasını emretti. O da emredileni yapmak için koşa koşa gitti.

86

Καὶ τί ταῦτα μηκύνω; δευτέρα γὰρ ἐπινοεῖται πόρθησις, βουλομένου καὶ τὸ στρατευόμενον πλῆθος ἡμῖν ἐπιτειχίσαι ξένου συκοφαντήματος εὑρέσει. τὸ δὲ συκοφάντημα ἦν, ὡς τῶν Ἰουδαίων πανοπλίας ἐν ταῖς οἰκίαις ἐχόντων. μεταπεμψάμενος οὖν ἑκατόνταρχον ᾧ μάλιστ’ ἐπίστευε, Κάστον ὄνομα, κελεύει παραλαβόντα τῆς ὑπηκόου τάξεως ἑαυτῷ τοὺς εὐτολμοτάτους στρατιώτας ἐπισπεύδειν καὶ ἄνευ προρρήσεως ἐπεισιόντα ταῖς τῶν Ἰουδαίων οἰκίαις ἐρευνᾶν, μή τις ὅπλων ἐναπόκειται παρασκευή. καὶ ὁ μὲν συντείνας ἔθει τὸ προσταχθὲν ἐργασόμενος.

87Planı bilmeyen Yahudiler önce şaşkınlıktan dilleri tutulmuş hâlde donakaldılar; kadınları ve çocukları onlara sarılmış, esir düşme korkusuyla gözyaşı döküyordu. Çünkü yağmadan geriye kalan tek şey olarak hep bunu bekliyorlardı.

87

οἱ δὲ τὴν ἐπίνοιαν οὐκ εἰδότες ἀχανεῖς τὸ πρῶτον εἱστήκεσαν ὑπ’ ἐκπλήξεως, γυναίων καὶ τέκνων αὐτοῖς ἐμπλεκομένων καὶ ῥεομένων δάκρυσι διὰ τὸν ἐπ’ αἰχμαλώτοις φόβον· ὃ γὰρ λοιπὸν τῆς πορθήσεως, τοῦτ’ ἀεὶ προσεδόκων.

88Ama arama yapanlardan biri "Silahları nerede saklıyorsunuz?" diye sorunca biraz rahatladılar ve en gizli köşelere kadar her şeyi açıp gösterdiler. Bir yandan seviniyor, bir yandan inliyorlardı. Seviniyorlardı, çünkü iftira kendiliğinden çürütülecekti. Üzülüyorlardı, çünkü önce, düşmanlarının uydurduğu bu kadar büyük iftiralara daha baştan inanılıyordu; sonra da, kapalı yaşayan, avlu kapısının dışına bile çıkmayan kadınlar ve utangaçlıklarından erkeklerin, hatta en yakın akrabalarının bile gözünden kaçınarak odalarından çıkmayan genç kızlar, o gün yalnız tanımadıkları kişilerin değil, asker korkusu salan adamların da gözü önüne çıkmışlardı.

88

ὡς δ’ ἤκουσαν παρά τινος τῶν ἐρευνώντων· "ποῦ ταμιεύεσθε τὰ ὅπλα;“ μικρὸν ἀνέπνευσαν καὶ πάντα καὶ τὰ ἐν μυχοῖς ἀναπετάσαντες ἐπεδείκνυντο, τῇ μὲν ἡδόμενοι, τῇ

89

δὲ στένοντες, ἡδόμενοι μὲν ἐπὶ τῷ διελεγχθήσεσθαι τὸ συκοφάντημα ἐξ ἑαυτοῦ, δυσχεραίνοντες δέ, ὅτι πρῶτον μὲν αἱ τηλικαῦται διαβολαὶ κατ’ αὐτῶν προπιστεύονται συντιθέμεναι πρὸς ἐχθρῶν, ἔπειτα δ’, ὅτι γύναια κατάκλειστα μηδὲ τὴν αὔλειον προερχόμενα καὶ θαλαμευόμεναι παρθένοι, δι’ αἰδῶ τὰς ἀνδρῶν ὄψεις καὶ τῶν οἰκειοτάτων ἐκτρεπόμεναι, τότε οὐ μόνον ἀσυνήθεσιν ἀλλὰ καὶ στρατιωτικὸν δέος ἐπανατεινομένοις ἐμφανεῖς ἐγένοντο.

90Yine de titiz bir arama yapıldığında ne kadar savunma silahı bulundu? Miğferler, zırhlar, kalkanlar, hançerler, mızraklar, tam takım teçhizatlar yığın yığın mı dışarı çıkarıldı? Ya da uzaktan atılan silahlar, ciritler, sapanlar, yaylar, oklar mı? Bunlardan hiçbiri yoktu; hatta aşçıların günlük yemek hazırlığına yetecek kadar bıçak bile bulunmadı.

90

γενομένης δ’ ὅμως ἀκριβοῦς ἐρεύνης ὅσον πλῆθος ἀμυντηρίων ὅπλων εὑρέθη; κράνη, θώρακες, ἀσπίδες, ἐγχειρίδια, κοντοί, παντευχίαι σωρηδὸν προεκομίζοντο; καὶ ἐν μέρει τὰ ἑκηβόλα, παλτοί, σφενδόναι, τόξα, βέλη; τούτων ἁπλῶς οὐδέν· ἀλλ’ οὐδὲ τὰ πρὸς τὴν καθ’ ἡμέραν δίαιταν ὀψαρτυτῶν αὐτάρκη μαχαιρίδια.

91Bundan, onların ne kadar sade yaşadığı da hemen ortaya çıktı: bıkkınlık doğuracak tokluğa yol açan israfı ve yumuşak yaşayışı kabul etmiyorlardı; tokluğun çocuğu ise bütün kötülüklerin başlangıcı olan küstahlıktır.

91

ἐξ οὗ καὶ ἡ περὶ τὸν βίον εὐθὺς εὐκολία διεφαίνετο πολυτέλειαν καὶ τὸ ἁβροδίαιτον μὴ προσιεμένων, ἃ πέφυκε γεννᾶν κόρον· κόρου δ’ ὕβρις ἔκγονον, ἡ πάντων κακῶν ἀρχή.

92Oysa kısa süre önce, Flaccus'un bu işi verdiği Bassus adında biri taşradaki Mısırlıların silahlarını toplattığında neler görülmüştü: her türlü silahla dolu bir sürü gemi gelip ırmağın limanlarına demirlemişti; sayısız yük hayvanı, iki yanlarına denk gelecek biçimde demet demet bağlanmış mızraklar taşıyordu; ordugâhtaki arabaların hemen hepsi baştan aşağı zırh takımlarıyla doluydu ve tek bir bakışta seçilecek biçimde, aynı düzen içinde sıra sıra ilerliyordu. Limanlarla, silahların teslim edileceği saraydaki cephanelik arasındaki yol ise aşağı yukarı on stadion tutuyordu.

92

καίτοι γ’ οὐ πρὸ πολλοῦ τῶν κατὰ τὴν χώραν Αἰγυπτίων ὁπλολογηθέντων ὑπὸ Βάσσου τινός, ᾧ προσέταξεν ὁ Φλάκκος τουτὶ τὸ ἔργον, [ἀλλ’] ἦν τότε ἰδεῖν στόλον μὲν πολὺν νεῶν καταπεπλευκότα καὶ ἐνορμοῦντα τοῖς τοῦ ποταμοῦ λιμέσι, γέμοντα παντοίων ὅπλων, ἀχθοφόρα δ’ ὑποζύγια παμπληθῆ συνδεδεμένων δοράτων φορμηδὸν ἀφ’ ἑκατέρας πλευρᾶς εἰς τὸ ἰσόρροπον, τὰς δὲ ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου πάσας σχεδὸν ἁρμαμάξας μεστὰς πανοπλιῶν, αἳ στοιχηδὸν ὑπὸ μίαν ὄψιν καὶ τὴν αὐτὴν σύνταξιν ἐν κόσμῳ προῄεσαν· τὸ δὲ μεταξὺ τῶν λιμένων καὶ τῆς ἐν τοῖς βασιλείοις ὁπλοθήκης, εἰς ἣν ἔδει κατατεθῆναι τὰ ὅπλα, δέκα σταδίων που διάστημα σύμπαν ἔχον.

93Asıl aranması gereken, bu silahları hazırlamış olanların evleriydi; çünkü sık sık ayaklanmışlar, isyana hazır oldukları için şüphe altında kalmışlardı. Mısır'ı yönetenlerin, kutsal yarışmaları örnek alıp üç yılda bir yeni bir “silah toplama bayramı” düzenlemeleri bile gerekirdi; böylece bu insanlar ya hiç silah hazırlayamaz ya da yeniden toparlanmaya vakit bulamadıklarından çok yerine az hazırlayabilirlerdi.

93

τὰς τῶν ταῦτα παρασκευασαμένων οἰκίας ἄξιον ἦν ἐρευνᾶσθαι· πρὸς γὰρ νεωτερισμὸν ὕποπτοι πολλάκις ἀποστάντες ἦσαν, καὶ ἔδει κατὰ μίμησιν τῶν ἱερῶν ἀγώνων τριετηρίδας ἄγειν καινὰς ἐν Αἰγύπτῳ συγκομιδῆς ὅπλων τοὺς προεστῶτας, ἵν’ ἢ μὴ κατασκευάζεσθαι φθάνωσιν ἢ ἀντὶ πολλῶν ὀλίγα, καιρὸν οὐκ ἔχοντες εἰς ἀναχώρησιν.

94Peki biz neden böyle bir muameleye uğrayacaktık? Ne zaman isyan şüphesi altında kaldık? Ne zaman herkesle barış içinde yaşayan insanlar sayılmadık? Her gün sürdürdüğümüz yaşayış kusursuz değil mi, şehrin düzenine ve huzuruna katkıda bulunmuyor mu? Yahudilerin ellerinde gerçekten silah olsaydı, dört yüzü aşkın evlerini kaptırırlar mıydı? Mallarını yağmalayanlar onları bu evlerden sürmüş, yersiz yurtsuz bırakmıştı. Öyleyse neden kimse bu yağmacıların evlerini de aramadı? Kendi silahları olmasa bile, hiç değilse yağmaladıkları silahlar onların elindeydi.

94

ἡμᾶς δὲ τί τοιοῦτον ἔδει παθεῖν; πότε γὰρ εἰς ἀπόστασιν ὑπωπτεύθημεν; πότε δ’ οὐκ εἰρηνικοὶ πᾶσιν ἐνομίσθημεν; τὰ δ’ ἐπιτηδεύματα, οἷς καθ’ ἑκάστην ἡμέραν χρώμεθα, οὐκ ἀνεπίληπτα, οὐ συντείνοντα πρὸς εὐνομίαν πόλεως καὶ εὐστάθειαν; εἴ γε μὴν εἶχον ὅπλα Ἰουδαῖοι παρ’ αὑτοῖς, ὑπὲρ τετρακοσίας ἀφῃρέθησαν ⟨ἂν⟩ οἰκίας, ἐξ ὧν μετανάσται ἐγένοντο, φυγαδευθέντες πρὸς τῶν τὰς οὐσίας ἁρπασάντων; διὰ τί οὖν οὐχὶ καὶ τὰ παρὰ τούτοις ἠρεύνησέ τις, τοῖς εἰ καὶ μὴ ἴδια ὅπλα, ὅσα γοῦν ἥρπασαν, ἔχουσιν;

95Ama dediğim gibi, bütün iş Flaccus'un ve ayak takımının acımasızlığından doğmuş bir komploydu; bu acımasızlıktan kadınlar da nasibini aldı. Yalnız çarşıda değil, tiyatronun ortasında da savaş esirleri gibi yakalanıyor, akla gelebilecek her türlü iftirayla sahneye sürükleniyor, dayanılmaz ve son derece ağır bir hakarete uğruyorlardı.

95

ἀλλ’ ἦν, ὡς ἔφην, ὅλον τὸ πρᾶγμα ἐπιβουλὴ τῆς ἀποτομίας Φλάκκου καὶ τῶν ὄχλων, ὧν ἀπέλαυσαν καὶ γυναῖκες. οὐκ ἐν ἀγορᾷ γὰρ μόνον ἀλλὰ καὶ ἐν μέσῳ τῷ θεάτρῳ καθάπερ αἰχμάλωτοι συνηρπάζοντο καὶ ἐπὶ τὴν σκηνὴν ἐφ’ ὅτῳ δήποτε συκοφαντούμεναι παρήγοντο μετά τινος ἀφορήτου καὶ ἀργαλεωτάτης ὕβρεως·

96Başka bir soydan oldukları anlaşılınca salıveriliyorlardı; çünkü gerçeği dikkatle araştırmadan birçok kadını Yahudi sanıp yakalıyorlardı. Bizden oldukları ortaya çıkınca da, seyirci olmaktan çıkıp birer zorba ve efendi kesilen bu adamlar, domuz eti getirip onlara yedirilmesini emrediyorlardı. Ceza korkusuyla tadına bakanlar, başka bir kötülüğe katlanmadan salıveriliyordu; kendilerine daha hâkim olanlar ise onulmaz eziyetler görmek üzere işkencecilere teslim ediliyordu. Bu da onların hiçbir suç işlemediğinin en açık kanıtıdır.

96

εἶτ’ ἐπειδὴ μὲν ἐγνωρίσθησαν ἑτέρου γένους, ἀπελύοντο — πολλὰς γὰρ ὡς Ἰουδαίας ἀκριβῆ μὴ ποιούμενοι τῆς ἀληθείας τὴν ἔρευναν συνελάμβανον —, εἰ δ’ ἐφάνησαν ἡμέτεραι, προσέταττον οἱ ἀντὶ θεατῶν τύραννοι καὶ δεσπόται γεγονότες κρέα χοίρεια διδόναι κομίζοντας. ὅσαι μὲν οὖν φόβῳ κολάσεως ἀπεγεύσαντο, μηδὲν ἔτι δεινὸν προσυπομείνασαι ἀπελύοντο· αἱ δ’ ἐγκρατέστεραι βασανισταῖς παρεδίδοντο πρὸς αἰκίας ἀνηκέστους, ὅπερ τοῦ μηδὲν ἀδικεῖν αὐτὰς σαφεστάτη πίστις ἐστί.

97Bütün bunlardan başka Flaccus, artık yalnız kendi eliyle değil, imparator eliyle de bize kötülük etmenin yolunu arıyor, kurnazlıklar düşünüyordu. Şöyle ki: Gaius için mümkün olan ve kanunların izin verdiği bütün onurları oylamış, bunları fiilen de yerine getirmiştik. Kararı Flaccus'a teslim ettik; elçi göndermek istesek izin vermeyeceği için, kararı kendi aracılığıyla göndermesini rica ettik.

97

Πρὸς τοῖς εἰρημένοις οὐ δι’ ἑαυτοῦ μόνον ἀλλ’ ἤδη καὶ διὰ τοῦ αὐτοκράτορος ἐζήτει καὶ ἐπενόει κακοῦν ἡμᾶς. τιμὰς γάρ, ὅσας οἷόν τε ἦν καὶ ἐπέτρεπον οἱ νόμοι, πάσας Γαΐῳ ψηφισάμενοι καὶ ἐπιτελέσαντες ἔργοις ἀνέδομεν τὸ ψήφισμα αὐτῷ, δεηθέντες, ἐπειδὴ πρεσβείαν αἰτησαμένοις οὐκ ἂν ἐπέτρεψεν, ἵνα διαπέμψηται δι’ αὑτοῦ.

98Kararı okudu, içindeki her maddeye defalarca başıyla onay verdi; gülümseyerek, keyiflenmiş ya da sevinmiş gibi yaparak şöyle dedi: “Gösterdiğiniz bu bağlılıktan ötürü hepinizi takdir ediyorum. İstediğiniz gibi kararı göndereceğim, hatta elçinin görevini bizzat üstleneceğim ki Gaius minnettarlığınızı öğrensin.

98

ἀναγνοὺς δὲ καὶ ἑκάστῳ τῶν ἐν τῷ ψηφίσματι πολλάκις τῇ κεφαλῇ συνεπινεύσας, ὑπομειδιῶν καὶ γεγανωμένος ἢ προσποιούμενος τὸν ἡδόμενον, "ἀποδέχομαι πάντας ὑμᾶς" ἔφη „τῆς εὐσεβείας καὶ πέμψω, καθάπερ αἰτεῖσθε, ἢ πρεσβευτοῦ τάξιν ἐκπλήσω, ἵν’ αἴσθηται Γάιος τῆς ὑμετέρας εὐχαριστίας.

99Halkınızın ne kadar edepli ve itaatkâr olduğunu bildiğim kadarıyla, hiçbir şey eklemeden, ben de tanıklık edeceğim; çünkü en yeterli övgü gerçeğin kendisidir.” Bu vaatlere sevinip teşekkür ettik; umudumuzla, karar Gaius'a çoktan okunmuş gibiydi.

99

μαρτυρήσω δὲ καὶ αὐτὸς ὅσα σύνοιδα τῷ πλήθει τῶν εἰς κοσμιότητα καὶ εἰς εὐπείθειαν προστιθεὶς οὐδέν· ἡ γὰρ ἀλήθεια αὐταρκέστατος ἔπαινος“. ἐπὶ ταύταις ταῖς ὑποσχέσεσι γεγηθότες εὐχαριστοῦμεν, ὡς ἤδη ταῖς ἐλπίσι παρανεγνωσμένου Γαΐῳ τοῦ ψηφίσματος.

100Böyle ummakta haklıydık da; çünkü valiler aracılığıyla ivedilikle gönderilen her şey hükümdar tarafından bekletilmeden incelenir. Ama Flaccus bizim niyetimize de, kendi sözlerine de, verdiği vaatlere de sırt çevirdi ve kararı yanında alıkoydu; güneşin altındaki insanlar içinde bir tek biz düşman sayılalım diye.

100

καὶ γὰρ ἦν εἰκός, ἐπειδὴ πάνθ’ ὅσα διὰ τῶν ὑπάρχων πέμπεται μετὰ σπουδῆς ἀνυπέρθετον ἔχει τὴν παρ’ ἡγεμόνι διάγνωσιν. ὁ δὲ πολλὰ χαίρειν φράσας οἷς διενοήθημεν, οἷς εἶπεν, οἷς ὡμολόγησε, τὸ ψήφισμα παρ’ ἑαυτῷ παρακατέσχεν, ἵνα μόνοι τῶν ὑφ’ ἥλιον ἀνθρώπων ἐχθροὶ νομισθῶμεν.

101Bu, bize karşı kurduğu tuzağı uzun zamandır uykusuz kalarak her yanıyla tasarlamış birinin işi değil miydi? Bir çılgınlık anında, yersiz bir hevese kapılıp aklı çelinerek düşünmeden davranan birinin işi miydi ki?

101

ταῦτ’ οὐ διηγρυπνηκότος ἦν ἐκ πολλοῦ καὶ περιεσκεμμένου τὴν καθ’ ἡμῶν ἐπιβουλήν, ἀλλὰ μὴ κατ’ ἀπόνοιαν αὐτοσχεδιάζοντος ἀκαίρῳ φορᾷ καὶ παραγωγῇ τινὶ λογισμοῦ;

102Ama öyle görünüyor ki insan işlerini gözeten Tanrı, onun yaltakçı ve aldatmak için süslenmiş sözlerini, tuzaklarını kurduğu o kanunsuz zihnin danışma odasını gün ışığına çıkardı; bize acıdı ve çok geçmeden, umudumuzun boşa çıkmaması için bir fırsat verdi.

102

θεὸς δ’ ὡς ἔοικεν, ᾧ μέλει τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων, τοὺς θῶπας αὐτοῦ λόγους καὶ κεκομψευμένους ἐπὶ φενακισμῷ καὶ τὸ τῆς ἐκνόμου διανοίας βουλευτήριον, ἐν ᾧ κατεστρατήγει, προβαλλόμενος, λαβὼν οἶκτον ἡμῶν, ἀφορμὴν οὐκ εἰς μακρὰν ἐμπαρέσχε τοῦ μὴ ψευσθῆναι τῆς ἐλπίδος.

103Kral Agrippa şehre geldi; Flaccus'un bize kurduğu tuzağı ona anlattık, o da işi düzeltti. Kararı ileteceğine söz verdi, aldı ve duyduğumuza göre gönderdi. Gecikme için de bizim adımıza özür diledi: Velinimetimiz olan hanedana saygı göstermeyi geç öğrenmiş değildik; başından beri buna gayret etmiştik, ama valinin kötü niyeti yüzünden bu saygıyı zamanında gösterme imkânından yoksun kalmıştık.

103

Ἀγρίππας γὰρ ἐπιδημήσας ὁ βασιλεὺς διηγησαμένοις ἡμῖν τὴν ἐκ Φλάκκου γενομένην ἐπιβουλὴν ἐπανορθοῦται τὸ πρᾶγμα καὶ ὑποσχόμενος τὸ ψήφισμα διαπέμψεσθαι λαβὼν ὡς ἀκούομεν ἔπεμψεν, ἀπολογησάμενος καὶ περὶ τοῦ χρόνου, ὡς οὐκ ὀψὲ μαθόντων εὐσεβεῖν εἰς τὸν εὐεργέτην οἶκον, ἀλλ’ ἐξ ἀρχῆς μὲν σπουδασάντων, ἐπηρείᾳ δὲ τοῦ προεστῶτος τὴν καίριον ἐπίδειξιν ἀφαιρεθέντων.

104Bunun üzerine, haksızlığa uğrayanları savunan ve onlara yardım eden, kutsallığı çiğneyen işleri ve insanları cezalandıran ilahi adalet ona karşı kolları sıvadı. Önce, Augustus hanedanı karada ve denizde egemenliği eline aldığından beri hiçbir valinin başına gelmemiş, eşi görülmemiş bir hakarete ve felakete uğradı.

104

ἐπὶ δὴ τούτοις ἤρξατο κονίεσθαι κατ’ αὐτοῦ ἡ ὑπέρμαχος μὲν καὶ παραστάτις ἀδικουμένων τιμωρὸς δ’ ἀνοσίων καὶ ἔργων καὶ ἀνθρώπων δίκη. πρῶτον μὲν γὰρ καινοτάτην ὑπέμεινεν ὕβριν καὶ συμφορὰν οὐδενὶ τῶν πάλαι γενομένην ὑπάρχων, ἀφ’ οὗ τὴν ἡγεμονίαν ὁ Σεβαστὸς οἶκος ἀνήψατο γῆς καὶ θαλάττης.

105Gerçi Tiberius zamanında da, onun babası Caesar zamanında da eyaletleri yönetenlerden bazıları gözetme ve koruma görevini zorbalığa, tiranlığa çevirmiş; rüşvetle, yağmayla, haksız mahkûmiyetlerle, hiçbir suçu olmayanları yurtlarından kovup sürgüne göndermekle, ileri gelenleri yargısız öldürmekle ülkeleri onulmaz kötülüklerle doldurmuşlardı. Ama imparatorlar, görev süreleri dolup Roma'ya döndüklerinde bu adamlardan yaptıklarının hesabını sorarlardı; özellikle de haksızlığa uğrayan şehirler elçi gönderdiğinde.

105

ἔνιοι γὰρ καὶ ἐπὶ Τιβερίου καὶ ἐπὶ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Καίσαρος τῶν διεπόντων τὰς ἐπικρατείας, τὴν ἐπιμέλειαν καὶ προστασίαν εἰς δυναστείαν καὶ τυραννίδα μεθαρμοσάμενοι, τὰς χώρας ἐνέπλησαν κακῶν ἀνηκέστων δωροδοκίαις, ἁρπαγαῖς, καταδίκαις, τῶν μηδὲν ἡμαρτηκότων ἐλάσεσι καὶ φυγαῖς, τῶν δυνατῶν ἀκρίτοις ἀναιρέσεσιν· οὓς μετὰ τὸν ὁρισθέντα χρόνον τῆς ἀρχῆς ἐπανελθόντας εἰς Ῥώμην οἱ αὐτοκράτορες λόγον καὶ εὐθύνας τῶν πεπραγμένων ᾔτουν, καὶ μάλισθ’ ὁπότε πρεσβεύσαιντο αἱ ἀδικηθεῖσαι πόλεις.

106Böyle durumlarda imparatorlar iki tarafa karşı da tarafsız yargıç olur, suçlayanları da savunanları da eşit biçimde dinler, kimseyi yargılamadan önceden mahkûm etmeyi doğru bulmazlardı; ne düşmanlığa ne de kayırmaya göre, yalnız gerçeğin tabiatına göre adil görüneni hükme bağlarlardı.

106

τότε γὰρ κοινοὺς παρέχοντες ἑαυτοὺς δικαστάς, ἐξ ἴσου καὶ τῶν κατηγόρων καὶ τῶν ἀπολογουμένων ἀκροώμενοι, μηδενὸς ἀκρίτου προκαταγινώσκειν ἀξιοῦντες, ἐβράβευον οὔτε πρὸς ἔχθραν οὔτε πρὸς χάριν, ἀλλὰ πρὸς τὴν φύσιν τῆς ἀληθείας τὰ δόξαντα εἶναι δίκαια.

107Flaccus'un karşısına ise kötülükten nefret eden ilahi adalet, görev süresi bittikten sonra değil, daha süresi dolmadan çıktı; çünkü işlediği haksızlıkların ve kanunsuzlukların ölçüsüzlüğüne öfkelenmişti.

107

Φλάκκῳ δ’ οὐ μετὰ τὴν ἀρχὴν ἀλλ’ ἐμπροθέσμως προϋπήντησεν ἡ μισοπόνηρος δίκη ταῖς ἀμέτροις ὑπερβολαῖς ὧν ἠδίκει καὶ παρηνόμει δυσχεράνασα.

108Yakalanışı şöyle oldu. Flaccus, hakkındaki şüpheler konusunda Gaius'u artık yatıştırdığını sanıyordu. Buna kısmen dalkavuklukla tıka basa dolu mektuplarıyla, kısmen de halka hitap ettiği konuşmalarıyla güveniyordu; bu konuşmalarda yaltakçı sözler ve uydurma övgülerle dolu uzun nutuklar dizerek ona sık sık yaranmaya çalışırdı. Şehrin büyük kısmı nezdinde çok itibar görmesi de bu kanaatini besliyordu.

108

Γίνεται δ’ ὁ τρόπος αὐτῷ τῆς συλλήψεως τοιόσδε. ὑπέλαβεν ἤδη τὸν Γάιον περὶ ὧν ὕποπτος ἦν ἐξευμενίσθαι, τὰ μὲν ἐπιστολιμαίοις γράμμασιν, ἃ κολακείας ἦν ὑπέρμεστα, τὰ δὲ ἐν οἷς δημηγορῶν πολλάκις ἐθεράπευε λόγους θῶπας καὶ μακρὰς ῥήσεις πεπλασμένων ἐγκωμίων συνείρων, τὰ δὲ καὶ ἐκ τοῦ σφόδρα εὐδοκιμεῖν παρὰ τῷ πλείστῳ μέρει τῆς πόλεως.

109Ama farkına varmadan kendini aldatıyordu. Kötü insanların umutları sağlam değildir: Hep iyisini beklerler, ama başlarına gelen, umduklarının tam tersi, yani hak ettikleridir. Gaius'un seçtiği yüzbaşı Bassus, komutasındaki asker bölüğüyle birlikte İtalya'dan yola çıkarıldı.

109

ἔλαθε δ’ αὑτὸν ἀπατῶν· ἀβέβαιοι γὰρ αἱ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων ἐλπίδες, εἰκαζόντων μὲν τὰ χρηστότερα, τὰ δὲ παλίμφημα καὶ ὧν ἄξιοι τυγχάνειν εἰσὶ πασχόντων. πέμπεται μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς Ἰταλίας Βάσσος ἑκατοντάρχης ὑπὸ Γαΐου χειροτονηθεὶς μετὰ τῆς τάξεως τῶν στρατιωτῶν, ἧς ἀφηγεῖτο.

110Bassus en hızlı gemilerden birine binerek birkaç gün içinde, akşamüstü, Pharos adası hizasında İskenderiye limanlarına vardı. Dümenciye, güneş batana kadar açıkta beklemesini emretti. Gelişini fark ettirmemek için bu kurnazlığa başvurmuştu: Flaccus işin kokusunu önceden alıp bir kalkışmaya girişirse görevini yerine getiremezdi.

110

σκάφους δ’ ἐπιβὰς τῶν μάλιστα ταχυναυτούντων ὀλίγαις ἡμέραις πρὸς τοῖς λιμέσι γίνεται τῆς Ἀλεξανδρείας κατὰ τὴν Φάρον νῆσον περὶ δείλην ἑσπέραν καὶ κελεύει τῷ κυβερνήτῃ μέχρις ἡλίου καταδύσεως ἔξω θαλαττεύειν, τεχνάζων τὸ ἀνεπίφαντον ἕνεκα τοῦ μὴ προαισθόμενον Φλάκκον καὶ βουλευσάμενόν τι νεώτερον ἄπρακτον αὐτῷ τὴν ὑπηρεσίαν ἐργάσασθαι.

111Akşam olunca gemi kıyıya yanaştı; Bassus adamlarıyla karaya çıkıp yürüdü. Ne o kimseyi tanıyordu ne de kimse onu. Yolda dört kişilik nöbetçi takımlarından bir askere rastladı ve ondan ordu komutanının evini göstermesini istedi. Gizli emri komutana açmak istiyordu; kalabalık bir kuvvet gerekirse, yanında ona yardım edecek biri bulunsun diye.

111

γενομένης δ’ ἑσπέρας, ἡ μὲν ναῦς προσέσχεν, ὁ δὲ Βάσσος μετὰ τῶν ἰδίων ἀποβὰς προῄει, μήτε γνωρίζων τινὰ μήτε γνωριζόμενος ὑπό του, στρατιώτην δέ τινα τῶν ἐν τοῖς τετραδίοις φυλάκων καθ’ ὁδὸν εὑρὼν κελεύει δεικνύναι τὴν οἰκίαν τοῦ στρατάρχου· τούτῳ γὰρ ἐβούλετο τὸ ἀπόρρητον ἀνενεγκεῖν, ἵνα, κἂν δέῃ πολυχειρίας, ἔχῃ τὸν συναγωνιούμενον.

112Komutanın, Flaccus'la birlikte birinin evinde ziyafette olduğunu öğrenince hızını hiç kesmeden davet sahibinin evine kadar gitti. Ev sahibi, Tiberius Caesar'ın azatlılarından Stephanio'ydu; ikisi de onun konuğuydu. Bassus biraz uzakta durdu ve kimse bir şey sezmesin diye adamlarından birini hizmetkâr kılığına sokup keşfe yolladı. Adam, misafirlerden birinin kölesiymiş gibi ziyafet salonuna girdi, her şeyi dikkatle gözden geçirdi, sonra dönüp Bassus'a bildirdi.

112

πυθόμενος δ’ αὐτὸν ἑστιᾶσθαι παρά τινι σὺν Φλάκκῳ, μηδὲν τάχους ἀνιεὶς συνέτεινεν ἄχρι τῆς τοῦ κεκληκότος οἰκίας — Στεφανίων ἦν τῶν τοῦ Τιβερίου Καίσαρος ἀπελευθέρων, παρ’ ᾧ κατήγοντο — καὶ μικρὸν ἄποθεν ὑποστείλας ἐκπέμπει τινὰ τῶν ἰδίων κατασκεψόμενον εἰς ἀκόλουθον ἀσκήσας, σόφισμα τοῦ μηδένα συναισθέσθαι. παρελθὼν δὲ εἰς τὸ συμπόσιον ὡς ἑνός τινος τῶν παρατυγχανόντων οἰκέτης, ἅπαντα μετ’ ἀκριβείας περιαθρήσας, ἐπανελθὼν ἐμήνυσε τῷ Βάσσῳ.

113Bassus girişlerin korumasız olduğunu ve Flaccus'un yanında pek az kişi bulunduğunu öğrenince —ona ancak on ya da on beş hizmetkâr köle eşlik ediyordu— adamlarına işaret verip ansızın içeri daldı. Kılıçlarını kuşanmış askerlerin bir kısmı ziyafet salonunun yanına dikildi ve hiçbir şeyden haberi olmayan Flaccus'u çembere aldı. Flaccus o sırada birinin şerefine kadeh kaldırıyor, misafirlerle hoşbeş ediyordu.

113

γνοὺς δὲ τὸ περὶ τὰς εἰσόδους ἀφύλακτον καὶ τὴν περὶ τὸν Φλάκκον ὀλιγότητα — μόλις γὰρ δέκα ἢ πεντεκαίδεκα τῶν διακονικῶν ἀνδραπόδων ἐπηκολουθήκει — σύνθημα δοὺς τοῖς περὶ αὑτὸν εἰσέδραμεν ἐξαίφνης, καὶ τῶν στρατιωτῶν οἱ μὲν παρὰ τὸ συμπόσιον ἐπιστάντες ὑπεζωσμένοι τὰ ξίφη κυκλοῦσιν αὐτὸν οὐ προϊδόμενον· ἐτύγχανε γὰρ καὶ πρόποσίν τινι διδοὺς καὶ φιλοφρονούμενος τοὺς παρόντας.

114Bassus ortaya çıkınca Flaccus onu görür görmez dehşetten ağzı açık kaldı. Ayağa kalkmak isterken etrafını saran muhafızları fark etti ve daha bir şey duymadan, Gaius'un kendisi hakkında ne istediğini, gelenlere ne emredildiğini, hemen şimdi neye katlanacağını anladı. Çünkü nous, uzun bir zamana yayılarak parça parça olacak her şeyi bir anda görmekte, hepsini birden duymakta pek ustadır.

114

εἰς μέσον δὲ τοῦ Βάσσου παρελθόντος, ἰδὼν εὐθὺς ὑπ’ ἐκπλήξεως ἀχανὴς γίνεται καὶ βουλόμενος ἀναστῆναι, τὴν ἐν κύκλῳ φρουρὰν θεασάμενος, ἔγνω καὶ πρὶν ἀκοῦσαι, τί βούλεται Γάιος ἐπ’ αὐτῷ καὶ τί προστέτακται τοῖς ἥκουσι καὶ τί παραυτίκα μελλήσει ὑπομένειν· δεινὸς γὰρ ὁ νοῦς τὰ κατὰ μέρος ἐν χρόνῳ μακρῷ γινόμενα πάνθ’ ἅμα ἰδεῖν καὶ πάντων ἀθρόων ἀκοῦσαι.

115Sofradakilerin her biri ayağa fırlamış, korkudan titreyip kaskatı kesilmişti; ya aynı sofrada yemek yemenin de bir cezası varsa? Kaçmak hem tehlikeliydi hem de zaten mümkün değildi, çünkü girişler önceden tutulmuştu. Flaccus ise Bassus'un emriyle askerler tarafından götürüldü; bu, bir ziyafetten son kalkışı oldu. Hiçbir suçu olmayan insanların sayısız evini ocaksız bırakmış adamın cezası, elbette bir ocak başında başlamalıydı.

115

τῶν μὲν οὖν συνδειπνούντων ἕκαστος ἀναστὰς ὑπὸ δέους ἐπεφρίκει καὶ ἐπεπήγει, μή τις ὥρισται καὶ τοῦ συνεστιαθῆναι δίκη· φεύγειν γὰρ οὔτ’ ἀσφαλὲς ἦν οὔτ’ ἄλλως ἐνεδέχετο, προκατεχομένων τῶν εἰσόδων. ὁ δὲ ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν τοῦ Βάσσου κελεύσαντος ἀπάγεται, τελευταίαν ταύτην ἀνάλυσιν ἐκ συμποσίου ποιησάμενος· ἔδει γὰρ ἀφ’ ἑστίας ἄρξασθαι τὴν δίκην κατὰ τοῦ μυρίους ἀνεστίους οἴκους οὐδὲν ἠδικηκότων ἀνθρώπων ἐργασαμένου.

116Flaccus'un kendi yönettiği ülkede bir düşman gibi tutsak edilmesi, başına gelen bu eşi görülmemiş şey, bana kalırsa Yahudiler yüzündendi; çünkü şan açlığıyla onları kökünden yok etmeye karar vermişti. Yakalanma zamanı da bunun açık bir kanıtıdır. Yahudilerin sonbahar gece-gündüz eşitliğinde bütün halkça kutladıkları bir bayram vardır; Yahudiler bu bayramda çadırlarda kalmayı âdet edinmişlerdir.

116

Τοῦτο καινότατον ὑπέμεινε Φλάκκος ἐν χώρᾳ, ἧς ἀφηγεῖτο, πολεμίου τρόπον ζωγρηθεὶς ἕνεκά μοι δοκῶ τῶν Ἰουδαίων, οὓς ἄρδην ἀφανίσαι διεγνώκει λιμοδοξῶν. ἐναργὴς δὲ πίστις καὶ ὁ χρόνος τῆς συλλήψεως· ἑορτὴ μὲν γὰρ ἦν πάνδημος τοῖς Ἰουδαίοις κατὰ τὴν μετοπωρινὴν ἰσημερίαν, ἐν ᾗ διάγειν Ἰουδαίοις ἔθος ἐν σκηναῖς.

117O yıl ise bayramın gereklerinden hiçbiri yerine getirilmiyordu. Yöneticiler onulmaz, dayanılmaz eziyetlere ve hakaretlere uğradıktan sonra hâlâ zindandaydı. Halk da onların felaketlerini bütün milletin ortak felaketi sayıyordu; üstelik herkes kendi başına gelen özel acılar yüzünden derin bir kedere gömülmüştü.

117

οὐδὲν δὲ τῶν ἐν ἑορτῇ συνόλως ἀπετελεῖτο, τῶν μὲν ἀρχόντων ἔτι καθειργμένων μετὰ τὰς ἀνηκέστους καὶ ἀφορήτους αἰκίας καὶ ὕβρεις, τῶν δὲ ἰδιωτῶν τάς τε ἐκείνων συμφορὰς ἅπαντος τοῦ ἔθνους κοινὰς νομιζόντων καὶ ἐπὶ ταῖς ἐξαιρέτοις, ἃς ἰδίᾳ ἕκαστος ὑπέμεινεν, οὐ μετρίως κατηφούντων.

118Sıkıntılar, bayram kutlayamayanlar için en çok bayramlarda ikiye katlanır: Bir yandan bayramın istediği neşeden, gönül ferahlığından yoksun kalırlar, öte yandan acı çekerler. Bu insanları yere yıkan da, bu kadar felaketin hiçbirine çare bulamamalarıydı.

118

τὰ γὰρ ἀνιαρὰ διπλασιάζεσθαι φιλεῖ μάλιστα ἐν ἑορταῖς τοῖς μὴ δυναμένοις ἑορτάζειν, στερήσει τε ἱλαρᾶς εὐθυμίας, ἣν πανήγυρις ἐπιζητεῖ, καὶ μετουσίᾳ λύπης, ὑφ’ ἧς ἐξετραχηλίζοντο, μηδὲν ἄκος τῶν τοσούτων κακοπραγιῶν ἀνευρεῖν δυνάμενοι.

119Onlar böyle derin bir ıstırap içinde, ağır bir yükün altında ezilirken —gece olduğu için evlerine kapanmışlardı— bazı kimseler gelip Flaccus'un yakalandığını haber verdi. Onlarsa bunun gerçek değil, kendilerini yoklamak için uydurulmuş bir şey olduğunu düşündüler; alaya alındıklarını, tuzağa çekildiklerini sanarak daha da çok üzüldüler.

119

σφόδρα δ’ ἔχουσιν ὀδυνηρῶς καὶ πεπιεσμένοις ἄχθει βαρυτάτῳ — συνείληντο δ’ ἐν ταῖς οἰκίαις, ἅτε νυκτὸς ἐπεχούσης — ἧκόν τινες ἀπαγγέλλοντες τὴν γενομένην σύλληψιν. οἱ δ’ ἀπόπειραν εἶναι νομίσαντες, οὐκ ἀλήθειαν, ἔτι μᾶλλον ἐπὶ τῷ κατακερτομεῖσθαι καὶ ἐνεδρεύεσθαι δοκεῖν ὠδυνῶντο.

120Ama şehirde bir kargaşa vardı: Gece bekçileri aşağı yukarı koşuşturuyor, bazı süvariler büyük bir telaşla dörtnala ordugâha gidip geliyordu. Bu alışılmadık durumdan heyecanlanan bazıları, olup biteni öğrenmek için evlerinden çıktı; çünkü olağan dışı bir şey olduğu belliydi.

120

θορύβου δ’ ὄντος κατὰ τὴν πόλιν καὶ τῶν νυκτοφυλάκων ἄνω κάτω διαθεόντων καί τινων ἱππέων εἰς τὸ στρατόπεδον καὶ ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου τάχει συντόνῳ μετὰ σπουδῆς ἀντεξελαυνόντων, τῷ τοῦ πράγματος ἀήθει κινηθέντες τινὲς προῆλθον ἐκ τῶν οἰκιῶν κατὰ πύστιν τοῦ συμβεβηκότος· ἐφαίνετο γὰρ εἶναί τι νεώτερον.

121Flaccus'un götürüldüğünü, artık ağa düştüğünü öğrenince ellerini göğe kaldırıp ilahiler okudular, insan işlerini gözeten Tanrı'ya şükür ezgileri başlattılar: “Efendimiz,” diyorlardı, “düşmanımızın cezalandırılmasına sevinmiyoruz; kutsal kanunlar bize insanın acısını paylaşmayı öğretti. Ama bize acıyıp merhamet ettiğin, art arda üstümüze yağan kötülükleri hafiflettiğin için sana haklı olarak şükrediyoruz.”

121

ὡς δ’ ᾔσθοντο τὴν ἀπαγωγὴν καὶ τὸν Φλάκκον ἐντὸς ἀρκύων ἤδη γεγενημένον, προτείνοντες τὰς χεῖρας εἰς οὐρανὸν ὕμνουν καὶ παιᾶνας ἐξῆρχον εἰς τὸν ἔφορον θεὸν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, „οὐκ ἐφηδόμεθα", λέγοντες „ὦ δέσποτα, τιμωρίαις ἐχθροῦ, δεδιδαγμένοι πρὸς τῶν ἱερῶν νόμων ἀνθρωποπαθεῖν· ἀλλὰ σοὶ δικαίως εὐχαριστοῦμεν οἶκτον καὶ ἔλεον ἡμῶν λαβόντι καὶ τὰς συνεχεῖς καὶ ἐπαλλήλους κακώσεις ἐπικουφίσαντι.“

122Bütün geceyi ilahiler ve şarkılarla geçirdiler. Şafakla birlikte kapılardan dışarı akın edip yakındaki kıyılara vardılar —çünkü dua evlerini ellerinden almışlardı— ve en temiz yerde durup hep bir ağızdan haykırdılar:

122

πάννυχοι δὲ διατελέσαντες ἐν ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς καὶ ἅμα τῇ ἕῳ διὰ πυλῶν ἐκχυθέντες ἐπὶ τοὺς πλησίον αἰγιαλοὺς ἀφικνοῦνται — τὰς γὰρ προσευχὰς ἀφῄρηντο — κἀν τῷ καθαρωτάτῳ στάντες ἀνεβόησαν ὁμοθυμαδόν·

123“Ey ölümlülerin ve ölümsüzlerin en yüce Kralı! Yeri ve denizi, havayı ve göğü, evrenin parçalarını ve bütün kozmosu sana şükretmeye çağırmak için geldik. Artık yalnız bunların içinde yaşıyoruz; insan eliyle yapılmış başka her yerden kovulduk. Şehrimizden, şehrin kamuya ait ve özel bütün çevrili yapılarından yoksun bırakıldık; bir yöneticinin tuzağı yüzünden güneşin altında bir tek biz şehirsiz ve ocaksız kaldık.

123

„γῆν καὶ θάλατταν, ἀέρα τε καὶ οὐρανόν, τὰ μέρη τοῦ παντὸς καὶ σύμπαντα τὸν κόσμον, ὦ μέγιστε βασιλεῦ θνητῶν καὶ ἀθανάτων, παρακαλέσοντες εἰς εὐχαριστίαν τὴν σὴν ἥκομεν, οἷς μόνοις ἐνδιαιτώμεθα, τῶν ἄλλων ὅσα δημιουργεῖται πρὸς ἀνθρώπων ἐληλαμένοι καὶ στερόμενοι πόλεως καὶ τῶν ἐν πόλει δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν περιβόλων, ἀπόλιδες καὶ ἀνέστιοι μόνοι τῶν ὑφ’ ἥλιον ἐξ ἐπιβουλῆς ἄρχοντος γενόμενοι.

124Geri kalanların da düzeleceğine dair bize güzel umutlar veriyorsun; çünkü dualarımıza onay vermeye şimdiden başladın. Milletimizin ortak düşmanını, başımıza gelen felaketlerin öncüsünü ve öğretmenini, büyüklük taslayan ve bununla ün kazanacağını sanan o adamı ansızın yere indirdin. Hem de onu, kötülük görenler haberi kulaktan duyup daha sönük sevinsin diye çok uzaklarda değil, işte böyle yakında, haksızlığa uğrayanların neredeyse gözü önünde düşürdün; kısa sürede ve beklenmedik biçimde gelen cezayı daha açık görelim diye.”

124

χρηστὰς ὑπογράφεις ἡμῖν ἐλπίδας καὶ περὶ τῆς τῶν λειπομένων ἐπανορθώσεως, ἤδη ταῖς ἡμετέραις λιταῖς ἀρξάμενος συνεπινεύειν, εἴ γε τὸν κοινὸν ἐχθρὸν τοῦ ἔθνους καὶ τῶν ἐπ’ αὐτῷ συμφορῶν ὑφηγητὴν καὶ διδάσκαλον μέγα πνέοντα καὶ οἰηθέντα διὰ ταῦτα εὐδοκιμήσειν ἐξαίφνης καθεῖλες, οὐ πορρωτάτω γενόμενον, ἵν’ αἰσθόμενοι δι’ ἀκοῆς οἱ κακῶς πεπονθότες ἀμβλύτερον ἡσθῶσιν, ἀλλ’ ἐγγὺς οὑτωσί, μόνον οὐκ ἐν ὄψει τῶν ἠδικημένων, πρὸς τρανοτέραν φαντασίαν τῆς ἐν βραχεῖ καὶ παρ’ ἐλπίδας ἐπεξόδου.“

125Bunlara ek olarak, bana kalırsa üçüncü bir şey de ilahi takdirle gerçekleşti. Flaccus kışın başında denize açıldı —evrenin unsurlarını kutsallığa aykırı işleriyle doldurmuş olduğu için denizin dehşetlerini de tatması gerekiyordu— ve sayısız zahmet çektikten sonra İtalya'ya güç bela ulaştı. Varır varmaz en azılı düşmanlarından ikisi, Isidoros ile Lampon, ona karşı suçlamayı üstlendi.

125

Τρίτον δ’ ἔτι πρὸς τοῖς εἰρημένοις κἀκεῖνό μοι δοκεῖ θείᾳ προνοίᾳ συμβῆναι. ἐπειδὴ γὰρ ἀναχθεὶς ἀρχομένου χειμῶνος — ἔδει γὰρ αὐτὸν καὶ τῶν ἐν θαλάττῃ φοβερῶν ἀπολαῦσαι τὰ στοιχεῖα τοῦ παντὸς ἀσεβημάτων ἀναπλήσαντα — μυρία πονηθεὶς μόλις ἦλθεν εἰς Ἰταλίαν, εὐθὺς ἐκδέχονται τὰς ἐπ’ αὐτῷ κατηγορίας δύο τῶν ἐχθίστων, Ἰσίδωρός τε καὶ Λάμπων,

126Bunlar kısa süre önce onun tebaasıydı; ona efendi, velinimet, kurtarıcı gibi unvanlarla seslenirlerdi. Şimdi ise karşı taraf olarak ondan yalnız denk değil, çok daha üstün bir güç gösteriyorlardı. Bunun sebebi yalnız davalarının haklılığına güvenmeleri değildi; en önemlisi, insan işlerinin başındaki hükümdarın ona amansız bir düşman olduğunu görmeleriydi. Bu hükümdar, kimseyi yargılamadan önceden mahkûm ediyor gibi görünmemek için yargıç kılığına girecek, ama işiyle bir düşman olduğunu gösterecekti; çünkü daha suçlama ve savunma yapılmadan onu psykhēsinde mahkûm etmiş, ona en ağır cezaları biçmişti.

126

οἳ πρὸ μικροῦ μὲν τάξιν εἶχον ὑπηκόων δεσπότην καὶ εὐεργέτην καὶ σωτῆρα καὶ τὰ τοιαῦτα ἀνακαλοῦντες, νυνὶ δ’ ἀντιδίκων οὐκ ἰσόρροπον ἀλλὰ δυνατωτέραν ἰσχὺν ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος ἐπιδεικνυμένων, οὐ μόνον ἕνεκα τοῦ θαρρεῖν τοῖς δικαίοις, ἀλλ’, ὃ δὴ μέγιστον ἦν, ὅτι τὸν πρύτανιν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἐχθρὸν ἑώρων ἄσπονδον αὐτῷ, μέλλοντα σχῆμα μὲν ὑποδύεσθαι δικαστοῦ, προνοίᾳ τοῦ μὴ δοκεῖν ἀκρίτου τινὸς προκαταγινώσκειν, ἔργον δ’ ἐπιδείκνυσθαι δυσμενοῦς, πρὸ κατηγορίας καὶ ἀπολογίας ἤδη τῇ ψυχῇ κατεγνωκότος καὶ τὰς ἀνωτάτω τιμωρίας ὡρικότος ἐπ’ αὐτῷ.

127Bir zamanlar yönetici olmuş üstün kişilerin, kendilerinden aşağı olanlar ve eski tebaaları tarafından suçlanması kadar ağır bir şey yoktur; bu, efendilerin evde doğmuş ya da parayla alınmış köleleri tarafından suçlanmasına benzer.

127

χαλεπὸν δ’ οὐδὲν οὕτως, ὡς ὑπ’ ἐλαττόνων κρείττους καὶ πρὸς ὑπηκόων ἄρχοντάς ποτε γενομένους κατηγορεῖσθαι, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ δεσπότας ὑπ’ οἰκοτρίβων ἢ ἀργυρωνήτων.

128Ama görünen o ki bu, daha büyük bir başka kötülükle kıyaslanınca hafif kalıyordu. Çünkü bu adamlar, ansızın suçlamaya girişip el birliğiyle kolları sıvayan sıradan tebaa değildi; Flaccus'un ülkeyi yönettiği sürenin büyük kısmında herkesten çok ona düşmanlık beslemişlerdi. Lampon, Tiberius Caesar'a saygısızlıktan yargılanmış, dava iki yıl sürüncemede kalınca da tükenmişti.

128

Ἀλλ’ ἦν, ὡς ἔοικε, τοῦτο κουφότερον κακὸν συγκρινόμενον ἑτέρῳ μείζονι. οὐ γὰρ ἁπλῆν τινα τάξιν ἔχοντες ὑπηκόων αἰφνίδιον ἐπέθεντο ταῖς κατηγορίαις ἐπαποδυσάμενοι καὶ συμφρονήσαντες, ἀλλὰ καὶ τὸν πλεῖστον χρόνον τῆς ἐπιτροπῆς ἣν ἐπετρόπευσε τῆς χώρας ἐκ πάντων οὗτοι μάλιστ’ αὐτῷ δι’ ἀπεχθείας ἐγεγένηντο· Λάμπων μὲν ἀσεβείας τῆς εἰς Τιβέριον Καίσαρα δίκην σχὼν καὶ ἐπὶ διετίαν τριβομένου τοῦ πράγματος ἀπειρηκώς.

129Çünkü yargıç kötü niyetle ertelemeler, gecikmeler bahane ediyordu. Lampon suçlamadan kurtulsa bile, geleceğin belirsizliğinden doğan korkuyu olabildiğince uzun bir süre başının üstünde sallandırarak ona ölümden daha acı bir hayat yaşatmak istiyordu.

129

ὑπερθέσεις γὰρ καὶ ἀναβολὰς ὁ δικαστὴς ἐθελοκακῶν ἐσκήπτετο βουλόμενος, κἂν ἀποφύγῃ τὸ ἔγκλημα, τὸν γοῦν περὶ τοῦ μέλλοντος ἀδήλου φόβον πρὸς μήκιστον χρόνον ἐπικρεμάσας αὐτῷ ζωὴν ὀδυνηροτέραν θανάτου παρασχεῖν.

130Sonradan, davayı kazanmış göründüğünde de mal varlığı bakımından haksızlığa uğradığını söylüyordu; çünkü gymnasiarkhlık yapmaya zorlanmıştı. Ya harcama konusunda pinti ve cimri olduğundan böyle bol masraflara yetecek mal varlığı olmadığını bahane ediyordu, ya da gerçekten yoktu: Sınanmadan önce kendini pek zengin gösteriyor, ama sınanınca o kadar varlıklı biri olmadığı ortaya çıkıyordu. Zaten edindiği her şeyi hemen hemen tamamen haksızlıkla elde etmişti.

130

εἶθ’ ὕστερον καὶ ὅτε νικᾶν ἔδοξεν, εἰς τὴν οὐσίαν ἐπηρεασθῆναι ἔφασκεν — ἠναγκάσθη γὰρ γυμνασιαρχεῖν —, ἤτοι τῷ γλίσχρος καὶ ἀνελεύθερος εἶναι περὶ τὰς δαπάνας, προφασιζόμενος τὸ μὴ κεκτῆσθαι πρὸς τοσαύτην ἀφθονίαν ἀναλωμάτων ἱκανὴν οὐσίαν, ἢ τῷ ὄντι μὴ κεκτημένος, ἀλλὰ πρὶν μὲν εἰς ἀπόπειραν ἐλθεῖν ἐπιφάσκων τὸν πάνυ πλούσιον, ἐν δὲ τῇ δοκιμασίᾳ μὴ φανεὶς ἄγαν πολυχρήματος ἄνθρωπος, ὅσα ἐκτήσατο σχεδὸν ἅπαντα ἐξ ἀδικημάτων περιποιησάμενος·

131Valiler yargılarken yanlarında durur, sanki resmî bir görevi varmış gibi davaları kayda geçirirdi. Sonra bir kısmını siler ya da bile bile atlar, söylenmemiş şeyleri araya katardı. Bazen de yazılanları değiştirir, yerlerini oynatır, altını üstüne getirirdi; her heceden, hatta her harfin ucundan para sızdırırdı bu kâtip bozuntusu.

131

προσεστὼς γὰρ τοῖς ἡγεμόσιν, ὁπότε δικάζοιεν, ὑπεμνηματίζετο τὰς δίκας εἰσάγων ὡς ἔχων τάξιν, εἶτα τὰ μὲν ἀπήλειφεν ἢ παρῄει ἑκών, τὰ δ’ οὐ λεχθέντα προσενέταττεν, ἔστι δ’ ὅτε καὶ ὑπηλλάττετο μεταποιῶν καὶ μετατιθεὶς καὶ στρέφων ἄνω κάτω τὰ γράμματα, κατὰ συλλαβήν, μᾶλλον δὲ καὶ κεραίαν ἑκάστην ἀργυρολογῶν ὁ γραμματοκύφων·

132Bütün halk onu sık sık, hep bir ağızdan ve tam isabetle “kalem katili” diye anmıştı; çünkü yazdıklarıyla sayısız insanı öldürmüş, yaşayanları da ölülerden beter etmişti. Bu insanlar davayı kazanıp zenginleşebilecekken son derece haksız bir yenilgiye ve yoksulluğa katlanmışlardı; çünkü düşmanları ikisini de, başkalarının servetini ucuza satan bu adamdan satın almıştı.

132

ὃν πολλάκις ὁ δῆμος ἅπας ὁμοθυμαδὸν εὐθυβόλως καὶ εὐσκόπως καλαμοσφάκτην ἐξεκήρυξεν, οἷς ἔγραφε μυρίους [καὶ] ἀνελόντα καὶ ζῶντας ἀθλιωτέρους τῶν ἀποθανόντων ἀπεργασάμενον, οἳ δυνάμενοι νικᾶν καὶ περιουσιάζειν ἧτταν καὶ πενίαν ἀδικωτάτην ὑπέμειναν, ὠνησαμένων ἀμφότερα τῶν ἐχθρῶν παρὰ τοῦ τὰς ἀλλοτρίας οὐσίας ἐπευωνίζοντος καὶ πιπράσκοντος.

133Böyle geniş bir ülkeyi yöneten valilerin, özel ve kamusal işler durmadan, hep yenileri gelerek akıp dururken her şeyi hatırlamaları imkânsızdı. Üstelik yalnız yargılamakla kalmıyor, gelirlerin ve vergilerin hesaplarını da alıyorlardı; bunların denetlenmesi yılın büyük kısmını yiyip bitiriyordu.

133

ἀμήχανον μὲν γὰρ ἦν τοὺς ἡγεμόνας τοσαύτης χώρας ἐπιτροπεύοντας, ἀεὶ καινοτέρων ἐπεισρεόντων ἰδιωτικῶν τε καὶ δημοσίων πραγμάτων, ἁπάντων μεμνῆσθαι, καὶ ταῦτα οὐ δικάζοντας μόνον, ἀλλὰ καὶ λογισμοὺς τῶν προσόδων καὶ δασμῶν λαμβάνοντας, ὧν ἡ ἐξέτασις τὸν πλείονα τοῦ ἐνιαυτοῦ χρόνον ἀνήλισκεν.

134Lampon ise en hayati emaneti, yani hakları ve onlar hakkında verilmiş en kutsal hükümleri korumakla görevliyken, yargıçların unutkanlığını ticarete döktü: Kazanması gerekenleri yenilenler arasına, yenilmesi gerekenleri de o lanetli ücreti —daha doğru bir adla, satılmışlığının bedelini— aldıktan sonra kazananlar arasına yazdı.

134

ὁ δὲ φυλάττειν ἐπιτραπεὶς τὴν ἀναγκαιοτάτην παρακαταθήκην, τὰ δίκαια καὶ τὰς ἐπ’ αὐτοῖς ὁσιωτάτας γνώμας, ἐνεπορεύετο τὴν λήθην τῶν δικαστῶν, τοὺς μὲν νικᾶν ὀφείλοντας γράφων ἐν ἡττημένοις, τοὺς δ’ ἡττᾶσθαι μετὰ τὸν ἐπάρατον μισθὸν ἢ κυριώτερον εἰπεῖν τὸ μίσθωμα ἐν νενικηκόσιν.

135Suçlayıcı olarak karşısına dikilen Lampon işte böyle biriydi. Isidoros da kötülükte ondan geri kalmazdı: ayak takımından, halk dalkavuğu, işleri karıştırıp altüst etmeye alışmış, barışın ve huzurun düşmanı bir adamdı. Olmayan ayaklanmaları ve kargaşaları çıkarmakta, çıkmış olanları da körükleyip büyütmekte ustaydı. Etrafında, oradan buradan toplanmış derme çatma insanlardan oluşan düzensiz, başıboş bir kalabalık bulundurmaya özen gösterirdi; bu kalabalık da birtakım kümelere, adeta çetelere ayrılmıştı.

135

Ὁ μὲν δὴ Λάμπων τοιοῦτος ὢν ἐφειστήκει κατήγορος, ὁ δ’ Ἰσίδωρος οὐκ ἀποδέων τὴν μοχθηρίαν, ἄνθρωπος ὀχλικός, δημοκόπος, ταράττειν καὶ συγχέειν πράγματα μεμελετηκώς, ἐχθρὸς εἰρήνῃ καὶ εὐσταθείᾳ, στάσεις καὶ θορύβους κατασκευάσαι μὲν οὐκ ὄντας, γενομένους δὲ συγκροτῆσαι καὶ συναυξῆσαι δεινός, ὄχλον ἀσύντακτον καὶ πεφορημένον ἐκ μιγάδων καὶ συγκλύδων ἡρμοσμένον περὶ αὑτὸν ἔχειν ἐσπουδακώς, ὃς εἰς μοίρας καθάπερ τινὰς συμμορίας διανενέμηται.

136Şehirde kalabalık kulüpler vardır. Bunların birlikteliğinin temelinde sağlıklı hiçbir şey yoktur; yalnız sulandırılmamış şarap, sarhoşluk, sarhoş taşkınlıkları ve bunların çocuğu olan küstahlık vardır. Yerliler bunlara “toplantı” ve “sedir” adlarını verir.

136

θίασοι κατὰ τὴν πόλιν εἰσὶ πολυάνθρωποι, ὧν κατάρχει τῆς κοινωνίας οὐδὲν ὑγιές, ἀλλ’ ἄκρατος καὶ μέθη καὶ παροινίαι καὶ ἡ τούτων ἔκγονος ὕβρις· σύνοδοι καὶ κλῖναι προσονομάζονται ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων.

137Isidoros bu kulüplerin hepsinde ya da çoğunda baş köşededir; ona “sofra başı”, “sedir başı”, “şehir karıştırıcı” derler. Zararlı bir iş yaptırmak istediğinde, tek bir işaretle hep birlikte toplanır, emredileni söyler ve yaparlar. Bir keresinde Flaccus'a kızmıştı;

137

ἐν ἅπασι τοῖς θιάσοις ἢ τοῖς πλείστοις ὁ Ἰσίδωρος τὰ πρωτεῖα φέρεται καὶ λέγεται ὁ συμποσίαρχος, ὁ κλινάρχης, ὁ ταραξίπολις. εἶτα ὅταν τι βουληθῇ διαπράξασθαι τῶν ἀλυσιτελῶν, ἀφ’ ἑνὸς συνθήματος ἀθρόως συνέρχονται καὶ τὸ κελευσθὲν λέγουσι καὶ δρῶσι. καί ποτε τῷ Φλάκκῳ δυσχεράνας,

138çünkü başlangıçta onun yanında itibarlı biri sayılırken sonradan eskisi gibi ilgi görmüyordu. Bunun üzerine, gymnasionda yağ sürünerek gün geçiren ve bağırıp çağırmaya alışmış adamlara —bunlar yuhalamalarını, çarşıda mal satar gibi parası olana satarlar— para verdi ve gymnasionda toplanmalarını buyurdu.

138

ὅτι δόξας παρ’ αὐτῷ τις εἶναι κατ’ ἀρχὰς οὐκέθ’ ὁμοίως αὖθις ἐσπουδάζετο, μισθοδοτήσας τοὺς ἀλειφοβίους καὶ φωνασκεῖν εἰωθότας, οἳ τὰς καταβοήσεις ὥσπερ ἐπ’ ἀγορᾶς πιπράσκουσι τοῖς ἔχουσιν ὠνητικῶς, παρακελεύει συνελθεῖν εἰς τὸ γυμνάσιον.

139Gymnasionu doldurdular ve hiçbir gerekçe olmadan Flaccus'u suçlamaya başladılar. Olmamış suçlar uyduruyor, anapest ölçüsüyle yalan dolu uzun tiratlar dizip duruyorlardı. Öyle ki yalnız Flaccus değil, başkaları da bu akıl almaz durum karşısında şaşkına döndü ve —gerçekten de öyleydi— bütün bunların mutlaka birine yaranmak için yapıldığını sezdi; çünkü bu adamlar ne kendileri onulmaz bir kötülüğe uğramıştı ne de şehrin geri kalanına bir haksızlık edildiğini biliyorlardı.

139

οἱ δὲ πληρώσαντες αὐτὸ τοῦ Φλάκκου ἀπ’ οὐδεμιᾶς προφάσεως κατηγόρουν, ἀγένητα πλάττοντες ἐγκλήματα καὶ ψευδεῖς ῥήσεις δι’ ἀναπαίστων καὶ μακρὰς συνείροντες, ὡς καταπεπλῆχθαι μὴ μόνον Φλάκκον ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους ἐπὶ τῷ παραλόγῳ καί, ὅπερ ἦν, συμβαλεῖν, ὅτι πάντως ἐστί τις ᾧ χαρίζονται, μήτ’ αὐτοί τι πεπονθότες ἀνήκεστον μήτε τὴν ἄλλην πόλιν εὖ εἰδότες πλημμεληθεῖσαν.

140Sonra danışıp birkaç kişiyi yakalamaya ve bu düşüncesizce, ansızın patlayan çılgınlığın, kudurganlığın sebebini sorup öğrenmeye karar verdiler. Yakalananlar işkenceye gerek kalmadan gerçeği itiraf ettiler ve sözlerini somut kanıtlarla da desteklediler: Kararlaştırılan ücreti, verilmiş olanı ve söz verildiği gibi sonradan verilecek olanı, dağıtım için seçilen ve adeta ayaklanmanın elebaşları olan adamları, rüşvetin verildiği yeri ve zamanı söylediler.

140

ἔπειτα βουλευομένοις ἔδοξε συλλαβεῖν τινας καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἀκρίτου καὶ αἰφνιδίου μανίας καὶ λύττης πυνθάνεσθαι. οἱ δὲ συλληφθέντες ἄνευ βασάνων ὁμολογοῦσι τἀληθές, ἅμα καὶ τὰς διὰ τῶν ἔργων πίστεις ἐφαρμόζοντες, τὸν διομολογηθέντα μισθόν, τὸν ἤδη δεδομένον, τὸν καθ’ ὑποσχέσεις ὕστερον δοθησόμενον, τοὺς ἐπὶ τὴν διανομὴν αἱρεθέντας ὡς ἂν ἡγεμόνας τῆς στάσεως, τὸν τόπον, τὸν καιρόν, ἐν ᾧ γέγονεν ἡ δωροδοκία.

141Herkes haklı olarak öfkelendi; şehir de birkaç kişinin nankörlüğünün kendi adına leke sürmesinden rahatsız oldu. Bunun üzerine Flaccus, ertesi gün halkın en saygın kesimini çağırıp ücreti dağıtanları ortaya çıkarmaya karar verdi; böylece hem Isidoros'un suçunu yüzüne vuracak hem de kendi yönetimini savunup haksız yere iftiraya uğradığını gösterecekti. Duyuruyu öğrenince yalnız makam sahipleri değil, para alıp tutulmuş oldukları ortaya çıkacak kesim dışında bütün şehir geldi.

141

πάντων δ’, ὡς εἰκός, ἀγανακτούντων καὶ τῆς πόλεως χαλεπῶς φερούσης ἐπὶ τῷ τὴν ἐνίων ἀγνωμοσύνην προσαναμάττεσθαι τοὔνομ’ αὐτῆς, ἔδοξε τὸ καθαρώτατον τοῦ δήμου μεταπεμψαμένῳ τῇ ὑστεραίᾳ παραγαγεῖν τοὺς τὸν μισθὸν ἐπινείμαντας, ἵνα καὶ τὸν Ἰσίδωρον ἀπελέγξῃ καὶ ἀπολογήσηται περὶ τῆς αὑτοῦ πολιτείας ὡς ἀδίκως διαβληθείς. αἰσθόμενοι δὲ τῆς παραγγελίας οὐχ οἱ ἐν τέλει μόνον ἧκον, ἀλλὰ καὶ ἡ σύμπασα πόλις, ἔξω τοῦ μέλλοντος ἀπελέγχεσθαι μέρους ἐπὶ τῷ μεμισθοδοτῆσθαι.

142Bu güzel hizmeti görmüş olanlar, herkes onları görebilsin, tanıyabilsin diye yüksek bir yere çıkarıldılar. Isidoros'u, kargaşaların ve Flaccus'a karşı savrulan hakaretlerin sorumlusu olarak suçladılar: Bu iş için azımsanmayacak bir kalabalığa para ve şarap dağıtan oydu.

142

καὶ οἱ μὲν ὑπηρετήσαντες τὴν καλὴν ταύτην ὑπηρεσίαν ἀναβιβασθέντες, ἵνα μετέωροι καὶ ἐμφανεῖς εἶεν καὶ γνωρίζοιντο πρὸς ἁπάντων, ἤλεγχον τὸν Ἰσίδωρον ὡς αἴτιον τῶν θορύβων καὶ τῶν βλασφημιῶν τῶν εἰς Φλάκκον γενομένων, οὐκ ὀλίγῳ πλήθει παρασχόντα καὶ ἀργύριον καὶ οἶνον δι’ αὐτόν.

143“Yoksa bu kadar bolluk bizde nereden olacak?” diyorlardı. “Yoksul insanlarız; günlük zaruri ihtiyaçlarımızı güç bela karşılıyoruz. Hem validen ne kötülük görmüştük ki kin gütmeye mecbur kalalım? Her şeyin sebebi ve tasarlayıcısı o adamdır; iyi durumda olanları hep kıskanır, kanuna dayalı düzenin düşmanıdır.”

143

„ἐπεὶ πόθεν“ ἔφασκον „ἡμῖν ἀφθονία τοσαύτη; πένητές ἐσμεν καὶ μόλις τοὐφήμερον εἰς αὐτὰ τὰ ἀναγκαῖα πορίζειν δυνάμεθα. τί δὲ καὶ δεινὸν ἐπεπόνθειμεν ὑπὸ τοῦ ἡγεμόνος, ὡς βιασθῆναι μνησικακεῖν; ἀλλ’ ὁ πάντων αἴτιος καὶ δημιουργὸς ἐκεῖνος, ἀεὶ τοῖς εὖ πράττουσι βασκαίνων καὶ εὐνόμῳ καταστάσει πολέμιος.“

144Orada bulunanlar bunu tanıdılar; çünkü söylenenler, suçlanan adamın prohairesisini açıkça yansıtan izler, damgalardı. Bağırmaya başladılar: Kimi onun haklarından yoksun bırakılmasını, kimi sürgüne gönderilmesini, kimi de ortadan kaldırılmasını istiyordu. Sonuncular çoğunluktaydı; ötekiler de onlara katıldı ve sonunda hepsi tek ağızdan haykırdı: Ortak baş belası öldürülsün! Kamu işlerine karışıp başını uzattığı günden beri şehrin hiçbir yanını hastalıksız bırakmamıştı.

144

ἃ γνωρίζοντες οἱ παρατυγχάνοντες — τύποι γάρ τινες ἦσαν ἀρίδηλοι καὶ χαρακτῆρες τὰ λεγόμενα τῆς τοῦ κατηγορουμένου προαιρέσεως — ἀνεβόων, οἱ μὲν ἀτιμοῦν, οἱ δὲ φυγαδεύειν, οἱ δ’ αἴρειν· πλείους δ’ ἦσαν οὗτοι· πρὸς οὓς καὶ οἱ ἄλλοι μετεβάλλοντο, ὡς ἅπαντας ὁμοθυμαδὸν μιᾷ φωνῇ κεκραγέναι, κτείνειν τὸν κοινὸν λυμεῶνα, τὸν ἀφ’ οὗ παρῆλθε καὶ διέκυψεν ἐπὶ τὰ κοινά, μηδὲν μέρος τῆς πόλεως ἄνοσον ἐάσαντα.

145Isidoros vicdanı rahat olmadığından yakalanmaktan korkup kaçtı. Flaccus ise onun peşine düşmedi; kendi isteğiyle ortadan çekildiğine göre şehirde artık ne ayaklanma ne de kışkırtma olacağını düşündü.

145

καὶ ὁ μὲν ἕνεκα τοῦ συνειδότος ἀπεδίδρασκε σύλληψιν εὐλαβηθείς· ὁ δὲ Φλάκκος οὐδὲν ἐπ’ αὐτῷ περιειργάζετο, νομίσας ἐκποδὼν ἑκουσίῳ γνώμῃ γεγονότος ἀστασίαστα καὶ ἀνερίθευτα τὰ κατὰ τὴν πόλιν ἔσεσθαι.

146Bunları uzun uzun anlattım; eski haksızlıkları hatırlatmak için değil, insan işlerini gözeten ilahi adalete hayran kaldığım için. Başından beri ona düşman olanlar, herkesten çok nefret ettiği kişiler, ona karşı suçlamayı da kura çekmişçesine üstlenmişti; bu da acısını son haddine vardırdı. Çünkü suçlanmak, açıkça düşman olduğu bilinen kimselerce suçlanmak kadar ağır değildir.

146

Ταῦτ’ ἐμήκυνα, οὐχ ὑπὲρ τοῦ παλαιῶν ἀπομνημονεύειν ἀδικημάτων, ἀλλὰ τεθαυμακὼς τὴν ἔφορον τῶν ἀνθρωπείων δίκην, ὅτι οἱ ἐξ ἀρχῆς γενόμενοι δυσμενεῖς αὐτῷ καὶ οἷς ἐκ πάντων ἀπηχθάνετο καὶ ἐκληρώσαντο τὴν ἐπ’ αὐτῷ κατηγορίαν εἰς ἀνίας ὑπερβολήν· οὐ γὰρ οὕτως ἐστὶ δεινὸν τὸ ἐγκαλεῖσθαι ὡς τὸ πρὸς ὁμολογουμένων ἐχθρῶν.

147Flaccus yalnız suçlanmakla kalmadı —hem de bir yönetici olarak kendi tebaasınca ve ötedenberi düşmanı olan kimselerce; üstelik kısa süre önce ikisinin de hayatı elinde olduğu hâlde—, bütün ağırlığıyla mahkûm da edildi. Böylece iki kat kötülüğe uğradı: Yenilgiyle birlikte, sevinen düşmanlarının alay konusu oldu; bu da aklı başında olanlar için ölümden beterdir.

147

ὁ δ’ οὐ κατηγορήθη μόνον, ἄρχων πρὸς ὑπηκόων καὶ ὑπὸ δυσμενῶν ἀεὶ γενομένων ὁ πρὸ μικροῦ κύριος ὢν τῆς ἑκατέρου ζωῆς, ἀλλὰ καὶ ἀνὰ κράτος ἡλίσκετο, διπλοῦν ἐκδεχόμενος κακόν, τὸ μεθ’ ἥττης γελᾶσθαι πρὸς ἐχθρῶν ἐφηδομένων, ὃ καὶ θανάτου χεῖρόν ἐστι τοῖς εὖ φρονοῦσιν.

148Ardından felaketler adeta bereketli bir ürün gibi birbirini izledi. Önce bütün mal varlığını, hem anne babasından miras kalanı hem kendi edindiğini, bir anda kaybetti; oysa süse ve güzel eşyaya herkesten düşkün bir adamdı. Serveti, bazı zenginlerinki gibi işlenmemiş, atıl bir yığın değildi; her şey incelikle, özenle seçilmişti: kadehler, elbiseler, yaygılar, döşemeler, evi süsleyen başka ne varsa, hepsi seçmeydi.

148

εἶτά τις εὐφορία γίνεται κακοπραγιῶν αὐτῷ· τῆς τε γὰρ οὐσίας ἁπάσης εὐθὺς ἐξίσταται, ἥν τε παρὰ γονέων ἐκληρονόμησε καὶ ἣν αὐτὸς ἐκτήσατο, φιλόκοσμος ἐν τοῖς μάλιστα γεγονώς. οὐ γὰρ ὡς ἐνίων πολυχρημάτων ὁ πλοῦτος ἀργὸς ἦν ὕλη, πάντα δ’ ἐξητασμένα πρὸς τὸ περίεργον, ἐκπώματα, ἐσθῆτες, στρωμναί, ἔπιπλα, τἄλλα ὅσα οἰκίας κόσμος, ἔκλογα πάντα·

149Bunlara ek olarak hizmetindeki köleler de vardı; bunlar hem bedenlerinin güzelliği ve sağlamlığı hem de gördükleri hizmette hiç kusur etmemeleri bakımından en iyiler arasından seçilmişti. Her biri kendisine verilen işte öyle üstündü ki aynı işi yapanların ya birincisi sayılır ya da hiç kimseden geri kalmazdı.

149

καὶ πρὸς τούτοις ἡ οἰκετικὴ θεραπεία, ἀριστίνδην ἐπικριθεῖσα κατά τε τὰς τῶν σωμάτων εὐμορφίας ὁμοῦ καὶ εὐεξίας καὶ κατὰ τὸ ἄπταιστον ἐν τῷ χρειώδει τῶν ὑπηρεσιῶν· ἐφ’ ὧν γὰρ ἦσαν ἕκαστοι τεταγμένοι, διέφερον, ὡς ἢ πρῶτοι νομίζεσθαι τῶν τὰ αὐτὰ ἐπιτηδευόντων ἢ μηδενὸς δεύτεροι τὸ παράπαν.

150Bunun açık bir kanıtı şudur: Mahkûmların sayısız mal varlığı açık artırmayla satılmışken, bir tek Flaccus'unki imparatorun hazinesine ayrıldı; yalnız birkaç parça, böyle mahkûm olanlar hakkındaki kanun çiğnenmesin diye bunun dışında tutuldu.

150

ἐναργὴς δὲ πίστις τὸ μυρίων δημοπράτων γενομένων οὐσιῶν, αἳ τῶν κατακρίτων ἦσαν, μόνην τὴν τοῦ Φλάκκου ταμιευθῆναι τῷ αὐτοκράτορι, δίχα τινῶν ὀλίγων, ὑπὲρ τοῦ μὴ παραβιβασθῆναι τὸν ἐπὶ τοῖς οὕτως ἑαλωκόσι τεθέντα νόμον.

151Mal varlığına el konduktan sonra sürgüne mahkûm edildi. Dünyanın daha büyük ve daha iyi parçası olan anakaranın tamamından ve bolluk içindeki bütün adalardan uzaklaştırıldı. Ege'deki adaların en çorağına, Gyaros denen yere sürülecekti; Lepidus araya girmeseydi öyle olacaktı. Onun sayesinde Gyaros yerine, oraya pek yakın olan Andros'u aldı.

151

μετὰ δὲ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς οὐσίας κατέγνωστο αὐτοῦ φυγή, καὶ ἐξ ἁπάσης μὲν ἠλαύνετο τῆς ἠπείρου — τὸ δ’ ἐστὶ μεῖζον καὶ ἄμεινον τμῆμα τῆς οἰκουμένης —, ἐξ ἁπάσης δὲ νήσου τῶν εὐδαιμόνων. ἐμέλλησε γὰρ εἰς τὴν λυπροτάτην τῶν ἐν Αἰγαίῳ — Γύαρα καλεῖται — διώκεσθαι, μὴ παρακλήτῳ χρησάμενος Λεπίδῳ, δι’ ὃν ἀνθυπηλλάξατο Γυάρων Ἄνδρον ἐγγυτάτω κειμένην.

152Sonra Roma'dan Brundisium'a giden yolu yeniden tuttu. Birkaç yıl önce, Mısır'ın ve komşusu Libya'nın valiliğine atandığında da bu yoldan geçmişti. Böylece o zaman onu büyüklük taslarken, şatafatlı talihini gözler önüne sererken görmüş olan şehirler, şimdi onu rezillik içinde görecekti.

152

εἶτ’ ἐστέλλετο τὴν ἀπὸ Ῥώμης ἄχρι Βρεντεσίου πάλιν ὁδόν, ἣν καὶ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἐστείλατο, καθ’ ὃν καιρὸν κεχειροτόνητο τῆς Αἰγύπτου καὶ τῆς ὁμόρου Λιβύης ἐπίτροπος, ἵν’ αἱ τότε θεασάμεναι πόλεις αὐτὸν μέγα πνέοντα καὶ τὸν ὄγκον τῆς εὐτυχίας ἐπιδεικνύμενον πάλιν θεάσωνται μεστὸν ἀτιμίας.

153Parmakla gösterilip ani düşüşü yüzüne vuruldukça daha ağır acılarla ezildi. Yeni kötülüklerin eklenmesiyle felaketi durmadan tazeleniyor, yeniden alevleniyordu; bu yeni kötülükler, hastalıklarda olduğu gibi, o zamana kadar sönmüş görünen eski talihsizliklerin hatıralarını da nükse uğratıyordu.

153

ὁ δὲ δακτυλοδεικτούμενος καὶ ὀνειδιζόμενος τῆς ἀθρόας μεταβολῆς πιέζεται βαρυτέραις ἀνίαις, ἀεὶ καινουμένης καὶ ζωπυρουμένης αὐτῷ τῆς συμφορᾶς νεωτέρων ⟨κακῶν⟩ προσθήκαις, ἃ καθάπερ ἐν ταῖς νόσοις ὑποτροπιάζειν ἀναγκάζει καὶ τὰς τῶν ἀρχαίων κακοπραγιῶν ὑπομνήσεις, αἳ τέως ἔδοξαν ἠμαυρῶσθαι.

154İyon körfezini geçip Korinthos'a kadar denizde yol aldı; ani düşüşünü duyan Peloponnesos kıyı şehirlerine seyirlik oldu. Gemiden ne zaman inse insanlar koşup gelirdi: Tabiatça kötü olanlar kötü niyetle, ötekiler ise onun acısını paylaşmak için; çünkü bunlar başkalarının başına gelenlerden ders almayı âdet edinmişlerdi.

154

Περαιωσάμενος δὲ τὸν Ἰόνιον κόλπον ἔπλει τὴν ἄχρι Κορίνθου θάλατταν, ταῖς παράλοις τῶν ἐν Πελοποννήσῳ πόλεων θέα γινόμενος κατὰ πύστιν τῆς αἰφνιδίου μεταβολῆς· ὁπότε γὰρ ἀποβαίη τῆς νεώς, συνέθεον οἱ μὲν μοχθηροὶ τὰς φύσεις ἐθελοκακοῦντες, οἱ δ’ ἄλλοι συναλγήσοντες, οἷς ἔθος ταῖς ἑτέρων τύχαις σωφρονίζεσθαι.

155Lekhaion'dan İsthmos'u geçerek karşı denize, Korinthos'un limanı Kenkhreai'ye indi. Muhafızlar ona hiç soluk aldırmadığından hemen küçük bir yük gemisine binip denize açılmak zorunda kaldı. Karşıdan sert bir rüzgâr patlayınca sayısız sıkıntı çekti ve güç bela Peiraieus'a kadar sürüklendi.

155

διελθὼν δ’ ἀπὸ Λεχαίου τὸν Ἰσθμὸν εἰς τὴν ἀντιπέραν θάλατταν καὶ καταβὰς εἰς Κεγχρεάς, τὸ Κορίνθιον ἐπίνειον, ἀναγκάζεται πρὸς τῶν φυλάκων ἀναχώρησιν οὐδ’ ἡντιναοῦν ἐνδιδόντων εὐθὺς ἐπιβὰς βραχείας ὁλκάδος ἀνάγεσθαι καὶ πνεύματος ἐναντίου καταρραγέντος μυρία ταλαιπωρηθεὶς μόλις ἄχρι τοῦ Πειραιῶς κατασύρεται.

156Fırtına dinince Attika kıyısı boyunca Sunion burnuna kadar gitti; oradan da sırasıyla adaları geçti: Helene'yi, Keos'u, Kythnos'u ve en sonunda varması gereken Andros'a kadar sıra sıra uzanan öteki adaları.

156

λήξαντος δὲ τοῦ χειμῶνος, παραμειψάμενος τὴν Ἀττικὴν ἄχρι τῆς Σουνιάδος ἄκρας τὰς ἑξῆς λοιπὸν ἐπεραιοῦτο νήσους, τὴν Ἑλένην, τὴν Κίαν, τὴν Κύθνον, τὰς ἄλλας ὅσαι κεῖνται στοιχηδὸν ἑξῆς μέχρι τῆς ἐφ’ ἣν τελευταίαν ἐλθεῖν ἔδει, τὴν Ἀνδρίων.

157Bahtsız adam Andros'u uzaktan görünce gözlerinden yanaklarına bir pınar gibi yaşlar boşandı. Göğsünü dövüp acı acı inleyerek şöyle dedi: “Ey beni koruyan, beni götüren adamlar! Ne güzel bir ülke, şu Andros, şu talihsiz ada! Bolluk ve saadet diyarı İtalya'nın yerine bunu alıyorum. Ben, Flaccus, ki imparatorluğun başkenti Roma'da doğdum, büyüdüm, terbiyemi orada aldım;

157

ἣν πόρρωθεν ἰδὼν ὁ κακοδαίμων δακρύων τινὰ φορὰν ὥσπερ ἀπὸ πηγῆς ἐξέχει κατὰ τῶν παρειῶν καὶ τὰ στέρνα πλήξας, πικρότατα ἀνοιμώξας, "ἄνδρες" εἶπεν, „οἱ φύλακές μου καὶ προπομποί, καλήν γε χώραν Ἄνδρον, οὐκ εὐτυχῆ νῆσον, τῆς εὐδαίμονος Ἰταλίας ἀνθυπαλλάττομαι, Φλάκκος, ὁ γεννηθεὶς μὲν καὶ τραφεὶς καὶ παιδευθεὶς ἐν τῇ

158 Augustus'un kızından olma torunlarıyla aynı okula gittim, aynı hayatı paylaştım; Tiberius Caesar beni ilk dostları arasında saydı ve mülklerinin en büyüğü olan Mısır'ı altı yıl boyunca bana emanet etti. Bu ne büyük bir değişim!

158

ἡγεμονίδι Ῥώμῃ, συμφοιτητὴς δὲ καὶ συμβιωτὴς γενόμενος τῶν θυγατριδῶν τοῦ Σεβαστοῦ, κριθεὶς δὲ τῶν πρώτων φίλων παρὰ Τιβερίῳ Καίσαρι καὶ τὸ μέγιστον αὐτοῦ τῶν κτημάτων, Αἴγυπτον, ἐπὶ ἑξαετίαν ἐπιτραπείς. τίς ἡ τοσαύτη μεταβολή;

159Güpegündüz, güneş tutulmuş gibi hayatımın üstüne gece çöktü. Bu küçük adaya ne diyeyim? Sürgün yerim mi, yeni vatanım mı, yoksa talihsiz bir barınak, bir sığınak mı? En doğru adı mezar olur. Çünkü ben bahtsız, adeta kendi cenazemi bir kabre taşır gibi gidiyorum: Ya acılar içinde bu sefil hayatı koparıp atacağım ya da yaşamaya devam edebilirsem, uzun ve her anı hissedilen bir ölümü bekleyeceğim.” İşte böyle feryat ediyordu.

159

νὺξ ἐν ἡμέρᾳ, καθάπερ ἐκλείψεως γενομένης, τὸν ἐμὸν ἐπέσχηκε βίον. τὴν νησίδα ταύτην τί φῶ; πότερον φυγαδευτήριον ἐμὸν ἢ πατρίδα καινήν, ὑπόδρομον καὶ καταφυγὴν ἀτυχῆ; τάφος ἂν εἴη τὸ κυριώτατον αὐτῆς ὄνομα. στέλλομαι γὰρ ὁ κακοδαίμων ἐγὼ τρόπον τινὰ νεκροφορῶν ἐμαυτὸν ὥσπερ εἰς ἠρίον· ἢ γὰρ ταῖς ἀνίαις τὴν ἀθλίαν ζωὴν ἀπορρήξω ἤ, κἂν ἐπιβιῶναι δυνηθῶ, τὸν μακρὸν καὶ σὺν αἰσθήσει θάνατον ἐκδέξομαι.“ καὶ ὁ μὲν τοιαῦτα ἀπωδύρετο.

160Gemi limana yanaşınca karaya çıktı; ağır bir yük altında ezilenler gibi büsbütün yere eğilmişti, boynu felaketlerin baskısıyla bükülmüştü. Yolun iki yanına dizilmiş, onu karşılamaya ve seyretmeye gelenler yüzünden başını kaldıracak ne gücü ne de cesareti vardı.

160

τῆς δὲ νεὼς τῷ λιμένι προσσχούσης, ἀπέβαινε πᾶς εἰς τοὔδαφος νεύων, ὥσπερ οἱ θλιβόμενοι πρὸς ἄχθους βαρυτάτου, τὸν αὐχένα ταῖς συμφοραῖς πιεζόμενος, οὐδ’ ὅσον ἀνακύψαι σθένων ἢ μὴ τολμῶν διὰ τοὺς συναντῶντας καὶ τοὺς ἐπὶ θέαν ἥκοντας, οἳ παρ’ ἑκάτερα τῆς ὁδοῦ προειστήκεσαν.

161Ona eşlik edenler onu Andros halkının önüne çıkarıp herkese gösterdiler ve sürgünün adaya varışına onları tanık tuttular.

161

οἱ δὲ παραπέμψαντες αὐτὸν ἐπὶ τὸν δῆμον ἀγαγόντες τῶν Ἀνδρίων ἐπεδείξαντο πᾶσι, μάρτυρας ποιούμενοι τῆς εἰς τὴν νῆσον ἀφίξεως τοῦ φυγάδος.

162Görevlerini tamamlayınca da gittiler. Flaccus artık tanıdık bir yüz göremez olunca ıstırabı daha canlı hayallerle daha keskin biçimde tazelendi. Ortasına hapsolduğu o derin ıssızlığa bakınca, kendi vatanında zorla öldürülmek ona daha hafif bir kötülük gibi geldi; hatta şimdiki durumuyla kıyaslayınca, insanın can atacağı bir iyilik. Öyle çırpınıyordu ki bir deliden farkı kalmamıştı: Sık sık sıçrıyor, aşağı yukarı koşuyor, ellerini çırpıyor, uyluklarını dövüyor, kendini yere atıyor, durmadan bağırıyordu:

162

καὶ οἱ μὲν τὴν διακονίαν ἐκπλήσαντες ἀπῄεσαν· τῷ δὲ Φλάκκῳ μηδεμίαν ὄψιν οἰκείαν ἔτι θεωμένῳ τὸ πάθος ἐκαινοῦτο τρανότερον φαντασίαις ἐναργεστέραις· καὶ τὴν ἐν κύκλῳ κατανοοῦντι πολλὴν ἐρημίαν, ἧς μέσος ἀπείληπτο, κουφότερον ἐδόκει κακὸν ἡ ἐν τῇ πατρίδι βίαιος ἀναίρεσις, μᾶλλον δὲ συγκρίσει τῶν παρόντων ἀσπαστὸν ἀγαθόν. οὕτως ἐσφάδᾳζεν, ὡς μηδὲν τῶν μεμηνότων διαφέρειν· ἐπήδα πολλάκις ἄνω κάτω διαθέων, τὰς χεῖρας συνεκρότει, τοὺς μηροὺς ἔπαιε, κατέβαλεν εἰς τοὔδαφος ἑαυτόν, ἐξεφώνει πολλάκις·

163“Ben Flaccus'um! Kısa süre öncesine kadar büyük şehir, daha doğrusu şehirler şehri İskenderiye'nin valisi; dünyanın en bereketli ülkesi Mısır'ın yöneticisi; o kadar on binlerce sakinin gözünü diktiği adam! Emrimde birçok piyade, süvari ve deniz kuvveti vardı; bunlar gelişigüzel toplanmış bir kalabalık değil, tebaanın en seçkinleriydi. Her gün dışarı çıktığımda sayısız insan bana eşlik ederdi.

163

„ἐγὼ Φλάκκος εἰμί, ὁ πρὸ μικροῦ τῆς μεγαλοπόλεως ἢ πολυπόλεως Ἀλεξανδρείας ἡγεμών, ὁ τῆς εὐδαιμονεστάτης χώρας ἐπίτροπος Αἰγύπτου, εἰς ὃν ἐπέστρεφον αἱ τοσαῦται μυριάδες τῶν οἰκητόρων, ὁ δυνάμεις πολλὰς πεζὰς καὶ ἱππικὰς καὶ ναυτικὰς οὐκ ἀριθμὸν ἄλλως ἀλλ’ ὅσον δοκιμώτατον ἐν ὑπηκόοις ἔχων, ὁ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐν ταῖς ἐξόδοις ὑπὸ μυρίων ὅσων παραπεμπόμενος.

164Yoksa bunlar gerçek değil, bir hayal miydi? O zamanki sevinci uykuda bir düş olarak mı gördüm? Boşlukta dolaşan hayaletler miydi bunlar, belki de olmayanı varmış gibi çizen psykhēmin uydurmaları? Aldatılmışım.

164

ἀλλὰ μὴ φάσμα ταῦτ’ ἦν, οὐκ ἀλήθεια; καὶ κοιμώμενος ὄναρ εἶδον τὴν τότ’ εὐθυμίαν, εἴδωλα κατὰ κενοῦ βαίνοντα, πλάσματα ψυχῆς ἴσως ἀναγραφούσης τὰ μὴ ὑπάρχοντα ὡς ὄντα; διηπάτημαι·

165Demek ki bunlar şeylerin gölgesiydi, kendileri değil; apaçıklığın bir taklidiydi, yalanı açığa vuran gerçek bir apaçıklık değil. Uyanınca rüyada gördüklerimizden hiçbirini bulamadığımız, hepsi bir anda uçup gittiği gibi, bir zamanlar içinde yaşadığım o parlak şeyler de zamanın en kısa bir kıpırtısında sönüp gitti.”

165

σκιὰ πραγμάτων ἄρ’ ἦσαν, οὐ πράγματα, μίμησις ἐναργείας, οὐκ ἐνάργεια τρανοῦσα τὸ ψεῦδος. ὡς γὰρ τῶν ἐν τοῖς ὀνείροις φανέντων οὐδὲν περιαναστάντες εὑρίσκομεν, ἀλλ’ οἴχεται πάντα ἀθρόα διαπτάντα, οὕτως καὶ τὰ λαμπρὰ ἐκεῖνα, οἷς ποτε ἐνωμίλησα, ἐσβέσθη βραχυτάτῃ καιροῦ ῥοπῇ.“

166Böyle düşüncelerle durmadan boğuşuyor, deyim yerindeyse yere seriliyordu. Peşini bırakmayan utanç yüzünden kalabalıkların toplandığı yerlerden kaçıyor; ne limana iniyor ne de çarşıya çıkmaya katlanabiliyordu. Evine kapanmış, inine çekilen bir hayvan gibi saklanıyordu; avlu kapısının eşiğini bile geçmeye cesaret edemiyordu.

166

Τοιούτοις ἀεὶ κατεπαλαίετο λογισμοῖς καὶ τρόπον τινὰ ἐξετραχηλίζετο· τὰς δὲ τῶν πολλῶν συνόδους ἀποδιδράσκων διὰ τὴν παρακολουθοῦσαν αἰσχύνην οὔτ’ εἰς λιμένα κατῄει οὔτ’ εἰς ἀγορὰν προελθεῖν ὑπέμενεν, ἀλλ’ οἴκοι συγκλεισάμενος ἐφώλευε, μηδὲ τὴν αὔλειον ὑπερβαίνειν θαρρῶν.

167Bazen de sabahın erken saatinde, başkaları daha yataklarındayken, kimseye görünmeden surların dışına çıkar, bütün günü ıssız yerlerde geçirir, biriyle karşılaşacak gibi olsa yolunu değiştirirdi. Hâlâ kulaklarında çınlayan talihsizliklerinin hatıraları psykhēsini kemirip yiyip bitirirken, zavallı adam gece yarısı eve dönerdi. Ölçüsüz ve bitmek bilmeyen sıkıntıları yüzünden, karanlıktan ve uyuyabildiği zaman gördüğü tuhaf hayallerden ürktüğü için akşamın hemen sabaha dönmesini, sabah olunca da yeniden akşam olmasını dilerdi; çünkü onu saran karanlık, aydınlık olan her şeye düşmandı.

167

ἔστι δ’ ὅτε καὶ περὶ βαθὺν ὄρθρον, ἔτι τῶν ἄλλων ἐν εὐναῖς ὄντων, μηδενὶ φανεὶς τὸ παράπαν ἔξω τείχους προῄει καὶ διημέρευεν ἐπὶ τῆς ἐρημίας, ἐκτρεπόμενος εἴ πού τις ὑπαντήσειν ἔμελλε, καὶ ταῖς ἐναύλοις μνήμαις τῶν κακοπραγιῶν διακναιόμενος καὶ διεσθιόμενος τὴν ψυχήν, ὁ δείλαιος, νυκτὸς εἰσῄει βαθείας, εὐχόμενος διὰ τὰς ἀμέτρους καὶ ἀτελευτήτους ἀδημονίας ἑσπέραν μὲν πρωΐαν γενέσθαι, πεφρικὼς τὸ σκότος καὶ τὰς ἀλλοκότους φαντασίας, ὁπότε τύχοι καταδαρθών, ἅμα δὲ τῇ ἕῳ πάλιν ἑσπέραν· ὁ γὰρ περὶ αὐτὸν ζόφος ἠναντιοῦτο τοῖς φαιδροῖς ἅπασιν.

168Birkaç ay sonra küçük bir toprak parçası satın aldı; çoğu zaman orada yalnız başına kalıp kendi daimōnuna, yani talihine inleyip ağlıyordu.

168

ὀλίγοις δ’ ὕστερον μησὶ βραχύ τι γῄδιον πριάμενος ἐν αὐτῷ πολλὰ διέτριβε μονούμενος καὶ τὸν οἰκεῖον ἐπιστένων καὶ κατακλαίων δαίμονα.

169Söylendiğine göre bir gece, gece yarısı sularında, Korybasçılar gibi kendinden geçmiş bir hâlde çiftlik evinden dışarı çıkmış, gözlerini göğe ve yıldızlara, gerçekten de kozmosun içindeki kozmosa çevirip şöyle haykırmış:

169

λέγεται δέ ποτε καὶ περὶ μέσας νύκτας ὥσπερ οἱ κορυβαντιῶντες ἔνθους γενόμενος, ἐκ τῆς ἐπαύλεως ἔξω προελθὼν καὶ τὴν ὄψιν ἀνατείνας εἰς οὐρανὸν καὶ τοὺς ἀστέρας, τὸν ἐν κόσμῳ κόσμον ὄντως ἰδών, ἀναβοῆσαι·

170“Tanrıların ve insanların Kralı! Demek ki Yahudi milletini ihmal etmiyorsun; senin onları gözettiğini söylerken yalan söylemiyorlar. Onların senin gibi bir öncüsü ve savunucusu olmadığını iddia edenler sağlıklı bir kanaatten uzaktır. Bunun açık kanıtı benim: Yahudilere karşı çılgınca ne yaptıysam, aynısını kendim çektim.

170

„βασιλεῦ θεῶν καὶ ἀνθρώπων, οὐκ ἄρα τοῦ τῶν Ἰουδαίων ἔθνους ἀμελῶς ἔχεις, οὐδ’ ἐπιψεύδονται τὴν ἐκ σοῦ πρόνοιαν, ἀλλ’ ὅσοι φασὶν αὐτοὺς μὴ προαγωνιστῇ σοι καὶ ὑπερμάχῳ χρῆσθαι, δόξης ὑγιοῦς διαμαρτάνουσι. σαφὴς δ’ ἐγὼ πίστις· ὅσα γὰρ κατεμάνην τῶν Ἰουδαίων, αὐτὸς πέπονθα.

171Mallarını yağmalarlarken göz yumdum, yağmacılara serbestlik tanıdım; bu yüzden babamdan ve annemden kalanlar, lütuf ve hediye olarak aldıklarım, başka yollarla edindiğim her şey elimden alındı.

171

τὰς οὐσίας ἁρπαζομένων περιεῖδον ἐκεχειρίαν τοῖς λεηλατοῦσι διδούς· ἀφῃρέθην διὰ τοῦτο τὰ πατρῷα καὶ μητρῷα καὶ ὅσα ἐν μέρει χάριτος καὶ δωρεᾶς ἔλαβον ἢ ὅσα ἄλλα καθ’ ἑτέρας ἰδέας ἐκτησάμην.

172Bir zamanlar, tam haklara sahip yerleşik sakinler oldukları hâlde onları haklardan yoksun yabancılar diye aşağıladım. Bunu düşmanları sevinsin diye yaptım; o düzensiz, başıboş kalabalık bana dalkavukluk ediyor, ben talihsiz de aldanıyordum. Bu yüzden haklarımdan yoksun bırakıldım, bütün dünyadan sürülüp buraya kapatıldım.

172

ὠνείδισά ποτε ἀτιμίαν καὶ ξενιτείαν αὐτοῖς ἐπιτίμοις οὖσι κατοίκοις, ἵν’ ἡσθῶσιν οἱ ἀντίπαλοι, πλῆθος ἀσύντακτον καὶ πεφορημένον, ὑφ’ οὗ κολακευόμενος ὁ δυστυχὴς ἠπατώμην· διὰ τοῦτο ἠτίμωμαι καὶ φυγὰς ἐξ ἁπάσης ἐληλαμένος τῆς οἰκουμένης ἐνταυθοῖ συγκέκλεισμαι.

173Bazılarını tiyatroya çıkarıp en azılı düşmanlarının gözü önünde haksız yere işkence edilmesini emrettim. İşte bu yüzden ben de haklı olarak yalnız tek bir tiyatroya ya da tek bir şehre son derece ağır hakaretler içinde çıkarılmakla kalmadım —bedenimden önce zavallı psykhēme işkence edildi—; bütün İtalya boyunca Brundisium'a, bütün Peloponnesos boyunca Korinthos'a, Attika ve adalar boyunca da zindanım olan Andros'a kadar teşhir edilerek dolaştırıldım.

173

παράγων εἰς τὸ θέατρον ἐνίους ἐν ὄψεσι τῶν ἐχθίστων αἰκίζεσθαι προσέταττον ἀδίκως· τοιγαροῦν ἐγὼ δικαίως οὐκ εἰς θέατρον ἓν ἢ μίαν πόλιν ἐπὶ ταῖς ἐσχάταις ὕβρεσι παρήχθην αἰκισθεὶς πρὸ τοῦ σώματος τὴν ἀθλίαν ψυχήν, ἀλλ’ ἐπόμπευσα διὰ μὲν πάσης Ἰταλίας ἄχρι Βρεντεσίου, διὰ δὲ πάσης Πελοποννήσου μέχρι Κορίνθου, διὰ δὲ τῆς Ἀττικῆς καὶ τῶν νήσων ἄχρις Ἄνδρου, τῆς ἐμῆς εἱρκτῆς.

174Açıkça biliyorum ki kötü talihimin sınırı bu değildir; yaptıklarımın karşılığını tam ödetmek için başka felaketler pusuda bekliyor. Bazılarını öldürttüm, başkalarınca öldürülenlerin de hesabını sormadım. Bazıları taşlandı; kimi diri diri yakıldı, kimi de bedenleri büsbütün parçalanıp tükenene kadar çarşının ortasında sürüklendi.

174

καὶ πέπεισμαι σαφῶς, ὅτι οὐκ ἔστιν ὅρος οὗτος τῶν ἐμῶν κακοπραγιῶν, ἀλλ’ ἐφεδρεύουσιν ἕτεραι πρὸς ἐκπλήρωσιν ἀντίρροπον ὧν εἰργασάμην. ἀνεῖλόν τινας καὶ ἀναιρεθεῖσι πρὸς ἑτέρων οὐκ ἐπεξῆλθον· κατελεύσθησάν τινες καὶ ζῶντες οἱ μὲν ἐνεπρήσθησαν, οἱ δὲ διὰ μέσης κατεσύρησαν ἀγορᾶς, ἕως ὅλα τὰ σώματα αὐτοῖς ἐδαπανήθη.

175Biliyorum, bunlar yüzünden İntikam tanrıçaları beni bekliyor; öç ruhları adeta yarışın başlama çizgisinde dikilmiş, kana susamış hâlde üstüme çullanıyor. Her gün, hatta her saat, o tek son ölümün yerine birçok ölüme katlanarak önceden ölüyorum.”

175

τούτων οἶδ’ ὅτι ἀναμένουσί με αἱ Ποιναί, καὶ οἱ ἀλάστορες ὥσπερ ἐπὶ βαλβῖσιν ἑστᾶσιν ἤδη καὶ φονῶντες ἔγκεινται, καὶ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, μᾶλλον δὲ ὥραν, προαποθνῄσκω πολλοὺς θανάτους ὑπομένων ἀνθ’ ἑνὸς τοῦ τελευταίου.“

176Sık sık korkuya kapılıyor, dehşete düşüyordu; uzuvları ve bedeninin her yanı titremeyle sarsılıyor, psykhēsi korkudan titreyerek soluk soluğa, çarpıntılar içinde çırpınıyordu. Çünkü insan hayatını tabiatça teselli edebilecek tek şeyden, iyi bir umuttan yoksundu.

176

πολλάκις δὲ ἐδειματοῦτο καὶ διεπτόητο καὶ φρίκῃ μὲν τὰ μέλη καὶ μέρη τοῦ σώματος κατεσείετο, φόβῳ δ’ ὑπότρομον εἶχε τὴν ψυχὴν ἄσθματι καὶ παλμῷ τινασσομένην, ἅτε τοῦ μόνου παρηγορεῖν τὸν ἀνθρώπινον βίον ἐκ φύσεως δυναμένου στερόμενος, χρηστῆς ἐλπίδος.

177Önüne hayırlı bir kuş çıkmıyordu; hepsi uğursuzdu, kulağına çalınan sözler hep kötüye işaretti. Uyanıklığı eziyetti, uykusu korku doluydu, yalnızlığı vahşi hayvanlarınki gibiydi. Peki kalabalık ona hoş mu geliyordu? Hayır, şehirde vakit geçirmek dünyanın en sevimsiz şeyiydi. Kırdaki ıssızlık mı utancını güvenle saklıyordu? Hayır, orası da güvensizdi, utancını örtmüyordu. Yavaşça yaklaşan herkesten şüpheleniyordu.

177

ὄρνις αἴσιος οὐδεὶς αὐτῷ προυφαίνετο· πάντες δυσοιώνιστοι, κλῃδόνες παλίμφημοι, ἐπίπονος ἐγρήγορσις, περιδεὴς ὕπνος, ἡ μόνωσις θηριώδης. ἀλλ’ ἥδιστον αὐτῷ τὸ ἀγελαῖον; ἀηδέστατον αἱ κατὰ πόλιν διατριβαί· ἀσφαλὲς ὄνειδος ἡ κατ’ ἀγρὸν ἐρημία; σφαλερόν, ἀδυσώπητον· ὁ ἠρέμα προσιὼν ὕποπτος.

178“Bana karşı bir şey kuruyor,” derdi; “şu hızlı yürüyen adam başka bir yere acele ediyor gibi değil, beni kovalıyor. Tatlı dilli olan tuzak kuruyor, açık sözlü olan beni hor görüyor. Yiyeceğimi içeceğimi, kesime gidecek hayvanlara verir gibi veriyorlar.

178

"βουλεύεταί τι“ φησί "κατ’ ἐμοῦ ὁ θᾶττον βαδίζων· οὐ πρὸς ἕτερόν τι σπεύδων ἔοικεν, ἀλλ’ ἐμὲ διώκει· ὁ ἡδὺς ἐνεδρεύει, ὁ παρρησιαστὴς καταφρονεῖ· σιτία μοι καὶ ποτὰ καθάπερ τοῖς θρέμμασιν ἐπὶ σφαγὴν δίδοται.

179Ne zamana kadar demirden bir adam gibi bunca felakete dayanacağım? Biliyorum, ölüm karşısında yüreksizleşiyorum. Kötü niyetli bir daimōn, onulmaz kötülüklerin aşırılığı yüzünden bu sefil hayatı bir an önce koparıp atmama izin vermiyor; bu kötülükleri bana karşı biriktirip

179

μέχρι τίνος ὁ σιδηροῦς πρὸς τοσαύτας ἀντέχω συμφοράς; οἶδ’ ὅτι μαλακίζομαι πρὸς θάνατον, ἐξ ἐπηρείας δαίμονος οὐκ ἐπιτρέποντός μοι τὴν ἀθλίαν ζωὴν συντόμως ἀπορρῆξαι διά τινας ὑπερβολὰς ἀνηκέστων κακῶν, ἃ κατ’ ἐμοῦ θησαυριζόμενος

180 hileyle öldürülenlerin gönlünü hoş ediyor.” Bunları düşünüp çırpınarak kaderinin sonunu bekliyordu; durmaksızın gelen acılar psykhēsini altüst ediyor, çalkalıyordu. Gaius ise tabiatça acımasız, cezalandırmaya doymak bilmez biriydi. Bazılarının yaptığı gibi bir kez cezalandırdıklarını kendi hâllerine bırakmaz, bitip tükenmeyen öfkesiyle onların başına durmadan yeni bir felaket tezgâhlardı. Flaccus'tan ise özellikle nefret ediyordu; öyle ki bu addan tiksindiği için onun adını taşıyanlara bile kuşkuyla bakardı.

180

χαρίζεται τοῖς δολοφονηθεῖσι.“ τοιαῦτα ἀναπολῶν καὶ σφαδᾴζων ἐκαραδόκει τῆς εἱμαρμένης τὸ πέρας· καὶ τοῦ μὲν αἱ συνεχεῖς ὀδύναι τὴν ψυχὴν ἀνεκύκων καὶ ἀνέστρεφον. Γάιος δὲ τὴν φύσιν ὠμόθυμος ὢν καὶ ἀκόρεστος ἐν ταῖς τιμωρίαις οὐχ ὥσπερ ἔνιοι μεθίετο τοὺς ἅπαξ κολασθέντας, ἀλλ’ ἀτελεύτητα μηνιῶν ἀεί τινα καινὴν ἐπ’ αὐτοῖς ἐμεγαλούργει συμφοράν· τὸν δὲ Φλάκκον καὶ διαφερόντως ἤχθαιρεν, ὡς καὶ τοὺς ὁμωνύμους ἀλλοτριώσει τῆς κλήσεως ὑποβλέπεσθαι.

181Onu ölüme değil de sürgüne mahkûm ettiği için sık sık pişmanlık duyuyordu. Aracılık etmiş olan Lepidus'a saygı duymakla birlikte onu suçluyordu; öyle ki Lepidus, kendi başına bir ceza gelmesinden korkup büsbütün sindi. Bir başkasına daha hafif bir ceza verilmesine yol açtığı için kendisinin daha ağırına çarptırılmasından korkması da doğaldı.

181

καὶ πολλάκις αὐτὸν μετάνοια εἰσῄει, διότι κατέγνω φυγήν, ἀλλ’ οὐχὶ θάνατον, καὶ τὸν παράκλητον αἰδούμενος ὅμως ᾐτιᾶτο Λέπιδον, ὥστ’ ἐκεῖνος ἀπηγόρευσε φόβῳ τῆς καθ’ αὑτοῦ τιμωρίας· ἐδεδίει γάρ, ὡς εἰκός, μὴ παραίτιος ἄλλῳ γενόμενος κουφοτέρας δίκης βαρυτέραν αὐτὸς ἐνδέξηται.

182Artık kimse af dilemek için bir şey söylemeye cesaret edemeyince Gaius yatıştırılamaz, dizginsiz öfkesine teslim oldu. Bu öfke zamanla sönmesi gerekirken, bedende nükseden hastalıklar gibi daha da bileniyordu; çünkü nüksler ilk hastalıktan daha çetindir.

182

μηδενὸς οὖν ἔτι τι τῶν εἰς παραίτησιν λέγειν θαρροῦντος, ἀμειλίκτοις καὶ ἀφέτοις ἐχρῆτο ταῖς ὀργαῖς, αἵ, χρόνῳ δέον ἀμαυροῦσθαι, παρεθήγοντο μᾶλλον καθάπερ αἱ ἐν τοῖς σώμασιν ὑποτροπιάζουσαι νόσοι· τῶν γὰρ προτέρων εἰσὶν ἀργαλεώτεραι.

183Söylendiğine göre bir gece uykusuz yatarken sürgündeki ileri gelenleri düşünmüş: Bunlar adları talihsize çıkmış olsa da aslında rahat, sakin ve gerçekten özgür bir hayat edinmişlerdi.

183

φασὶν οὖν, ὅτι νύκτωρ ποτὲ διαγρυπνῶν εἰς ἔννοιαν ἦλθε τῶν ἐν τέλει φυγάδων, ὀνόματι μὲν ὑποπτευομένων ἀτυχεῖν, βίον δ’ ἀπράγμονα καὶ ἡσυχάζοντα καὶ ἐλεύθερον ὄντως περιπεποιημένων.

184Sürgünün adını da değiştirip ona “gurbet gezisi” diyordu: “Geçimlik ihtiyaçları bol olan, rahat ve huzur içinde yaşayabilen böyle kimselerin sürülmesi bir tür gurbet gezisidir. Bunların barışın tadını çıkarıp bir filozof hayatının meyvelerini toplayarak keyif sürmeleri yersizdir.”

184

μετετίθει δὲ καὶ τὴν κλῆσιν ἀποδημίαν προσαγορεύων· "ἀποδημία γάρ τίς ἐστιν" ἔφασκεν "ἡ τῶν τοιούτων ἔλασις ἐχόντων ἄφθονα τὰ ἐπιτήδεια καὶ σὺν ἀπραγμοσύνῃ καὶ εὐσταθείᾳ ζῆν δυναμένων· οὓς ἄτοπον εἶναι τρυφᾶν ἀπολαύοντας εἰρήνης, βίον καρπουμένους φιλόσοφον.“

185Sonra en ünlülerinin, adı en çok anılanların öldürülmesini emretti ve bir ad listesi verdi; listenin başında Flaccus vardı. Onu öldürmekle görevlendirilenler Andros'a vardığında Flaccus tesadüfen kırdan şehre dönüyordu; onlar da limandan yukarı çıkıyordu. Birbirlerini uzaktan gördüler.

185

εἶτα προστάττει τοὺς ἐπιφανεστάτους καὶ ὧν πλεῖστος ὁ λόγος ἀναιρεθῆναι, γραφὴν δοὺς ὀνομάτων, ἧς ἡγεῖτο Φλάκκος. ἐπεὶ δ’ ἧκον εἰς Ἄνδρον οἷς κτείνειν διείρητο, Φλάκκος μὲν ἐτύγχανεν ἀγρόθεν εἰς ἄστυ παραγινόμενος, οἱ δ’ ἐκ τοῦ λιμένος ὑπηντίαζον, καὶ πόρρωθεν ἀντιπροεῖδον ἀλλήλους.

186Flaccus onların ne için acele ettiğini hemen sezdi —çünkü herkesin psykhēsi, en çok da başı dertte olanlarınki, kehanette pek ustadır—; yoldan sapıp engebeli yerlerden kaçmaya başladı. Belki de burasının anakara değil bir ada olduğunu unutmuştu: Deniz her yanı kuşatmışken orada hızlı koşmanın ne faydası olabilirdi? İki şeyden biri kaçınılmazdı: Ya daha ileri gidip denize düşecek ya da adanın ta ucuna varınca yakalanacaktı.

186

ὅθεν συναισθόμενος ἐφ’ ὃ σπεύδουσι — μαντικώτατον γὰρ ἡ ἑκάστου ψυχή, καὶ μάλιστα τῶν ἐν κακοπραγίαις — ἐκτραπόμενος τῆς ὁδοῦ διὰ τραχείας ἔθει φεύγων, ἐπιλελησμένος ἴσως, ὅτι νῆσος ἀλλ’ οὐκ ἤπειρός ἐστιν, ἐν ᾗ τί ὄφελος ὠκύτητος, περικλειούσης θαλάττης; ἀνάγκη γὰρ δυοῖν θάτερον, ἢ προσωτέρω χωροῦντα κατὰ τοῦ πελάγους ἐνεχθῆναι ἢ συλληφθῆναι πρὸς αὐτὸ τὸ πέρας ἥκοντα.

187Kötülükleri kıyaslarsak karada ölmek denizde ölmekten iyidir; çünkü tabiat insanlara ve bütün kara canlılarına en uygun yer olarak toprağı ayırmıştır, yalnız yaşarken değil öldükten sonra da. Böylece aynı toprak onları hem ilk doğuşlarında hem de hayattan son ayrılışlarında kucaklar.

187

βέλτιον ἄρ’ ἐν συγκρίσει κακῶν ἡ κατὰ γῆν τῆς ἐν πελάγει φθορά, ἐπειδήπερ ἀνθρώποις καὶ πᾶσι χερσαίοις οἰκειότατον ἡ φύσις χωρίον ἀπένειμε γῆν, οὐ μόνον ζῶσιν ἀλλὰ καὶ ἀποθανοῦσιν, ἵν’ ἡ αὐτὴ καὶ τὴν πρώτην ὑποδέχηται γένεσιν καὶ τὴν ἐκ τοῦ βίου τελευταίαν ἀνάλυσιν.

188Onu soluk almadan kovalayanlar yakaladı. Bir kısmı hemen bir çukur kazmaya başladı; ötekiler direnen, bağıran, boğuşan adamı zorla sürüklediler. Vahşi hayvanlar gibi darbelerin üstüne atıldığından bütün bedeni yara bere içinde kaldı.

188

οἱ δ’ ἀπνευστὶ διώκοντες καταλαμβάνουσι· καὶ οἱ μὲν εὐθὺς ὤρυττον βόθρον, οἱ δὲ πρὸς βίαν εἷλκον ἀφηνιάζοντα καὶ κεκραγότα καὶ διαπαλαίοντα· ὧν χάριν καὶ σύμπαν κατετρώθη τὸ σῶμα καθάπερ τὰ θηρία ταῖς πληγαῖς ἐπιτρέχων.

189Katillerine sarılıp onları yakaladıkça, onlar da kılıçlarını doğrudan saplayamayıp yandan darbeler indirdiler; böylece kendi başına daha ağır felaketler getirdi. Elleri, ayakları, başı, göğsü, böğürleri doğranıp kesildi; bir kurban hayvanı gibi parça parça edilmiş hâlde yerde yatıyordu. İlahi adalet, kanunsuzca öldürülen Yahudilerin sayısınca yarayı tek bir bedende açmak istemişti.

189

ἐμπλεκόμενος γὰρ καὶ τῶν κτεινόντων ἐλλαμβανόμενος, νῦν μὲν ἐπιφέρειν τὰ ξίφη κωλυομένων, ἐγκαρσίους δὲ πληγὰς καταφερόντων, αἴτιος ἐγένετο βαρυτέρων ἑαυτῷ συμφορῶν· διατμηθεὶς δὲ καὶ διακοπεὶς χεῖρας, βάσεις, κεφαλήν, στέρνα, πλευράς, ὡς ἱερείου τρόπον κρεουργηθῆναι, ἔκειτο, τῆς δίκης σφαγὰς ἰσαρίθμους τοῖς φόνοις τῶν ἐκνόμως ἀναιρεθέντων Ἰουδαίων ἑνὶ σώματι βουληθείσης ἐργάσασθαι.

190Yer yer kesilen birçok damardan oluk oluk boşalan kanla bütün alan sırılsıklam oldu. Ceset kazılan çukura sürüklenirken, bedenin bütün parçalarını birbirine bağlayan kirişler koptuğu için uzuvlarının çoğu birbirinden ayrıldı.

190

καὶ ὁ μὲν τόπος ἅπας αἵματι κατερρεῖτο διὰ πλειόνων φλεβῶν, αἳ κατὰ μέρος διεκόπησαν, κρουνηδὸν ἐκχεομένῳ· συρομένου δ’ εἰς τὸν ὀρωρυγμένον βόθρον τοῦ νεκροῦ τὰ πλεῖστα μέρη διελύετο, τῶν νεύρων κατεσχισμένων, οἷς ἡ κοινωνία συνεδεῖτο πᾶσα τοῦ σώματος.

191Flaccus da böyle bir sona uğradı ve Yahudi milletinin Tanrı'nın yardımından yoksun kalmadığının en şaşmaz kanıtı oldu.

191

τοιαῦτα καὶ Φλάκκος ἔπαθε γενόμενος ἀψευδεστάτη πίστις τοῦ μὴ ἀπεστερῆσθαι τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἐπικουρίας τῆς ἐκ θεοῦ.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…